თავი XXVII
– XXVII –
ხალხი დაწყნარდა; დაასაფლავა თავიანთი დახოცილები, მაგრამ ჯერ არ იშლებოდა, თუმცა დარწმუნებული იყო, რომ ნუგზარი ასე მალე ვეღარ დაბრუნდებოდა და საკმაოდ შეშინებულ ოსებს ისე ადვილად ვეღარ დაიყოლიებდა მოხევეებზე გასალაშქრებლად.
ამ გორაკის ერთ ადგილას, წრედ შემოწყობილ ქვებზე, თემისა და ჯარის მეთაურები შეკრებილიყვნენ. იქვე მოსულიყვნენ დეკანოზი სოფლის დროშებით და ხევის ბერს, გოჩას, გარს შემოხვეოდნენ. ეს წრე მხოლოდ ერთი მხრიდან იყო გახსნილი და იქ დანარჩენი ხალხი მოგროვილიყო. ყველას სახეზე რაღაც დარდი ეტყობოდა; კაცი ვერ გაარჩევდა, ეს იყო გლოვა თავიანთი დანაკარგის გამო, თუ რაიმე უსიამოვნების მოლოდინი.
გოჩას და მასთან ერთად თემის უფროსებს თავები ჩაეკიდათ და ხმაამოუღებლად რაღაც ფიქრს ეძლეოდნენ. ძალიან მძიმე მდგომარეობა იყო, სურათი შავად და ბნელად იყო მოცული, მაყურებლის გული კვნესოდა მოლოდინით.
უცებ გოჩამ თავი ასწია და იქაურობას სევდიანი თვალი მოავლო. ონისე, რომელიც ხალხში იდგა და გოჩას უყურებდა, გაჟრჟოლდა, თვალი ვეღარ გაუსწორა მოხუცს და თავი დახარა.
გოჩა დააკვირდა ონისეს, მაგრამ სწრაფად ისევ თვალი მოაშორა და მშვიდად, მაგრამ მტკიცედ თქვა:
– მოიყვანეთ დამნაშავეები.
ხალხი დაიძრა, გაიყო ორად და თემის მიერ არჩეული მსაჯულების წინ წარსდგნენ ორი ოსი და გუგუა.
ხალხი ცახცახით უყურებდა ამ სურათს და ელოდა იმ წუთს, როდესაც უზენაესის უფლება უნდა მიეღო და ვინ იცის, რა უნდა გადაეწყვიტა.
– გაუხსენით ხელები, – ბრძანა გოჩამ და მისი ბრძანება სწრაფად შესრულდა.
ამის შემდეგ გოჩამ, ხევის ბერმა, იდაყვი მუხლზე დაიდო. ხელით თავი დაიჭირა და, მთლიანად სმენად ქცეული, ასე დარჩა.
თემის მეთაურებიდან ყველაზე უფროსი წამოდგა, გავიდა შუა ადგილას, დაიჩოქა და თქვა:
– ხალხო და ჯამაათნო!.. მომისმინეთ და გაიგონეთ... აი, თქვენს წინ დგას ორი ოსი... ექვსი წელია მას შემდეგ, რაც ესენი ჩვენს თემში მოვიდნენ, შეგვაბრალეს თავი და შეგვატყობინეს, რომ თავიანთ ხალხში ვეღარ იცხოვრებდნენ, რადგან კაცი მოკლეს და დევნიდნენ... ვაი, ვაი, რომ ნებით კაცის მოკვლა არ ვარგა, ცოდოც არის, მაგრამ როცა კაცს გაუჭირდება, არა თუ ცხოველს, თავსაც კი მოიკლავს ხოლმე...
კაცის მოკვლა უბედურებაა და უბედურები ითხოვდნენ ხევისგან ლუკმა პურსა და თავშესაფარს... ხევი არ არის მიჩვეული სტუმარს დაემალოს, მთხოვნელი არ გაკიცხოს; ხევმა მისცა მათ საცხოვრებელი, აუშენა სახლი, დაუთმო სახნავები, ხევმა დაუძმო და მშვიდი ცხოვრება მისცა... ამათ რით გადაგვიხადეს მადლობა?.. ჩვენს მტერს უჩვენეს მოსავლელი ბილიკები, ჩვენს ჯარს მოულოდნელად თავს დაესხნენ და ვინც ამათ ლუკმა მიაწოდა, საკიდელი ჩამოაკიდებინა, ისინი ღალატით გააწყვეტინეს... რას იტყვით, ხალხო და ჯამაათნო!.. ყველაფერი შეგატყობინეთ, ყველაფერი გაგაგებინეთ, სახუმარო არ არის კაცის სიკვდილი.
მოხევე წამოდგა, თავი დაუკრა ყველა მხარეს და თავის ადგილას დაჯდა.
– იმართლეთ თავი, თუ შეგიძლიათ, – თქვა გოჩამ, რომელსაც მდგომარეობა არ შეუცვლია.
მაყურებლები მოუსვენრად მოძრაობდნენ, მაგრამ საქმეში არ ერეოდნენ. ოსების დანაშაული იმდენად აშკარა იყო, რომ კიდევ თავის მართლებას აღარ მოჰყოლოდნენ და ამისთვის მუხლებზე დაეცნენ და ტირილით ეხვეწებოდნენ პატიებას, მაგრამ მსაჯულები მათ ვედრებას ყრუდ რჩებოდნენ. ისინი შეჯგუფდნენ გოჩასთან, ცოტა ხანს რაღაც განიხილეს და ისევ თავ-თავიანთ ადგილას დასხდნენ. ცოტა სიჩუმის შემდეგ, გოჩამ თავი ასწია და თქვა:
– ორივე ჩაქვავდეს!
ამ სიტყვებმა ხალხში ჟრიამული გამოიწვია და ოსებს ფერი სრულიად დააკარგვინა. ერთი მათგანი მიუახლოვდა გოჩას, რომელმაც გადაწყვეტილების თქმის შემდეგ ისევ თავი ჩაჰკიდა და ღრმა ფიქრებში ჩაეფლო.
– გოჩავ, გემუდარები: – დაიძახა ოსმა: – ყმად გაგიხდები, ოღონდ დამიხსენი.
– ჩაქვავდეს! – იმავე ხმით გაიმეორა გოჩამ.
– მაშ უნდა მომკლან, ჩამაქვაონ?! – დაიძახა ოსმა და ფეხზე წამოვარდა: – დაე მომკლან, მაგრამ შენც აღარ გაცოცხლებ!
ამ სიტყვებთან ერთად, ოსის ხელში გაიელვა ხანჯალმა, რომელიც ჩოხის ქვეშ ჰქონდა დამალული. ხალხი უცებ მიაწყდა იმ ადგილს, ბურთსავით შეიკუმშა და როდესაც გაიშალა, გოჩა ისევ ისე მედიდურად იჯდა! ადგილიც კი არ შეეცვალა მოხუცს, მხოლოდ ზიზღი აღძროდა თვალებში, რომლებიც იქვე დახოცილ ოსებს დაჰყურებდნენ.