თავი XV
– XV –
ლიდერებს დიდხანს ლაპარაკი არ დასჭირვებიათ, რადგან ყველას წინასწარ ჰქონდა გადაწყვეტილი, რომ ან მოკვდებოდნენ, ან თავისუფლებას მოიპოვებდნენ. აირჩიეს ჯარის მეთაურები, ბელადები, სარდლები და შუამავლები, რომლებიც მთიულებთან მოსალაპარაკებლად უნდა გაეგზავნათ.
ყველაზე მთავარი უფროსობა და განკარგულებების გაცემა გოჩამ თავის თავზე აიღო, როგორც ეს მისი უფლებით ეკუთვნოდა.
ამ ჩვეულებრივი მოლაპარაკებისა და გადაწყვეტილების შემდეგ, რომელშიც ხალხის სურვილი და ნება გამოითქვა, გოჩამ შუამავლები მთიულეთში გაგზავნა. ყრილობა კი დაითხოვა, რათა სამი დღის განმავლობაში მომზადებულიყვნენ, მოწყობილიყვნენ და ყველა ქუდზე კაცი სიონის მინდორზე გამოსულიყო. მტერს გზის გადაკეტვას სწორედ ამ ადგილებში უპირებდნენ.
ხალხი დაიშალა და წავიდა. დარჩნენ მხოლოდ გოჩა და სოფლის მედროშეები (დროშის მატარებლები), რომლებსაც ბოლოს უნდა ელოცათ და ხევის კეთილდღეობა ღმერთისთვის შეევედრებინათ.
წამსვლელ ხალხში ონისეც იყო. ის ძალიან სწრაფად მიდიოდა თავისი სოფლისკენ, სადაც დიდი ხნის უნახავ ძიძიასთან შეხვედრის ბედნიერება ელოდა.
მისი ტოლ-სწორები, რომლებიც ონისეს გარს შემოხვეოდნენ, არ ასვენებდნენ თუშებისა და ფშავლების ამბის გამოკითხვით. მაგრამ ონისე მხოლოდ ერთ ფიქრს წაეღო და ამიტომ უსიამოვნოდ და მოკლედ პასუხობდა.
ისინი ჩამოვიდნენ იმ ადგილას, სადაც ხევის ქალები და რძლები სამების ქედს მოსდებოდნენ: შავხილს, ხახამასა და ქუბს კრეფდნენ.
„შეხედე, ონისე! ქალები ცხვრებივით არ მოსდებიან ამ ველს“, – უთხრა ონისეს ვიღაც მოხევემ და ქალებისკენ ხელი გაიშვირა. ონისემ მხოლოდ იმიტომ მიიხედა იქით, რომ თავიდან მოეშორებინა თავისი თავის მომაბეზრებელი მოსაუბრე, რომელიც ხელს უშლიდა ფიქრებში ჩაღრმავებას და გულის მოძრაობებზე დაკვირვებას. მაგრამ, როგორც კი მიიხედა, როგორც კი თვალი გადაავლო იქაურობას, გული როგორღაც აუფორიაქდა, რამდენჯერმე გაუჭირდა სუნთქვა და შეჩერდა. ონისე გაჩერდა, გაფითრდა და შუბლზე ხელი გადაისვა.
„რა მოგივიდა?“ – ჰკითხა ამხანაგმა, რომელმაც ონისეს სახეზე ცვლილება შეატყო.
„არაფერი, არაფერი...“ – საჩქაროდ უპასუხა ონისემ და ბოლოს დაამატა: „ჭაჭმა (ფეხსაცმლის თასმამ) ბანდული (თასმა) გამიწყვიტა და ფეხიც გამიჭრა“.
ამ სიტყვებით კოჭლობით მივიდა ქვასთან, ჩამოჯდა და ფეხსაცმლის გახდა დაიწყო.
„მაგას მე გაგხდი“, – მიუახლოვდა პირველი მოსაუბრე.
„არ მინდა არაფერი, შენაი ჭირაიმე (შენ, კეთილო ადამიანო), არა!.. მე თავად გავიხდი“, – უპასუხა ონისემ, რომელმაც აღარ იცოდა, რა საშუალება გამოეყენებინა, რომ მარტო დარჩენილიყო.
„საწყალო ჩემო თავო“, – დაიწყო ისევ უცნობმა: „რას მეხათრები (რატომ მერიდები), ბავშვი ხომ არა ხარ? მაგას მე გაგხდი!“ – გაიშვირა ხელები.
„არ მინდა, მე თავადაც გავიხდი“, – ვეღარ მოითმინა ონისემ და შეუტია, მაგრამ მალე ისევ თავი შეიკავა და დამშვიდებით უთხრა:
„აი, მზე უკვე გადაიწია, ნუღარ დავაგვიანებთ... მე დაღლილი ვარ, ცოტას დავისვენებ“.
მეორე მოხევემ შეხედა, აღარაფერი უთხრა, თვალებზე ქუდი ჩამოიფხატა და წავიდა.
ონისე კი ღორღიანებში (ქვიან ადგილებში) გადავიდა და იქ ისე მიიმალა, რომ ჩამომვლელებს ვერ შეემჩნიათ. თუმცა თვითონ იმათაც ხედავდა და იმ ქალებსაც, რომელთა შორის ძიძიაც იყო, უთვალთვალებდა...
სამებაში მყოფი ხალხი მალე ჩამოგროვდა, რადგან ყველა შინ მიეშურებოდა, რომ დანიშნული დროისთვის მომზადება მოესწრო და დაგვიანებისთვის ამხანაგების საყვედურის საგანი არ გამხდარიყო.
ონისე იჯდა თავის სამალავში და გულის ძგერით გასცქეროდა ქალებს, სადაც ხილს კრეფდნენ და თავისუფლად ერთმანეთს ელაპარაკებოდნენ.
მხოლოდ ძიძია იყო განმარტოებული ამ საერთო მხიარულებისგან. ის ცალკე გასული, ფერწასული და დაღონებული, თავაუღებლად ხილს კრეფდა.
შორიდან რომ შეგეხედათ ქალებისთვის, მაშინვე იფიქრებდით, რომ ძიძია მათ ჯგუფს არ ეკუთვნოდა, მათთან საერთო არაფერი ჰქონდა და არც არაფერი აკავშირებდა მათთან. ონისე გულამღვრეული და გონებადაფანტული შესცქეროდა მოხევის გოგოს და გრძნობდა, რომ მისი ფიქრების მიზეზი ის იყო. უნდოდა დაეძახა: „აქა ვარ, აქ მოდი, მე ვარ შენი ტოლი, მხოლოდ მე შემიძლია შენი გახარება“, მაგრამ სიტყვა პირში უწყდებოდა, რადგან არ უნდოდა ძიძიას ამხანაგებისთვის შეეტყობინებინა არც თავისი სიახლოვე და არც გულის პასუხი. ის ერიდებოდა ძიძიას სახელის გატეხას, მის მოყივნებას (გალანძღვას) ქვეყანაში.
ქალები თანდათან უახლოვდებოდნენ იმ ადგილს, სადაც ონისე იყო დამალული. მათს მოახლოებაზე კი მოხევეს ცახცახი ეკიდებოდა. ის გრძნობდა, რომ ძიძიას მოახლოებასთან ერთად რაღაც ძალა ემატებოდა, რომელიც თანდათან მაგრად კრავდა და ბოჭავდა მოხევის გულს, თანდათან მეტი სიმძლავრით და მედგრად იზიდავდა თავისკენ.
მოულოდნელად ქალები სრულიად სხვა მხრისკენ გაბრუნდნენ. ონისემ კი სიხარულით კინაღამ შეჰკივლა, რადგან დაინახა, რომ ძიძია დანარჩენ ამხანაგებს გამოეყო და პირდაპირ მოხევესკენ წამოვიდა.
ონისეს ქშენამ (მძიმე სუნთქვამ) იქამდე მოუმატა, რომ გულმა ძლიერად დაუწყო ძგერა და განუწყვეტლივ სულს უხუთავდა.
ძიძია გამოვიდა ქვიან ადგილებზე, დადგა კალათა და ჩამოჯდა იქვე მოჩუხჩუხე წყაროსთან. მან სევდიანი თვალები მიაპყრო წყაროს და დაფიქრდა.
ონისე მიიწევდა ქალისკენ, მაგრამ რაღაც გრძნობა ძალას ართმევდა და გაუბედაობაში აგდებდა. ხანდახან იმ მდგომარეობამდეც კი მიდიოდა, რომ პირმოკუმულს სუნთქვაც კი ვეღარ გაებედა, რათა ჰაერის მცირედი მოძრაობითაც კი მისი სიმშვიდე არ დაერღვია და ნაზი ქმნილება არ შეეშინებინა.
ძიძიამ მოულოდნელად ამოიოხრა, თვალებზე ცრემლები მოერია და წყნარი ზუზუნით სიმღერა დაიწყო. მერე მარგალიტსავით გადმოეკიდა გრძელ და შავ წამწამებზე ცრემლი; იმას მოჰყვა მეორე და ქალმა წყნარად ტირილი დაიწყო.
ონისემ ტანჯვას ვეღარ გაუძლო და ჩუმად მიუახლოვდა.
„ქალო, რა გატირებს?“ – ნიავსავით ჩუმი ხმით ჩასჩურჩულა ონისემ, მაგრამ ეს ხმა ძიძიას ისე ძლიერად მოეჩვენა, რომ მხოლოდ შემოხედვა მოასწრო და გაშეშდა. ძიძია იჯდა გაქვავებულივით, შესცქეროდა ონისეს და მხოლოდ ტუჩების მოძრაობა ამტკიცებდა, რომ რაღაცის თქმა უნდოდა, მაგრამ ვერ ახერხებდა.
„მითხარი, ქალო, მითხარი...“ – დაიწყო ისევ ონისემ და ძიძიას წინ ჩაიჩოქა: „რაისთვის მერიდები, განა შენი ხელისმომკიდე (დანიშნული) არა ვარ?“
ძიძია შეინძრა, მის ლოყებს სიცოცხლის ნიშანი დაეტყო, ფერი აუთამაშდა, თვალებმა ბრწყინვა დაიწყეს და გაოცებულს ტუჩებზე სიხარულის ღიმილი დაეტყო. ძიძია დიდხანს იყო იმ მდგომარეობაში, როდესაც გაოცება ადამიანს არ აძლევს ნებას, თავისი გრძნობა გაარკვიოს. ბოლოს წინ გაიშვირა ხელები და წყნარად, მაგრამ გარკვევით, წარმოთქვა:
„ონისე!.. საიდან მოხვედი?“
ონისე თანდათან უახლოვდებოდა ქალს, რადგან ნახევრად მიწოლილი, ხელებზე დაყრდნობილიყო და ხელები კი ცახცახით თანდათან ქალს უახლოვდებოდნენ. მოხევე ძიძიას აღელვებული თვალებით შესცქეროდა და აშკარად ჩანდა, რომ ამდენი ხნის განშორებას მის გულში სიყვარულის ცეცხლი არათუ ვერ ჩაუქრო, არამედ უფრო გაეძლიერებინა და მისი გული საყვარელთან შეხვედრის სურვილს უფრო გაემძაფრებინა.
მისი მცდელობა ამაოდ ჩაივლიდა, რადგან მხოლოდ ერთი შეხვედრა ძიძიასთან, ერთი თვალის მოკვრა საკმარისი იყო, რომ ყველაფერი ხელახლა დავიწყებოდა და აკანკალებული ხმითა და ათრთოლებული ტუჩებით მარტო ამ ქალის სახელი შერჩენოდა, თითქოს მისთვის ქვეყანაზე ამის მეტი სიტყვა აღარ მოიძებნებოდა...
„ძიძია, ძიძია!..“ – იმეორებდა ის მეათასედ და ხმა ისე ტრიალებდა, ისე ისმოდა, რომ მართლაც თავისი გრძნობის გამოსათქმელად უკეთესს ვეღარაფერს მოიგონებდა.
ეს სახელი ონისესთვის მეტად ძვირფასი იყო, რომ მისი ტოლი სხვა სიტყვა კიდევ რამე ჰქონოდა, ან ისეთი ძალით წარმოთქმა შესძლებოდა. აშკარა იყო, რომ ძიძიაც გრძნობდა ამ სიტყვებს, რადგან გაკვირვება თანდათან შორდებოდა; მისი ნაზი სხეული ონისესკენ იხრებოდა და ლამაზი სახე, რომელიც თანდათან მეტად ენთებოდა, მოხევეს უახლოვდებოდა.
გავიდა წუთიც და ორი გაბრუებული არსება, ერთმანეთის სუნთქვასაც კი ერთმანეთში გადამნერგავნი, მიუახლოვდა და გაშმაგებული შესცქეროდა ერთმანეთს. სწორედ ამ დროს ცელქმა და მოუსვენარმა ნიავმა დაჰქროლა და ძიძიას თავშალი მოგლიჯა. ხშირი და სქელი შავი დალალები გადმოსცვივდნენ და ონისეს სახეს ციგლიგი (მოფერება) დაუწყეს. ესღა აკლდა, რომ ორივეს უკანასკნელი ძალაც წართმეოდათ და მათი ტუჩები წუთზე შეწებებულიყვნენ...
ვინ იცის, სადამდე გაგრძელდებოდა, სადამდე გასტანდა მათი სიყვარული, თუ მოახლოებული ქალების ხმაურს შეყვარებულები თავდავიწყებიდან არ გამოიყვანდა.
ძიძიას გაახსენდა თავისი მოვალეობა, რომელიც ხალხის რწმუნებით ხელისმომკიდეს (დანიშნულს) ანათესავებდა, და ამ ფიქრმა გაჭვალა. წარბები შეეკრა, სახე დაეპრანჭა და მეტისმეტმა ტკივილმა, რომელიც გულსა და ღვიძლში უვლიდა, გააფითრა. ქალმა ხელისკვრით მოიშორა ონისე და ფეხზე წამოიჭრა, გაბრუნდა და უკან მოუხედავად გაემართა ამხანაგებისკენ. ონისე კი იმავე ადგილას დარჩა გაწამებული და დაღონებული, რადგან ჯერ კიდევ ვერ გაეგო, რა მიზეზი იყო ძიძიას ასე წასვლისა.
ძიძია შეუერთდა ქალებს, რომლებმაც ჩამოიარეს ქვიანი ადგილი. ონისე კი გულის ძგერით უყურებდა თავის სანატრელს, რომელსაც ქორწინების შემდეგ ტუჩებზე პირველად გადაშლოდა ვარდი (სიხარულის ნიშნად), თვალებში გაუბრწყინვებოდა სიამოვნების ნაპერწკალი და ჯეირანივით (ქურციკივით) ყელმოღერებული ლამაზად მიგოგავდა.
ონისე უყურებდა გულის ძგერით. უნებურად გულში კითხვა ებადებოდა: „ასე თავი რატომ დაანება, რატომ არაფერი უთხრა, ან კიდევ შეხვდებოდა როდისმე მასთან ალერსი?“
ქალები გასცდნენ და ონისეც წამოდგა ფეხზე. ის გაიზმორა. ამაყად მიიხედ-მოიხედა და რაღაც ძალა იგრძნო, რომელსაც თავის თავში დღემდე ვერ ამჩნევდა. ძიძიას უყვარდა – ქვეყანა თავისი ეგონა!..
– XVI –