თავი I
დაახლოებით ღამის ცხრა საათი იქნებოდა, როცა სოფლის პირას რამდენიმე შეიარაღებული ცხენოსანი და ორი-სამი მარხილი მიუახლოვდა. მხედრები ახალგაზრდები იყვნენ, გამორჩეულები და ერთმანეთზე უკეთესები. ისინი მხიარულად მიდიოდნენ, მღეროდნენ და თოფებს ისროდნენ. აშკარად ეტყობოდათ, რომ მტრად არ მიდიოდნენ, რადგან არც სიფრთხილეს იჩენდნენ და არც იმდენად ბევრნი იყვნენ, რომ ასე გაბედულად და პირდაპირ შესულიყვნენ ხევის სოფელში, რომელიც თავისთავად მთლიან, რთულად დასაპყრობ ციხესიმაგრეს წარმოადგენდა.
როცა სოფელს მიუახლოვდნენ, მათ იქაური ახალგაზრდა ბიჭები გამოეგებნენ. ორივე ცხენოსანთა ჯგუფი ერთმანეთისკენ ყიჟინითა და თოფის სროლით გაექანა. ცხენები თავბრუდამხვევი სისწრაფით მიქროდნენ. მათი პატრონები ელვასავით ატრიალებდნენ თოფებს, ხან იხრებოდნენ, მიწას ეხებოდნენ ხელით და ხან ისევ ისარივით სწორად გამართულნი, ნაზი, გულში ჩამწვდომი რხევით ერთმანეთისკენ მიიჩქაროდნენ.
აი, მიუახლოვდნენ ერთმანეთს, ცხენების თავები თითქმის ერთმანეთს ეხება, საცაა შეეჯახებიან. მაგრამ სწრაფად, თითქოს მანქანებით, ერთბაშად გაჩერდნენ, ქვისგან გამოკვეთილ სურათებს დაემსგავსნენ და ჰაერში მხიარული მისალმება გაისმა:
– გზა მშვიდობისა!
– მშვიდობითაც გივლიათ!
ამის შემდეგ იყო მოკითხვა, სალამი, ხელის ჩამორთმევა და ყველანი, ერთმანეთში არეულნი, ცალკე მდგარი სახლისკენ გაემართნენ, საიდანაც ანთებული ცეცხლის შუქი და მხიარული ტაშ-ფანდურის ხმა გამოდიოდა.
კარებთან ისევ გაისროლეს თოფები და დამბაჩები. ამ ხმაურს იქ შეკრებილი ბავშვების ყიჟინის ხმაც შეუერთდა. ცხენოსნები ჩამოხტნენ.
პატარები ცხენებს მიცვივდნენ, ჩამოართვეს და წინ და უკან დაუწყეს ტარება, რადგან გაოფლიანებულ ცხენებს ორთქლი კორიანტელივით ასდიოდათ და სიარულში შეშრობა სჭირდებოდათ, რომ ცივ ნიავს არ დაერტყა და არ გაცივებოდათ.
სტუმრები კარებთან შეიკრიბნენ. შუაში დააყენეს ერთი წარმოსადეგი, ახლად წვერ-ულვაშ ამოსული ახალგაზრდა ბიჭი, რომელსაც ნაბადი ჰქონდა მოსხმული და გვერდით დაუყენეს მეორე ახალგაზრდა ბიჭი, უფრო მდიდრულად ჩაცმული და მთლიანად ოქრო-ვერცხლით მოჭედილი.
ყველა გაჩუმდა და ისეთი სიმშვიდე ჩამოვარდა, რომ ბუზის გაფრენის ხმასაც კი გაიგონებდით.
ცოტა ხანში გაისმა წვრილი, წკრიალა ხმა „ჯვარულისა“. მას ბანი მისცეს და ჰაერი დაიფარა ამ დიდებული, ძლიერი და ერთადერთი ვაჟკაცური სიმღერის ხმით, რომელიც თავისი ჰარმონიით ადამიანს გაიტაცებს და სმენას დაუტკბობს, ძლიერებით ძვალსა და რბილს აუთრთოლებს, სისხლს აუჩუხჩუხებს და სახელის გამოჩენას მოაწყურებს. ამ სიმღერას მხოლოდ მთაში მღერიან, მხოლოდ იქაურ დიდებულ ბუნებას შეეძლო ასეთი ჰარმონიული ხმის დაბადება!
ამ სიმღერას მღერიან ხოლმე მხოლოდ ომში, ხატებისა და დროშების გამოსვენების დროს და ქორწილში. ახლა ქორწილი იყო. ნაბდიანი კაცი, გუგუა ფიჩიტაური, სასიძო იყო, და მის გვერდით მყოფი ახალგაზრდა, მდიდრულად ჩაცმული – ონისე, განთქმული „ხევისბერის“ გოჩას შვილი, რომელიც გუგუას ხელისმომკიდედ, მეჯვარედ მოჰყოლოდა.
– II –