თავი XVII
– XVII –
სანამ მოხევეები ემზადებოდნენ და თავიანთ პოზიციებს ამაგრებდნენ, ნუგზარ ერისთავიც არ იჯდა უსაქმოდ. ის ყველანაირად ცდილობდა თავისი ჯარის გაზრდას. მას უნდოდა, უამრავი ჯარით თავს დასხმოდა ხევს და ერთი ძლიერი შეტევით გაეტეხა მოხევეთა სიჯიუტე.
ის არ კმაყოფილდებოდა ოსებისა და მთიულების დიდი ჯარით. მას უნდოდა, საქმეში ჩაერთო ხანდოსხეველები, ჭართლელები და გუდამაყრელები. მათთან კაცები გაეგზავნა და პასუხს დღე-დღეზე ელოდა. ამათ გარდა, ის ლეკებსაც ელოდა, რომელთა დაპირებაც ძალიან იმედის მომცემი იყო.
ნუგზარი ასეთ საქმეებში გამოცდილი იყო და კარგად იცნობდა ხევს. ის არ იმედოვნებდა, რომ საქმე იოლად დამთავრდებოდა. ნუგზარი ვაჟკაცი და შეუბრალებელი იყო. სისხლისღვრა მისთვის დროის გასატარებელი გართობა იყო, მაგრამ მას გოჩა აფიქრებდა. გოჩას გონიერებისა და გამოცდილების სახელი მთელ მთაში იყო გავრცელებული.
ერთ დილით, გარიჟრაჟზე, მთიულების ბანაკში შევიდა ტანადი და კარგად აღნაგობის წვერიანი კაცი. მისი ჯაჭვის პერანგი, თვლებითა და მძიმე ოქროთი მოჭედილი ხმალი, ოქროთივე ნაკეთი ჩაჩქანი ამტკიცებდა, რომ ის უბრალო მთიულებს არ ეკუთვნოდა და რომელიმე ცნობილი გვარის უნდა ყოფილიყო.
მისი უხეში სახის ნაკვთები, სქელი და ოდნავ გადმობრუნებული ტუჩები, მსხვილი მოგრძო ცხვირი ფართო ნესტოებით და პატარა, ქუთუთოებშეშუპებული თვალები მის შეუბრალებლობასა და მოუსვენარ, მხნე ხასიათს ამტკიცებდა.
ხშირი, შეერთებული შავი წარბები, ნაოჭებად შეკრულ შუბლთან ერთად, კიდევ უფრო მეტ სიმკაცრეს მატებდა მის ისედაც უსიამოვნო სახეს. რამდენიმე ხაზი, რომელიც თვალის კუთხეებიდან სხვადასხვა მხარეს სხივებივით იფანტებოდა, აშკარად მიანიშნებდა, რომ ის ცხოვრებაში მომთმენი არ უნდა ყოფილიყო. მისი მისვლისთანავე მთიულების ბანაკი აფორიაქდა და უფროსი კაცები მისალმებით შეეგებნენ.
ხალხი მისი მისვლისთანავე ქუდს იხდიდა და თავის დაბალი დაკვრით ეუბნებოდა:
– ბატონ ნუგზარს გაუმარჯოს, ბატონ ნუგზარს ვახლავართ! – ისიც სიამაყითა და მედიდურად, ოდნავ თავის მოხრით, ძლივს ღირსად მიიჩნევდა მათ მისალმებას.
ნუგზარი მივიდა იმ ადგილას, სადაც ბანაკის შუაგულში, ცეცხლის პირას, ნაბადი იყო დაგდებული და ზედ ჩაიმუხლა. მთიელთა ჯარის უფროსები გარს შემოეხვივნენ.
– დასხედით, სათქმელი მაქვს, – მოკლედ, მაგრამ ბრძანების ტონითა და ბოხი ხმით დაიწყო ნუგზარმა.
მთიულებმა ბალახიან ველზე ჩაიმუხლეს და მოთმინებით ელოდნენ, რას ეტყოდა მათ იმ ხანებში ქართლში ნათესავების დახმარებით გაძლიერებული ერისთავი.
– ხალხო! – დაიძახა ნუგზარმა და ხმაში მრისხანება დაეტყო: – გუდამაყრელებს, ხანდოსხეველებსა და ჭართლელებს უარი შემოუთვლიათ ჩვენს დახმარებაზე. ვფიცავ ანანურის ღვთისმშობელს, რომ მკაცრად გადავუხდი მაგ უარისთვის, გავუმწარებ სიცოცხლეს და მზეს დავუბნელებ... ვეცდები, რომ მათ სოფლებში იმდენი ყვავილი არ გაწითლებულიყოს, რამდენსაც მათი სისხლით შევღებავ. იმდენი ყორანი არ მოიპოვებოდეს, რამდენსაც შავად შევმოსავ... მათ მოთავეებს ჩემი ხელით ამოვგლეჯ გულებს, სიამოვნებით გამოვწურავ სისხლს და ჩემი გული მაშინ დამშვიდდება, როდესაც ხელი იგრძნობს მათ უკანასკნელ ფართხალს...
აქ ნუგზარი რამდენიმე წამით შეჩერდა. მისი თვალები ბოროტების ცეცხლით აინთო და ჩაუსისხლიანდა. მსმენელთა შორის ბევრი ისეთი იყო, ვინც ღიმილით ათასჯერ შეხვედრია სიკვდილს და განუწყვეტელ ბრძოლაში გული კაჟად გადაქცეოდა, მაგრამ მათაც კი ვეღარ შეიმაგრეს თავი. ნუგზარის სიტყვებზე რაღაც აღშფოთებამ უსიამოვნო ჟრუანტელად გაურბინა სხეულში. ხალხში სრული სიჩუმე იყო, ყველას სული შეეკრა.
– მაგრამ ეგ შემდეგისაა!.. მოხევეებისთვის ჩვენც ვკმარვართ... მე არ მინდოდა ბევრი ბრძოლა, ვფიქრობდი, ერთბაშად გამესრისა ისინი, მაგრამ არა უშავს-რა... ხმლის ერთი მოქნევის მაგივრად, ორჯერ მოვიქნიოთ და ისევ ის იქნება... ნუღარ ვიგვიანებთ, წავიდეთ დღესვე!
ნუგზარი, რომელიც თანაგრძნობის ყიჟინს ელოდა, ერთბაშად შეჩერდა; ხალხში სიჩუმე ოდნავადაც არ დარღვეულა. ნუგზარმა შეხედა მათ და სახეზე სიბრაზის ალმურმა გადაჰკრა.
– ხალხო, ეს რა ამბავია? – წარმოთქვა მან ცუდად დაფარული თავშეკავებით.
ამაზედაც სრული სიჩუმე იყო პასუხად. ნუგზარმა ვეღარ მოითმინა და მრისხანედ წამოიძახა:
– აქაც ღალატია, თუ შიში?!. ლაჩარო დიაცებო... ვინ გაბედავს ჩემს წინ უარს?!. ვინ არ გამომყვება? – ნუგზარი განზე დადგა და კრებას ისე დაუწყო ყურება, თითქოს თვალებით შეჭმას უპირებდა.
მთიულთა მოთავეებს შორის გამოვიდა ერთი და პირდაპირ ნუგზარს დაუდგა.
– მე, შენი ჭირიმე!.. მე არ გამოგყვები.
ამ სიტყვებზე ნუგზარი თოფის წამალსავით აფეთქდა, ხმალს ხელი გაავლო, მაგრამ თავი ისევ შეიკავა.
– შენა?.. შენ ამბობ მაგას?.. მაგრამ მართალი ხარ... შენი კაცობა ვის გაუგონია, შენი საქმე მანდილოსნებთან ყოფნაა... წადი შინ, მოუჯექ დედაკაცებს, ბრძოლის ველზე შენ რა ხელი გაქვს?.. შენს მაგივრად შენი ჯარი მოთავედ სხვას ამოარჩევს და, უეჭველია, ის შენზე გულადი იქნება.
მთიული, რომელიც მოთმინებით ელოდა ნუგზარის სიტყვების დასრულებას, ერთბაშად გასწორდა წელში და მხოლოდ ხმის ოდნავ კანკალზე შეატყობდით, რომ საწყენი სიტყვები გულამდე ჩასწვდომოდა.
– ჩვენი თავი, ნუგზარაუ, მეფემ შენ ჩაგაბარა... შენი სახელი დღეს მეფის სახელია და იცი, რომ მისი სახელი გიცავს, მთიული ქართველთა მეფის წინ ხელს ვერ გაჰკრავს... რად მლანძღავ?.. ჩვენგან არც ერთი არ წამოვა, არც არავინ არ მოგექომაგება... რა გვაქვს გასაყოფი მოხევეებთან?.. არა, ხალხო? – მიუბრუნდა მთიული დანარჩენებს.
– მართალია, მართალი, ლომისის მადლმა! – გრგვინვასავით გაისმა ხალხის ხმა. ამის დანახვაზე ნუგზარი ოდნავ შეკრთა და დაიბნა, რადგან ასეთ საქმის განვითარებას არ ელოდა, მაგრამ, როგორც გამოცდილმა კაცმა, თავი მალე შეიკავა და უფრო მშვიდად ჰკითხა:
– მაშ სიტყვა რად მომეცით, რატომ მპირდებოდით?
– შენ გვითხარი, რომ პირაქეთა ოსეთზე უნდა გაგველაშქრაო, გვითხარი, რომ ჩვენს მეფეს ეწინააღმდეგებიანო, მოგვატყუე, რომ მოხევეებს ოსების მხარე უჭირავთო და ამიტომ წამოგყევით.
– მართალია... მოხევეებს ოსების მხარე უჭირავთ, უნდა გადავახდევინოთ.
– ტყუილია. ტყუილი! – ერთხმად იღრიალა ხალხმა.
ნუგზარი სიბრაზით ტუჩებს იკვნეტდა და გულით უნდოდა გაეგო, ვინ შეატყობინა მთიულებს ეს ამბავი.
– ვინ გითხრათ, რომ ტყუილია? – ერთბაშად წამოიძახა ნუგზარმა, რომელიც იმედოვნებდა, რომ მოღალატის სახელს გაიგონებდა.
– თავად გვითხრეს, თავად! – მოისმა რამდენიმე კაცის ხმა.
– და თქვენც დაუჯერეთ?! ჰა, ჰა, ჰა, ჰა! – ბოროტად გაიცინა ნუგზარმა.
– რატომ არ უნდა დაგვეჯერებინა?
– იმიტომ, რომ თქვენი შეშინებიათ და უნდათ თავიდან მოგიშორონ.
– ტყუილია, ტყუილი! – გაიმეორა ხალხმა საერთოდ.
ნუგზარი მთლად გალურჯდა სიბრაზისგან, რადგან ასეთ პასუხს ის არ იყო მიჩვეული. იმ წუთში მას რომ შესძლებოდა, იქ ყველას გაანადგურებდა, მტვრად აქცევდა და ქვეყანაზე გაფანტავდა, მაგრამ ისეთ მდგომარეობაში იყო, რომ უნებურად თავი უნდა შეეკავებინა.
– მაშ მათი სიტყვა გჯერათ? – იკითხა ნუგზარმა.
– გვჯერა, ლომისის მადლმა! – მისცა რამდენიმე კაცმა პასუხი: – გვჯერა იმიტომ, რომ მოხევის კაცები იყვნენ, შემოგვფიცეს და ჭდე დასდეს... ჭდეს საით ეღალატება, არა, ხალხო?
– არ ეღალატება, არა!.. წავიდეთ, დავბრუნდეთ შინ! – ყვიროდნენ მთიულები, რომლებიც აიშალნენ, აირივნენ და თავიანთ ნივთებს ხელი წამოავლეს.
კარგა ხანს გრძელდებოდა ჟრიამული და ჩოჩქოლი, რომელიც მხოლოდ მაშინ შეწყდა, როდესაც მთიულები პირველ ბეგობას გადაეფარნენ. დაცარიელებულ მინდორზე მხოლოდ ერთი კაცი დარჩა. მისი დაღვრემილი სახე ღრმა ფიქრს წაეღო და მთლად გაფითრებულიყო.
კარგა ხანი გავიდა, რომ ეს კაცი ასე გაქვავებული იდგა, თითქოს განძრევის თავიც აღარ ჰქონდა. მერე ერთბაშად ასწია თავი, კბილები დააღრჭიალა და მუქარით წამოიძახა: – თქვენი ფეხი დამკარით, თუ დღევანდელი დღისთვის არ გადაგიხადოთ!
– XVIII –