ვეფხისტყაოსანი — ტარიელისაგან ინდოეთს მისლვა და ხატაელთა დამორჩილება — შინაარსი და გამარტივებული ტექსტი

შოთა რუსთაველი · ტარიელისაგან ინდოეთს მისლვა და ხატაელთა დამორჩილება

ნაწილები

გამარტივებული სასწავლო ვერსია, AI-ის დახმარებით. გამოცდისთვის ორიგინალიც წაიკითხე.

ტარიელი ინდოეთს მიადგა, სადაც დიდი მთები და ქედები იყო. იქ უამრავი ლაშქარი გამოჩნდა, რაც ძალიან გაუკვირდა. ტარიელმა თქვა: „მეგობრებო, ახლა თქვენგან რას უნდა ველოდე? ღმერთისა და ჩემი ბედის წყალობით, მალე მოვუვლი მათ.“ „ამ ლაშქარს კიდევ ერთხელ ვაჩვენებ ჩემი ხმლის დაკვრას. ერთხელ შემებრძოლნენ და დავხოცე, მათი აბჯრები დავამსხვრიე.“ ავთანდილმა მიუგო: „რატომ გვჭირდება ამდენი სიტყვა გამარჯვებაზე? მათ მტვერივით გავთელავთ, ფეხებით დავამსხვრევთ.“ საომრად მოემზადნენ, გაამაყდნენ და გათამამდნენ. საუკეთესო ცხენებზე დასხდნენ, მათი სახეები გაუბრწყინდა. ერთმანეთს აჯობებდნენ, მნახველებს არ მოჰბეზრდებოდათ მათი ყურება. ის ქედი ისე სწრაფად გადაიქროლეს, თითქოს ქარიშხალი იყო. წინ მიმავალი დარაჯები მათ ლაშქარს გადაეყარნენ. ტარიელის მეომრებმა ისინი გააქციეს, დაეწივნენ და ცხენებიდან ჩამოყარეს. მხრებდაკრულები მოიყვანეს, მათ წინაშე დაასხეს. ჰკითხეს: „ვისნი ხართ?“ – და დიდხანს არ ალოდინეს პასუხს. მათ უთხრეს: „მშვენიერო ბატონო, ჩვენ აქ რამაზ ხელმწიფის დარაჯებად ვართ დანიშნულნი, თუმცა უსარგებლოდ ვცხოვრობთ.“ ტარიელმა უბრძანა: „წადით, უგუნურნო, ჩვენგან შეშინებულნო, და აცნობეთ თქვენს პატრონს: „მოდიან გულით ქებული მეომრები.“ „უთხარით: „ტარიელი, ამაყი და ძლიერი მეფე, მაღალი ხელმწიფე, მებრძოლთა შორის უძლიერესი, გიბრძანებთ. ჩემს ამბავს თქვენივე დარაჯები გაცნობენ. შიში სიკვდილს ვერ გიხსნით, ამაოა თქვენი დაღრეჯა!“ „როგორ გაიგო უშმაგო რამაზმა ამდენი დიდებულის დამორჩილება? როგორ მოადექი ინდოეთს, შე შეშლილებზე უფრო შეშლილო? აჰა, მოვედი ის ცეცხლი, რომელიც სრულად ამოგწვავს. ჩემს გალესილ ხმალს შენს სხეულზე დავაბლაგვებ.“ „ახლა მოემზადე, შენი მოპარვა არ მინდა. შემებრძოლე, ლაშქარი დააწყე, პირველადვე გამომიცხადდი. ორპირი ხარ, რა ბევრს იქადდი ჩემს დამარცხებას?! რაც კი მუზარადი გხურავს, იმას ჩაბალახად გახმარებ.“ დარაჯები წავიდნენ და ერთმანეთს ეჯიბრებოდნენ სისწრაფეში. რამაზს ყველაფერი მოახსენეს, ვერაფერს მალავდნენ: „ინდოეთის მეფე მოვიდა, კარგი ლაშქარიც ჰყავს. ვინც როგორმე გაექცევა, ის ერთი ორს სჯობია!“ ტარიელს ინდოეთის დროშა და ალამი აქვს. არაბთა მეფის დროშაც თან აქვს მიბმული. არაბებმა ყველამ იცის, რომ მათი აბჯარი შუბია. ფრიდონი – მზე მოყმე, რომელმაც სისხლის გუბეები შექმნა. ცოტა ხანი იარეს და ხუთასი ცხენოსანი გამოჩნდა. არაბთა მეომრები შეტევას ლამობდნენ. ტარიელმა უთხრა: „ნუ იზამთო“, და შეაჩერა. მოვიდნენ, უაბჯროდ გამოჩნდნენ, არც დანები ჰქონდათ. ყველამ თაყვანი სცა, მის წინაშე მუხლებზე დაემხო: „ნუ დაგვხოცავ, იმის ძალას, ვინც ასე დაგარჩინა!“ ტარიელი დადუმებული იდგა, რამაზი კი მის წინაშე გაიშალა. ღმერთი ინდობს მონანულებს, ადამიანი კი არავის აპატიებს! ცხენის ფეხებს მოეხვია, მუხლებზე დაჩოქილი შეეხვეწა. მოახსენა: „შემიბრალე, იმის ძალას, ვინც შეგქმნა! ნუ დამარჩენ, ნუ მაცოცხლებ და მკვდარი წამიღონ! თქვენი გული, რომელიც ჩემთვის სასაკუთრო იყო, ბედმა ასე დამილეწა.“ „თქვენ დაიკარგეთ, წახვედით, უკვე ათი წელია. ჩიტები უმეფოდ დარჩნენ, არწივს ფრთები მოსტყდა. ამიტომ შევუდექი ჩემს საკამათო საქმეებს. მალე გამიტყდა ცხოვრება, მართლაც კაბათენივით.“ „გევედრები, მომკალი, ყველაფერი ჩემი ბრალია. მერე ხუთასი ვაზირი მყავს აქეთ, რომლებიც არ წავლენ. თავები დააჭერი, სისხლი ადინე, მართლაც ღვარივით. ლაშქარი უდანაშაულოა, ნუ დახოცავ, ამიტომ ვტირი გულმდუღარედ.“ ადამიანი ცრემლით ინდობს, თუკი ცოდვა მისთანაც არის. როგორც ნინეველები, ისინიც თავს მტვერსა და ნაცარს იყრიდნენ. ამით დააღწიეს თავი რისხვას, ზეციდან მოსულ სასჯელს. ცხოვრება კი კვლავ უკუღმა დაატრიალებს მას, ვინც ცოდვას ჩაიდენს. ტარიელი დარბილდა, ღმერთის მსგავსად ისიც სამართლიანია: „აღარ დაგხოცავო“, უბრძანა, – დამარცხებული შიშისგან თუ ლია, – „საქმე, რაც უკუღმა იყო, კვლავ სწორად წაგივა. ყველა მრუდი საქმე ახლა ჩემგან გასწორებულია.“ თაყვანი სცეს და დალოცეს, ყველამ ერთად დაიძახა. ღმერთს შეჰვედრეს ყვირილით, მათი ბედი გააძლიერეს. თავები სიკვდილს დაახსნეს, სიცოცხლე ამით მოიპოვეს. ტარიელის ხმლები ჯერ კიდევ ვერ გაძღნენ, ხორცი მოშივდათ. ამ ლომების სანახავად მოსული მუშთარი ახლოს აკვირდებოდა. ტარიელის რისხვის ცეცხლი სიტკბომ ჩააქრო. მოვიდნენ, ნახეს: რამაზის ლაშქარი ძლივს ეტეოდა. ინდოეთში ზეციდან სინათლე ჩადგა, მართლაც სვეტივით. ერთი კაცი მახარობლად მივიდა იმ ლაშქართან: „არ დაგხოცავთო, შეგიწყალათო“, – ყველამ დალოცა. ბუკს დასცხეს და ხარობდნენ, ყველა ამას ლაპარაკობდა: „მოვიდა ის მოყმე, რომელიც ერთს ბევრს კლავდა.“ ტარიელს შეეგებნენ, შორიდან ესალმებოდნენ. შიგნით ინდოელებმა დროშა თავიანთად იცნეს და იალამეს. ინდოელები ვერ ენდობოდნენ, თქვეს, თუ: „ღალატს ლამობენო“, – და არ ელოდნენ ტარიელს, ამიტომ ცრემლით ილამებოდნენ. ტარიელი მივიდა, დაუყვირა: „მე მოვედი, თქვენი მეფე ვარ! თან მყავს ჩემი მნათობი, რომლის სახე ელვასავით ანათებს. ჩვენ მაღლიდან მაღალმა მოგვცა თავისი უზენაესი წყალობა. გამოდით, თქვენი სიშორე ჩემთვის აუტანელია.“ მაშინ იცნეს ტარიელი, მათგან აქეთ-იქით სირბილი იყო. სრულად ნათლით აივსო ზღუდე და ბანი-ბანი. ხმამაღლა ხმობდნენ, ყვიროდნენ: „მოგვშორდეს სალმობანი! აქამდე რისხვა-მაღალმა ახლა წყალობა მოგვცა.“ კარები გააღეს, გამოჩნდნენ, საკეტები მოხსნეს. ყველა ფლასით მოსილი უყურებდა იქ მნახველებს. ორივე, ქალ-ვაჟი, ტიროდა, ვარდის ბაღს რწყავდნენ. ყვირილით თავს იცემდნენ, ყორნის ფრთა ბროლს ასველებდა. როგორც გამზრდელს ეკადრებოდა, გაზრდილიც ისეთი იყო. თვალებიდან ცრემლი სდიოდა, ცეცხლზე უფრო ცხელი. თავს იცემდნენ, ყვიროდნენ, ძალიან გულფიცხელი ტიროდა. გიშრის ტევრს ბროლის საფოცხელი მოჰფოცხდა. დიდებულები მოეხვივნენ, ნუგეში სცეს ცოლ-ქმარს. ქალი დაბნეული იყო, მამისთვის ტირილიც კი ვერ შეძლო. ვარდს ტოტები ჩამოცვივდა, ვერავინ წამოაყენა. იქ ვერ ნახავდი გაცინებულ ან მომღიმარ ადამიანს. დედოფალი გამოჭრილი მოვიდოდა მათ სანახავად. უბრძანებდა: „რატომ ტირითო“, – ეს იყო მისი საყვედური და რჩევა, – „ღმერთმა რისხვა წყალობად აქცია. გვმართებს, რომ მადლობა მივცეთ, აღარ გვცალია გლოვისთვის.“ ტარიელი დედოფალს მიუახლოვდა, მხურვალე ცრემლების მდინარემ. იტყვის, თუ: „ცეცხლი მევსო ცხელი, ახლა ნელმა დამწვა. დადუმდი, სული დაიღე ჩემგან ამის მსმენელმა. თქვენი სიცოცხლე ღმერთმა მალხინა, ობოლთა მლხენელმა.“ ქალმა დედას შესტირა: „ვაი მე, რა ვქნა, დედაო! წითელ-ყვითლით დაგტოვე, ახლა შავოსანს გხედავ. მამამ ტახტი დაცალა, აღარსად ზის ზედა!“ დედამ ცრემლები მოწურა: „ნუ ტირი, დადუმდი, ბედო.“ ტარიელმა ნესტან-დარეჯანს სახე და ტუჩები აკოცა, ტუჩებით ვარდივით ნაზი ბაგეები დაუტყლეჯა, ალვის ხესავით გამხდარი გახდა. ნესტანჯარს ეტყვის: „რაღა ვთქვათ ბედისწერით გამოწვეულ სიტყვებზე? ჩვენ ყველას ათასი ბედნიერება გვმართებს, არა ერთხელ.“ როდესაც მცირე ხანი გავიდა, დრო დასრულდა. დიდებულები თაყვანი სცეს, ყველა ერთად ადგა. ის მზეები შეეგებნენ, გულით მოეხვივნენ. აკოცეს და მოიკითხეს თავის-თავის, თითოეულად. ავთანდილმა და ფრიდონმა დედოფალს ტკივილი მიაყენეს. ტარიელმა თქვა: „დედოფალო, გჭირს ამათი არ-ცნობა. ესენი არიან ჩვენი მხსნელები, ახლა არ გვცალია დიდხანს ლაპარაკისთვის. ამათგან გვაქვს ჩვენ ორთავეს სიცოცხლის მოპოვება.“ ადგნენ და ქალაქში შევიდნენ, თვითონ თავიანთ სასახლეში გადავიდნენ. დედოფალი ერთს ბრძანებს, მართლაც ათი სიტყვის მსგავსად: „ღმერთმა მოსპო ჩვენი მტრები, ვერასოდეს დაგვამარცხებენ. ამიტომ სიხარულს შევიქმნი, მართლაც გულის საკამათოს.“ უბრძანა: „გლოვა შეწყვიტეთ, ქოს-წინწილას დაუკარით. დიდი ზათქი და ზეიმი გავიდეს ჩვენი კარიდან. თქვენი ოქროს სარტყლით მოიკარით ნახლები. იცინოდით და იმღერდით, ნუ აწანწკარებთ ცრემლებს.“

რთული სიტყვები

წაადგა: მიადგა, მიუახლოვდა
მუნ: იქ
ქედია: მთათა რიგი
უსახო: უამრავი, უთვალავი
ესაკვირველა: გაუკვირდა
მოყმენო: მეგობრებო, მეომრებო
მოვიცლი: მოვუვლი, დავამარცხებ
ფეთანი: დამსხვრევა, მსხვრევა
მძლეთანი: გამარჯვებულნი, ძლევის
წავიხვამთ: გავთელავთ, დავამსხვრევთ
ცვეთანი: გათელვა, დაქუცმაცება
გაჩაუქდეს: გათამამდნენ, გააქტიურდნენ

ტექსტის წყარო: შოთა რუსთაველი