ნაწილი პირველი — თავი IX
სოფლელები – ჯაყოს სტუმრები – სწრაფად დასხდნენ ასწლოვანი ნიგვზის ხეების ჩრდილში გაშლილ სუფრასთან და მგლებივით ხარბად შეესივნენ დიდი ხნის უნახავ ხორცსა და ღვინოს. თან ჭამდნენ, ჯამებით ღვინოს ხარბად სვამდნენ, ჩახლეჩილი ხმით სუფრულ სიმღერებს მღეროდნენ და ზოგჯერ ენაბლუდად, გაურკვევლად ლაპარაკობდნენ.
– გაუმარჯოს ჯაყოს სტუმრებს... რომლებიც... ასევე...
ამაყი ჯაყო მასპინძელივით სუფრის თავში იჯდა, მხარს იჩეჩავდა და ყვიროდა:
– აბა, თქვენი სიცოცხლე მე! არ მოიწყინოთ! ჭამეთ და სვით! ტურა, დალიე! ქეშელა, დალიე!
და ზოგჯერ სიამოვნების ნიშნად ამპარტავნულად ხროტინებდა:
– მაშ, მაშა! ასე იცის ჯაყომ!
ერთ გვერდით მარგო ჰყავდა, მეორე გვერდით – თეიმურაზი.
ჯაყო მარგოს საუკეთესო ნაჭრებს სთავაზობდა და ეარშიყებოდა:
– ჭამე, შენი სიცოცხლე მე, ჭამე! ისე უნდა გაგასუქო, როგორც სააღდგომო ინდაური, მაშა!
თეიმურაზს ყურადღებას არ აქცევდა, ზოგჯერ სიბრალულით გადმოხედავდა და დაცინვით ეტყოდა:
– კნიაზო, ჭამე, თორემ რაც ხელფასს აღარ გაძლევ, შეიძლება იმ დღიდან შენც არ გაძღე.
შემდეგ თეიმურაზის შიში გაიხსენა და აჭიხვინდა:
– ნეტავ ამისთანა ვაჟკაცს კნიაზობას ვინ მოგცემდა? სისხლის გეშინია თეიმურაზ, შენი სიცოცხლე მე, სისხლის! ქათამსაც ვერ დაკლავდი, ქათამსაც! შენ, თეიმურაზ, კნიაზი კი არა ხარ, ბრინკა ხარ, ბრინკა!
ბრინკა ჯაყოს ნათესავი იყო – დავრდომილი, გონჯი, საბრალო და ყველაფრით უბედური – სწორედ ის ბრინკა ჯივაშვილი, რომელმაც ოდესღაც თეიმურაზისგან ოთხი ათასი დღიური ტყე „იყიდა“ და ახლაც ქვაბებთან ფუსფუსებდა.
ჯაყომ თეიმურაზს იმ დღიდან ბრინკა დაარქვა:
– ბრინკა, სად ხარ?.. ბრინკა, მოდი პური ჭამე!... ბრინკა, გაზეთი წაგიკითხე!.. ბრინკა, ერთი ამბავი გითხარი, ჩვენც გაგაგებინოთ რამე...
თეიმურაზს მისი ყოფილი მოურავი პეტრე დევდარაშვილი და ყოფილი მღვდელი ივანე მოუსხდნენ. ორივე თეიმურაზის მამის ხელში იყო გაზრდილი: ერთი მოურავობაში, მეორე კი ჯერ დიაკვნობაში, შემდეგ კი – მღვდლობაში.
როდესაც თეიმურაზმა მამისეული ქონება დაიმკვიდრა და მამულის გაყიდვა და დარიგება დაიწყო, პეტრემ მაშინვე თავი დაანება სამსახურს და თავის სახლს დაუბრუნდა, ხოლო მღვდელმა ივანემ უფრო გვიან აუღო ალღო ახალ ცხოვრებას და ანაფორა ჩოხაზე გაცვალა.
კარგად მობერებული პეტრე თავიდანვე ალმაცერად უყურებდა თეიმურაზს და ჩუმ-ჩუმად ყორანივით წინასწარმეტყველებდა მის მომავალს. ამბობდა: ბარემ ასიც მინახავს მაგისთანა გააჭენე ბიჭიო. ეგეც სხვებსავით დაილევა და მერე ლობიოსაც ინატრებსო. პეტრეს ეს ულვაშები დააჭერით, თუ შევცდებიო.
არ შეცდა ბებერი გლეხი. ახლა თავისი თვალით დაინახა ჯაყოსთან შეხიზნული ყოფილი ბატონი, მაგრამ პეტრეს თეიმურაზი მაინც ენანებოდა. უკბილო პირს აცაცუნებდა და თითქოს თავისთვის ლუღლუღებდა:
– მაშ ისე წაგივიდა საქმე, რომ სხვისი საკუთრება გახდა ეგ თავი? ვაი დედასა, ავთანდილ ხევისთავო! რას იფიქრებდი, რომ ოჯახი ასე დაგენგრეოდა?
თეიმურაზი პეტრეს ანუგეშებდა:
– ნუ წუხდები, ჩემო პეტრე. წყლები წავლენ და წამოვლენ, ქვიშები დარჩებიანო.
– მართალია, მაგრამ იმ ქვიშაზე გაგუდული თევზიც ბევრი მინახავს, – დაუნდობლად და მოურიდებლად ჩაურთო ყოფილმა მღვდელმა ივანემ, რომელიც იმ სუფრას თამადობდა. – წყლის წასვლის მოლოდინს ისევ ის გერჩივნა, რომ სამსახურში ფეხი მოგეკიდნა, თორემ, ვინ იცის, შეიძლება წყლები ან არ წავიდნენ, ან კიდევ ძალიან დაგვიანებით წავიდნენ.
– სანამ პეტრე მიეშველა, პავლეს ტყავი გააძრესო, გამიგონია გარდაცვლილი მამაშენისგან, – ჩაურთო პეტრემ.
გაკრეჭილი მღვდელი წამოდგა:
– ხალხო! ყურადღება და მოსმენა იყოს. ეს ქვეყანა ასე ყოფილა მოწყობილი: ერთი წავა და სხვა მოვა ლამაზ ბაღშიო. ასე უთქვამს დიდებულ შოთა რუსთაველს შვიდასი წლის წინათ. ისიც უთქვამთ: წინანდელები უკან იქნებიან, და უკანანდელები წინო.
– დღეს მე ვარ და ხვალ შენ, – ჩაურთო სუფრის ბოლოში ერთმა ახალგაზრდამ.
– წინათ თავად-აზნაურები გლეხებს უღელში აბამდნენ, ახლა კი ბედი უკუღმა მოტრიალდა.
– მაშ, მაშა! – წამოიძახა ჯაყომ. – ახლა კნიაზებსა და აზნაურებს ჩვენ დავადგამთ უღელს, მაშა!
– ცხოვრებამ ახალი აზნაურები გაგვიჩინა, – განაგრძო ივანემ. – რით არ სჯობია წინანდელ თავადებს დღევანდელი ჩვენი მასპინძელი? განა ჯაყოს აზნაურობა არ უხდება?
ნინიკამ ახალგაზრდებს გადახედა.
ჯაყო გაიბადრა და აირია. ეჭვის თვალი გადაავლო ყველას, პირი ღია დარჩა და ცხენის კბილებით ძლივს შეიმაგრა ენაზე მომდგარი „მაშ, მაშა“!
– ჯაყო ნამდვილი აზნაურია, – განაგრძო გაკრეჭილმა ივანემ. – ძალაც შესწევს და მოხერხებულობაც. ზოგს აზნაურს არც უწინ ეტყობოდა აზნაურობა, ახლა ხომ სულ დაიძირნენ და გადაგვარდნენ. ზოგი კი გვარიშვილობით აზნაური არ არის, მაგრამ ძალით, ჭკუით, გონებით, გავლენით და ქონებით აზნაურიც არის და თავადიც. ასეთმა ძლიერმა გლეხებმა თვითონვე დაიდგეს აზნაურობის ტახტი და თვითონვე დაიწერეს თავადობის საბუთები. ასეთ აზნაურებს მე პატივს ვცემ, წინანდელი ჩვენი თავადი კი... ჩვენი აზნაურები წყალწასაღებნი იყვნენ და აკი ჩაჰბარდნენ კიდევაც წარსულს! ქვეყანამ იცის, რომ ჯაყო ჯივაშვილი ისე დასტრიალებს ჩვენს ღარიბ-ღატაკ გლეხობას, როგორც კარგი მეოჯახე თავის სახლს.
სუფრის ბოლოში ჩურჩული მოისმა.
– ვინ მოსთვლის, რამდენი მრუდე საქმე გაუსწორა ჯაყომ ჩვენს სოფელს და რამდენ გაჭირვებულ ქვრივ-ობოლს გაუმართა ხელი! – ქლესაობდა ივანე. – ჩვენ იმედი გვაქვს, რომ ამდენი სიკეთის მთესველი ჯაყო არც შემდეგში დაიხევს უკან და ისევ ძველებურად გაგვიწევს დახმარებას. მაშ გაუმარჯოს ჩვენი სოფლის ახალ პატრონს, ახალ აზნაურს ჯაყო ჯივაშვილს.
– მაშ. მაშა! – წამოხტა ჯაყო. – ჯაყო დიდი მადლობელი ვარ. თუ სოფელს გინდათ, ჯაყო კიდევ გემსახურებათ, კიდევ გაგიწევთ საწყალ ხალხს სამსახურს, მაშ, მაშა!
სუფრის ბოლოში ახალგაზრდობამ ყაყანი და ალიაქოთი ატეხა. ჯაყო ისევ წამოვარდა:
– მაშ, მაშა! ასე იცის ჯაყომ!
და ივანეს გადაეხვია, თანაც მიაძახა:
– ალავერდი შენთან, მღვდელო!
ერთმა წაიბურტყუნა:
– ნიძლავი, თუ ივანემ ხვალ ჯაყოს ერთი ტომარა ფქვილი არ გამოართვას.
– ძირს აზნაურები! – დაიძახა სუფრის ბოლოში პეტრეს შვილმა ნინიკამ.
– ძირს აზნაურები!.. არ გვინდა!.. ძირს!.. არ გვინდა!... – ხმა აიმაღლეს დანარჩენმა ახალგაზრდებმაც.
დაიწყო ივანეს ნათქვამის განმარტება, ბოდიშის მოხდა, კამათი, ხმაური, ერთმანეთის დაჭერა და ჩურჩული.
მხოლოდ ნინიკა იდგა განზე და ულვაშს იკვნეტავდა, თან სუფრის თავისკენ ელვას ისროდა.
თეიმურაზი ნინიკასთან მივიდა.
– ნინიკა, ჩემი ხათრი შეინახე, ჩ...ჩემი! არ ჩაერიო, თორემ...
ნინიკა ისევ დუმდა.
ბოლოს, ყველანი ისევ ჯაყომ დააშოშმინა:
– ყურადღება იყოს! გაჩუმდით!... მე რომელი კნიაზი ვარ? ხომ არ გაგიჟებულხართ! ივანე ხუმრობს, თქვენ კი ვერ მიხვდით. ყურადღება იყოს! ჩვენს სტუმარს, ნათლია თეიმურაზს ლაპარაკი უნდა.
თეიმურაზმა გრძელი სიტყვა წარმოთქვა ერთობისა და თანასწორობის, სოციალური მშვიდობისა და ახალი თაობის შემოქმედების შესახებ. შემდეგ თავი ბოლოს ვეღარ მიაბა, აბორძიკდა, წაიფორთხილა და თავისი სადღეგრძელო ასეთი დარიგებითა და ლოცვით დაასრულა:
– დაიცავით ძმობა, მ...მშვიდობა და ამხანაგობა! დ...დანარჩენი თვითონვე დ...დალაგდება. ყველამ გულში ჩაიწერეთ შ...შრომა და პ...პატიოსნება. ღმერთმა ყველას მოგცეთ მ...მშვიდობა და მ...მოთმინება.
ჯაყოს აზნაურობა მალე დაივიწყეს და ხელახლა მისი ღვინო გაიხსენეს. კვლავ სმას შეჰყვნენ და აყაყანდნენ.
სუფრის ბოლოში ნინიკამ დაიძახა:
– ცანგალა და გოგონა!
მეორემ უმალვე ხმა მისცა.
– გოგნი, გოგნი, გოგონა!
სხვებმაც ბანი მიაყოლეს და მძლავრად ტაში დაჰკრეს.
ჯაყო უმალ იქვე გაჩნდა და დასძახა:
– აბა, იცეკვეთ, იცეკვეთ!
შემდეგ ქუდი მოიხადა და უხერხულად ჩამოუარა.
მომღერლებმა ცეცხლი შეიკეთეს და ჯაყოსაც შეუკეთეს.
ბიჭმა გოგო გაიტყუა, ჩიტის ბუდე ვიცი მეო: ჩიტის ბუდე არსად იყო! გოგო, ეგრე ვიცი მეო!
გუნდი დგრიალით მისდევს ნინიკას: გოგო, ეგრე ვიცი მეო!
ჯაყომ ორჯერ ჩამოუარა და მარგო წრეში გამოიწვია. ოდნავ შებრუჟებულ მარგოს უცებ ძველის-ძველი ეშმაკები შეუსხდნენ. ხელები ფრთებივით გაშალა, თავი ოდნავ უკან გადახარა, სახეზე ბედნიერი ღიმილი აისახა და სწრაფად, ლამაზად და ტანის რხევით ჩამოუარა.
ოდესღაც მარგოს ძალიან უყვარდა და უხდებოდა ცეკვა, როცა დროს მოიხელთებდა, განზე არ გაიწევდა, მაგრამ ის ბედნიერი და უდარდელი დრო დიდი ხანია გაქრა. აღარ ახსოვს მარგოს, სად და როდის იცეკვა უკანასკნელად, ან რამდენი წელიწადი გავიდა მას შემდეგ – ხუთი თუ ათი? შეიძლება მეტიც, დაავიწყდა მარგოს ხანი, მაგრამ მისმა სისხლმა შორეული წარსული გაიხსენა და აჩუხჩუხდა.
გედივით მისცურავს მარგო განიერ მოედანზე. მის ფეხებს კვალ-და-კვალ მისდევს მქუხარე ტაშისა და სიმღერის მკვეთრი რიტმი:
ცანგლი, ცანგლი გოგონავ! გოგნი, გოგნი, გოგონავ! ტაში-ტუში! ტუში-ტაში! ტუში-ტაში! ტაში-ტუში!
მიჰქრის მარგო და ვერც კი ხედავს თავის ჯაყოს, რომელიც გაგიჟებულ დათვივით დახტის, მორგვის ხელებს მოშლილი ბორბლებივით იქნევს. კუნძის ფეხებით მიწას თხრის, განიერ თეძოებს ბურთებივით ახტუნავებს, ზღარბის თავს გოგრასავით აგორავებს, ღოჯის კბილებს თეთრად აელვებს და დროგამოშვებით ცხენივით ჭიხვინებს:
– ტაში ჯაყოს! ტუში მარგოს! ტაში ჯაყოს! ტუში მარგოს!
პეტრეს შვილი ნინიკა ჯაყოსა და მარგოს მკაფიო და მკვეთრი შაირებით მისდევს.
ეს ჯაყო კარგად თამაშობს, თითის წვერებზე დგებაო: ჯაყომ რომ ფეხი იტკინოს, ეს მე ნუ დამბრალდებაო.
თეიმურაზიც გაცხარებით უკრავს ტაშს და ყოფილ მღვდელ ივანეს ეუბნება:
– ს...საოცარია! ს...საოცარია! აქამდე არ დავიწყებია მარგოს ახალგაზრდული მოხერხებულობა და ს...სისწრაფე.
ნინიკა აღარ იღლება და მისი შაირიც აღარ ილევა. რიხითა და ფხით ემუქრება:
ორი ცხენი, ერთი კვიცი! ოციოდე კიდევ ვიცი!
გუნდიც კვლავ ქუხს და გრგვინავს: ცანგალა და გოგონა! გოგნი, გოგნი, გოგონა!
ჯაყოც ისევ დახტის და ჭიხვინებს: ტაში ჯაყოს! ტუში მარგოს! ტუში ჯაყოს! ტაში მარგოს!
ილამ ნიკას მეორე ხმა ჩამოართვა.
ნინიკამ ერთი გოგო ორღობეში დაიჭირა, იმ გოგომ ვეღარ შეძლო, სარტყელი ვერ მოიჭირა.
ნინიკა ჯაყოსა და მარგოს შუაში შეუვარდა და დათვი წრიდან გააძევა. შველს ფოცხვერი დასდევს, დასდევს დაჟინებით, სწრაფად, ოდნავი რხევით და მოქნილი ფოლადივით.
თავდავიწყებული მარგო აღარავის ხედავს. მხრებიდან უცებ თხუთმეტი წელიწადი ჩამოიგდო, გულიდან ლოდი ჩამოიხსნა, პირიდან ქუში ჩამოირეცხა და დროის ჟანგიც ჩამოიფხიკა. გაჭაბუკდა, გაცოცხლდა, გაიფურჩქნა და მოულოდნელად დაიბრუნა დროის მიერ შეჭმული სიმკვირცხლე, მოქნილობა, სიფიცხე, უდარდელობის იერი და ახალგაზრდობის ცეცხლი.
ბოლოს, პირალანძული და ბავშვური სიხარულით ალეწილი წრიდან გამოვარდა და სკამზე დაეშვა.
გახარებული თეიმურაზი ცქმუტავდა. ამაყი მასპინძელი იბერებოდა, ისევ წრეში დარბოდა და დროგამოშვებით ისროდა:
– მაშ, მაშა! ასე იცის მარგომ!
სიმღერა, ცეკვა და სმა კიდევ დიდხანს გაგრძელდა.
მარგო სუფრიდან ადგა. დანარჩენები მხოლოდ საღამოს აიშალნენ.
უღონო თეიმურაზს ნაძალადევი ღვინო ადვილად მოერია. ფეხებგახლართული ყოფილი ბატონი ჯაყოს მკლავზე ჩამოეკიდა და ალუღლუღდა:
– შ...შეგვინახე, ჯაყო... დრო მოვა და გადაგიხდი... მეც ვიმუშავებ და გიშველი...
გოდრებთან მიწვა, უმალ მიიძინა და ბავშვური ფშვინვა ამოუშვა.
შუაღამემ მოატანა. ხარბი ჯაყო ჩოჩვით შემოცურდა, დაფეთებულ მარგოს გვერდით მიუწვა და ყურში ჩასჩურჩულა:
– ტსს... გაჩუმდი, თორემ...
თეიმურაზი ისევ ფშვინავდა.
ათიოდე წუთის შემდეგ ჯაყო სიბნელეში უკანვე გაცოცდა და ერთი საათის შემდეგ ისევ შემოცოცდა. შიშნაჭამი მარგო წყვდიადში ბინდ-ბუნდად ხედავდა ჯაყოს, რომელიც ფოფხვით მომავალ ორანგუტანგს ჰგავდა.
მარგოს გული საგულედან ამოვარდნას ლამობდა. უნდოდა დაეყვირა, თეიმურაზი გაეღვიძებინა, მაგრამ აუგით, შიშით და იდუმალ ბორკილებით იყო შებოჭილი და განაბული. დაყვირების მაგიერ თავისი პირი თეიმურაზის პირსახეს მიუახლოვა და ყური მიუგდო.
თეიმურაზი კვლავ მშვიდად ფშვინავდა.
შემდეგ მარგომ სიბნელეში მკლავები გაშალა და ფაშვნიერი ჯაყო ძლიერად ჩაიხუტა.
მარგოს შერყეულმა სულმა იმ ღამეს ვეღარ მოისვენა, მარგომ თავის წარსულს თვალი გადაავლო. თვალწინ დაუდგა თეიმურაზი, სხეულით სუსტი, წიგნებზე დახარჯული და სულით დაჭიავებული. ძალაუნებურად შეადარა თავისი უვარგისი ქმარი, მისი უნაყოფო სიყვარული გამხეცებულ ჯაყოს – ნადირივით თავაგლეჯილს, კადნიერსა და რეგვენს, ხეპრეს და მოუხეშავს, სამაგიეროდ დათვივით ღონიერს, სულით და ხორცით ჭაბუკს, ბუნების შიშველ ნაყოფს, ზომიერად შეზავებულს, თანაბარს, გაუბზარელს, მთლიანსა და ურყევს.
თეიმურაზმა თითქმის ყველაფერი იცოდა. სამაგიეროდ არაფერი არ შეეძლო; ჯაყომ არაფერი არ იცოდა, სამაგიეროდ ბევრის შემძლე იყო; პირველი თვალხილული და სმენიანი იყო, ხოლო მეორე – თითქმის უსინათლო და სმენადახშული; სანაცვლოდ ჯაყოს დაგუბებული ჰქონდა სიცოცხლის ნიჭი, წყურვილი, უნარი და სამართებლივით გალესილი ცხოვრების ფხა, ხოლო ალღო – გარეულ ძაღლივით განვითარებული და გატიფული.
არსებულ გარემოებაში ერთი ბავშვივით უძლური იყო, ახალი ცხოვრებისგან მოტეხილი, წაქცეული, წყალწაღებული და უკვე მიმავალი, ხოლო მეორე – თავის კალაპოტში ჩავარდნილი, თავით-ფეხებამდე დღევანდელ იარაღში ჩამჯდარი და უსაფრთხო ადგილას გამორიყული, ფეხზე მდგარი და მომავალი.
თეიმურაზი სრულყოფილი ადამიანია! ის არის განათლებული, მოაზროვნე, ჭკვიანი, კეთილშობილი წარმოშობის. ის ათი საუკუნის განმავლობაში მდიდრულად და კომფორტულად გაიზარდა, დახვეწილია, გამოცდილი და განვითარებული. ჯაყო კი, სავარაუდოდ, მაიმუნის მეათე თაობაა, პიტეკანტროპის მსგავსი, ცხოველივით ბნელი და უცოდინარი, გაზრდილი მიუვალ მთებსა და ხშირ ტყეებში. ის ბნელი ხეობიდან გამოსული ველურია, რომელმაც პირველად მხოლოდ ათი წლის წინ დაინახა კრამიტი და დანა-ჩანგალი, საათი და სურათი, საყელო და ცხვირსახოცი. სწორედ ასეთმა ველურმა ადამიანმა, რომელიც დღისით მინდორსა და ტყეში ატარებდა დროს, ღამეს კი ბოსელში ათევდა, მარგოს ასე უხეშად, უდიერად და მხეცურად შეურაცხყო პატივი.
მარგოსთვის ნათელი იყო, რომ გუშინდელი დღიდან ის ჯაყოს საყვარლად იქცა. ამის გამო მარგო გუშინ ტიროდა და იმუქრებოდა, მაგრამ დღეს აღარც კი იცოდა, კარგი იყო ჯაყოს საყვარლობა თუ ცუდი, ბედნიერი იყო მარგო თუ უბედური, კარგად დასრულდებოდა ეს ამბავი თუ მარგო უარეს დღეში ჩავარდებოდა და განათლებულ, პატიოსან ადამიანთა სიიდან ამოიშლებოდა.
მარგო ქალი იყო, ამიტომ მის გულსაც აღვიძებდა საყვარლის ყოლის იდუმალი სურვილი. აქამდე ადვილად შეეძლო თუნდაც ათი საყვარლის შოვნა, მაგრამ მან დაძლია უხილავი მაცდური, გაუძლო გაუსაძლისს და ათი წელიწადი ატარებდა ბუნების იძულებით შეკავებული სურვილების მძიმე ტვირთს.
ახლა კი პატიოსანი მარგო ასე უგუნურად და მოულოდნელად ჯაყოს საყვარლად გადაიქცა!
თანაც როგორ! იქვე, თეიმურაზის გვერდით! ოჰ, მაღალო ღმერთო! შენ ხარ მოწმე, რომ მარგოს აზრად არ ჰქონია ქმრის ღალატი, რომ რაც მოხდა, თავისთავად მოხდა, რომ მარგო უდანაშაულოა ფიცის გატეხაში. ან რა უნდა ექნა დათვის მკლავებში ჩავარდნილ, უმწეო ქალს?! მეორე დღესვე ყველაფერი თეიმურაზისთვის უნდა ეთქვა? ამას მოჰყვებოდა საშინელი დრამა, საჯაროდ თავის მოჭრა მარგოსთვის და სირცხვილი თეიმურაზისთვის. თეიმურაზი და მარგო სხვაგვარადაც რომ გადარჩენილიყვნენ, მაშინვე თბილისში უნდა დაბრუნებულიყვნენ, სადაც ხევისთავები ვეღარავის შეაფარებდნენ თავს.
კარგიც მოუვიდა თეიმურაზს, კარგიც! რატომ მიანდო თავისი ცოლი ველურს?! მაშ რა ეგონა თეიმურაზს, რომ საქმე სხვისთვის გააკეთა?! რომ თავი აიღო და სამადლოდ შეეკიდლა ჯაყოს, თავის ყოფილ მსახურს, რომელმაც მისი სახლ-კარიც და ბაღ-ვენახიც საკუთარი ძალით, მუქარით და ეშმაკობით შეიძინა!
ვინ იყო მათთვის ჯაყო?
არც ნათესავი, არც ტოლი მეგობარი, არც ქველმოქმედი. მაშ რას უშველის მარგოს ან თეიმურაზს ბედის წინააღმდეგობა და პატიოსნების დაცვა, რომელიც ორივემ ერთ ლუკმა პურზე მიჰყიდეს ჯაყოს, მიჰყიდეს იმ დღეს, როცა გადაწყვიტეს თავიანთი ნასოფ-
მარგო თავის ძველ, დანგრეულ სახლში დაბრუნდა, მაგრამ არა როგორც პატრონი, არამედ როგორც სტუმარი – ჯაყოს სტუმარი!
მარგომ მიხვდა და გააცნობიერა, რომ უკვე გვიანი იყო ნანობდა და გაბრაზებულიყო. ის მხოლოდ ვალს უხდიდა ჯაყოს. ის, რაც აუცილებელი იყო, ისევ აუცილებლად რჩებოდა და რაც უნდა მომხდარიყო, ის აუცილებლად მოხდებოდა.
ოჰ, ნეტავ მარგოს გუშინვე ეთქვა თავისი ქმრისთვის! ეთქვა და დაესრულებინა ყველაფერი! რაც მოსახდენი იყო, მომხდარიყო მაშინ. ახლა კი... მარგო გრძნობდა, რომ ახლა უკვე გვიანი იყო თქმაც და ნანობაც. თეიმურაზი რომ არ დამთვრალიყო, ერთგული ცოლი ყველაფერს წუხელვე დაასრულებდა. ახლა კი... ახლა რითი გაიმართლებს თავს? რა უთხრას? როგორ უთხრას? როგორ გაბედოს? არა, ვეღარ ეტყვის. მარგო უკვე ჯაყოს ხელშია. მორჩა, ყველაფერი დასრულდა.
მარგომ ყველაფერი აწონ-დაწონა. თითქოს ბედს შეურიგდა და გარდაუვალს დაემორჩილა. რაც უნდა მოხდეს – მოხდეს, ოღონდ არ გაიგონ, თეიმურაზს და მარგოს სირცხვილი არ აჭამონ და საქვეყნოდ თავი არ მოჭრან, თორემ...
ვიღაცამ გულში ჩასჩურჩულა:
„რომ გაიგონ კიდეც... ვინ იცის, იქნებ სჯობდეს კიდეც, რომ სამუდამოდ ჯაყოსთან დარჩე... ჯაყო ყველაფერს მოგცემს, რაც შენ გინდა: სიყვარულის ცეცხლს, კარგ ცხოვრებას, ახალგაზრდა ვაჟკაცის ძალას და... დღევანდელზე უკეთეს მომავალს... თეიმურაზი კი... მას აქვს წარსული, პატივი წარჩინებულთა შორის, საჭურისის ცოდნა და... ზანზიბარი! თავი დაანებე თეიმურაზს!“
არა, არა! მარგო ასე ადვილად ვერ დაანებებს თავს საწყალ თეიმურაზს! არასოდეს! არასოდეს! აბა, რა სათქმელია: ველური ჯაყო და განათლებული თეიმურაზი?! ტყის დათვი და საზოგადო მოღვაწე?! ყაჩაღი და პატიოსანი ადამიანი პატიოსანთა შორის?! ხა-ხა-ხა! რა შედარებაა! რა არჩევანია ეს!
ეს უხილავი ძალა და მარგო დიდხანს ებრძოდნენ ერთმანეთს.
ძაღლები აღარ ყეფენ, აღარც ბუკი ყივის. მხოლოდ ლიახვი შრიალებს. ბაღში დილის ნიავი ფუსფუსებს და კუთხეში თაგვი ფართხალებს. ბინდი გათხელდა; ცამ ფერი შეიცვალა; ბაღში ჩიტებმა ჟივილ-ხივილი ატეხეს; სადღაც კაკაბი კაკანებს; მარგო კი ისევ ვიღაც უჩინარს ებრძვის და ნელ-ნელა ბრძოლის ველს თითო ნაბიჯით უთმობს. მაგრამ გონების და უჩინარის ცხარე ბრძოლაში მარგოს გული და სისხლი წილს არ იდებენ. ისინი თითქოს უცხოები არიან, თითქოს განზე გადგნენ და თითქოს იმ უჩინარსაც კი ემხრობიან.
მარგოს გულს სასიამოვნო ჟრუანტელი უვლის. სისხლი ძლიერად უჩქეფს და აქამდე მოდუნებული და გაშეშებული სხეული სასიცოცხლოდ თითქოს ახლა იღვიძებს და იშლება. კვირტს დიდხანს და ცივ ზამთარში მძიმედ ეძინა. მაგრამ ყინული უცებ გალღვა და სიცივეც გაქრა. ცხელმა მზემ გაათბო, ხოლო მიწამ იდუმალი წვენი მიაწოდა, ჯადოსნურმა ძალამ კვირტი გაშალა და გააცოცხლა.
ფეხშიშველი, თმაგაშლილი და მკერდგაღეღილი მარგო აივანზე გადის. უცნაური სიმშვიდე და სიხარული აწერია მის გაშლილ სახეზე. გაფართოებული და მღელვარე მკერდი ამომავალ მზეს მიუშვირა. თვალებს სიამოვნებით ხუჭავს, ორივე ხელით გაღეღილ მკერდს ისრესს და ტკბილად იზმორება.
ზაფხულის ღამეს ხის ფოთოლსა და ბალახზე ნამი უთვალავ ბრწყინავ მარგალიტად გაუბნევია. ეზოში და ბაღში ისმის ძროხების და ხბოების ბღავილი, ღორების ჭყივილი, გოჭების ჭყვიტინი, ბატების ყიყინი, ასნაირი ფრინველის ჭივილი, ჭიკჭიკი, ჭრინვა, ჟღურტული და ხივილი, და მათი ჟრიამული, კამათი, სიხარული და ლოცვა ერთ გაუთავებელ სიმღერად იქცევა. და იმ საგალობელს არც დასაწყისი აქვს, არც დასასრული, არც ფორმა და არც მელოდია.
ქათმები და წიწილები მარგოს ჟივილ-ხივილითა და კაკანით ეხვევიან. აივნის მოაჯირზე ჩხიკვი შემოჯდა და გულგაღეღილ ქალს დაჟინებით გაუგებარ და უცნაურ რამეს შესძახის.
უცებ მარგომ ჯაყოს დაინახა. ის ნამუხლარ ხის ჩრდილში იდგა, გულმოდგინედ იქექებოდა და თითქმის შიშველ, ქანდაკებასავით მარგოს ხარბად ჭამდა მშიერი თვალებით.
მარგო შეკრთა. მკერდი პერანგით დაიფარა. ჯერ ჯაყოს მორცხვი სიხარულით გაუღიმა, შემდეგ ჩაუკისკისა, მობრუნდა და ოთახში შევარდა.
„მაშ, მაშა!“ – მოესმა უკნიდან ჯაყოს მხიარული ჭიხვინი, – „ასე იცის ჯაყომა!“
– ნაწილი მეორე –