თავი XVIII
თრუსოს ხეობის გამოსასვლელში, სადაც თერგი ვიწრო ხეობიდან თავს აღწევს და კობის გაშლილ ვაკეზე ვრცელდება, ოსების უკანასკნელ სოფელ ოქროყანასთან, საკმაოდ ბევრი ხალხი იყო შეკრებილი და მხიარული სიმღერით დროს ატარებდა.
თუმცა ეს მხიარულება და განუწყვეტელი ყიჟინა ამტკიცებდა, რომ შეკრებილი ხალხი რაღაც სიამოვნებაში იყო, მაგრამ აშკარად ეტყობოდა, რომ ისინი არც რომელიმე დღესასწაულზე შეკრებილიყვნენ, რადგან მათ შორის არც ერთი ქალი არ ჩანდა, და არც რომელიმე სახალხო გართობაზე; ყველანი თავიდან ფეხებამდე შეიარაღებულნი იყვნენ და ურიცხვი ბარგაკიდებული ცხენები ჭიხვინით მიწას ფლოქვებს ურტყამდნენ და აქეთ-იქით მოუთმენლად მიიზიდებოდნენ.
ხალხი მოძრაობდა და რაღაც მღელვარებაში იყო, ეტყობოდათ, რომ აქ დაბინავებას არ აპირებდნენ და მალე გზას უნდა გასდგომოდნენ.
ესენი ამ ლხინში იყვნენ, როდესაც თრუსოს ხეობის ხვეულ ბილიკზე კორიანტელი ავარდა და მომღერლების ყურადღება მიიქცია.
ყველანი გაჩუმდნენ, გაიშალნენ და იმ ადგილს დაუწყეს ყურება, საიდანაც მტვერი ჩანდა. მტვერი თითქოს მოძრაობდა, ადგილს იცვლიდა და შეკრებილ ხალხს თანდათან უახლოვდებოდა.
აშკარა იყო, რომ რამდენიმე მხედარი ცხენებს აჭენებდა, მაგრამ ცხენების ფეხით ავარდნილი მტვერი და გზის ნაპირას მყოფი ქვები მაყურებლებს უშლიდა მომავალთა დანახვას. ცოტა ხანიც ამ მდგომარეობაში გავიდა და ერთ ჩამოლესილ კლდის ნაპირზე, ერთბაშად, თითქოს მიწიდან ამოიზარდნენო, გამოჩნდა რამდენიმე ცხენოსანი.
ამ ადგილას ბილიკი ისე ვიწრო იყო, რომ გეგონებოდათ, თითქოს მომავალნი კლდიდან ცხენებით გადმოხტომას აპირებდნენო; ისე ჰქონდა კლდეს ცხვირი წამოწვდილი, რომ მომავალთა სილუეტი ცის თაღზე იხატებოდა. ის მედიდურ და გულისშემტაც ოცნებად მოგეჩვენებოდათ და მოგინდებოდათ მათთვის თვალი არ მოგეშორებინათ, მაგრამ სწრაფად გამოჩენილები სწრაფადვე ჩაიმალნენ ამაღლებული ქედის უკან, ისე, თითქოს წუთზე ამოჩენილები წუთზევე მიწამ ჩანთქაო.
თუმცა ამ სურათის ცვლილება წუთში მოხდა, მაგრამ შეკრებილი ხალხისთვის ეს მცირე ხანიც საკმარისი იყო, რომ მგზავრები ეცნოთ.
– ნუგზარაი, ნუგზარაი მოდის! – დაიძახა სიხარულით ხალხმა და სიამოვნების ღიმილმა გაურბინა სახეზე.
დიახ, ეს გახლდათ ნუგზარი, რომელიც თავის ერთგულ ოსების ბანაკისკენ მიაჭენებდა, სადაც პირობისამებრ ისინი უნდა შეკრებილიყვნენ, აქ შეერთებოდნენ მთიულებს და საერთო ძალით ხევზე გაელაშქრათ.
ცხადია, მათ გულით უნდოდათ იმ ხალხის დასჯა, რომელიც მათსა და ქისტეთს შორის სოლსავით იყო ჩაჭედილი და მეზობელი ხალხებისთვის საშუალებას უსპობდა, დაუსჯელად საქართველოს სხვადასხვა კუთხეებს დასცემოდა.
ოსებს უნდოდათ იმ ხალხის განადგურება, რადგანაც, შუაში შეჭრილი, ყოველ მხრივ მტრებით გარშემორტყმული, განუწყვეტლივ იცავდა საქართველოს ალაყაფის კარს და მარჯვნივ თუ მარცხნივ სამშობლოს სადიდებლად ბასრ გორდას იქნევდა.
რა თქმა უნდა, ნუგზარის დახმარება მათ სურვილს ემთხვეოდა და ამ ბრძოლის შემდეგ ისინი იმედოვნებდნენ, რომ ფართო ასპარეზი დარჩებოდათ თავისუფალი ავაზაკობისთვის.
ოსებს ძალიან გაუხარდათ ნუგზარის დანახვა, მაგრამ მისგან ასე ცოტა ხალხით მოსვლა მაყურებლებს მეტად აკვირვებდა, რადგან ნუგზართან ერთად მთიულებსაც ელოდნენ; ოსებმა სრულიად არაფერი იცოდნენ მთიულების შინ დაბრუნების შესახებ, რადგან ეს უკანასკნელები პირდაპირ ლომისის მთაზე გადასულიყვნენ და ოქროყანაში შეკრებილ ოსებს ვეღარ შეხვდებოდნენ.
– მარტო რატომ მოდის? გასაკვირია, ღვთის მადლმა! – იძახდნენ ოსები, მაგრამ ისევ მალე მშვიდდებოდნენ ზოგიერთების პასუხით:
– ალბათ ჯარი უკან მოდის და ის კი თავდარიგის მისაცემად წინ წამოსულა.
ამ სიტყვების შემდეგ ოსების ბანაკიდან გამოეყო რამდენიმე გამორჩეული მხედარი, ამხედრდა და თავბრუდამხვევი სისწრაფით ნუგზარის შესაგებებლად გაქუსლა.
ყველანი მიაჭენებდნენ სიმღერით, თოფის სროლითა და ყიჟინით და თანდათან უახლოვდებოდნენ ერისთავს, რომელსაც ამხანაგებთან ერთად მთის ბილიკებიდან ჩამოსვლა მოესწრო და გათქვირებულ ცხენს, მთლად ოფლში გაქანებულს, მოაქროლებდა.
ოსები და ნუგზარი გაექანნენ ერთმანეთისკენ და ცხენებს სადავეები მხოლოდ მაშინ მოსწიეს, როდესაც მათი შუბლები თითქმის ერთმანეთს შეეხო. პირდაღრენილი ცხენები უკან მოწყდნენ, უკანა ფეხებით ჩაიჩოქეს და გაქვავებულებივით შეჩერდნენ.
– და ფანდაგ რასტ! (გზა მშვიდობისა!) – მიესალმა ნუგზარი და პასუხად მიიღო:
– და ყუტა რასტ!
– სხვა?!. როგორ ხართ, რას შვრებით?
– კარგად ვართ, ღვთისა და შენი წყალობით.
– ჯარი მოგროვდა?
– მოგროვდა; ყველანი იქ არიან, – უპასუხა ერთმა, რომელიც მოსულ ოსებში მთავარი იყო.
– ხომ არავინ დაჰკლებია? – მზრუნველობით კითხულობდა ნუგზარი და ცდილობდა მხიარულად გამოჩენილიყო, თუმცა შუბლი შეჭმუხნოდა და სახეზე მწარე დუმილის კვალი ეტყობოდა.
– თუკი შენ დაუძახებ, უარს ვინ იტყვის? – მოუქასურა ოსმა და დაუმატა: – ყველანი აქ არიან, შენი ჭირიმე, ყველას შენი სამსახურისთვის თავი გადაუდვია.
ნუგზარს სიამოვნების ნაპერწკალმა გაურბინა გულში, სახე ოდნავ გაუღიმა, მაგრამ მაშინვე ისევ გაფითრდა, შუბლი შეიჭმუხნა.
– მადლობელი ვარ, მადლობელი, ჩემო ნავრუზ!
– აბა, რა მადლობას მიბრძანებ, შენი ჭირიმე, შენი სამსახურის ღირსიც კი არა ვართ, არა, ჩემმა მზემ!.. არა, ბიჭებო? – მიუბრუნდა ოსებს.
– ჰაი, ჰაი, რომ ასეა, – დაუმოწმეს სხვებმა.
ნუგზარი გაჩუმდა, რადგან მისი გონება რაღაც მტკივნეულ საკითხზე იყო კონცენტრირებული. ის რთულ მდგომარეობაში იყო, რადგან ოსების გაბედულება მხოლოდ მთიულებთან მეგობრობით იყო განპირობებული. ნუგზარმა კარგად იცოდა, რომ თუ თრუსოელები გაიგებდნენ, რომ მთიულები მათგან წავიდნენ, ოსების დაჭერა ძალიან გაჭირდებოდა.
მაშ, როგორ უნდა მოქცეულიყო, რომ ოსები არ დაეფანტა და მათზე გავლენა არ დაეკარგა, როცა ისინი სიმართლეს გაიგებდნენ? ეთქვა ყველაფერი პირდაპირ, თუ დროისთვის დაეცადა?
ეს იყო ის მწარე ფიქრები, რომელთა გადაწყვეტაც ნუგზარის მთელ არსებას აწუხებდა. ყოველთვის ამაყად მოლაპარაკე ადამიანს დღეს სიტყვა გაუწყდა.
„მართლა, შენი ჭირიმე, სულ არ დამავიწყდა!“ – დაიწყო ნავრუზმა.
„რა ამბავია?“ – მოკლედ იკითხა ნუგზარმა.
„ლეკებთან გაგზავნილი კაციც დაბრუნდა!“
„დაბრუნდა?! სად არის? მიჩვენე ჩქარა!“ – მოუთმენლად წამოიძახა ნუგზარმა და თვალები გაუბრწყინდა.
„იქ, ბინაზეა.“
„რა ამბავი მოიტანა?.. მითხარი, მითხარი ჩქარა!..“
„ლეკებიც ამაღამ გადმოვლენო,“ – უთხრა ოსმა და ნუგზარი სიხარულით აინთო.
„მართალს ამბობენ, მართალს?!“ – სწრაფად მივარდა ოსს, მაგრამ სასწრაფოდ თავი შეიკავა, გასწორდა, ცხენზე გაიმართა და კბილების ღრჭიალით თქვა: „ახლა კი მე ვიცი.“
ამ წუთის შემდეგ ნუგზარი ისევ შეიცვალა. თუ წეღან მის საუბარში რაღაც დარბილებული და თავმდაბლური ტონი იგრძნობოდა, ახლა ის სრულ მბრძანებლად იქცა.
„მაშ, გავწიოთ ბინაში და ხვალ მოხევეთა მზე დავაბნელოთ!“ – ეს თქვა, შეიბერტყა, გასწორდა და მათრახის დარტყმით ცხენი ააჩქარა. წუთის შემდეგ ისინი ოქროყანის ბანაკში გამოჩნდნენ და ნუგზარი სრული თავისი მედიდურობით მბრძანებლობდა.