თავი XXVI
– XXVI –
როდესაც გოჩა გამოჩნდა, ხევის ჯარი მშვიდად დაიძრა, სამ ჯგუფად გაიყო და მეთაურების ხელმძღვანელობით მტრისკენ გაემართა. მათ გადაწყვეტილი ჰქონდათ, ნუგზარის მიერ დაკავებულ სიმაგრეზე სამი მხრიდან შეეტიათ და საერთო შეტევით მტრისთვის სამაგიერო გადაეხადათ. ყველასთვის ნათელი იყო, რომ ეს ბრძოლა ხევის მომავალ მდგომარეობასა და ბედს გადაწყვეტდა.
ყველა ღიმილით მიდიოდა, რადგან დარწმუნებული იყო, რომ წმინდა მოვალეობას ასრულებდა და, თუ სიკვდილი შეხვდებოდათ, მათ სახელს ხალხი დიდხანს მოიხსენიებდა და შორს მთებში გაითქვამდა. ამქვეყნად მათ კარგ ხსოვნას ელოდნენ, იმქვეყნად კი – ზეციურ ჯილდოს. ამგვარი რწმენის მქონე ხალხისთვის ბრძოლა საკუთარი თავისუფლებისა და მიწა-წყლის დასაცავად დღესასწაულზე წასვლას ჰგავდა. ბრძოლისა და მტერთან შეტაკების სურვილს განსაკუთრებით უმძაფრებდათ დაღუპული თანამებრძოლების წამების მოგონებები, რაც მათ გულს ძალიან უმღვრევდა და სისხლისთვის სისხლს აწყურებდა.
მიმავალ მოხევეებს შორის ონისეც იყო, რომლის მხიარული, მუდამ მომღიმარი სახე დარდით შეცვლილიყო. ტუჩები ძლიერად მოეკუმა, რის გამოც სახის კანიც დაჭიმვოდა. თვალებაღგზნებულს ლოყები თითქოს გამობურცვოდა და სიბრაზის ნიშნად ლოყების ძარღვები ძლიერად უცემდა.
ონისეს, რომელიც ბუნებით ვაჟკაცი და თავგანწირული იყო, დღეს მეტი მიზეზი ჰქონდა, რომ ორმაგად გაბრაზებულიყო, რადგან თავის შეცდომასა და დაუდევრობას გრძნობდა და უნდოდა, მეტი თავგანწირვით ცოდვა როგორმე შეემსუბუქებინა.
მას რამდენიმე კაცი ჰყავდა ჩაბარებული, რომლებიც მოხევეთა ერთი ჯგუფის მოწინავე რაზმს შეადგენდნენ. ონისეს დავალებული ჰქონდა, რომ ყველა შესაძლო ხერხი გამოეყენებინა, რათა მტრის მიერ სადარაჯოდ გამოყენებულ კაცებს შეუმჩნევლად მიჰპარებოდა და ან დაეჭირა, ან დაეხოცა. ამასთანავე, ეს ისე უნდა მომხდარიყო, რომ მტრის მთავარ ჯგუფს ვერ შეეტყო, რათა მათ მოხევეების დასახვედრად მომზადება ვერ მოესწროთ.
ონისე თავის პატარა რაზმს მიუძღვებოდა და ყველანაირად ფრთხილობდა, რომ ბრძანება უშეცდომოდ შეესრულებინა. ყველაზე წინ მიდიოდა ონისე, რომელიც მთლიანად სმენად იყო ქცეული, შემდეგ კი რიგში მიჰყვებოდნენ დანარჩენები, რომლებიც ფრთხილად აბიჯებდნენ და ფეხს თითქმის იმავე ადგილას ადგამდნენ, სადაც წუთის წინ მათი მეთაურის ფეხი იდგა.
ქვიან ადგილზე ძალიან დიდი სიფრთხილე და ფეხის მოხერხებულობა იყო საჭირო, რომ ქვების შერყევით ღამის სიჩუმე არ დაერღვიათ და ამით მტრის ყურადღება თავიანთ მოძრაობაზე არ მიექციათ. ბანდულებჩაცმული მოხევეები მიიპარებოდნენ და, სანამ მიწაზე მყარად დააბიჯებდნენ, ცოტა ხანს ფეხით ამოწმებდნენ ადგილის სიმყარეს. უცებ ონისე გაჩერდა და იქვე ჩაწვა. სხვებიც ხმის ამოუღებლად ასე მოიქცნენ და მიწას მიკრულებმა ხანჯლები ამოიღეს.
რამდენიმე წუთმა გაიარა ამ სიჩუმეში და მოპირდაპირე მხრიდან ხუთი კაცი გამოჩნდა, რომლებიც ასევე ფრთხილად და ჩუმად მოდიოდნენ. ონისემ დაელოდა, სანამ უკანასკნელი გაუსწორდებოდა და, როცა მოუახლოვდა, ფეხზე წამოხტა. მასთან ერთად წამოცვივდნენ დანარჩენებიც და წუთის შემდეგ ადგილის დასათვალიერებლად გამოგზავნილი ოსები მიწაზე ფართხალებდნენ. რაც უფრო მეტ სისხლს კარგავდნენ, მით უფრო გამწარებით ებრძოდნენ სიკვდილს.
ყველაფერი ეს ისე სწრაფად მოხდა, რომ ოსებმა დაყვირებაც კი ვერ მოასწრეს. მას შემდეგ, რაც მოხევეებმა მათგან მოიცალეს, ისევ თავიანთ გზას გაუდგნენ და განთიადისას მტრის ბანაკს მიუახლოვდნენ. იქ ჩასაფრდნენ და თანამებრძოლებს ლოდინი დაუწყეს.
მტრის ბანაკში სრული სიჩუმე სუფევდა, რადგან, ერთი მხრივ, პირველი გამარჯვებით გაზვიადებულნი და, მეორე მხრივ, თავიანთი დარაჯების სიფრთხილეში დარწმუნებულნი, თავისუფალ, მშვიდ დასვენებას მისცემოდნენ. ნუგზარი დარწმუნებული იყო, რომ მოხევენი შეშინდებოდნენ და მეორე-მესამე დღეს შუამავლებს გამოუგზავნიდნენ. ის თავის დღეში ვერ წარმოიდგენდა, რომ ხევის ერთი მუჭა ხალხი მასთან შებრძოლებას გაბედავდა, მით უმეტეს, რომ მას თან ახლდა ლეკთა საკმაო რაოდენობის, გაწვრთნილი და კარგად შეიარაღებული ჯარი.
მოხევეები სამივე მხრიდან წამოვიდნენ და შეუმჩნევლად მტერს გარს შემოერტყნენ.
უცებ გავარდა თოფი და ეს საერთო შეტევის ნიშანი იყო.
ნუგზარის ჯარი წამოცვივდა, მაგრამ მოულოდნელობის გამო მთლიანად აირია და გონებადაკარგული მებრძოლები უაზროდ დარბოდნენ. შემოსეული მოხევეები დროს არ აძლევდნენ, რომ გონს მოსულიყვნენ და უმოწყალოდ ხოცავდნენ.
ამ საერთო არეულობაში მხოლოდ ერთ ადგილას ჩანდა თეთრი ცხენი და მასზე ამხედრებული ნუგზარი, რომელსაც ხელში ხმალი ეჭირა და მარჯვნივ თუ მარცხნივ იქნევდა. მას გვერდით ედგა რამდენიმე გამოჩენილი ლეკი ვაჟკაცი და ღირსეულად მხარს უჭერდნენ; აშკარად ჩანდა, რომ მათ გულში ვაჟკაცობის ცეცხლი უფრო მეტად ენთო, ვიდრე იმ თრუსოელებისაში, რომლებმაც ბრძოლას გაქცევა ამჯობინეს.
ამ საერთო არეულობაში ონისე ნასვამივით დადიოდა და ვისაც კი შეხვდებოდა, დიდხანს აღარ აცოცხლებდა. ის გაცხარებულ ბრძოლას ეძებდა და, სადაც ის გაჩნდებოდა, სწრაფად შუაგულში მოექცეოდა, თუმცა სიკვდილის მაძიებელი მოჯადოებულივით ყველგან უვნებლად რჩებოდა.
მისი სიმამაცე, გულადობა და თავგანწირულობა მაყურებლებს აოცებდა და ქებას ათქმევინებდა.
უცებ გორაზე გამოჩნდა გოჩა, რომელსაც თეთრი თმა გაშლოდა და ნიავი უმღელვარებდა. ხელში ეჭირა დროშის თავი, რომელიც სანუგეშოდ ფრიალებდა და წვერზე გაკეთებულ ოქროს ჯვარს კრიალი გაჰქონდა.
გოჩას ცხენი ამაყად და მედიდურად მიაბიჯებდა, თითქოს გრძნობდა, რომ მისი მხედარი ხალხისგან იყო არჩეული და მას არც ერთხელ თავისი ამრჩევლებისგან საყვედური არ მიეღო.
მოხუცმა ცხენს შემოუტია და იმ მხარისკენ გააქროლა, სადაც ნუგზარი რამდენიმე კაცით ჯერ კიდევ იბრძოდა.
– აბა, ბიჭებო!.. მომყევით. ვისაც გული გერჩის! – დაიძახა გოჩამ და ხალხი სწრაფად შეჯგუფდა, ბურთსავით შეიკრა ნუგზარის გარშემო.
ავარდა მტვრის გრიგალი; ყველა მტვრით დაიფარა; მზის შუქიც კი თითქოს დაბნელდა. აქამდე მოყიჟინენი, ახლა გაჩუმებულიყვნენ და სიჩუმეს მხოლოდ კბილების ღრჭიალი, იშვიათი კვნესა და იარაღის ჩხარუნის ხმა არღვევდა.
ხანდახან ნიავისგან გაფანტულ მტვერში გოჩას დროშა გამოჩნდებოდა, რომელიც ისევ უვნებლად ფრიალებდა და მებრძოლთა გულებს ფოლადივით ამაგრებდა. უცებ შეკუმშული ხალხი როგორღაც შემობრუნდა, გაიშალა და ისევ ატყდა ყიჟინა.
ქარმა გაფანტა ბრძოლის მტვერი და წუთის წინ სიცოცხლით სავსე მებრძოლთაგან კოშკად აშენებული დახოცილებიღა გამოჩნდა! მათ შორის იდგა გოჩა, დაღონებული, გაფითრებული და სევდიანი თვალები ზეცისკენ მიეპყრო!
შორს გზაზე მტვერი ჩანდა და მის შუაში ხანდახან გამოჩნდებოდა ხოლმე ნუგზარი და რამდენიმე ცხენოსანი, რომლებიც სიკვდილს რაღაც ხერხებით გადაურჩნენ.