სამანიშვილის დედინაცვალი შინაარსი და გამარტივებული ტექსტი

თავი I

ბეკინა სამანიშვილი, რა თქმა უნდა, ღარიბი აზნაური იყო, საკმაოდ ღარიბიც კი. რა სიმდიდრედ ჩაითვლებოდა ოცდაათი ურემი სიმინდი, ორმოცი ჩაფი ღვინო და ათიოდე ბათმანი ლობიო, რაც მის მამულს მოჰქონდა და რითაც ბეკინას ოჯახი წლიდან წლამდე თავს ირჩენდა? მაგრამ ბეკინას თავისი თავი მდიდრებში მოჰქონდა და არავინ იყო ისეთი, ვინც მას თავის სიღარიბეზე ერთ სიტყვას მაინც ათქმევინებდა. როგორც იმერეთში ამბობენ, ჩვენი ბეკინა ძალიან თავმომწონე იყო.

როდესაც ბეკინა ოჯახის წევრებთანაც კი თავის ამოუწურავ შემოსავალზე, უხვ ლუკმაზე დაიწყებდა ლაპარაკს, მისი ერთადერთი დაქორწინებული ვაჟი, პლატონი, თუმცა მამის ასეთ სიტყვებს ტრაბახად მიიჩნევდა, მაინც არასდროს ეწინააღმდეგებოდა. ის მხოლოდ პირჯვარს გადაიწერდა და იტყოდა ხოლმე:

– ამისთვისაც გმადლობ, უფალო! ამისთვისაც გმადლობ, უფალო!

ამ სიტყვებით პლატონი გულწრფელ მადლობას უხდიდა ღმერთს, რომ მას ღარიბულ ცხოვრებაში არავინ ეცილებოდა. ის კმაყოფილი იყო იმ ცოტათი, რაც ჰქონდა, ბედნიერი იყო ამ მცირედით და გულმოდგინედ ამუშავებდა მიწას. ოჯახში სრული კმაყოფილება სუფევდა.

თუ ამ ოჯახს რამე აწუხებდა, ეს იყო პლატონის ცოლის, მელანოს, ხშირი შვილების გაჩენა. მელანო, რომელიც ყველა საოჯახო საქმეში მოხერხებული იყო, შვილების გაჩენაშიც არ დაუკარგავს თავისი მოხერხებულობა და სულ მოკლე ხანში ოთხი შვილი შესძინა ოჯახს. ბეკინა ხშირად ხუმრობდა ამაზე რძალთან და ღიმილით ეუბნებოდა:

– შე ქალო, ზოგ საქმეში მოხერხებულობა სასარგებლო კი არა, მავნებელიცაა... შენი ქმარი შეიბრალე, შე კარგო ქალო! – და ამასთან ერთად ბეკინა გულიანად იცინოდა ხოლმე.

– არაფერია... შიშს ნუ ჩაიდებ გულში... ღმერთი მოწყალეა, თავის გაჩენილს უმოწყალოდ არ მიატოვებს, ვენაცვალე მის ძლიერებას, ყველაფერი მისი ნებაა. ალბათ, სურს, რომ სამანიშვილები გამრავლდნენ. მასაც ქვეყნად მხოლოდ რჩეულები უნდა ჰყავდეს! ხა, ხა, ხა!..

ბევრი შვილი, რა თქმა უნდა, არც პლატონს ჰქონდა სასიამოვნოდ, მაგრამ რას იზამდა, მხოლოდ თავს გააქნევდა, როცა მათ შეხედავდა ხოლმე.

ამ გარემოების გარდა, სამანიშვილები თავიანთ თავს ნამდვილად ბედნიერად თვლიდნენ. დრომ ისე მოიტანა, რომ მათი მცირე ქონებაც კი სიმდიდრედ ითვლებოდა, და მის მფლობელს არა მხოლოდ აკმაყოფილებდა, არამედ თავს ბედნიერად აგრძნობინებდა და მადლობას ათქმევინებდა უფლისადმი.

რა უნდა ყოფილიყო შესაშური ასე ცოტაზე დაფუძნებული კმაყოფილება და ბედნიერება?! რა უნდა ყოფილიყო სახარბიელო ადამიანის მოუთხოვნელობით მოპოვებული გულის სიმშვიდე?! მაგრამ ბედნიერება, როგორიც არ უნდა იყოს, ვის დარჩენია ბოლომდე, რომ სამანიშვილისას მყარად მოეკიდებინა ფეხი? ან კი რა იყო მოსალოდნელი, რომ ასე ცოტათი მოტყუებული ბედნიერება ისევ მცირე მიზეზითვე ხელიდან არ გამოეცლებოდათ, სუსტ საფუძველზე დამყარებული კმაყოფილება არ მოესპობოდათ?!.. უბედურების დასაწყისად ბედმა სიცოცხლე მოუსპო საწყალ მარიკას, ბეკინას ცოლს.

დედის სიკვდილი თავისთავადაც მწარე იყო შვილისთვის, რომ სხვა მხრივაც სამწუხარო არ ყოფილიყო. ბეკინა ძალიან მოხუცი იყო და ამის გამო საშიში იყო, რომ მეორე ცოლის შერთვის უცნაური სურვილი არ გასჩენოდა გულში. დედინაცვლის დანახვის შიში და დედინაცვალთან „თან-მომყოლის“ შიში თავზარს სცემდა აქამდე მშვიდად მცხოვრებ აზნაურს. აი, მაშინ იქნებოდა სწორედ „ძმა ძმისთვისო – შავი დღისთვისო“.

ცოლმაც და ქმარმაც გააორკეცეს მოხუცი მამის პატივისცემა და მოვლა; ორივე გაფაციცებით დასტრიალებდა თავს დაქვრივებულ ბეკინას და თავგამოდებით ემსახურებოდა. თვალებში შეჰყურებდნენ, რომ მის ყოველ სურვილსა და საწადელს მისგან გამოთქმამდე მიმხვდარიყვნენ და იმწამსვე შეესრულებინათ. ერთი სიტყვით, პლატონიც და მელანოც დღედაღამ იმას ცდილობდნენ, რომ მოხუცებულის გული მოეგოთ და თავიანთი თავი რაც შეიძლება მეტად შეეყვარებინათ. ამაში კიდევაც მიაღწიეს თავიანთ მიზანს. ბეკინა დიდად აფასებდა რძალ-შვილის ყურადღებას, ძალიან მადლიერი იყო მათი და გულაჩვილებული, კიდევაც იტყოდა ხოლმე მათთანაც და სხვებთანაც:

– ეჰ, ერთი ჩემს მარიკასაც დასცლოდა ასეთი ყოფნა, ამათნაირი ღვთისნიერი შვილების მზერა! ჰეი, ჰეი! – თან ამოიოხრებდა ხოლმე ამ სიტყვებთან ერთად ბეკინა.

ამის გამგონე ცოლ-ქმარს იმედი ეძლეოდა, რომ ბეკინა მეტად დაშორებული უნდა ყოფილიყო რაიმე მათთვის საწყენ საქციელს და ბოლოს სრულიად დაიმშვიდეს გული. მაგრამ ბეკინას ამ კმაყოფილებასა და განცხრომაში, შვილების სიყვარულთან ერთად, სხვადასხვანაირი სურვილიც გულში ეპარებოდა და დროთა განმავლობაში უმყარდებოდა... იმ სასიამოვნო მდგომარეობაში, მას რომ ეღირსა, უფრო სიამოვნებით, უფრო ტკბილად იგრძნობდა თავს, თავისი შესაფერისი ამხანაგიც რომ ჰყოლოდა ვინმე... ასე ფიქრობდა გულში ბეკინა და ეს აზრი, შემდეგ სურვილად გადაქცეული, ბოლოს აუცილებელ წადილად გადაექცა; მისი აზრით, ასე რომ მოეგვარებინა საქმე, ბედნიერთა შორის ყველაზე ბედნიერი კაცი იქნებოდა. მისი აზრით, ეს მისი სურვილი მის მოსიყვარულე შვილებს არც კი უნდა სტკენოდა.

– განა ჩემს კარგად ყოფნაზე არ ცდილობენ?!.. რა თქმა უნდა, არ ეწყინებათ! – აჯერებდა თავის თავს ბეკინა. – ან კი რაზე უნდა ეწყინოთ?.. ცუდი მამა ვიყავი მათთვის თუ?.. საცხოვრებელი არა აქვთ ჩემგან ჩაბარებული თუ? სულ მათ ხომ ვერ შევწირავ ჩემს თავს, თუმცა, ღმერთია მოწამე, როგორ მიყვარს ისინი?.. არც ეწყინებათ, არა... არ შეიძლება, რომ ეწყინოთ!.. მე რომ იმათ ვუყვარვარ!..

ასე ფიქრობდა ბეკინა და იმით დაამთავრა, რომ ერთ დღეს კაცი გაუგზავნა შვილს და გამოუცხადა თავისი სურვილი ცოლის შერთვისა.

ადვილი წარმოსადგენია, როგორ მოხვდებოდა პლატონის გულს ამის გაგონება.

– მღუპავ, მამა? – მივიდა იგი ბეკინასთან. – მღუპავ? დანას მიყრი ყელში?.. რატომ მიმეტებ, შენი ჭირიმე?! – ძლივს წარმოსთქვა პლატონმა და, ხმაჩაწყვეტილმა, უნუგეშოდ ხელები გაშალა.

– გღუპავ?!. რატომ, შვილო, რატომ?.. შენისთანა შვილი უნდა დაღუპოს მამამ?!

– აბა რაა?.. – და ისევ სიტყვა გაუშრა პლატონს.

– კარგი, თუ გიყვარდე, კარგი! – მხიარულად შესძახა ბეკინამ. – შე კარგო კაცო, მე ერთი ბებრუხანა მოვიყვანო, შენ რატომ უნდა დაიღუპო, შვილო?! რა დაგღუპავს, თუ გიყვარდე?

– შვილი გეყოლება...

– ხა, ხა, ხა! – გადიხარხარა ბეკინამ და სიტყვა გააწყვეტინა პლატონს. – შვილი გეყოლებაო... ხა, ხა, ხა!.. რაღა დროს ჩემი შვილია, შე კაცო!.. ხა, ხა, ხა!

– მამა... შენ ნუ მომიკვდები, სიკვდილის მსგავს საქმეს მიპირებ!..

– ერთი შენ! დაჟინებით ლაპარაკობ დღეს, პლატონ!.. მოხუცებულმა ქალმა როგორ უნდა შეგაშინოს, შე საწყალო? ასე რატომ უნდა შეწუხდე?!. ეგ შენი შიში, მამაშვილობამ, სრულიად უსაფუძვლოა... რამე გევნებათ კი არა, თუ დამიჯერებ, სასარგებლოც იქნება; საწყალ მელანოს ცოტა შეღავათი მაინც მიეცემა, თორემ აღარაა ქალი!.. უჭირს ერთ ადამიანს, მთელი ოჯახი კისერზე აწევს!..

– ბატონო, მელანოს შრომას რას ეძებ, შენ ნუ...

– რატომ რას ვეძებ?! – გააწყვეტინა სიტყვა ბეკინამ. – რატომ არ ვეძებ... ისიც შვილი არაა ჩემი?

– ბატონო, შენ სხვაგვარად შეგვიბრალე და ჩვენს შრომას ნუ კითხულობ, ნუ დარდობ... ღმერთს შრომისთვის ვყავართ გაჩენილი! – ეუბნებოდა პლატონი. – მამა, შენი ჭირიმე, გადათქვი ცოლის შერთვა და რა გინდა ჩემგან!..

– ნუ ხარ ჯიუტი, შვილო!.. – შეუტია ბეკინამ. – მარტო შენს თავზე კი არ უნდა იფიქროს ადამიანმა!

პლატონს ეწყინა ეს უკანასკნელი სიტყვა მამისგან და მკაცრად უთხრა:

– ბატონო, დროც კი აღარაა შენი ცოლის შერთვის!

ბეკინამ ქორივით გადახედა შვილს და წელში გაიმართა.

– ერიჰა!! – შესძახა მან, – ერიჰა, რა დაუძლურებული მე მნახე?! თქვენისთანა ახალგაზრდებს კიდევ ერთ ათს ერთად ვაჯობებ ჯანითაც, სიმრთელითაც, გარეგნობითაც და ვაჟკაცობითაც!.. არა, შვილო, ეგ სულ ტყუილია, სულ ტყუილია!.. რაში შემატყვე დაძაბუნება!.. ჰმ!.. – და ბეკინამ მარჯვენა ხელით დაიბერტყა თავისი გრძელი გაჭაღარავებული წვერი და მერე თავმოწონებით დაიგრიხა ლამაზი ულვაშები.

– არა, შვილო! – მიუახლოვდა ბეკინა შვილს და მხარზე ხელი დაადო. – არა, შვილო, ასეთ ლაპარაკს თავი დაანებე... ღმერთმა ისე შეიყვაროს ჩემი სული, როგორც მე თქვენ მიყვარხართ და მან იცოდეს, თუ მე თქვენთვის ცუდი რამე გულში მიდევს... არც იფიქროთ, რომ ჩემგან თქვენ, რამე დანაკლისი კი არა, უბრალო წყენაც შეგხვდეთ!.. მაგრამ ნურც თქვენ გაჯიუტდებით, შვილებო!.. ღმერთმა იცის და ყველაც ხედავს, რომ არ გიჭირთ-რა: მიწაც საკმაოდ გაქვთ, თუ სხვაზე მეტი არა. წყალიც, სახლიც, კარიც... ტყეც და ველიც!.. (ეს კი მეტი წამოსცდა ბეკინას – ტყე სრულიად არ ჰქონია).

სამწუხარო რა გაქვთ?! ღმერთი უფრო მეტ მოწყალებას მოგცემთ, უფრო გიწინამძღვრებთ, თუ მეც მომხედავთ, შემინახავთ და ჩემი უკანასკნელი დღეების გამწარებას არ ინდომებთ... რა ვქნა, შვილო, მეც კაცი ვარ, მეც ადამიანი ვარ!.. დედაშენი ცოცხალი რომ მყოლოდა, ჰეი, შვილო, ჩემისთანა ბედნიერი ქვეყანაზე კაცი არ იქნებოდა!.. მაგრამ რას იზამ... უფალმა ასე ინება და დღეს ნუ ამიტყდებით, ნუ ამეშლებით. თქვენ რომ კარგები ხართ, სხვას, გარეშეს ნუ ათქმევინებთ, მოხუცებული მამა შეაწუხესო... ისე მომექეცით, როგორც ხართ, კარგი, მშობლის მოსიყვარულე შვილები...

ღმერთი დაგიფასებთ და ამისთვის კიდეც დაგაჯილდოებთ, ყოველ განსაცდელს აგარიდებთ!.. კარგის – ღმერთიც კარგი მწყალობელია, შვილო!.. ნუ მეწინააღმდეგები! გარწმუნებ, პატიოსან სიტყვას გაძლევ, თქვენ არაფერი დაგიშავდებათ, არ წაგეხდეთ, ერთი ხნიერი დედაკაცი მე სახლში შემოვიყვანო... ცოტა ხანს ვიცხოვრებთ ტკბილად, სიამოვნებით ერთად და მერე ღმერთმა კეთილად მოგახმაროთ ეს ოჯახიც, ეს სახლიც, ეს კარიც... ყველაფერი, რაც რამ გაგვაჩნია, შვილო.

– ბატონო, შვილი რომ გეყოლოს, შვილი... მაშინ? – დაატანა პლატონმა.

– შენ დღეს კაცი ვერ გელაპარაკება, შვილო, მხარი ისე გაქვს მოქცეული! – წყენით უთხრა ბეკინამ... – თუ ადამიანის სიტყვას არ გაიგონებ, აბა რაღა მოგიხერხო?! მეტი დაჯერება მე არ შემიძლია და ღმერთმა მშვიდობა მოგცეს! ჯიუტი კაცი გარეშეც სასიამოვნო არაა, თორემ შვილი რა?!

თავი II

პლატონმა ვერ შეაცვლევინა ბეკინას თავისი გადაწყვეტილება, რამაც ძალიან გაანაწყენა. მან მამას სხვა ადამიანებიც მიუგზავნა ამ საკითხზე, მაგრამ ბეკინა ჯიუტობდა, შვილს არ უთმობდა და თავის განზრახვაზე უარს არ ამბობდა.

თვითონ ბეკინა დარწმუნებული იყო და ყველას არწმუნებდა, რომ მას ქალისგან შვილი არ ეყოლებოდა. ამბობდა, რომ ღმერთი მის მოსიყვარულე შვილებს არაფერს დააკლებდა, პირიქით, აუცილებლად შემატებდა კიდეც. პლატონი ამ „შემატებაზე“ კატეგორიულ უარს ამბობდა. მას მხოლოდ ის უნდოდა, რომ თავისი ქონება, რაც ხელში ჰქონდა, მტკიცედ შეენარჩუნებინა. მაგრამ ბეკინა თავისას იმეორებდა და თავის სიტყვაზე მტკიცედ იდგა.

ერთი სიტყვით, ამ მხრივ საქმე საბოლოოდ წაგებული იყო. საჭირო იყო ისეთი ხერხის მოფიქრება, რომ ბეკინას სურვილი ასრულებულიყო, მაგრამ პლატონიც იმედიანად ყოფილიყო. მას უნდოდა, რომ მიწის თავისი ორიოდე ნაკვეთი მთლიანად შერჩენოდა და დღესაც მის გამოსაკვებად ძლივს საკმარისი ლუკმა ორად არ გაყოფილიყო.

„დავიღუპე... სულ დავიღუპე!“ – იძახოდა პლატონი. „სულ დავიღუპე, თუ რამე არ ვიშველე, რამე არ ვიღონე!“

გამწარებული ახალგაზრდა კაცის გულში ცეცხლი ტრიალებდა. მისი ტვინი წისქვილის ბორბალივით მოუსვენრად ბრუნავდა, რომ რამე გამოსავალი მოეძებნა. არ უნდოდა, რომ მისი „სიმდიდრე“ „ძმურად“ გაყოფილიყო. არ უნდოდა, რომ ახლანდელ მწირ ლუკმას მიჩვეულ კუჭს უფრო დამცირებულ ლუკმაზე შეჩვევა დასჭირვებოდა.

„იფიქრე, ქალო, იფიქრე, იქნებ შენც მოიფიქრო რამე... ეს ოხერი თავი აღარ მუშაობს! მხოლოდ თავბრუ მესხმის...“ – გამწარებით ეტყოდა ხოლმე პლატონი ცოლს.

„მე რა უნდა მოვიფიქრო, რა უნდა გირჩიო?!“ – მოწყენით მიუგებდა ქმარს მელანო.

„რა მოვიფიქრო?! ჰმ! სხვას რას გაიგონებს თქვენგან კაცი!“ – გულმოსული წაილაპარაკებდა პლატონი და ისევ თავის ფიქრებში გაეხვეოდა გაჩუმებული.

ქართული ანდაზაა: „გაჭირვება მაჩვენე და გაქცევას განახვებო“. პლატონ სამანიშვილი ქართველი კაცი იყო და თან აზნაური.

„მამა!“ – მივიდა რამდენიმე დღის შემდეგ იგი ბეკინასთან. „მამა, რაკი გადაწყვიტე ცოლის შერთვა და აღარ იშლი, ნება შენია, ახლა რაღა მეთქმის... შენი ნებაა... მაგრამ ერთი სათხოვარი მაქვს და ამაზე არ გამაწბილებ, იმედია... უარს არ მეტყვი!“

პლატონს ეტყობოდა, რომ წინანდელ ცუდ ხასიათზე აღარ იყო.

„რა იყო, შვილო? ერთის მაგიერ ორი მითხარი!“

„მომანდე ეგ საქმე მე... მე ამოგირჩევ ქალს!“

ბეკინა გაკვირვებით მიაჩერდა შვილს.

„ღმერთმანი... მაჭანკალს თავი დაანებე და შენთვის შესაფერის ქალს მე მოგინახავ! შენ არ მომიკვდე!“

„შე კაცო, ადრე თავს იკლავდი, ნებას არ მაძლევდი და ახლა მაჭანკლადაც კი მიდგები!“ – ღიმილით მიმართა ბეკინამ შვილს და უნდობლად დაუწყო ცქერა. „რას მივაწეროთ ახლა ეგ, პლატონ?“ – გაიცინა ბეკინამ.

„რას უნდა მიაწეროთ?!“

„მაინც, მაინც! მამაშვილობას, გამაგებინე, თუ გიყვარვარ!“ – ჩაცივებით უთხრა დაინტერესებულმა ბეკინამ.

„ბატონო, თქვენი გულის სურვილი ხომ აგისრულდებათ და!“

„კი, მაგრამ მაინც! მამაშვილობას მითხარი! ჰა! შენს ცოლ-შვილს გაფიცებ! რა მოიფიქრე ახლა შენ?“

„არაფერი, შენ არ მომიკვდე, ისეთი, რომ შენი საწყენი იყოს...“

„ჰო!“

„ქალს მოგინახავ ისეთს, რომ არც შენი დასაწუნებელი იქნება და არც ჩემთვის საშიში...“

„ჰო, ჰო!“ – აჩქარებდა გახალისებული ბეკინა. „ჰო!“

„ახალგაზრდა ქალი, რასაკვირველია, შენი საქმე არაა.“

„რასაკვირველია, მაგრამ არც უკბილო მოხუცი ქალი ივარგებს, შე კაცო!“ – გაიცინა ბეკინამ.

„უკბილო მოხუცი ქალი ვის რად უნდა! ასე, ხნიერი ქალი რომ იყოს... მაგრამ ისეთი, არავინ დაგვცინოს...“

„ჰო, ჰო!“ – ეთანხმებოდა ბეკინა.

„ქვრივი...“

„მაგასაც არა უჭირს რა!“

„ქვრივი... ორჯერ გათხოვილი!“

ამ უკანასკნელ სიტყვაზე პლატონიც შეჩერდა, მამას შეხედა და ბეკინაც გაკვირვებით მიაშტერდა შვილს.

„ჰო, ორჯერ გათხოვილი!“ – გაიმეორა სიტყვა გაგრძელებით პლატონმა. „რა უნდა უჭირდეს? შენ არ მომიკვდე, არაფერი!“

„რას ხუმრობ, შე კარგო კაცო?!“ – თვალი თვალში გაუყარა ბეკინამ. „რას ხუმრობ, ვაჟბატონო?“

„შენ არ მომიკვდე, შენთან მე არ ვხუმრობ და არც გატყუებ... შენ სრულიად წაგებული არ იქნები, დედის სული არ წამიწყდეს! ის კი არა, მოგებული დარჩები... მე მხვდება მეტი შრომა, თორემ შენ მერე კიდეც დამემადლი! გესიამოვნება, ბატონო, ახლა რომ შენმა ცოლმა ბავშვის ჭყვირილით გამოგიჭექოს ყურები?“

„ეჰ... შენ კიდევ შენსას მოჰყვები!“

„ვინ იცის, ბატონო, ვინ იცის! ის არ ჯობია, რომ უფრო დაიმედებულად იქნება ადამიანი?!“

„ორჯერ გათხოვილი ქალი რაღა იმედია?“

„რა იმედია და აი, მოგახსენებ... შენ ცოლი გინდა. მე კი მინდა, რომ მამულის გამყოფი არ დაინახოს ჩემმა თვალებმა... თვითონ ამბობ, ახალგაზრდა ქალი არ მინდაო... მოგინახავ სწორედ წესიერ ქალს, რომ ვერავინ დაგვცინოს, შენ არ მომიკვდე. ორჯერ გათხოვილს იმიტომ გეუბნები, რომ ქვრივებში ამოვარჩევ, მოვნახავ ისეთს, რომ ორ ქმარს ჰყოლოდეს და არც ერთთან შვილი არ მიცემოდეს... ორივე ქმრის ხელში რომ უშვილო დარჩენილიყო... ამისთანა ქალი სწორედ საიმედო იქნება შვილის არყოლის მხრივ... თუ ორ ქმართან შვილი არ მიცემია, შენთან რაღა ღმერთი გაუწყრება... ამრიგად, შენც მშვიდად იქნები, მეც იმედიანად ვიქნები და ვიცხოვრებთ ისე, როგორც გვიცხოვრია... ამ ჩვენს წუთისოფელს ჩვენს წესზე ასე გავატარებთ და ჩვენს მერე რაც იქნება, ის ღმერთმა იცის და ჩვენმა მომავალმა! ესაა ჩემი თხოვნა... შენ არაფერი გაკლდება და ჩემთვის კი ისეთი საქმე იქნება, თითქოს ჩემი მამულის ნახევარი ხელახლა შემეძინოს... მაინც ამით თუ შევინარჩუნებ, თორემ სხვა რა ძალა მაქვს, რა ღონე შემწევს? ამიტომ გთხოვ, მომანდო ეგ საქმე, მაჭანკალს თავი დაანებო... შრომა მე შემხვდება, მართალია, მაგრამ როგორ ავარიდო თავი?! უხეირო ქალს არ შემოვიყვან ოჯახში, ამაში პატიოსან სიტყვას გაძლევ!“

ბეკინამ აცალა შვილს ეთქვა თავისი სათქმელი და ყურადღებით მოისმინა მისი სიტყვა. მას ახლა კიდეც ეცინებოდა პლატონის ნალაპარაკევზე და უკვირდა, ეს რა მოიფიქრა ამ კაცმაო. შვილის თხოვნაზე კიდეც თანახმა გახდა ბოლოს, თუმცა ესეც კი დაამატა:

„ნება შენი იყოს, პლატონ ჩემო, მაგრამ ახლა შენ მიჩქარი სიკვდილს, შვილო, და ეს არის!“ – სიცილით უთხრა მან.

„როგორ, ბატონო?“

„იმ წყეულმა მეც რომ გამაყოლოს წინანდელებს, რას მიპირებ მაშინ? ა? ხა, ხა, ხა! ცუდი სანდოა მაგისთანა მთვარეზე დაბადებული ქალი!“

„შენისთანა ძლიერ ადამიანს ის ვერაფერს გიზამს. შენ არ მომიკვდე!“

„კარგი, კარგი, შვილო!“ – ესიამოვნა ბეკინას შვილის სიტყვა. „კარგია, შვილო... ასე ქენი, მაგრამ საქმეს შორს ნუ გადადებ, თორემ...“

„არა, ბატონო, ამ დღეებშივე შევუდგები... რაღაზე გავაჭიანურო... გაკეთებული საქმე ჯობია!“

„ჰო, ჰო. რასაკვირველია, რასაკვირველია! მაგრამ გახსოვდეს, შვილო, უვარგის ვინმეს არ შემოიყვანო... თორემ სირცხვილს გაჭმევ, პლატონ, მიგიტოვებ ქალს და სხვას მე თვითონ ამოვირჩევ! მამაშვილობას გეფიცები!“ – ღიმილით უთხრა ბეკინამ.

„ბატონო, ეგ რა საკადრისია! რატომ ვიზამ მაგ საქმეს?!“ – მიუგო პლატონმა. „ამაზე მეტად არ გჯერათ ჩემი?!“

„ჰო და აბა ჰე! აბა ჰე! ახლა შენ იცი, მე თანახმა ვარ... ოღონდ არ დააგვიანო, ესეც გახსოვდეს! მეტ რაღას მომთხოვ კიდევ, შვილო, – ყველაფერი შენს ნებაზეა და ეგ არის! ახლა მაინც ვერაფერში მისაყვედურებ, შვილო!“

სასაყვედურო კი ჰქონდა პლატონს, მაგრამ რა გამოვიდოდა მასზე ლაპარაკის განახლებით?! ისიც კარგი იყო მისთვის, რომ მამა ამ უკანასკნელ თხოვნაზე დაითანხმა და ამით იმედი ეძლეოდა, განსაცდელი თავიდან აეცილებინა. ახლა საჭირო იყო მხოლოდ მოფიქრებული საქმის შესრულება. საჭირო იყო მოენახა მისი მხსნელი, ორჯერ გათხოვილი, უშვილო ქალი. ისეთი, რომ ქმრებთან სამ-სამი წელიწადი მაინც ნამყოფი ყოფილიყო, არც ბებერი ყოფილიყო მაინცდამაინც და არც მახინჯი. განსაკუთრებით უშვილობის მხრივ საიმედო ყოფილიყო.

საქმე არც ისე ადვილი იყო, რომ უცებ დასრულებულიყო და ამიტომაც პლატონი იმ დღესვე შეუდგა მას, რა დღესაც მამამისმა ამაზე ზრუნვის ნება დართო. „წყალწაღებული ხავსს ეჭიდებოდაო“, ასე იყო პლატონის საქმეც.

დატრიალდნენ ორივე, ცოლ-ქმარი. დღედაღამ მხოლოდ იმით იყვნენ დაკავებულნი, რომ იქნებ თავიანთ ნაცნობებში მოეძებნათ რომელიმე უშვილო ქვრივი ქალი, მათი სასურველი, მათთვის სანატრელი, დედინაცვლად გამოსადეგი არსება.

„არქიპო ქვაშავაძის ყოფილი ცოლი... უშვილო არ იყო?! გათხოვდა მერე... ქმარსაც თითქმის ხუთი წელი ჰყავდა... ნეტავ თუ ცოცხალი ჰყავს ის მეორე ქმარი? ა, არ იცი, მელანო?“

„როგორ არა... მაგრამ იმას, შე კაცო, პირველი ქმრის ხელშიაც კი ჰყავდა ერთი შვილი!“ – მიუგო მელანომ.

„შვილი სად ჰყავდა? შენ არ მომიკვდე! ნატალიას შვილი სად ჰყოლია?“

„ჰყავდა, შვილებს გეფიცები... შენ არ მომიკვდე! გავიწყდება, თორემ შვილი როგორ არ ჰყავდა... დიდხანს კი იყო უშვილო!“

„ოჰ, აბა ეგ მახსოვდა მე!“ – და გაჩუმებული პლატონი ახლა სხვებს იგონებდა და იხსენებდა.

„გოჯასპირ ხასიშვილის ყოფილი ცოლი? საწირეთელი ხასიშვილის! კი იცნობ შენ იმას. ჰო, ჰო! ის, მგონია, ასე მახსოვს, თითქოს ხასიშვილმა ქვრივი ითხოვა... უშვილო იყო მაშინაც!“

„აჰ! გოჯასპირ ხასიშვილმა ქვრივი კი არ შეირთო, შე კაცო... დედ-მამის სახლიდან წაიყვანა და ქვრივად მას დარჩა... უშვილოა კი... მაგრამ რა, ჩვენთვის ის არაფერში გამოსადეგია: ერთი ქმრის ნაყოლია,“ – წუწუნით დაამთავრა სიტყვა მელანომ.

ბევრს ეწვალნენ ამრიგად ცოლიც და ქმარიც, მაგრამ შესაფერისი ვერ იპოვეს.

„ჩემ დასთან წავალ... იქნებ დარიკომ მიმასწავლოს სადმე და კიდეც ამომარჩევინოს... ა, რას იტყვი, მელანო?“ – დაეკითხა პლატონი ცოლს, რაკი ხედავდა, რომ მისი მცდელობით არაფერი გამოდიოდა.

„ძალიან კარგს იზამ! ღმერთმანი!“ – მიუგო მელანომ. „ძალიან კარგს იზამ! უნდა მოიკითხო, აბა როგორ იქნება!“

„წავალ... ხვალვე წავალ!“ – ამოიოხრა პლატონმა. „იქნებ ცხენი გამოვართვა ვისმეს და წავალ... თუ დავიგვიანე, მაგ დალოცვილი მე აღარც კი მომიცდის და თავისას იზამს! ჰეი, ჰეი!“ – ნაღვლიანად წამოიძახა მან და მეზობლებში წავიდა ცხენის სათხოვნელად.

თავი III

დილა ადრე იყო მეორე დღეს. პლატონმა ეზოში ძალიან გამხდარი, ზურგზე დაზიანებული ცხენი გამოიყვანა. ის სამზარეულოს გვერდით მდგარ ბოძთან მიაბა და მისი მომზადება დაიწყო.

„ამაზე როგორ უნდა დაჯდე?“ – უთხრა მელანომ.

როდესაც პლატონმა ცხენს უნაგირი დაადო, ცხენი კანკალებდა.

„აბა, ფეხით ვისთან მივიდე, ქალო?!“

„კი, მაგრამ ამ საცოდავს ზურგი სულ არ მოგტყდება?“

„ფეხით მივყვები, ბატონო, ფეხით მივყვები!.. სირცხვილისთვის მიმყავს, თორემ რა!.. შენ ის მოსართავი მომეცი და ამაზე ნუ ნერვიულობ!..“

„აი, ამოგივარდა პატრონი!“ – მიაძახა პლატონმა, როცა მოსართავს ხელი მოჰკიდა. „მომეცი, მელანო, რამე ჩხინკი იქნება... ენა არ ჰქონია აბზინდს... მომეცი მალე, თუ ქალი ხარ!“

პლატონმა მოსართავი ჩხინკით დაამაგრა, ქუდი დაიხურა, ყაბალახი მხრებზე გადაიგდო, თავისი გამხდარი ცხენი მოხსნა და თითქმის ძალით წაათრია უგულოდ მიმყოლი ცხენი ჭიშკრისკენ.

ზუსტად ამ დროს აივანზე ახალუხის ამარა ბეკინაც გამოვიდა და, როცა მიმავალი შვილი დაინახა, გადასძახა:

„მიდიხარ, პლატონ?“

„მივდივარ, ბატონო, მივდივარ... როგორც მხედავთ!“ – მიუგო პლატონმა.

„აბა, ჰე, შენ იცი!.. ღმერთმა კეთილად გაგამგზავროს!“ – მიაწოდა სიტყვა ბეკინამ.

პლატონმა ეზო გადაიარა, ჭიშკრიდან გავიდა და მალე, ვიწრო გზაზე მიმავალი, გზის აქეთ-იქით მდგარ ხეებში მიიმალა.

„ეს ბედაური ვისგან გამოართვა, ჩემო მელანო?“ – მიმართა ბეკინამ ჭიშკრიდან უკან შემობრუნებულ რძალს.

„პავლია ღომიაშვილისგან, ბატონო!“

„გზაში არ დაუვარდეს, ქალო!“ – გაიცინა მოხუცმა.

„სხვის დასანახად წაიყვანა, ბატონო... სირცხვილისა და ნამუსისთვის, თორემ სხვა მხრივ რას არგია!“

„არაფერია... არაფერი... პლატონი მარჯვე კაცია... მოხერხებულია, მას არაფერი გაუჭირდება!“ – ჩაიცინა ბეკინამ და იქით დაიწყო ყურება, საითაც პლატონი გაემართა.

გულნატკენი პლატონი ცოტა ხანს ფეხით მიუძღოდა თავის გამხდარ ცხენს, მაგრამ ბოლოს მოთმინება დაკარგა აღვირის განუწყვეტელი ქაჩვითა და შეძახილებით.

„შენც ჯინაზე მიდგები, შე ოხერო?“ – გააჩერა მან ცხენი და გაბრაზებული მოაჯდა ზურგზე, წკეპლა გადაჰკრა და გვერდებგამობზეკილი ცხენი აძუნძულდა. „შენ მაინც მოგერევი, სხვასთან თუ ვერაფერი გავაწყვე!.. კიდევ დამიდგები ჯინაზე?!“ – და მან შეუბრალებლად ურტყა და ურტყა წკნელი, მაგრამ პლატონის გასაბრაზებლად და თითქოს მისი მუქარის გასამტყუნებლად, ამ გამხდარმა ცხოველმაც მალე აიძულა მხედარი, რომ ისევ ჩამომხტარიყო. ასეთი დამარცხებით ყველასგან გულდამწვარმა პლატონმა წინ გაიგდო ეს გამხდარი ცხოველი და, უკან ფეხდაფეხ მიმყოლი, გრძელი წკეპლის ცემით მიერეკებოდა გაძვალტყავებულ ცხენს.

ნახევარზე მეტი გზა გაიარა პლატონმა თავისუფლად ისე, რომ მიმავალი ან მომავალი კაცი არ შეხვედრია; ასე თავისუფლად მიმავალი ის თავის ფიქრებში იყო გართული, თავისი მგზავრობის მიზნის შესრულებით იყო გაბრუებული. უეცრად ცხენის ფეხის ხმა მოესმა პლატონს; უკან მიიხედა და უკმაყოფილებით პირი ისევ გამოიბრუნა – ვიღაც ხანში შესული კაცი მაღალ ცხენს ათოხარიკებდა.

„ჰეი, თქვენი, თქვენი!..“ – თავისთვის ჩაიდუდუნა პლატონმა. მას ახლა ყოველი მოხუცი კაცის დანახვა ეჯავრებოდა თავისი მამის გამო.

„გამარჯობა, ყმაწვილო!“ – შესძახა წამოწეულმა ცხენოსანმა.

„ღმერთმა გაგიმარჯოთ, ბატონო!“ – მიუგო პლატონმა და დარცხვენით შეაჩერა თავისი ცხენი.

პლატონმა ახლა იცნო, ვინ იყო ეს მსუქანი, წვერებგაპარსული, კაზიროკ-ქუდიანი, იღლიის ქვეშ ქოლგით, წითური სახის კაცი და ამიტომაც დაამატა თავის პასუხს: „ბატონო“; ის იყო იმ კუთხეში ცნობილი, სახელის მქონე აზნაური ივანე გვერდევანიძე, სოფლის ადვოკატი.

„სად მიდიხართ, ყმაწვილო?“ – შეეკითხა გვერდევანიძე პლატონს.

„აგერ გიახლებით, ბატონო, მაღალშენში!“ – და პლატონი ცხენზე შეჯდა.

„კარგი დაგემართოთ! აბა, მგზავრები ვყოფილვართ ამ ერთ მონაკვეთზე!..“

ეს პლატონს ეწყინა. ათასჯერ ერჩია მარტოდ, თავისუფლად მგზავრობა, მაგრამ ახლა სხვა გზა აღარ ჰქონდა, ხათრს ხომ არ გაუტეხავდა ამ მოსახათრებელ კაცს, უნდა ერბენინა თავისი გაძვალტყავებული ცხენი გვერდევანიძის თოხარიკთან ერთად.

„რა ხანია მოვდივარ და ერთი კაცი არ შემხვედრია, რომ ხმა გამეცა ვისთვისმე... მოვდივარ ასე მუნჯად!“ – თქვა გვერდევანიძემ.

„სად ბრძანდებოდით აქეთ, ბატონო?“ – რომ ხმა ამოეღო, შეეკითხა პლატონი.

„ქვედურეთში ვიყავი... ბრეგაძეები არიან, აზნაურები... შენი მტერი იქნა დამსხვრეული და გაღარიბებული, ისინი დამსხვრეულები არიან... და, როგორც იცით ახლანდელი ჩვენი აზნაურების ამბავი, გაყოფა უნდათ, მაგრამ გასაყოფი აღარაფერია! ერთი მეორეს წაგლეჯაზეა გამზადებული, რამე ხერხით უნდა მეტი რამ მიიღოს, ერთმანეთს აღარაფერს ანებებენ და ჩხუბობენ, დაობენ, იბრძვიან დილიდან საღამომდე, კლავენ ერთმანეთს...“

„ცუდი დრო მოვიდა, ბატონო, ერთობ ცუდი დრო!.. ხალხიც მომრავლდა... ჩხუბით თუ გაიწმინდება ცოტათი მაინც ქვეყანა, თორემ... მაგრამ ეგ თქვენ უკეთ მოგეხსენებათ, რასაკვირველია!“ – შენიშნა თავის მხრივ პლატონმა.

„შეიძლება, შეიძლება!“ – დაამატა გვერდევანიძემ. „ჰო და იმას ვამბობდი, ამ ბრეგაძეებმა მთხოვეს, მათთან ჩამოვსულიყავი და რამე რიგად მომერიგებინა ისინი... ხელის მოსაკიდებელი საქმე არაა, არც ჩავერეოდი, მართალი გითხრა, ზედმეტად შეუსმენელი და დაუჯერებელი ხალხია, მაგრამ უარი ვეღარ ვუთხარი, უფრო იმიტომ, რომ ჩემი ნათესავი ქალია იმ ოჯახში... დედინაცვალია ამ ბრეგაძეების და მათ ჩხუბში და უწესრიგობაში საწყალი ქვრივი ქალიც ზედმეტად შევიწროებაში ჰყავთ... სიცოცხლე გაუმწარეს უბედურს!..“

„თუ შვილი ჰყავდა მაინც ამ დედინაცვლობაში?!“ – წამოსცდა პლატონს სრულიად უნებურად.

„აჰ! შვილი არც პირველი ქმრის ხელში ჰყოლია და არც ამ მეორე ქმრის ხელში! უბედური, უშვილო, ერთი საწყალი ქალია, იმიტომაც უფრო მეცოდება... გერები დაესხნენ თავს, აი ისე, როგორც იცი ღარიბი ოჯახის ამბავი... დედინაცვლის შენახვა კი არა, თავისი თავი ძლივს გააქვთ წლიდან-წლამდე!.. მამის ხელში კი იყო ისე ერთგვარი ოჯახი და ახლა სამად გასაყოფი რომ შეიქმნა, ამ დედინაცვალსაც თავისი წილი საქვრივო გამოსაყოფი შეექმნა – არც ერთს აღარაფერი რჩება და, რასაკვირველია, ჩხუბობენ, ერთმანეთს ედავებიან, ერთიმეორეს ხელიდან გლეჯენ, თუ რამ ხელში ხვდათ...“

ასე ლაპარაკობდა გვერდევანიძე, მაგრამ მისი სიტყვები პლატონის ერთ ყურში რომ შედიოდა, მეორე ყურში გადიოდა; მისი ყურადღება სრულიად იმან დაიპყრო, რომ ამ კაცისგან იმ ქვრივ, გაწვალებულ დედინაცვალზე გაიგონა. ეს სწორედ ძვირფასი რამ გასაგონი გაიგონა პლატონმა.

„ქვედურეთში... ბრეგაძეებისას!“ – იმეორებდა პლატონი, თითქოს ეშინოდა, არ დავიწყებოდა უშვილო ქალი. „არც პირველი ქმრის ხელში ჰყოლია შვილიო, არც მეორის ხელში! რომელი ბრეგაძეა ნეტავ?“

ამ მოულოდნელად სასიხარულო ამბის გაგებით აღფრთოვანებულ პლატონს ერთმა ისეთმა სურვილმა წამოუარა – უფრო დაწვრილებით გამოეკითხა ყოველი გარემოება ნახსენები უშვილო ქვრივისა – რომ კინაღამ ის იყო კიდევაც გააბა ლაპარაკი, მაგრამ დროზე გონს მოვიდა, დროზე მიხვდა ამის უადგილობას და ენა ჩაიკვნიტა. ამ კაცთან ასე დაუფიქრებლად ლაპარაკი საშიში იყო, მისი აზრით. გვერდევანიძეს შეეძლო ერთ უხერხულად დაცდენილ სიტყვაზე მიმხვდარიყო, რაც გულში ედო და ამიტომ პლატონი ამჟამად დაკმაყოფილდა გაგონილით, ჩაიმარხა გულში მისი სიტყვა და თავმოძულებით მიაჩინდრიკებდა ენაგადმოგდებულ ცხენს, სმენად გადაქცეული, იქნებ ამ დალოცვილ კაცს კიდევ დასცდენოდა მისთვის გამოსადეგი რამ სიტყვა.

„ასე კარგია ჭკვიანი კაცის ორიოდე სიტყვაც!“ – გულში ხალისიანად ამბობდა ძუნძულით მიმყოლი პლატონი. „ყოველთვის სასარგებლო რამეს გაიგონებ, მიხვდები!..“

გვერდევანიძე კი თავის სიტყვას განაგრძობდა:

„ასეთია, ჩემო ბიძია, ეს ჩვენი მდგომარეობა და რას იზამ! გაჭირვების დრო შემოგვესწრო და მეცადინეობა გვჭირდება, ძალიან გაფრთხილება გვმართებს ამ გაჭირვებასთან. ის დალოცვილი ღმერთიც თავის მოწყალებას ჩვენზე ძველებური წესით გვიცხადებს: ხალხს ამრავლებს, ყოველ ოჯახს შვილებით ავსებს... მადლიანს თითო-ოროლა შვილი დაეკლო, ამათ მაგივრად სარჩო მოემატებინა, ის არ აჯობებდა, შენი ჭირიმე? ა?“ – გაიცინა მან.

„მაინც, მაინც, ბატონო... ნამდვილი სიტყვა გახლავთ, რასაც ბრძანებთ!“ – ამოიოხრა პლატონმა. „მართალი ბრძანებაა!.. თქვენისთანა კაცს რა უჭირს და ჩვენს ამბავს კაცი ნუღარ კითხულობს, ბატონო, თორემ თქვენ ჩემზე უკეთ მოგეხსენებათ!.. ზედმეტად უსაშუალობაში ვართ ჩავარდნილი და გასაკვირია, რომ კიდევ ასე ხალისიანად ვართ, არაფრად ვაგდებთ ყველაფერს, არხეინად ვართ და იმას კი აღარ ვფიქრობთ, თუ რა მოგველის წინ... რას გვიპირობს მამა ზეციერი!.. მაგრამ თავს თუ არ მივეძალეთ, გული თუ არ შევიმაგრეთ, სულ წავხდებით, ბატონო, სულ ერთიანად და ის იქნება!“ – მჭევრმეტყველებამ გაიტაცა პლატონიც თავის ენაწყლიანი მოსაუბრის შემყურე.

ტკბილად საუბრობდნენ ჩვენი მგზავრები და ამ ლაპარაკში პლატონისთვის დროც შეუმჩნევლად გადიოდა და გზაც ერთობ მოკლდებოდა. კიდევ დიდი სიამოვნებით ივლიდა ამ კაცთან ის, რომ უეცრად თავისი გადასახვევი გზა არ დაენახა. პლატონმა შეაჩერა ცხენი და თავდაბლად მიმართა გვერდევანიძეს:

„მშვიდობით ბრძანდებოდეთ, ბატონო.“

„ოჰ! აქეთ მიდის თქვენი გზა?“

„დიახ, ბატონო!.. ნურას უკაცრავად... გეახლებოდით ერთ ხანს კიდევ, რომ საჭირო საქმე არ მქონდეს სწორედ...“

„რატომ, რატომ, შე კაცო!.. იცოცხლეთ, ახლა მეც მალე მივალ სახლში... მშვიდობით!“

„მშვიდობით ბრძანდებოდეთ! ისე ფეხს როგორ მოუკრავს ადამიანს ღმერთი, რომ არავინ შეგხვდეთ კიდევ?!“ – საამებლად გააყოლა გვერდევანიძეს სიტყვა პლატონმა და მერე თავის გზაზე გადაუხვია.

„ასე კარგია კარგი კაცის შეხვედრა!“ – ამბობდა გულში პლატონი. „ჰა, ქვედურეთში, ბრეგაძეებისას... სამი ძმა ყოფილა... გამოვიკითხავ და, თუ წესიერი ვინმეა... გვერდევანიძის ნათესავია. მაგრამ იქნებ ვინმე უვარგისი გვარიშვილის იყოს... ყველაფერს გავიგებ... ეს ხომ გულში მეყოლება, თუ დარიკომ სხვასთან ვისთანმე არ მიმასწავლა... გავიგებ ამბავს და, თუ ღვთის რისხვა არაა, კიდევაც გავათავებ საქმეს... კი, კი, ასე ვიზამ, ასე ვიზამ!“ – ხმამაღლა წამოიძახა პლატონმა და ამ წამოძახებასთან – ალბათ, ცხოველმა სხვა რამ იფიქრა – ცხენიც გაჩერდა. პლატონმა ერთი-ორი „აჩუც“ მიაძახა, ქუსლიც შემოარტყა გვერდების ძვლებზე, წკეპლაც გადაჰკრა, მაგრამ ცხენი ისევ იმავე ადგილას იდგა, ფეხსაც არ იცვლიდა.

პლატონი იძულებული გახდა ჩამომხტარიყო. დაინახა დაქანცული, არაქათგამოლეული, მთლიანად გაოფლიანებული ცხენი, რომელსაც აბურძგვნილი ბალანი საცოდავ შეხედულებას აძლევდა და მხედარმა თავში ხელი შემოიკრა:

„ეს უვარგისი რაღა გამოსადეგი იქნება ახლა? სულ მთლიანად გადატყავებული ექნება ამ უპატრონოს ზურგი... აჩუ!“ – მიაძახა გაბრაზებულმა და თან ჯოხიც გადაჰკრა.

შეღავათმიცემული ცხენი დასუსტებული, აძიგძიგებული ნაბიჯით აპოლიკდა ქვებიან ბილიკზე და რაც შეეძლო, რაც ძალა ჰქონდა შერჩენილი, მიჩანჩალებდა და ცდილობდა, უკან ჩამოეტოვებინა თავისი ჩამოქვეითებული მხედარი, რომ მტკივან ზურგზე ხელახლა არ შესკუპებოდა. რამდენიმე მანძილზე კიდევაც აუსრულდა სურვილი გასაჭირში ჩავარდნილ ცხოველს, მაგრამ ბოლოს პლატონი მაინც დაეწია, გააჩერა და სწრაფად მოახტა ზურგზე. ამ კაცმა თავისი თავმოყვარეობის დაცვა ამჯობინა მის შეცოდებას და სიძის ჭიშკრამდე ამხედრებული მივიდა.

აქ პლატონი ჩამოხტა ცხენიდან, გააღო ჭიშკარი და ეზოში შევიდა.

თავი IV

ეზოს ჭიშკართან ახალგაზრდა ქალი, რომელსაც ბავშვი გულში ჰყავდა ჩახუტებული, მიუახლოვდა გლეხს, რომელიც ბოსტანს ამუშავებდა. როცა გლეხმა ანიშნა, რომ სტუმარი ეზოში შემოსულიყო, ქალი მობრუნდა, დააკვირდა მას და, როგორც კი თავისი ძმა პლატონი იცნო, მაშინვე ჩამოსვა ბავშვი მიწაზე, გაისწორა თავსაფარი და ერთი შეძახილით, სიხარულით გაფრენილი, ძმისკენ გაიქცა. ბავშვმა ტირილი დაიწყო, მასთან ერთად ატირდა იქვე მყოფი უფროსი გოგოც, მაგრამ დარიკოს მათი ხმა აღარ ესმოდა.

„შენი ჭირიმე... შენ დაგენაცვლოს შენი და დარიკო!.. რა ბედნიერი დღე გამითენდა ეს?.. უიმე, უიმე!“ – ლაპარაკობდა დარიკო. და-ძმა მხურვალედ გადაეხვივნენ ერთმანეთს.

„მობრძანდი, შენი ჭირიმე!.. მობრძანდი!“ – აფუსფუსებული დარიკო ძმას სახლისკენ მიუძღოდა. „მალაქია!.. მალაქია!.. ჩემო მალაქია, გადადექი და იქიდან კირილეს დაუძახე... შენი ჭირიმე... თავი დაანებე მაგ საქმეს!“

გლეხმა მიატოვა სამუშაო, წინ გაიქცა და რაც ძალა ჰქონდა, დაიწყო ყვირილი:

„კირილე... ბატონო კირილე!.. კირილე, უ-უ!..“

„რაზე აბრუნებ, ჩემო დარიკო! წავიდეს!“ – უთხრა პლატონმა დას.

„ეს-ესაა ცხენზე შეჯდა, რაღაც საქმე მაქვსო და წავიდა, გამიქრა ხელიდან... ვერ დავიჭირე სახლში... ასე უმიზეზოდ დაყანყალებს!.. რა ვუყო, აღარ ვიცი... გამიჭირდა საქმე!“

ბავშვები კი ისევ ტიროდნენ ბოსტანთან; ერთი მიწაზე ფართხალებდა და გოჭივით ჭყვიროდა.

„გოგო, ნინოია!.. წადი, გოგო, ბავშვებს მიხედე... გააჩუმე ეგ გაუსაძლისები!“ – სახლში დაიძახა დარიკომ და მოაჯირთან მიყოლებულ ფიცარზე მჯდარ პლატონთან თვითონაც ჩამოჯდა. მალაქია კი ისევ თავდაუზოგავად უყვიროდა კირილეს.

„როგორ ხართ, ძმაო, ხომ კარგად ხართ?“ – წუწუნით იკითხა დარიკომ.

„ჩემი რძალი ხომ კარგადაა, შენი ჭირიმე?..“ – მიუგო პლატონმა.

„ჩემი რძალი ხომ კარგადაა, შენი ჭირიმე?.. ბავშვები?..“

„არიან, ღვთის წყალობით...“

„მამა?.. ვაი მისი გაუბედურებული სიცოცხლე!“ – ამოიხვნეშა დარიკომ. „რა ვქნა, ძმაო, ვეღარ მივხედე მე უბედურმა ამ გაჭირვების, გამწარების დროს... რა ვქნა, მარტო ვწვალობ ამ ოჯახში, ერთი საათითაც ვერ მიმიტოვებია... ვისზე დავტოვო, შენი ჭირიმე?.. და ამასობაში, ვეღარც მე გნახეთ და თქვენგანაც დავიწყებული გავხდი, ძმაო! წუხს კიდევ უბედური? ან კი რა გაახარებს მის გულს, დედაჩემის დამკარგველს!.. ხომ არ ავადმყოფობს მაინც, შენ დაგენაცვლე?“

„ავადმყოფობას რა უნდა მასთან?.. ავად კი არა... ჰმ!..“ – ჩაიფრუტუნა პლატონმა.

„ჩემი მომდურავი კი იქნება და მემართლება კიდეც,“ – ისევ ამოიოხრა დარიკომ.

„ტყუილად წუხარ მაგაზე, ჩემო დარიკო... ჩვენ აღარავის ვახსოვართ, ჩემო დაო!“

დარიკომ გაკვირვებული სახით გადახედა ძმას. მისი სიტყვა მეტად უცნაურად მოეჩვენა და ვერ მიხვდა, რას ნიშნავდა იგი.

„მამაშენი რომ მწუხარეა, ისე ყოველი ჩვენი კეთილი შეაწუხოს ღმერთმა!.. რას ამბობ, მწუხარე კი არა, საქორწილოდ ემზადება ის კაცი!“ – გაიცინა პლატონმა.

„რა ხუმრობა იცი, პლატონ!“ – ეწყინა დარიკოს.

„შენ არ მომიკვდე, არ გეხუმრებოდე!..“

დარიკო გაოგნდა.

„იმას აღარც დედაშენი ახსოვს, აღარც მკვდარი და აღარც ცოცხალი ვინმე!..“

„პლატონ, პლატონ! ძმაო!..“

„აი, ნახავ!.. საქმე გადაწყვეტილია!“

„რა ხდება ახლა, პლატონ?! გადავირევი ეს არის!.. ტყუილია...“ – ძლივს ლაპარაკობდა შეწუხებული ქალი, რომელსაც ძმის ნათქვამი ხუმრობა ეგონა.

„ცოლ-შვილს გეფიცები!.. ქალს ირთავს... რა მეხუმრება, გული მისკდება!“

„უიმე, უიმე!“ – იყვირა დარიკომ და გაბრაზებული ლოყაზე ხელს ირტყამდა. „უიმე! უიმე!.. ეს რა გაიგონა ჩემმა ყურებმა!..“

„რა გაეწყობა!“ – ამოიოხრა პლატონმა.

„ასე მალე დასავიწყებელი ქალი იყო საწყალი დედაჩემი?.. ღმერთო, მომკალი... ღმერთო, მომკალი! რატომ მიაღწია მაგ უბედურმა ამ დღემდე, რომ ასეთ საქმეს აკეთებს?! ვინ უნდა შემოათრიოს დედაჩემის მაგივრად მაგ ჭკუადაკარგულმა, ვინ?“ – მოთქმით ამბობდა დარიკო.

მისი ბოლო სიტყვა პლატონს აღარ გაუგონია და პასუხი არ მიუცია, იმიტომ რომ ეზოში თავისი ლამაზი, წაბლისფერი ცხენით შემოჯირითდა კირილე და ერთი ყიჟინით მიმართა ცოლისძმას:

„პლატონს, პლატონს ვახლავართ!.. პლატონს ვახლავართ! დარიკო, კედელს ნახშირი, ნახშირი კედელს!.. ასე უნდა, შე პატიოსანო კაცო, ახლობლის დავიწყება?.. აი, შენ კი რა გითხრა!.. შემოსაშვები ხარ სახლში?! ძალიანაც შემცდარა ეგ შენი და, თორემ მე რომ ვყოფილიყავი, არაფრის გულისთვის არ შემოგიშვებდი, ფეხსაც არ შემოგადგმევინებდი! ხა, ხა, ხა!..“ – და მაღალი, ლამაზად ჩაცმული, მოხდენილი ახალგაზრდა კაცი გრძნობით მიეგება თავის ცოლისძმას.

„როგორ ხარ მშვიდობით, ჩემო პლატონ?“

„მადლობელი ვარ... ვართ ისე...“

„ჩემი სიმამრი როგორ არის... ჩემი ძვირფასი ბეკინა? ხომ ჯანმრთელადაა კიდევ?“

„სხვაგან რომ დადიხარ, იქაც მივიდოდი, ვნახავდი და კითხვა აღარ გექნებოდა!“ – უთხრა მოწყენით დარიკომ ქმარს.

„მივსულიყავი!.. სადაც გლოვაა, იქ რა მიმიყვანს! მაინც რომ აღარაფერი გეშველათ, თქვენ დალოცვილებო!“ – მიუბრუნდა კირილე ცოლისძმას. „გაგიგონია ამდენ ხანს გლოვა?“

„შენ არ იცი, თორემ დიდი ხანია დავამთავრეთ,“ – მიუგო ღიმილით პლატონმა.

„ქეიფის მეტი რომ არაფერი გახსოვს, ნეტავი, შენ, შე უბედურო!“ – წაულაპარაკა დარიკომ.

„ჩვენ ვართ მიმინაშვილები!“ – წამოიძახა კირილემ და ფეხზე წამომდგარი გასწორდა. „მიმინოს შვილები... მიმინოს!.. ჩვენთან რა უნდა მწუხარებას... ჩვენს თავს არავის არ დავატყვევებინებთ... გვაროვნობით ვართ ასე... სადაც სიამოვნებაა და მოლხენა, იქ ჩვენც ვართ, ასე მოგვდგამს გვაროვნობით!.. აბა, შენი ჭირიმე, ორიოდე დღე ვიცოცხლო, გული მწუხარებით ამევსოს, გართობა დავაკლო და ისე დამაყრევინონ ზედ მიწა?! შენც არ მომიკვდე... მაგაზე დიდი სისულელე იქნება?! კაცი ყოველთვის მხიარული უნდა იყო და სხვასაც ესიამოვნება შენი შეხედვა! აბა, ასე უნდა, შენ რომ ხარ? ძმა მოგივიდა და ასე მოწყენილი ხარ, არ გრცხვენია?“ – და კირილემ გულიანად გადაიხარხარა. „მართლა, როგორი ხარ, ჩემო დარიკო... შე ქალო, ძმის მოსვლა გეწყინა თუ?“

„რა ცუდი ამბავი მოვუტანე მერე!“ – ღიმილით თქვა პლატონმა და დარიკოს გადახედა.

„ჰო!“

„ქორწილში გპატიჟებს...“

„არიქა, მიშველე, პლატონ! ვინ, ვინ, თუ ღმერთი გწამს?“

„მამა მაგისი!“

„ა?.. მამა მაგისი?“

„ჰო, ქალს ირთავს შენი სიმამრი! და შენ იცი, კირილე, როგორ იხარებ!“

„ხუმრობ თუ მართალს ამბობ, პლატონ?“ – გაკვირვებით შეეკითხა კირილე.

„შენ არ მომიკვდე, მართალს ვამბობ.“

„ხა, ხა, ხა, ხა,“ – გადაიხარხარა კირილემ. „ხა, ხა, ხა, ხა!.. აი და ბეკინა!.. აი და შენი ჭირიმე!.. შენ გენაცვალე შენს ლამაზ წვერებში! ხა, ხა, ხა! შერცხვენილი ვიყო, თუ სამაგალითოდ არ ვიხარებ... შერცხვენილი ვიყო!.. ისეთი მაყრით მივყვები, რომ იქაურობას გავაყრუებ, ტყეს და ველს შევძრავ!.. როდისთვის აპირებთ, ა, როდისთვის?“

„ჯერ, შე კაცო, ქალია მოსაძებნი!“

„ქალის მეტი რაა დედამიწაზე!.. რაღას აგვიანებთ?.. მაჭანკალი ვინ გყავთ?“

„მე ვარ!“ – მიუგო პლატონმა.

კირილე ერთი წამით შეჩერდა და მერე გადაიხარხარა თავისი ხმამაღალი სიცილით.

„შენ ხარ მაჭანკალი?! თუ ძმა ხარ! ხა, ხა, ხა!“

„მე ვარ, მე, ჩემო ძმაო, რას იზამ! კაცი სიკვდილამდე ყველაფერს უნდა ელოდეს, თუ სიქაჩლესო... ანდაზებიც კი დამავიწყდა ამ უცნაურობაში...“

„შენ როგორ მაჭანკლობ მერე? შენს საწინააღმდეგო საქმეში უწყობ ხელს?“

„აბა, რა უნდა ქნა, მეტი გზა რომ არ გექნება, ჩემო საყვარელო ძმაო? ბევრი ვეხვეწე, ბევრი ვეწინააღმდეგებოდი, მაგრამ არაფერი გამომივიდა, ვერაფერი შევასმინე! კარგი შვილი ხარო და ღმერთი არ ჩაგაგდებს გასაჭირშიო, ყოველ უბედურებას აგაშორებსო, დაჟინებით ამბობს და, ვინ იცის, მის სიტყვაზე იქნება თუ არა, ასე მოწყალებით გადმომხედოს ღმერთმა, – ეგებ დაჯილდოების მაგივრად, კიდეც მიწყრებოდეს, რაზე ინახავ მაგისთანა გათავხედებულ კაცსაო, – და ამის გაგებამდე ვითომ მე დავაპირე ჩემი მცდელობით თავიდან ავიცილო მოახლოებული უბედურება... ისე თვალები უბრმავდებათ მაგ უხეიროებს, არ უნდათ შეხედონ, რომ ერთი ქალის ოჯახის სარჩენად არ ყოფნის ქონება, ორი ქალისას რა უნდა უყოს!“

პლატონმა ხუმრობით, დაწვრილებით მოუყვა ცოლ-ქმარს თავისი მდგომარეობის ამბავი და ის, თუ რამ აფიქრებინა, რომ მამას მაჭანკლად დასდგომოდა დედინაცვლის მოსაყვანად.

დარიკო ხმაგაკმენდილი იჯდა, მწუხარებისგან კრიჭა შეკრული; კირილე კი ძალიან გამხიარულდა, მისმა სიცილმა იქაურობა გააყრუა.

„ეგ ყველაფერი ძალიან კარგად მოგიფიქრებია... მაგრამ რომ ეყოლოს, კაცო, შვილი... ხა, ხა, ხა!.. შვილი რომ ეყოლოს? სანახაობა არ იქნება? რას იზამ მაშინ, პლატონ? ხა, ხა, ხა!“ – ხარხარებდა კირილე.

„როგორ ეყოლება... ორ კაცთან ქალი უშვილო ყოფილიყო, ე მამაჩემი რაღა განსხვავებულ კაცად უნდა გამოჩნდეს ვითომ?!“

„კი, მაგრამ ეს მითხარი, ვთქვათ, ეყოლა ახლა, რას იზამ მაშინ, ა?“ – არ ეშვებოდა კირილე.

„რა ვიცი, რას ვიზამ... ახლა როგორ გითხრა? რა ვიცი, რომ გავმწარდები, რას მეტყვის გუნება...“

„მაინც, მაინც?..“

„რა არის ახლა ასეთი სულელური ჩაცივება?!“ – შეუტია კირილეს დარიკომ.

„რაც მერე იქნება, ის ღმერთმა იცის,“ – დაუბრუნდა შეწყვეტილ საუბარს პლატონი. „რაც შემდეგ იქნება, ის ღმერთმა იცის და ახლა უნდა გამოგიტყდეთ, იმისთვის მოვედი თქვენთან, რომ დახმარება მომცეთ ამ ჩემ გაჭირვების დღეს...“

„ღმერთი კი რამეს შემაძლებინებდეს და შენ, ძმაო!..“ – წუწუნით თქვა დარიკომ.

„კი, ბატონო, თუკი რამეში გამოგადგები!“ – დაამატა კირილემაც.

„ჩემს მხარეში არავინაა ისეთი დაწყევლილი სულიერი, მე რომ მჭირდება და ეგებ აქ, თქვენსკენ იყოს ვინმე...“

„ვინ უნდა იყოს...“ – ჩაფიქრდა დარიკო.

„შენ ათას ადგილას დადიხარ, კირილე... ეგებ იცოდე სადმე?..“

„ხა, ხა, ხა!“ – გადაიხარხარა კირილემ. „განა მოხუცი ქალების ამბების გასაგებად დავდივარ, კაცო?! ქალებს რას ვეძებ, მე ქეიფისთვის დავდივარ, შე კაცო!.. უშვილო მოხუცი ქალები ღმერთსაც მოძულებული ჰყავს, მე მათ რას ვეძებ!..“

„ვერავინ გაიხსენე, დარიკო?“ – მიუბრუნდა დას პლატონი.

„ვერა, ძმაო... ვერა... აქ არც კი უნდა იყოს მაგისთანა ვინმე...“

„აბა სხვაგან საძებრად გამხდომია საქმე!“ – თქვა პლატონმა.

„მეც შენთან ვარ მძებნელი, როგორც კაცი!“ – წამოიძახა კირილემ. „ძმობას გეფიცები!.. არაფრის გულისთვის არ დაგშორდები... ვეძებოთ, პლატონ, ვეძებოთ! ხა, ხა, ხა! ჩემს დღეში ამგვარ უცხო საქმეზე არ მივლია და აქედან ვიცი, რომ ბევრი გასართობი ამბები მოგველის! რამდენ მოხუც ქალს სანატრელად გავუხდით უშვილოდ ყოფნას... ხა, ხა, ხა! ერთი ჩხუბი და ცილობა უნდა ავუტეხოთ ერთმანეთში საწყალ მოხუც ქალებს, აუცილებლად! არ შეიძლება უამისობა!..“

„რა სისულელეა ახლა ეგ?! ეგებ შენი წაყოლა სულაც არავის უნდოდეს!.. ძალით ხარ თუ?..“ – მიმართა დარიკომ.

„ძალით ვარ... თუ მაგისი მამაა ბეკინა, მეც მამად მერგება... სიმამრია ის კაცი... არ უნდა ვიზრუნო მისთვის?!“

„არავინ არ გთხოვს!“

„აბა რაზეა ეს კაცი მოსული?.. თვითონ არ თქვა, შემეწიეთო? ეგ გადაწყვეტილი საქმეა, რომ მე პლატონთან წამსვლელი ვარ დედინაცვლის საძებნელად... ხა, ხა, ხა! ეს დასრულებული საქმეა, ჩემო დარეჯან, ამაზე ნუღარ შეწუხდები... ნუ გეწყინება და უმჯობესია ვახშამზე დაგვიტრიალდე, შენ არ მომიკვდე... კი, ჩემო დარეჯან... შენებურად, ისე, გულუხვად!“

„ეგ არაფერი შენი სასწავლებელი საქმეა... შენ შენს საქციელს აზრი დაატანო, ის გირჩევნია!“ – წყენით მიუგო დარიკომ და ფეხზე წამოდგა.

„ე, განა არ გამიბრაზდა?!“ – მიაძახა კირილემ. „განა არ გამიბრაზდა? კარგი, მამაშენი ნუ მოგიკვდება, კარგი თუ გიყვარდე... წაყოლას ვერ გადავთქვამ და სხვა რამე თუ უხეირო სიტყვა მითქვამს, ბოდიში მომითხოვია, შე ქალო... მეტი რა ვქნა? ბოდიში მომითხოვია. წაყოლით კი, რომ მომკლა, მაინც უნდა წავყვე, რომ... არ ვიცი, არ ვიცი, რაც არ უნდა მიქნა... შენ რას იტყვი, პლატონ?“

„შენი ნებაა...“ – მიუგო მან, თუმცა გულში ძალიან სწყინდა კირილეს დაჟინება.

მან კარგად იცოდა კირილეს ხასიათი და მასთან მგზავრობა, თანაც ასეთ საქმეზე, მეტად საშიში იყო. რასაკვირველია, იგი სასეირნოდ მიდიოდა, როგორც თვითონ თქვა, და ამასთან ყველგან უმიზეზოდ მუდამ ჩხუბის ამტეხი კირილე სწორედ ხელისშემშლელად თუ წაჰყვებოდა, თორემ საქმეში დამხმარედ არა. პლატონს არ ეგონა, თუ ასე დაჟინებით მოითხოვდა მასთან მგზავრობას მისი სიძე, თორემ ასე არ დაიწყებდა ლაპარაკს.

„შენი ნებაა!“ – უთხრა პლატონმა, „მაგრამ ეგებ ბევრი სიარულიც არ დაგჭირდეს... აი, გზაში, ივანე გვერდევანიძე რომ არის, იმას შევხვდი და ისე, ლაპარაკში მოჰყვა, რომ ქვედურეთშიო, ბრეგაძეებისას, ყოფილა ერთი ქალი, ისეთი, მე რომ ვეძებ... სამი ძმა ყოფილან ის ბრეგაძეები... ხომ არაფერი გაგიგონია, დარიკო, მათ შესახებ?.. ეგებ იცნობდე კიდეც... ა?..“

„ბრეგაძეები... ქვედურეთში... არა, ძმაო, არა, არ ვიცი!“

„ისე, სიტყვას მოჰყვა... ძალიან აქო გვერდევანიძემ.“

„მივიდეთ და ვნახოთ მერე!..“ – წამოიძახა კირილემ.

„ასე უცებ როგორ მივიდე... ჯერ ამბავი უნდა გავიგო... ეგებ უშვილო იყოს, მაგრამ ქაჯს ჰგავდეს, რა ჯანდაბად მინდა მაშინ!“ – თქვა პლატონმა...

„ეკლესიაზე მივიდეთ კვირა დღეს. მოვიკითხოთ, შევხედოთ...“

„არა, არა, ასე არ შეიძლება...“

„რადგანაც ასეა, ჩემო ძმაო, შენ მაგის მამიდასთან მიდი... ჰკითხე სალომეს და სწორ ამბავს ის გეტყვის იმ ქალის შესახებ... ქვედურეთი მათგან შორს არ არის და აუცილებლად ეცოდინება იმის ამბავი, შენ რომ ქალს ამბობ,“ – ურჩია პლატონს დარიკომ. „თუ არა და, შეიძლება თავად იმას ეგულებოდეს ვინმე მსგავსი.“

„ბრავო, ბრავო!“ – შეჰყვირა კირილემ. „ბრავო, დარიკო! აი და ყოჩაღ, ქალო, ეგ ნამდვილი რჩევაა, შენ არ მომიკვდე!“

„მაინც ასე ვიზამ,“ – დასთანხმდა პლატონი.

„აბა, მივდივართ ხვალვე მამიდაჩემთან!“ – წამოიძახა კირილემ. „ხვალ! არა, პლატონ?“

- ხვალვე უნდა წავიდეთ.

- შენ არსად არ წახვალ! - გაუბრაზდა ცოლი კირილეს.

- თუ გიყვარვარ, მაგაზე აღარაფერი მითხრა. ჩემი საქმე მე უკეთ ვიცი... შენ შენს საქმეს მიხედე!

დარიკომ გაბრაზებულმა რაღაც ჩაილაპარაკა და ვახშმის მოსამზადებლად წავიდა.

- და თუ გინდა, პლატონ, - დაიწყო კირილემ სიცილით, - აგერ ახლოს ერთი კარგი აზნაურიშვილი მოკვდა და ზეგ ასვენებენ (ანუ დაკრძალავენ). ხომ იცი, სატირალში (იქ, სადაც გარდაცვლილს დასტირიან) რამდენი ქვრივი ქალი მიდის... მივიდეთ იქ, დავდგები ისეთ ადგილას, რომ ერთი შესაფერისი ქალიც კი არ გამომეპარება შეუმჩნეველი... ყველას ამბავს ვიკითხავ... იქნებ იქაც ვნახოთ შენი ორჯერ გათხოვილი უშვილო ქალი... ეგ უფრო ადვილიც იქნება და სწრაფიც... ა, რას იტყვი შენ?

- შე კაცო, ასე საჯაროდ კი არ მინდა ეგ საქმე! - ღიმილით უპასუხა პლატონმა.

- აბა, მაშინ მამიდაჩემ სალომესთან წავიდეთ, როგორც დარიკომ გვირჩია... ძალიან კარგი! ეს საქმე ასე გვაქვს დაგეგმილი, ხომ? ახლა კი მე წავალ და ბიჭს მოვაყვანინებ შენი ცხენისთვის... შენ კი ცოტა დაისვენე, ნამგზავრიც ხარ და მერე ვახშმისთვისაც ცოტა ძალა დაგჭირდება, რომ მხიარულად შევუდგეთ აქედანვე საქმეს, ხა, ხა, ხა! - გულიანად გაიცინა კირილემ, შეიყვანა ოთახში პლატონი და თვითონ კი დაბლა, ეზოში ჩავიდა.

- ჰეი, ჰეი, ნეტავ შენისთანა ხასიათის მქონე კაცს! - უნებურად წამოიძახა ოთახში მარტოდ დარჩენილმა პლატონმა. - ყველაფერი არაფრად უღირს... თავის გართობას მისდევს... ან კი რა უჭირს? ჯერ კიდევ ეყოფა მამის დანატოვარი ქონება... ჩემისთანამ იკითხოს, ჰეეეი! - ამოიოხრა პლატონმა, შეიხსნა ქამარი, გაიხსნა ჩოხა და მიწვა იქვე კედელთან მდგარ ტახტზე.

შებინდებული იყო, როცა კირილემ პლატონი გამოაღვიძა.

- ადექი, ადექი, პლატონ, შენ ნუ მომიკვდები (ანუ, ღმერთმა ნუ ქნას, რომ რამე დაგემართოს), ისეთ ვახშამს გვიმზადებს დარიკო, რომ შენ მოგეწონება!.. მართლა, კაცო, რამ შეგაჯინა იმისთანა ბედაურზე (კარგ ცხენზე), შენ რომ მოგიყვანია?

- ჰო! - მიაჩერდა პლატონი სიძეს.

- შენ არ მომიკვდე (ანუ, ღმერთმა ნუ ქნას, რომ რამე დაგემართოს), იმან ჭიშკრამდეც ვეღარ მიგიყვანოს შენ, ისეა!.. - გულიანად გაიცინა კირილემ.

- ზურგი ექნება გაფუჭებული! - დაღონებით ჩაილაპარაკა პლატონმა.

- აქვს და ასე?! სულ მთლიანად გადატყავებული აქვს!

პლატონმა შეწუხებით თქვა: „ეს ამბავი იმ საძაგელი გვერდევანიძის ბრალია! ღმერთმა მისი ოჯახი გაანადგუროს... ისედაც დასასჯელია, რადგან ბოროტებას ავრცელებს!.. ახლა რა მეშველება? ახალი უბედურება ხომ არ დავიტეხე თავზე?!“

„არაფერია, არაფერი!“ – მხიარულად შესძახა კირილემ. „გამაგრდი! ცხენს ვერ გიშოვი, რა?“

„ამას რა ვუყო?“

„ეგ დავტოვოთ... აქვე მეზობელი ყაზახი მყავს, ისეთი წამალი იცის, სამ დღეში მოურჩენს ზურგს... ჩვენ წავიდეთ და, როცა დავბრუნდებით, დარიკო ცხენს უკვე გამოჯანმრთელებულს დაგვახვედრებს. არაფერია!.. აბა, წავიდეთ და ერთი-ორი სადღეგრძელო დავლიოთ შემწვარ გოჭზე... ღმერთსაც შევთხოვოთ დახმარება და ასე გავატაროთ ეს დრო!.. მწუხარება ჯოჯოხეთშიც არ მოგვაკლდება და აქ მაინც ვიხაროთ, კაცო!..“

ცოტა ხნის შემდეგ სამივე სადილის სუფრას მიუსხდნენ. გახალისებული კირილე ათასნაირ სადღეგრძელოებს იგონებდა და დაჟინებით აძალებდა სიძეს ღვინოს.

„ნუ აწუხებ, კირილე!“ – ეუბნებოდა დარიკო, მაგრამ კირილე თავისას მაინც არ იშლიდა.

„აბა, რად მინდა ოჯახი, თუ ჩემთან მოსულ კაცს, მით უმეტეს სიძეს, რომელიც ქორწილში მეპატიჟება, არ დავათვრებ, არ დავალევინებ წესისამებრ!.. თუ ასე არ მოვიქცევი, მასთან რომ მივალ, აღარც მე დამალევინებს და წყალნასვამს გამომისტუმრებს... რატომ ვუმტრო ჩემს თავს? რატომ უნდა გავაკეთო ეგ? ხა, ხა, ხა! სულელი ვარ? თუ გიყვარვარ, ერთბაშად გამოცალე ეგ ყანწი... სადედინაცვლოს სადღეგრძელოა!.. ემაგრე!.. მაგრე!.. შენი ჭირიმე, ბეზ კაპლი, ბეზ!“ – ხარხარებდა კირილე კიდევ დიდხანს.

– V –

თავი V

მეორე დღეს მხიარულ გუნებაზე მყოფნი სიძე და ცოლისძმა გზას გაუდგნენ. კირილე მაინც ძალიან ხალისიანად იყო, რადგან ამ მოგზაურობიდან ბევრ გასართობს ელოდა: მისი წარმოდგენით, დიდი აურზაური უნდა ატეხილიყო უშვილო, ქვრივ დედაბრებს შორის, რაკი მათი მოგზაურობის მიზანს გაიგებდნენ. გაფრთხილებაც საჭიროდ მიაჩნდა, რომ ვინმეს არ მოეტყუებინა მათთვის შვილებამოწყვეტილი დედაბერი, რომელიც სინამდვილეში შვილის უყოლის მაგივრად შვილიანი იქნებოდა. ყოველივე ამან, კირილეს ცოცხალი ენით მოყოლილმა, ბევრი აცინა პლატონიც და ბოლოს ისიც ხუმრობის გუნებაზე დააყენა.

ასე სიცილით და ხალისიანად მიემგზავრებოდნენ ორივენი, რომ უეცრად კირილემ ხელი შუბლზე შემოირტყა, ცხენი შეაჩერა და წამოიძახა:

„აუიჰ!..“

„რა იყო?“ – შეეკითხა პლატონი შეშინებით. „რა იყო, კირილე?“

„არაფერი, არაფერი! გავწიოთ ჩვენთვის!..“

„რაღაც გაგახსენდა, ვაი თუ რაიმე საჭირო საქმე გქონდა?“

„არაფერია, კაცო, არაფერია! წამო... დაჰკარი მაგ ცხენს!“

„თუ საიდუმლო არაა, მითხარი, თუ ძმა ხარ?.. შენ არ მომიკვდე, შენ არ დაგაბრკოლო.“

პლატონს იმედი მიეცა, ეგებ რაიმე მიზეზით განთავისუფლებულიყო თანამგზავრისგან და ამით ჩუმად და დაუბრკოლებლად ეკეთებინა თავისი საქმე.

„შენ არ მომიკვდე, ჩემი გულისთვის მე შენ არ შეგიშალო ხელი!“ – არ ეშვებოდა იგი კირილეს.

„კაცო, რა უნდა იყოს, მივალ თუ არ მივალ, შაფათაძის ქორწილს ამით არც არაფერი შეემატება, არც არაფერი დააკლდება... წამო, კაცო, წამო!“

„ქორწილში ხარ დაპატიჟებული?“

„წამო, კაცო!.. შაფათაძის ქორწილი რა სახსენებელია... ისე წამომცდა, რომ გამახსენდა!..“

„როდისაა?“

„ამაღამ.“

„თუ ძმა ხარ, ჩემი გულისთვის იმ კაცს ნუ აწყენინებ... დაპატიჟებული ჰყავხარ და არ მიხვიდე?! რატომ უნდა აწყენინო?.. მამიდაშენამდე გზას მეც კარგად ვიპოვი... პირველად ხომ არ მივდივარ იქითკენ? თუ ძმა ხარ, კირილე, ნუ დაკარგავ მხიარულებას.“

„გითხარი, რომ არაფრის გულისთვის არ დაგშორდები-მეთქი და გათავებულია, შენთან უნდა ვიარო... ქორწილებს რაღას დავეძებ!“

„აბა, მე უკან ვბრუნდები და ხვალ წავალ სალომესთან,“ – თქვა პლატონმა და ცხენი მოაბრუნა.

„შენ არ მომიკვდე... დარიკო არ მომიკვდეს... სახლში როგორ გაგაბრუნებ?!“ – გამოეკიდა კირილე და ჩოხის კალთაში წაავლო ხელი.

„რატომ აკეთებ ამას, კირილე? დავბრუნდები და შენ სახლში დაგიცდი... ჩემი საქმე ისეთია, გინდა დღეს მივსულვარ სალომესთან, გინდა ხვალ... სულ ერთია! მე შენ გეტყვი, არავინ მოგვასწროს და წაიყვანოს, ჩვენ რომ ქალს ვეძებთ?!“

„რა იცი... შეიძლება შენსავით სხვაც ვინმე დაწრიალებდეს და თავქუდმოგლეჯილი ეძებდეს უშვილო დედაბერს!..“ – სიცილით თქვა კირილემ. „ხა, ხა, ხა!.. წამოდი, კაცო!“

„ნამდვილად აღარ მოვდივარ!“ – გადაწყვეტით თქვა პლატონმა.

„ბიჭო! გინდა რომ დარიკომ სახლში აღარ შემიშვას?.. შენ რომ მიბრუნებული დაგინახოს, რა დღეს დამითენებს ის ქალი, ამას აღარ კითხულობ?“

„არაფერს არ ვათქმევინებ!“

„შენ როგორ დამასწრებ ჩემს აწიოკებაზე!“

„აბა, ვიყოთ ასე გაჩერებული ამ გზაზე და ეგ იქნება!“ – ცოტა არ იყოს უკმაყოფილობით წარმოთქვა პლატონმა და ცხენს აღვირი მიუშვა.

კირილე გაჩუმდა. არ იცოდა, რაღა ექნა და ჩაფიქრებული იყო მცირე ხანს. ამ კაცის უკან გაბრუნება შიშს ჰგვრიდა დარიკოს მხრივ, თან გულით ქორწილშიც უნდოდა წასვლა. რა ექნა, აღარ იცოდა: ამის გამო გადამეტებულ გასაჭირში გრძნობდა თავს. მაგრამ ასეთი მდგომარეობა მხოლოდ რამდენიმე წუთს გაგრძელდა; კირილეს გამჭრიახმა გონებამ უცბად იპოვა გამოსავალი.

„პლატონ, რადგანაც ასეა ჩვენი საქმე, რომ შენ მამიდაჩემთან აღარ მიდიხარ და ვერც მე გაგიშვებ უკან სახლში, ერთ რამეს გეტყვი! და თუ ძმა ხარ, უარს ნუ მეტყვი!“

„ჰო!“

„არც ერთს გული აღარ დაგვწყდება...“

„თქვი, კაცო!“

„მოდი ორივე ამაღამ შაფათაძისას მივიდეთ!“

„შაფათაძისას?!“ – გაიკვირვა პლატონმა.

„ჰო! და ამაღამ იქ ვიქნებით, ხვალ კი წავალთ სალომესთან.“

„რას ამბობ, კირილე!.. ჩემი მტერი გაგიჟდა! კაცს არ ვიცნობ, არ მიცნობს... ქორწილში მივიდე უცნობი კაცი?!“

„რა გიჭირს?..“

„ტყუილი არაა ახლა მაგ?!“ – და პლატონმა ისევ მიაბრუნა ცხენი და წკეპლა დაჰკრა, მაგრამ კირილემ უცბად უტაცა ხელი აღვირში და გააჩერა ცხენი.

„პლატონ, თუ ჩემი სიყვარული გაქვს... თუ ჩემი ძმობისა რამე გწამს, ახლა გავიგებ ამას... გაფიცებ შენს ცოლ-შვილს, შაფათაძისას უნდა წამოხვიდე!..“

„გასაკვირი საქმეა, შენ ნუ მომიკვდები!.. რას იტყვის ის ადამიანი, ასეთ დღეს უცხო კაცი კარზე მივადგე?“ – გაჯავრებით წარმოთქვა პლატონმა. „რას იფიქრებს, ჰმ?!“

„იტყვის, რომ კარგი კაცი ყოფილაო,“ – სიცილით დაამატა კირილემ. „სხვას რას იტყვის?! შაფათაძის მოწვევას მივიღებ, მივალ, თან კარგ, პატიოსან აზნაურს, მასზედ ცნობილს, მივუყვან და იმას მიწყენს?! როგორ გეკადრება!.. ეწყინება კი არა, თავზე შემოგევლება! შე კაცო, შენთან რომ მოვიდე, უცხო კაცი მომყვეს, ჩემი მეგობარი, საწყენად დაგრჩება?.. ა, მითხარი, თუ ძმა ხარ?.. კარში გამომაგდებ? ა?“

„არა!“

„ჰოდა ეგ არის!.. მერე მე მასპინძელს ვეტყვი, მიზეზს გავაგებინებ – საქმე გვაქვს, უეჭველად ხვალ ადრიანად მივდივარ-მეთქი, ძალიან საჭირო საქმეზე-მეთქი და ასე, ისე... ერთი სიტყვით, ჩემებურად... შენი პატივისცემაც მინდოდა-მეთქი და ამასთან დაშორებაც არ შემეძლო-მეთქი და ასეთები... ნახავ აგერ, როგორი მადლობელი დაგრჩება!.. რა განაღვლებს, კაცო, მასპინძლის მეტს ხომ არავის ეცოდინება, დაპატიჟებული ხარ თუ არა, მასპინძელთან კი, გეუბნები, მე ვიცი!..“

კირილემ საშველი აღარ მისცა და პლატონი იძულებული გახდა დათანხმებოდა შაფათაძისას წასვლაზე. სურვილასრულებული კირილე ძალიან დიდ ქეიფს და დროსტარებას ჰპირდებოდა ქორწილში, სადაც, მისი სიტყვით, დიდძალ საზოგადოებას ექნებოდა თავი მოყრილი თავმომწონე მასპინძლისგან.

„ტანსაცმელიც რომ არ მაცვია... ასე როგორ ივარგებს?“ – თავის გაქნევით თქვა პლატონმა, რომელსაც ძალიან უჭირდა უცნობი კაცისას ასეთ დროს დაუპატიჟებლად მისვლა. „აღარ ვიცი, ღმერთმანი... ვინ რას არ იტყვის!“

„ერთი შენც კიდევ!“ – მიაძახა კირილემ, „მე რა, შენზე უკეთ მაცვია, თუ!.. ნეტავი იქ მყოფი ხალხის ნახევარი ჩვენსავით იქნებოდა ჩაცმული! რას ამბობ?!“

ახლა ყოველივე ასეთი ლაპარაკი სრულიად უაზრო იყო, რადგან გზა შაფათაძისკენ ეჭირათ. მგზავრებს ნელ-ნელა მიჰყავდათ ცხენები, რომ მაინცდამაინც ადრე არ მისულიყვნენ, სხვა სტუმრისთვის არ მიესწროთ.

საღამოვდებოდა, როცა შაფათაძის ეზოში ჩავიდნენ. აქ უკვე ბევრი დაპატიჟებული სტუმარი იყო შეკრებილი. აივანზე ქალები ისხდნენ. მოსამსახურეები იქით-აქეთ დარბოდნენ წესრიგის მეთვალყურეთა ძახილზე.

ეზოში სტუმრები მიდი-მოდიოდნენ. ისმოდა მხიარული სიცილი, ხითხითი. ღობეს გასწვრივ ცხენები იყვნენ მიბმულნი სარებზე. კირილემაც და პლატონმაც აქვე მიაბეს ცხენები. კირილე იმწამსვე ნაცნობებში გაერია, აქეთ-იქით გავარდ-გამოვარდა, ყველას დაენახა, ყველა ნახა; მოძებნა ხანში შესული მასპინძელი, მიულოცა ქალიშვილის გაბედნიერება და იქვე მოუყვა პლატონის შესახებაც. მოხუცებული ძალიან კმაყოფილი დარჩა, მადლობაც უთხრა კირილეს, თან რომ აწვია ისეთი ოჯახიშვილი, როგორიც მისი სიძე იყო; პლატონს კი – კეთილი განწყობისთვის. თხოვა და იმედი გამოთქვა, რომ მხიარულებით დაამშვენებდნენ მის ოჯახს ამ ბედნიერ დღეს. ასეთმა მიღებამ დაავიწყებინა პლატონს თავისი უხერხული მდგომარეობა. ცოტა ხნის შემდეგ იგი შეუერთდა საერთო აურზაურს, თავისუფლად გრძნობდა თავს და მზად იყო გასართობად.

შორიდან მოისმა ზურნის ხმა. ხალხი შეინძრა. ზურნის ხმა თანდათან ახლოვდებოდა. გახშირდა პისტოლეტებისა და რევოლვერების სროლა. აივანი სულ მთლიანად მოიფინა ქალებით; მთელი მიდამო თითქოს გაცოცხლდა, ამოძრავდა; ზურნის ხმა თანდათან უფრო მკაფიოდ მოდიოდა; ისმოდა მომყოლთა ძახილი: „ჰაი“, „ჰაი!“ და რამდენიმე ხნის შემდეგ ჩიტივით შემოფრინდა იარაღში ჩამჯდარი, თავზე უკან მოქცეული ლამაზი ქუდით ყმაწვილი, რომელმაც დაძახებასთან: „მეფე მოდის!.. მახარობელი ვარ!“-ო, ერთი-ორჯერ ჩამოუარა თავისი აქაფებული ცხენით აივანს, შემდეგ ქორივით ეძგერა კიბეზე თასით მდგარ ყმაწვილს, სწვდა თასში და წართმეული თასით გავარდა ისევ ეზოდან მოახლოებულ მაყრიონთან შესაერთებლად. ეს იყო მახარობელი.

„ბრავო, ბრავო!“ – ყვიროდა მისი სისწრაფით აღტაცებული ხალხი და ამ ხმაურს შეუერთდა მოსულთა ჟრიამული, თოფების ხათქა-ხუთქი, ცხენების თქარა-თქური და მათრახების ტყლაშუნი მათ გასახურებლად.

სიძე მოვიდა თავისი მაყრიონით.

პლატონს სრულიად გადაავიწყდა თავისი საძებარი უშვილო და ორჯერ გათხოვილი სადედინაცვლო, მამა ბეკინაც, ყოველივე დარდები და გაშლილი გულით ამ საერთო მხიარულებას მისცა თავი. ახლა მოწყურებული კაცივით უნდოდა მხოლოდ გული ეჯერა და დღევანდელ გასართობს დასწაფებოდა. სხვებთან ერთად იგი ცხენით წაჰყვა დედოფალს ეკლესიამდე და იქიდან ყურთასმენის წამღები მაყრულით გამოჰყვა ახლად ჯვარდაწერილებს. გრძელ ფანჩატურში მთელი ღამე მისი სიმღერა არ შეწყვეტილა. მოხუცებულმა შაფათაძემ განსაკუთრებული მადლობაც უძღვნა პლატონს გართობისთვის.

საზოგადოება დიდ მხიარულებაში იყო, ცეკვა-თამაშს ბოლო არ უჩანდა, თუმცა ქალები თითქმის სულ მთლიანად წავიდ-წამოვიდნენ მოსასვენებლად. გათენებას აღარაფერი აკლდა, ღვინის სმაში შეჯიბრებული ყმაწვილკაცობა კი ჯერ ადგომას არც კი აპირებდა. ზურნის დაღლილი, დასუსტებული ხმა ისევ ეფინებოდა იქაურობას ამ ღამეში, სხვადასხვა სიმღერებთან მონაცვლეობით.

თუმცა ძალზე მთვრალი იყო პლატონი, მაგრამ თვალი მაინც ეჭირა კირილესკენ, რომელიც დაჟინებით სცლიდა ყანწს ყანწზე. ცოტა ხნის წინათ იმ კუთხეში, სადაც კირილე იჯდა, რაღაც ლაპარაკი ატყდა, მაგრამ ისევ მალე შეწყვიტეს. კირილე ისეთნაირად გამოიყურებოდა და ცმაცურობდა, თითქოს რაღაც მიზეზს ეძებდა, რომ ჩხუბი აეტეხა, ჩვეულებისამებრ. პლატონმა შეატყო ეს, და რამდენადაც მოეხერხებოდა, მისკენ ახლოს მიიწია.

„ძალიან შემცდარი ხართ!“ – წამოვარდა კირილე და ნამალევად გადადგმული უზარმაზარი ღვინის სტაქანი წინ დაუდგა იმ ყმაწვილს, რომელმაც ღვინის მოპარვა მოინდომა. „ძალიან შემცდარი ხართ!“

„მე დავლიე და გადავედი... შემცდარი თქვენ ბრძანდებით!“ – მიუგო ყმაწვილმა.

„ეგ გაკლიათ და ახლავე უნდა გამოცალოთ!“ – გულმოსულობით მიაძახა კირილემ.

„ხელმეორედ რაზე დავლევ!..“

„დალიე!.. მე მითქვამს თქვენთვის...“

„მოითმინეთ, მოითმინეთ, ყმაწვილებო!“ – მიაძახეს აქეთ-იქიდან. ატყდა ყაყანი. ვინ კირილეს მხარეს იჭერდა, ვინ – ყმაწვილისას.

„დალიე ახლავე!“ – ისევ მიაყვირა კირილემ. „მაცალეთ ერთი, თუ შეიძლება... ამას როგორ ვაპატიებ მაგ სტაქანს! მერე ტრაბახობით ყურები მაგან უნდა გამომიჭედოს?!“

„შენთან რა ტრაბახობა მჭირს... რა კაცი ხარ ასეთი!“ – მიაძახა თავის მხრივ ყმაწვილმა.

„რაც კაცი ვარ, ახლავე გაჩვენებ, მაგ გამოცალე თუ არა!“ – დაუბღვირა კირილემ.

„კირილე, კირილე!“ – ამშვიდებდნენ აქედან.

„კოსტა, კოსტა!“ – აწყნარებდნენ მეორე მხრიდან ყმაწვილს.

„რა კაცია... რა კაცია! ერთი შეგვახედვინოს მაინც!“ – იყვირა კოსტამ.

„უი, შენ ცინდალო, ცინდალო!“ – მიაძახა კირილემ, დაავლო სტაქანს ხელი და, რაც შიგ ღვინო იყო, სულ მთლიანად ცხვირ-პირში შეასხა ყმაწვილს.

ერთის თვალის დახამხამებაზე ვეფხვივით სუფრაზე ახტა კოსტას ძმა. მის ხელში გაიპრიალა ხანჯალმა კირილეს დასარტყმელად და უეჭველად იქვე მოკლავდა კიდეც, რომ ასეთ ჩხუბ-კინკლაობაში გამოცდილ ყმაწვილებს უცბად ხელიდან არ გამოეგლიჯათ მოელვარე იარაღი.

შეიქნა ერთი ყვირილი, არევ-დარევა. ახლა ხელჩართულ ბრძოლაზე გადავიდნენ; გახურდა მუშტების მოქნევა. გამშველებლები დიდ მეცადინეობაში იყვნენ; ყვიროდნენ, აცილებდნენ მოჩხუბრებს ერთმანეთს, მაგრამ ვერაფერს ხდებოდნენ.

თავი VI

მეორე დღეს, როცა პლატონს გაეღვიძა, მზე უკვე კარგად ამოსულიყო. მან მიმოიხედა. ოთახში მასთან ერთად მხოლოდ კირილე იწვა ტახტის მეორე ბოლოში. სხვა არავინ იყო.

როგორც კი გაიღვიძა, მაშინვე გაახსენდა წინა ღამის ამბები და გული უსიამოვნოდ შეეკუმშა. უცებ წამოდგა საწოლიდან, ჩაიცვა ახალუხი, მივიდა ფანჯარასთან და ეზოში გაიხედა. იქაურობა სულაც არ ჰგავდა იმ ეზოს, სახლსა და ქონებას, სადაც წინა ღამეს იყვნენ. თავიდან ვერ მიხვდა, რას ნიშნავდა ეს, შემდეგ კი მიხვდა, რომ ჩხუბის შემდეგ აუცილებლად მეზობლის სახლში გადაიყვანეს. ბუნდოვნად ახსოვდა, რომ ის და კირილე ცხენებზე დასვეს და სადღაც წაიყვანეს, როცა ახალი გათენებული იყო. ახსოვდა, რომ იჩხუბეს, მაგრამ დეტალები არ ახსოვდა, რადგან მაშინ ძალიან მთვრალი იყო. ახლა კი გული ერეოდა, ბრაზობდა, რომ ამ გადარეულ კაცს დაუჯერა, მის სიტყვას აჰყვა და ასეთი სამარცხვინო ამბავი შეემთხვა. რა იყო ეს: უცნობ ოჯახში დაუპატიჟებლად ქორწილში მისვლა, ჩხუბი, აყალმაყალი! შემდეგ კი ასე გამოაგდეს ეზოს იქით! აბა, ამ სრულიად უცნობ სახლში, ნაჩხუბრებს, ნაცემ-ნატყეპებს რა უნდოდათ?!

„მე ოხერმა, რა მინდოდა ქორწილში სიარული?! რა მექორწილებოდა?! საქმე არ მქონდა მე, უპატრონოს, თუ?! ჰმ! თავი რატომ შევირცხვენი?! სალაპარაკოდ როგორ მივეცი ჩემი თავი ამ სულელთან ერთად ამდენ ხალხს?! როგორ არ უნდა მომკლას ჩემმა პატრონმა? როგორ არ უნდა მომკლას? რა საცოდავი ვარ! რატომ ვწუწუნებ ჩემნაირი ოხერი მამის უგულობას?!“ – და გაბრაზებული პლატონი ხან დაჯდებოდა, ხან მოუსვენრად დადიოდა ოთახში. მერე, თითქოს რაღაც გაახსენდაო, ჩაიცვა წუღები, შეიკრა ახალუხი და ჩოხას დაავლო ხელი. გაშალა, უყურა, უყურა და გაბრაზებულმა დააბერტყა იატაკზე. ჩოხა სამ-ოთხ ადგილას იყო გახეული.

„შენ კი გაუქრი შენს პატრონს!“ – წამოიძახა და კირილეს გადახედა.

ამ წამოძახებამ კირილე გამოაღვიძა.

„ადექი, პლატონ?“ – კირილე სწრაფად წამოჯდა საწოლში. პლატონმა ხმა არ გასცა.

„ძალიან არ ვცემეთ იმ ცინდალას, კოსტაა თუ პროსტა! ხა, ხა, ხა! შენ ნუ მომიკვდები, ეყოფა ერთხანზე... დიდი ხანია, მისი ჯინი მჭირდა და კიდევაც ავიხდინე სურვილი, ვიჯერე გული მისი ცემით... ძალიან კარგად არ ვიყავით?! შენ, შენ? აი და პლატონ! მტერს მოხვდა შენი მუშტი. ერთი მეც მომხვდა შეცდომით... აქამდე არ ვიცოდი, თუ ასეთი მწარე ხელის პატრონი იყავი... იცოცხლე, იმათ დღეს გვერდები ეტკინებოდათ... ხა, ხა, ხა!“ – ისე ხალისიანად ამბობდა ამას და თან იცინოდა კირილე, რომ უამისოდაც გაბრაზებულ პლატონს ამით მხოლოდ ბრაზი ემატებოდა უფრო.

მან ვეღარ მოითმინა სიძის ასეთი უდარდელობა და სიტყვა გააწყვეტინა.

„ახირებულია, ღმერთს ვფიცავარ... შენ რა სიკეთე დაგაყარეს?! დაიხედე შენს თავზე, წარბი გაქვს გაჩეხილი!“

„ძალიანაა?“ – ისე იკითხა კირილემ, ვითომც არაფერი მომხდარაო.

„გეყოფა.“

„არაფერია... ამასაც ვაზღვევინებ, სადაც იქნება... თუ დღესვე არა!“

„შენ, ჩემო ბატონო, როგორც გნებავს, ისე მოიქეცი, და ერთი ეს ჩოხა გამიკერვინებიე ვისმესთან და ჩემს გზას დავადგები...“

„როგორ, ჩოხა შემოგახიეს?! უყურე იმ ლაწირაკებს! სხვა რა შეუძლიათ, ქალებივით იმწამსვე ჩოხაში უნდა გეცნენ და ტანსაცმელი უნდა შემოგაფხრიწონ... აი მაგათ კი დავასხი თავსლაფი!“

„ბატონო, ერთი შენ ეს სიკეთე მიქენი და რამენაირად წავიდეთ...“

„ახლავე, ახლავე! კარგადაც გვძინებია! ეჰე, რამდენზე წამოსულა მზე!“

კირილე წამოდგა და აჩქარებით ჩაცმა დაიწყო.

„ამ ოხრებს მარტო ჩოხების ხევა შესძლებიათ!“ – წამოიძახა მან, ჩოხას რომ ხელი მოჰკიდა. – „სულ ერთიანად არ მოუთხლეშიათ კალთა! აი, თქვენ კი რა გითხრათ! თქვენ კი რა გითხრათ!“

დაავლო ხელი ორივე ჩოხას, გააღო აივანზე კარი, გაჰყო თავი და დაიძახა:

„ცაციეი, ცაციეი!“ – და როცა ამ დაძახილზე აივანზე ფეხშიშველა პატარა გოგომ გამოირბინა, კირილემ გაუწვდინა ჩოხები და უთხრა: – „ბიძიკო, თუ შეიძლება, ეს ჩოხები, როგორც იქნება, ისე გამიკერე... როგორც იქნება... ღამეში ღობეს გამოვედეთ და ასეთი უბედურება მოგვივიდა. აბა ჰე, შენს გაზრდას!“

გოგომ გამოართვა ჩოხები და ფეხების ბრაგუნით ჩაირბინა აივანი. კირილემ მიხურა კარი. პლატონი წარბებშეკრული აქეთ-იქით დადიოდა. კირილე ატყობდა, რომ გაბრაზებული იყო და ხმას აღარ იღებდა. მაგრამ ცოტა ხნის შემდეგ ასე ჩუმად ყოფნა ვეღარ შეძლო კირილემ და წამოიძახა:

„ახალ ჩოხებს გვიკერავენ, თუ რა დაემართათ ამ ოჯახდაქცეულებს! ახლა სადილადაც დასხდებიან და არ დაგვაგვიანდეს...“

ეს ნამეტანი იყო პლატონისათვის; იგი მიუბრუნდა და გაკვირვებით გადახედა კირილეს.

„ღმერთმანი, საკმაოდ დიდი დროა გასული. დროულად ჯობია მაინც მისვლა...“

„სად, ყმაწვილო?“

„როგორ თუ სად?.. სადაც წუხელ ვიყავით!“

„მართლა ამბობ მაგას, თუ ხუმრობ?“

„მართლა ვამბობ... რა ხუმრობა უნდა?! აბა, არ მივიდეთ?.. რა მიზეზია?“

„შენ, ჩემო ძმაო, როგორც გნებავს, ისე იარე, და მე კი შენი მგზავრი აღარ ვარ!“

„რა მოხდა, შე კაცო?.. რა მოხდა ასეთი? გინახავს, რომ ქორწილი იქნება თუ დღეობა, რამე ლაპარაკი არ მოხდეს?.. რა ვუყოთ მერე?.. მარტო ჩვენს თავზე მომხდარა, რაც წუხელ საქმე მოგვიხდა, თუ როგორაა?! ან რა იყო ასეთი რამე?.. სხვას არავის შეხვედრია თუ?“

„შენ, ბატონო, როგორც გნებავს და მე კი დრო არ მაქვს...“

„დრო არ გაქვს, თორემ გაიქცევიან შენი დედაბრები სადმე!“

„გაიქცევიან თუ გაჩერდებიან, ეგ სულ ერთია, მე დროზე უნდა დავბრუნდე სახლში. ასე უთავბოლოდ ყანყალი არ შემიძლია!“

„შე კაცო, ერთი დღე რა უნდა იყოს! მე თვეობით ვრჩები ხოლმე სახლის გარეთ, მაგრამ რომ მივბრუნებულვარ სახლში, ყოველთვის ყველაფერი ისე დამხვედრია, როგორც დამიტოვებია!“

„კაცია და გუნება!“

ამ ლაპარაკში გოგომ გაკერილი ჩოხებიც შემოუტანა, მერე მოართვა პირსაბანი წყალი ორივეს, სიძე-ცოლისძმას, და მალე ორივე ჩაცმულ-დახურულნი წასასვლელად მზად იყვნენ. კირილე ბევრს ეხვეწა, რომ შაფათაძისას დაბრუნებულიყვნენ ისევ, მაგრამ პლატონი ვერანაირად ვერ დაიყოლია. ის კი არა, პირდაპირ უთხრა სიძეს, რომ მათი ერთად მგზავრობა, როგორც ეტყობაო, მომავალში აღარ უნდა იყოს საქმისთვის სასარგებლო. ამის გაგონებამ კირილე ძალიან შეაშფოთა. შიშმა მოიცვა, პლატონი არ გაჯიუტებულიყო და უკან არ გაბრუნებულიყო მის მოსაშორებლად. სწორედ ამის შიშით კირილემ გადაიფიქრა შაფათაძისას დაბრუნება, მზად იყო ყურმოჭრილ ყმად გამხდარიყო ყველაფერში პლატონისთვის და კიდევაც მოუხშირა ისეთ ლაპარაკს, რომელიც მათი მგზავრობის მიზანს შეეხებოდა.

„პლატონ, სატირალში არ მივიდეთ?.. რომ გითხარი – დღესაა ის ტირილი,“ – მიმართა მან პლატონს.

„ჩემი სატირალიც მეყოფა, სხვისაში არ გავერევი, ჩემო ძმაო!“ – მიუგო პლატონმა და გავიდა აივანზე. კირილეც თან გაჰყვა. ეზოში ბიჭი დაინახა, მიიხმო, ცხენები მოითხოვა, მადლობა დააბარა მასპინძელთან, რომელიც უკვე შაფათაძისას წასულიყო დილიდან, და ორივენი შესხდნენ ცხენებზე.

ხმაგაკმენდილი კირილე გვერდით მისდევდა პლატონს. კირილეს გაუგებრობა კლავდა იმის შესახებ, თუ რას ფიქრობდა მისი გაბუტული ცოლისძმა – აპირებდა ახლა წასვლას მამიდა სალომესთან, თუ სახლში ბრუნდებოდა? საჭირო იყო ამ გაბრაზებული კაცის გახალისება, თორემ ასეთ გუნებაზე მყოფი აუცილებლად სახლისკენ გაემართებოდა. დიდხანს ემზადებოდა ამისათვის კირილე და ბოლოს მიმართა ცოლისძმას ღიმილით:

„პლატონ!.. კარგია, შე კაცო!.. დაივიწყე, თუ გიყვარვარ, რაც ჩემით შეგემთხვა... მიბრაზდები კიდევ?“

„სულაც არა,“ – ცივად მიუგო პლატონმა.

„როგორ არა!.. ვერ გატყობ თუ?.. შე კაცო, პეტრე მოციქულმა სამჯერ უარყო ქრისტეს მოწაფეობა, მაგრამ ამისათვის სამუდამოდ არ დასჯილა, ისევ საყვარელ მოწაფედ დარჩა და შენ ჩემით ერთი უსიამოვნება შეგემთხვა – ამას ვეღარ დამივიწყებ?! კარგია, თუ გიყვარვარ!“

პლატონს უნებლიეთ გაეღიმა ამ სიტყვებზე. კირილეს ესიამოვნა და ისე დაუტრიალდა, რომ ცოტა ხნის შემდეგ მართლა ყველაფერი დაავიწყა პლატონს. აქამდე გულამღვრეული კირილე გაახალისა ამ გარემოებამ, წაათამამა და სიტყვა შეაპარა მამიდამისის შესახებ:

„კიდევ კარგ დროს მივალთ!“ – თქვა მან.

„სად?“ – იკითხა პლატონმა.

„მამიდაჩემთან.“

„ასე შემოფხრეწილი ჩოხით მივიდე სალომესთან?..“

„შემოფხრეწილი კი არა!.. სულაც არაფერი არ ეტყობა მაგ შენს ჩოხას... ახალივითაა, თავი ნუ მომიკვდება!“

გადასახვევი ახლოს იყო და ახლა კირილე უფრო თავდადებით დაფაცურდა, რომ ცოლისძმა სახლისაკენ არ გაეშვა. რას არ მოჰყვა, რას არ მასხრობდა, როგორ არ ცდილობდა მის უფრო გამხიარულებას, რას არ იგონებდა, რომ გაეცინებინა და ამასობაში თავის სიტყვაზე დაეყოლიებინა.

აი, გადასახვევთანაც მივიდნენ, საიდანაც მარჯვნივ უნდა გაეხვიათ, თუ კირილეს მამიდასთან მიდიოდნენ.

კირილემ ხუმრობას უფრო მოუმატა. პლატონი კარგად ხედავდა, რა ცეცხლშიც იწვოდა მისი სიძე.

„პლატონ... ბიჭო, გაიხსენე პეტრე მოციქული... რა ეპატივა მას და ვისგან?! მეც მეპატიოს, ბიჭო, შენგან, რა დიდი საქმე იქნება, ერთი მეპატიოს!.. ნუ გადამკიდებ დარიკოს, თუ რაიმე სიბრალული გაქვს ჩემი, ნუ გაახელებ შენს დას ჩემზე და რა გინდა ჩემგან! თუ დარიკო გამიბრაზდა, უნდა დავჯდე სახლში და ხომ შემეხუთა სული და გული!.. მიხედე, კაცო, ღმერთს!.. ბიჭო, ერთხელ შეგცოდე, მეტი ხომ არა!.. ბიჭო, პეტრე მოციქულის ამბავი გაიხსენე, შე უღვთო, შე უღვთო!.. წამოდი აქეთ... მარჯვნივ მიდის ჩვენი გზა, მარჯვნივ, ღმერთი გამარჯვებას მოგცემს!“ – და კირილემ გადაუხვია მამიდამისისკენ მიმავალ გზაზე.

პლატონი სიცილს ვეღარ იკავებდა, გაცხარებით მოლაპარაკე კირილეს რომ უყურებდა. ერთხანს ცხენი შეაჩერა და მერე, როცა კირილემ აღვირში მოჰკიდა ხელი და მარჯვნივ გადაახვევინა, გულიანად გადიხარხარა და გაჰყვა სიძეს.

„ძალიან არ დაუშინებიხარ დარიკოს, კირილე?! ხა, ხა, ხა!“

„ნუ შეგეშინდება შენ!.. ის რომ არ მყავდეს, ჩემო ძმაო, ჩემს ეზოში ძაღლს ვერ ნახავდი გამვლელს!.. ვუფრთხილდები, არ გავაბრაზო მაინც ჩემზე – სხვა რაღა სიკეთე მაქვს მისგან?! რამდენადაც შემიძლია, ამას ვცდილობ, თუმცა ხშირად ესეც მავიწყდება, ჩემდა საუბედუროდ... ერთობ სულგრძელი ადამიანია, ძმობას გეფიცები!.. ღვთისნიერი ადამიანია, რომ იტყვიან... და შენც შეგატყობს კაცი, რომ მისი ნათესავი უნდა იყო... შეგატყობს!“ – სიცილით დაატანა კირილემ. – „თუმცა მშვენიერი სადილი კი დამაკარგვინე და შენც დაკარგე... იმ ოხერ შაფათაძეს ძალიან კარგი მასპინძლობა ექნება დღეს... ძალიან მომზადებული იყო!.. ცუდ გუნებაზე იყავი, თორემ არაფერი არ გვიჭირდა, რომ მივბრუნებულიყავით... ერთი იმათაც თვალებს დავუბრიალებდი... ცნობას მივცემდი!.. ახლა კი ასე მშიერ მუცელზე კარგა ხანს მოგვიწევს თრევა, სანამ მამიდაჩემამდე მივაღწევთ!“

„ისევ შაფათაძე გაგახსენდა?“ – გაიცინა პლატონმა. – „მე რომ შენ ვიყო, ხმასაც აღარ ამოვიღებდი... შენც საკმაოდ გერგო, ჩემო კირილე, მუშტები, შენ ნუ მომიკვდები!“

„ჩემგანაც არ დაჰკლებიათ, ნუ გეშინია... კიდევ უფრო მივართმევდი, რომ ხელიდან არ გამოეგლიჯათ!“ – კირილემ კიდევ დიდხანს ილაპარაკა თავის სიმამაცეზე, ბევრი იტრაბახა თავის მოხერხებულობაზე და მთელი გზა იმ ამბებში იყო, თუ სად რა ჩხუბი შეხვედრია, ვისთან რითი დამთავრებულა და რა ვაჟკაცობა გამოუჩენია. მაგრამ ამ ლაპარაკშიც ხშირად ახსენდებოდა დაკარგული, მიტოვებული ლხინი და ეს გახსენება უფრო უმძაფრებდა შიმშილის გრძნობას და, ამით შეწუხებული, თავს იმით ინუგეშებდა კიდევ, რომ გზაში დუქანი ეგულებოდა, სადაც შეეძლო წინა ღამეს სმით გამომწვარი ყელი დაელბო და ცარიელი მუცელიც ორიოდე ლუკმა პურით დაეკმაყოფილებინა.

თავი VII

მზე უკვე კარგად იყო გადახრილი, როცა ჩვენი მგზავრები ჯიმშერ სალობერიძის სახლს მიუახლოვდნენ. იქ კირილეს მამიდა სალომე ცხოვრობდა.

სალობერიძე ერთ-ერთი იმ აზნაურთაგანი იყო, რომლებსაც რაღაც ხერხებით დღესაც ჰქონდათ საკმარისი მამული, რომ ნორმალურად ეცხოვრათ და ოჯახისთვის თავი გაეძლოთ უპრობლემოდ. მოხუცი ჯიმშერი მართლაც ჭკვიანი და გააზრებული კაცი იყო. ამიტომაც მის ოჯახში ყველაფერი თავის რიგზე იყო. უსაქმურს აქ ვერ ნახავდით. რაც შეეძლო, შვილებისთვის განათლება არ მოუკლია. ცოცხალი გონების პატრონს, ჯიმშერს, ყველა საზოგადოებრივი საქმე აინტერესებდა და მის ახლოს ყოველთვის მოისმენდით ასეთ საქმეებზე საუბარს. თვითონაც კარგი მოსაუბრე იყო, მასთან სხვებსაც ენა ეხსნებოდათ ხოლმე და ლაპარაკის ხალისი ემატებოდათ. შეძლებული, სტუმართმოყვარე სალობერიძეს თითქმის ყოველდღე ჰყავდა სტუმარი სახლში. ზოგი მოსალაპარაკებლად მოდიოდა, ზოგი რჩევის საკითხავად, ზოგი დახმარების სათხოვნელად, ზოგიც ისე, უბრალოდ სანახავად, რომ მეგობრული კავშირი არ გაეწყვიტა ამ კაცთან. განსაკუთრებით ახალგაზრდებს უყვარდათ სალობერიძის სახლში შეკრება. აქ მათ ხვდებოდათ გულისხმიერი მასპინძელი, რომელმაც მათი აყოლიება იცოდა, რომელთანაც ისინი თავისუფლად ხუმრობდნენ, ოხუნჯობდნენ, ენამახვილობდნენ და სიამოვნებით ატარებდნენ დროს ამ ენამახვილ და ხალისიან მოხუცთან.

დღესაც შეკრებილიყვნენ აქ ახალგაზრდები და მხიარული სადილის შემდეგ ფართო აივანზე განლაგებულებს, ერთი სიცილი, ხარხარი და ყაყანი ჰქონდათ. ზალაში ისევ აულაგებელი იყო სუფრა, რადგან სადილი ახლახან დამთავრდა.

ეზოში შემოსულ კირილეს დაინახეს თუ არა, მაშინვე დაუძახეს: „კირილე! კირილე!“

კირილეს ძალიან ესიამოვნა ამ შეკრებილების დანახვა. უცნაურად დაიყვირა, ცხენს მათრახი გადაჰკრა და ცხენი, შურდულივით გაქანებული, რომელმაც თვალის დახამხამებაში გადაირბინა ფართო ეზო, კიბეზე ააგდო.

„ჰაი, ჰაი!“ – თან დასჭექა კირილემ.

„ეს დაწყევლილი უეჭველად მთვრალია! უბედურება არ მოუვიდეს!“ – წამოიძახა ჯიმშერმა და სხვებთან ერთად კიბისკენ გამოიქცა.

კიბეზე აგდებულმა ცხენმა ფეხი ვერ მოიმაგრა და წაფორთხილებული გვერდზე დაეცა. დაეცა კირილეც, მაგრამ ისევ სწრაფად წამოვარდა და ახლა გაღიზიანებული იდგა ახალგაზრდებით გარშემორტყმული.

„როგორ შეიძლება, ყმაწვილო, ასეთი გაუფრთხილებლობა?!“ – მიმართა ჯიმშერმა კირილეს.

„ბიძიას ვახლავართ!.. უკაცრავად, შენი ჭირიმე!“ – და კირილე ბიძამისს მიესალმა.

აივანზე ავიდა პლატონიც და ჯიმშერისადმი მისალმების შემდეგ სხვებსაც მიესალმა.

კირილემ ზალაში შეიხედა და, სუფრას რომ თვალი მოჰკრა, წამოიძახა:

„ამიტომაა სასიამოვნო აქ მოსვლა! იფ!.. შენი ჭირიმე, შენი, ჩემო ბიძია!“ – და იგი მივიდა მაგიდასთან, ჯერ ერთ ბოთლს დაავლო ხელი, მერე მეორეს, მესამეს და ცარიელები რომ შერჩა, ლანგრით ჩაის ჩამომრიგებელ ჯიმშერის ქალიშვილს მიაძახა:

„იმ ჩაის რომ აცუნცულებ, მაგის მაგიერად, შე ქალო, ერთი ბოთლი ღვინო შემოიტანო, ის სჯობია, ჩემო ვერიჩკა!“

„ჯერ ეს მიირთვი და მერე ღვინოსაც მოგართმევ!“ – მიუგო ვერიჩკამ.

„თუ ჩემი სიყვარული გაქვს, ჩემო ვერიჩკა, ერთი ბოთლი ახლავე შემომირბენინე!“

„კი, ბატონო!“ – უპასუხა ვერიჩკამ და სხვებს მიაწოდა ჩაი.

კირილე მთვრალი იყო და პლატონი თვალს არ აშორებდა მას. გზაზე, დუქანში, პლატონის საუბედუროდ, მათ კირილეს ვიღაც ნაცნობი ახალგაზრდები შეხვდნენ და ძლივსძლივობით დააშორა მათ თავისი სიძე მისგან დატანჯულმა პლატონმა. ახლა ისე მოუნდა კირილეს ღვინო ბოთლების დანახვაზე, რომ მისი გადათქმევინება სრულიად შეუძლებელი იყო. რა ხერხი არ იხმარეს, რომ როგორმე ზალიდან აივანზე გამოეტყუებინათ. ჰპირდებოდნენ: „აი, აგერ მოგიტანთ ღვინოსაო, აი აგერო“. მაგრამ ბოლოს კირილემაც შეატყო, რომ თხოვნას არავინ უსრულებდა და გაბრაზდა, გული მოუვიდა, გაწყრა.

„რა იქნა, კირილე... ასეთი ყველას შეწუხება გაგონილა? დაწყნარდი, ყმაწვილო!“ – მივიდა მასთან პლატონი. – „ნუ შეაწუხე ყველა!“

კირილემ ერთი თვალით გადახედა და მიაძახა:

„ვის ყველას ვაწუხებ, ბიჭო, ვის ყველას?.. თუ, ყველად შენი თავი მიგაჩნია?.. რა მოხდა, თუ იცი? დედინაცვალს ერთს კი არა, ათს გიშოვი!.. ბიძია, თუ შენ გაწუხებ, ბოდიში მომიხდია და ამას რა აწუხებს, კითხე, თუ გიყვარდე!..“

„დაწყნარდი, ყმაწვილო!“ – შეუტია შეშინებულმა პლატონმა, რომ კირილეს მეტი არ წამოსცდენოდა.

„ძალიან არ წუხს?! ერთ უშვილო დედაბერს ეძებს სადედინაცვლოდ და მითხარით, ჩემგან რა შეწუხება მიუყენებია... დავდევ უკან მეძებარივით!.. იქნებ, ბიძია, გეგულებოდეს სადმე უშვილო დედაბერი და ამ ყმაწვილს იქნებ გული დაუმშვიდო!..“

პლატონი გაშრა, სირცხვილისაგან ცოცხლებში აღარ ერია. მზად იყო იქვე გაეგორებინა ეს მთვრალი კაცი, რომელსაც აღარც კი ესმოდა არაფერი ამქვეყნისა, რომელიც სრულ გონებაზე აღარ იყო და რომლისგანაც ამდენი უბედურება გადახდა სულ მცირე ხანში. მაგრამ თავი შეიკავა, რაღაც წაიბუტბუტა, აივანზე გავიდა და მოაჯირს მიეყრდნო გაბრაზებული. კირილე კი თავისას არ იშლიდა.

„კოსტა!“ – მიაძახა მან ზალაში შემოსულ მოსამსახურე ბიჭს. – „კოსტა, ბიჭო, ღვინო! არ გესმის შენ?“

„ახლავე, ბატონო!“ – მიუგო ბიჭმა და უცბად გავარდა ზალიდან.

ღვინო მაინც არავის მოჰქონდა.

„ვერიჩკა, ასე გაფუჭდით?“ – მიაძახა მამიდაშვილს კირილემ. – „ღვინო გამოგელიათ?!“

„ახლავე იქნება!“ – წამოიძახა ვერიჩკამ და ესეც საჩქაროდ ჩამოეცალა კირილეს.

კირილემ ცოტა ხანს კიდევ უყურა და ბოლოს მოთმინება დაეკარგა. წარბშეჭმუხნული მიიხედ-მოიხედა ზალაში, ქუდს ხელი წამოავლო და აჩქარებული ნაბიჯით გაემართა ზალიდან, გაიარა აივანი და ეზოში ჩავიდა.

„სად მიხვალ, ყმაწვილო?“ – მიაძახა ჯიმშერმა.

კირილემ ხმაც არ გასცა, ჩავიდა ქვევით, შეჯდა თავის ცხენზე, წამოვიდა აივნისკენ და პლატონს ბრძანებლობით შესძახა:

„წამოდი... პლატონ!.. არ გესმის?“

„ხომ არ გადარეულხარ, ყმაწვილო?..“ – მიუგო პლატონმა აივნიდან.

„სად უნდა წახვიდე, ყმაწვილო?..“ – მიმართა ჯიმშერმა. – „სად უნდა წახვიდე?“

„არ გესმის შენ ჩემი?“ – ისევ შემოსძახა პლატონს. – „ცხენზე შეჯექი ახლავე, თორემ!“

„ნუ ირევი, ყმაწვილო!“ – კიდევ მიმართა ჯიმშერმა. – „ჭიქით დალიე ღვინო, თუკი ასე გულით გინდა!..“

„თქვენი ღვინის მწყურვალეს თავზე ნაგავი დავასხი!.. შენ, ეი, პლატონ, ჩემი არ გესმის?!“

ჯიმშერი გაჩერდა ამის გაგონებაზე. პლატონი მივიდა მოაჯირებთან და გაბრაზებით გადასძახა:

„რა ღმერთი გიწყრება, კირილე?.. რა ღმერთი გიწყრება?! ასეთი გადარევა იქნება?!“

„არ მოხვალ?“

„სად უნდა წამოვიდე, ყმაწვილო?“

„არა?!“ – იყვირა კირილემ, მიატრიალა ცხენი და ხმალამოღებული შურდულივით გაექანა პლატონის ცხენისაკენ.

„მოკლა ცხენი, ცხენი მოკლა!“ – იყვირეს აივანზე და უეჭველად ცხენი საშინლად დაიჭრებოდა, რომ აივნიდან ჩამოქანებულ პლატონს ქვა არ ესროლა ცხენისთვის და მისი შეშინებული ცხენი გვერდზე არ გადამხტარიყო. სამაგიეროდ, ძლიერად მოქნეულმა და ცხენს აცილებულმა ხმალმა მთვრალი კირილე მარჯვნივ ისე გადაიტანა, რომ თავი ვეღარ შეიმაგრა და მიწაზე მძიმედ დაეცა.

კირილე კინაღამ ხმალს წამოეგო. ატყდა ერთი წივილ-კივილი. ყველა მისკენ მირბოდა და მათ წინ კიდევ პლატონი.

„მიშველეთ, მიშველეთ!“ – გამოვარდა და მისკენ გაექანა ხნიერი ქალი, რომელსაც უკან ვერიჩკა მისდევდა.

კირილე კი წამოდგა ფეხზე, აიღო ხმალი და პლატონისაკენ წამოვიდა დასარტყმელად, მაგრამ პლატონს წინ ჩამოუდგა ერთი ახალგაზრდთაგანი, ხელი ჩაავლო კირილეს და ხმალი ქარქაშში ჩააგებინა.

„კირილე... შვილო... რა იყო?.. რა მოგივიდა, გენაცვალოს მამიდაშენი!“ – ალერსით ეუბნებოდა ხნიერი ქალი, მამიდამისი სალომე, მაგრამ კირილეს ამისი არაფერი ესმოდა. გაბრაზებისგან ხმაგაკმედილი მოაჯდა ცხენს, მათრახი შემოჰკრა და თქრშიალით გაექანა ჭიშკრისაკენ.

„გაუღეთ... გაუღეთ მაგ დაწყევლილს ჭიშკარი... გაუღეთ... მაგ თავზე ნაგავდასხმულს, მაგას!“ – მიაყვირა უკან ჯიმშერმა.

„რა არის, ყმაწვილო... რა საქციელია?..“ – შეუტია ჯიმშერს სალომემ. – „რა ჭკუაა ახლა მაგ?..“

და შეწუხებული ქალი, ერთ ადგილას გაშეშებული, მისჩერებოდა ქვევითკენ მიმქროლავ ძმისწულს, რომლის ქუდიღა მოჩანდა, თითქოს ქარისგან მოტაცებული, ღობეების სარებს ზევით.

„რა იყო? რა მოუვიდა მაგ უბედურს?.. ვინ აწყენინა, ასე რომ გაგიჟდა მაგ შავბედობაზე დაბადებული!“ – წუწუნებდა სალომე.

პლატონი ამქვეყნად აღარ იყო ჯავრით.

„რატომ მკვდარი არა ვარ ახლა... რატომ ფეხები არ მომტყდა და მაგას წამოვყევი?“ – გაიძახოდა საცოდავი.

„რა ვუყოთ, ბიძიკო... შენი რა ბრალია... მაგ დაწყევლილმა ასე იცის ყოველთვის!.. მადლობა ღმერთს, რომ ასე ადვილად მოვრჩით კიდევ!“ – გაიცინა ჯიმშერმა.

„თქვენ ნუ მომიკვდებით, რაც მე ამ ორ დღეში გადამხდა მაგისგან, არ ვიცი, თუ როდისმე კაცს ამდენი გასაჭირი ენახოს ერთი კაცის მიზეზით...“ – ნაღვლიანად ამბობდა პლატონი და მოჰყვა, რაც ამბავი მოუვიდა შაფათაძისას, კირილე როგორ დათვრა გზაზე დუქანში, საიდანაც ძლივსძლივობით წამოიყვანა აქეთ. ეს კაცი, რომელსაც წინანდელი მწუხარებაც ეყოფოდა, ამ ახლად გადახდილი უსიამოვნების შემდეგ, მეტად გამწარებული იყო. ამიტომ ისეთი კილოთი ლაპარაკობდა, მართლაც შეეცოდებოდა კაცს, რომ თვით ამბავი სასაცილო არ ყოფილიყო.

„სადღაც ჩაიმსხვრევა ახლა ის უბედური და ერთი საცოდაობა უნდა მოხდეს!“ – წაილაპარაკა მწუხარებით სალომემ.

„ჩაიმსხვრევა კი არა... ერთი შენ, ჯავრობ კიდევ!“ – მიმართა ჯიმშერმა.

„აბა, რა... ო, ღმერთო, ღმერთო!“ – ამოიოხრა სალომემ და აივნიდან სახლში შევიდა.

პლატონის მოთხრობილმა ამბავმა იქ მყოფთ ბევრი სხვა წინანდელი თავგადასავალი გაახსენა კირილესი და ცოტა ხნის შემდეგ აივანზე ისევ სიცილ-ხარხარი და ხმაური ისმოდა. ისევ კარგ გუნებაზე დადგნენ ყველანი და წინანდებურად სიამოვნებდნენ.

თავი VIII

პლატონი დიდხანს იჯდა ცუდ ხასიათზე, მარტო, დარბაზის კუთხეში, პატარა მრგვალ მაგიდასთან, წინ ჩაი ედგა და გული ჯერ კიდევ ვერ დაეწყნარებინა. ძალიან ლანძღავდა და აგინებდა საკუთარ თავს, რადგან არ თქვა უარი იმ გიჟ კაცთან მგზავრობაზე და ამდენი უსიამოვნება და ტანჯვა გადაიტანა. ტანჯვა ტანჯვად, მაგრამ მას უფრო სირცხვილი აწუხებდა, რადგან იმ წყეულმა კაცმა მთელი საზოგადოების წინაშე წამოიძახა და მისი საიდუმლო გაამჟღავნა.

რა თქმა უნდა, ახლა ის ამ ახალგაზრდების მასხარა იქნებოდა, რომლებიც დილიდან საღამომდე მხოლოდ იმით არიან გართულნი, რომ სასაცილო და დასაცინი რამ მოიგონონ ან ვინმეს შეამჩნიონ. ამაზე ნერვიულობდა პლატონი და ისეთ ხასიათზე დადგა, რომ მზად იყო უარი ეთქვა თავის განზრახვაზე, მიეტოვებინა საქმე, იმწამსვე სახლში დაბრუნებულიყო, ყველაფრისთვის თავი დაენებებინა და რაც უნდოდა, ის მომხდარიყო.

— მშვენიერი ადგილი ამოგირჩევიათ, თუ კაცი ვარ! ამ ტკბილ სასმელთან ტკბილი საუბარიც უფრო მოსახერხებელია, თავი ნუ მომიკვდება! — თქვა მომღიმარმა, დაახლოებით ოცდაშვიდი-ოცდაცხრა წლის ახალგაზრდამ და გვერდით მიუჯდა.

— აზნაური არისტო ქვაშავიძე გახლავართ. იმედი მაქვს, ახლოს რომ გაგიცნობთ ერთმანეთს, ცუდ კაცად არ ჩამთვლით. ამას თამამად ვიტყვი! კეთილშობილი კაცი ყოველთვის კეთილშობილმა კაცმა უნდა იცნოს. და თუ ჯერ ჩემი ნამდვილი კეთილშობილება მე თქვენთან არაფრით დამიმტკიცებია, იმედი მაქვს, მალე ნათლად დაგიმტკიცებთ. დიახ!

პლატონი უხერხულ მდგომარეობაში ჩავარდა. რა უნდა ეპასუხა, რა ეთქვა ამ უცნაური კაცისთვის? მერე კიდევ ეს კაცი ისე სწრაფად ისროდა სიტყვებს, რომ ამ მოულოდნელი თავდასხმით გაფაციცებული, ის ქვაშავიძეს უყურებდა და არ იცოდა, რა პასუხი გაეცა. მის ბედზე, ეს ახალგაზრდა თითქოს არც აცლიდა სიტყვის თქმას. ის თითქოს ჩქარობდა თავისი სათქმელის დასრულებას, რომელიც, როგორც ჩანდა, მოკლე არ იქნებოდა.

როდესაც ახალგაზრდამ თავისი თავი დაწვრილებით წარუდგინა პლატონს და საკმაოდ გააცნო, უფრო ახლოს მიიწია მისკენ და ხმადაბლა ჰკითხა:

— თქვენ მართლა ეძებთ სადედინაცვლო ქალს? გეკითხებით ამას, როგორც პატიოსან კაცს. მართლა ეძებთ?

პლატონმა თვალები მიაშტერა ამის მკითხველს. რისთვის ეკითხებოდა ამას ეს კაცი? რა უნდოდა, რა ჰქონდა გულში ამ კითხვის დროს? „აი, კირილეს ნაჩუქარი ამბავი!“ — გაიფიქრა პლატონმა.

— ეძებთ ხომ? — გაუმეორა კითხვა არისტომ, რადგან პლატონი პასუხს აგვიანებდა. — ხომ?

— ბატონო, რაღაცას უჭკუო, გონებადაკარგული კაცი წამოაყრანტალებს, რა გასაგონარია, თუ ღმერთი გწამთ!

— არა, არა! — გააწყვეტინა სიტყვა არისტომ. — არა, პატიოსნებას გაფიცებთ, პატიოსნებას... მითხარით!

— ბატონო!

— არა, თქვენ არ იფიქროთ, რომ მე რაიმე ცუდი აზრით და უხეირო განზრახვით გეკითხებოდეთ. მოგახსენებთ, ჯერ არ მიცნობთ, მართალია, მაგრამ, რომ გამიცნობთ, ცუდ კაცად არ მიმიღებთ-მეთქი, მოგახსენებთ თამამად...

— ბატონო, მაგას რაზე...

— თვითონ ბატონი ხარ და კეთილშობილი და, როგორც კეთილშობილს, ისე გკითხავ მეც, კეთილშობილი კაცი. მითხარით, მართლა ეძებთ თქვენ სადედინაცვლოს, თუ არა?

პლატონმა ვეღარ შეძლო თავისი საიდუმლოს დაფარვა ამ უცნაურად ჩაცივებული კაცისთვის.

— ვეძებ! — მიუგო მან ბოლოს.

— თქვენ ძმა გყავთ?

— არა!

— და?

— გათხოვილია!

— კარგი დაგემართოთ! ბედნიერი კაცი ყოფილხართ! ახლა დედინაცვალს ეძებთ, ორჯერ ნამყოფს, უშვილოს, იმიტომ რომ გეშინიათ, მამულში მოზიარე არ გაგიჩნდეთ, — ეგ ადვილი მისახვედრია და, თუ ჩემს პატიოსნებაში ეჭვი არ შეგაქვთ, ამის მიზეზი, იმედი მაქვს, არ მომიცია თქვენთვის, სანდო კაცად მიყურებთ...

— მაგას რაზე ამბობთ! რატომ არა! — დაამატა პლატონმა.

— არა, არა! მე სხვანაირი კაცი ვარ. ოსტატობით გამოგლეჯილი, დაცდენილი სიტყვით მე არასოდეს არ ვისარგებლებ. ამას მე ჩემს თავს არ ვკადრებ, თქვენ არ მომიკვდეთ! თუ მენდობით, თუ დაიჯერებთ ჩემს სიტყვას, მე მიგასწავლით სწორედ ისეთ ქალს, რომელიც ნამდვილად თქვენთვისაა, თქვენი ხელმოსაკიდებელია. არ იფიქროთ, რომ მე თქვენი მოტყუება მინდოდეს. მაშინ ღმერთმა აქვე გამათავოს! მე მაჭანკალი არ გახლავართ ზოგიერთივით, არ იფიქროთ... არც ვიკადრებ მაგნაირ ხელობას!

— რა თქმა უნდა!

— არა, ამას იმიტომ გეუბნებით, რომ იქნებ თქვენ სხვა რამ იფიქროთ. ქალი კი სწორედ ზედგამოჭრილია იმაზე, რაც თქვენ გინდათ. ორჯერ ნამყოფია, შვილი არ ჰყოლია თავის დღეში, არც მოხუცებულია, კაცმა რომ თქვას... მშვიდობიანი, წყნარი, გულკეთილი, არც ულამაზო, — ის კი არა, ახალგაზრდობაში მისი სილამაზისთვის ირეოდნენ...

— ნამდვილად იცით ეს ყველაფერი?

— ვიცი? შე დალოცვილო, მამიდაჩემის ამბავი თუ აღარ ვიცი, ვიღა ჯანდაბის ამბავი მეცოდინება?! აღარ დაგიმალავთ, სწორედ მამიდაჩემია ის ქალი, რომელსაც გეუბნებოდით და თუ მე ჩაცივებით გესაუბრებოდით, ეგ იმიტომ, რომ პირველი შეხედვიდანვე ჩემი გული მოიგეთ და იმიტომ გადავწყვიტე თქვენთან დამოყვრება, დანათესავება, თორემ სხვა რომ ვინმე ყოფილიყო, ხმასაც არ გავცემდი... გულახდილად გეტყვით, ბევრი ხლაფორთი დამჭირდება, ქალი რომ დავიყოლიო, მაგრამ კარგი კაცის გულისთვის კაცი რას არ იზამს...

— სად ცხოვრობს მამიდათქვენი? — შეეკითხა დაინტერესებული პლატონი.

— ქვედურეთში!

— ქვედურეთში?! — გაკვირვებით გაიმეორა პლატონმა.

— ჰო! რამ გაგაკვირვათ? ა?

— ისე! ქვედურეთში მე კიდევ მითხრეს ერთ ქალზე...

— ვინ გითხრა? — გააწყვეტინა სიტყვა არისტომ. — ვინ?

— არა... ისე, ლაპარაკში სიტყვას მოჰყვა, თორემ...

— ვინ იყო მაინც, თუ კაცი ხარ...

— ადვოკატი რომაა, ივანე გვერდევანიძე... გეცნობებათ...

— უი, უი... და ივანეს სიტყვას უნდა აჰყვეთ?! ცნობით როგორ არ ვიცნობ, ბიძაჩემია ის სულწაწყმედილი, ის... იმის სიტყვის დაჯერება გაგონილა? მხოლოდ მოტყუებაზეა გაწაფული ყოველ წამში... ივანე რა ეშმაკად გინდა...

— არა, ახალგაზრდავ, გინებით არც იმას უგინებია ის ქალი, ის კი არა, ძალიან აქო... ძალიანაც აქო...

— ასე დაგეწყო, შე დალოცვილო, თავიდანვე... ტყუილად გამალანძღვიე ნათესავი... ცეცხლი შემომეკიდა... რა ვიცი, დღეს კაცი კაცს ისე ვერ ახსენებს, რომ მისი გინება და ცუდად მოხსენება თანვე არ დაატანოს... მე ვთქვი ახლა, თუ ივანემ თავისი ნათესავი აგინა... ბრეგაძის ქვრივზე გითხრათ რამე?

— სწორედ... სწორედ.

— ჰო და ეგ არის... ჩემო ძმაო, პირობა ხომ არ გვქონებია, ორივეს ერთნაირად გვექო ის ადამიანი? ალბათ, ღვთის ნებაც ურევია ამ საქმეში, თორემ ერთნაირად მოლაპარაკე კაცი სადმე შეგხვედრია შენ ჩვენში, თუ ძმა ხარ?

— გვერდევანიძემ არც კი იცის, თუ რა საქმეზე ვარ მოსიარულე.

— ჰო და ეგ არის... ეგ არის, ჩემო ძმაო და კეთილო! ღმერთმა ათქმევინა მას და შენ გაგაგებინა თავისი სურვილი ივანეს პირით... სხვაგან ნურსად გადავარდებიო... იქვე განიშნა შენი საძებარი... ღმერთს უყვარხარ... თქვენი სახელი, უკაცრავად... ჰო, ღმერთს უყვარხარ, პლატონ ჩემო, ამიტომაც მეტი ლაპარაკი საჭიროც აღარ არის და გადავწყვიტოთ საქმე... ძმობაზე ხელი მივცეთ ერთმანეთს. ჰა! — და არისტომ ხელი გაუწოდა პლატონს.

პლატონი კი ახლა მეტად აირია და გაუბედავობამ შეიპყრო, გადაწყვეტილების მიღების წინ მდგარი. არისტოს სიტყვა ძალიან ნამდვილ სიტყვად ეჩვენებოდა. ეს ქალი მართლა ბეკინას ბედი უნდა ყოფილიყო. აბა, რა იყო, რომ იმ წამიდანვე, როგორც კი თავის ჭიშკარს ფეხი გადმოადგა, მხოლოდ ამ ქალზე ელაპარაკებიან ყველანი, შემხვედრიც და დამხვედრიც. უეჭველად ეს უნდა იყოს მამამისის ბედი. მაგრამ ამასთანავე გადაწყვეტილების მიღებაც უჭირდა. „ვაი თუ უფრო სანდო სხვაგან მოიძებნოს და ამაზე გადაწყვეტით საქმე გამიფუჭდესო?!“

— ორჯერ ნამყოფია მამიდათქვენი, არა? — ჰკითხა პლატონმა, რომ უფრო დარწმუნებულიყო და ერთხელ კიდევ მოესმინა დამაჯერებელი სიტყვა.

— რა თქმა უნდა, ორჯერ ნამყოფი... წინათ უცნობლაძეს ჰყავდა. მერე — ბრეგაძეს!

— შვილი არ ჰყოლია არც ერთთან?

— გეფიცებით პატიოსნებას, შვილი არ ჰყოლია თავის დღეში!

— დიდხანს ჰყავდა უცნობლაძეს?

— თხუთმეტი წელიწადი. — და არისტოს გაეცინა.

— თხუთმეტი წელიწადი!.. ბრეგაძეს?

— რვა! — ისევ სიცილით მიუგო არისტომ.

— რვა.

— ჰო, რვა! ეგ ნამეტანია, ახალგაზრდავ! — ვეღარ იკავებდა სიცილს არისტო.

— რას იზამ კაცი, გაჭირვება ათასნაირ სისულელეს გაფიქრებინებს და თან უხეიროდაც გალაპარაკებს! — ღიმილით მიუგო პლატონმა. — რვა წელიწადი... და შვილი არც ამასთან ჰყოლია?

— არა, ახალგაზრდავ, არა! — მოუთმენლად ამბობდა არისტო. — გეუბნებით, აღარ არის თქვენი ლაპარაკი საჭირო... ავდგეთ ხვალ, შევჯდეთ ცხენებზე, მივიდეთ, ვნახოთ ის ქალი, დავითანხმოთ და მორჩა, საქმე დავასრულოთ! აბა, ხელი... ხვალ ქვედურეთში მივდივართ! საქმე დასრულებულია.

პლატონი გაუნძრევლად იჯდა თავის ადგილას და არისტოს შეჰყურებდა. ის ისევ ყოყმანობდა, საბოლოოდ ვერ წყვეტდა საქმეს.

— ჰო, ახალგაზრდავ!

— ცოტა მომითმინეთ! ასე უცებ...

— ეჰ, თქვენ, როგორც გატყობთ, გაუბედავი კაცი ყოფილხართ! გაგიგონიათ ასეთი გაუბედაობა, ამდენი ყანყალი! საქმე ცხადია და ნათელი — რაღა მოთმინება და გადადებ-გადმოდებაა საჭირო კიდევ!

— არა... არა! ასე სულდაუთქმელად არ შემიძლია, ცოტა ხნის შემდეგ მოგახსენებთ ჩემს პასუხს... ასე აჯობებს კიდევაც! — თავის სიტყვაზე იდგა პლატონი.

ბევრს ეცადა ქვაშავიძე პლატონისათვის სიტყვა დაეცდევინებინა, მაგრამ მაინც ვერაფერს გახდა.

— მაგარი კაცი ყოფილხართ, ძმობას ვფიცავარ! ძალიან მაგარი. რა გაეწყობა! აბა, ამ ვახშმობამდე გავიგებ თქვენს სიტყვას და მანამდე მოთმინებას ვიქონიებ...

ამ საგანზე ლაპარაკი ვახშმობამდე დასრულებულად უნდა ჩათვლილიყო. ორივე ჩაჩუმდა, სანამ ახალ სალაპარაკო საგანს იპოვიდნენ.

— კი არ გაყინულა ეს ჩვენი ჩაი! — წაავლო ხელი ჭიქას არისტომ. — თქვენ რომ არა, უფრო თბილის დალევა მოგვიწევდა ორივეს. — ღიმილით დაამატა მან.

— ცივი კბილებს შეინახავს. — მიუგო პლატონმა.

— ეგეც მართალია! — თქვა არისტომ, უცებ გამოცალა ჭიქა და ლამბაქით და კოვზით ხელში აივანზე გავიდა, რომ მოსამსახურისთვის გადაეცა.

აქ ისევ სიცილი და მხიარულება სუფევდა.

— სახლში ხომ არ ეპატიჟებოდი პლატონს, ასე ჩაცივებით რომ მიადექი მაგ კაცს? — მიმართა სიცილით ერთმა ახალგაზრდამ არისტოს.

— მგონია, ძალიან უარით გამოისტუმრეს „გაცნობაზე“! „წადი შორს, გაიცნობ!“ არისტო, ხომ? — დაამატა მეორემ.

— არ ეტყობა?! ბარგიც თან აუკრავს! ჰა, ჰა, ჰა!

— როგორ? ასე სახელგატეხილია არისტო, რომ ამდენი ხვეწნა სჭირდება, სახლში რომ ვინმე მიიწვიოს? — სიცილით იკითხა ჯიმშერმა.

— მიიწვიოს კი არა, მიიტყუოს, ბატონო, მიიტყუოს! ყველა ჩემსავით სულელი კი არ არის! — წამოიძახა ერთმა კოხტა, მაღალი ტანის, ლამაზი სახის ახალგაზრდამ.

— როგორ იყო, კოტე... როგორ, შენ რომ დაგპატიჟა?! — მიაძახეს ამ ახალგაზრდას სხვებმა და ატყდა ერთი ხითხითი.

— კარგია, ნუღარ გამახსენებთ, თუ ღმერთი გწამთ!

— ააბრუნა ამან თავის წისქვილი! — ღიმილით მიაძახა არისტომ.

— მოჰყევი, მოჰყევი კაცო! — მიაძახეს ახალგაზრდას. — ჯიმშერს არ გაუგონია მაგ ამბავი!

— გავბრიყვდი, ბატონო, გავბრიყვდი და ვესტუმრე მაგ უხეიროს... არ მომეშვა, თქვენ ნუ მომიკვდებით, თორემ ჩემით როგორ წავიდოდი! ჯერ დიდხანს უარს ვეუბნებოდი და მერე, რომ აღარაფერი გამეწყო, მე ვთქვი, კაცი დამემდურება-მეთქი, რაც იქნება, ვეწვევი-მეთქი... ავდექი და წავედი... წავედი.

სწორედ აპრილი იყო... მე ვთქვი, ღვინო ჯერ კიდევ ექნება კაცს, სირცხვილში აღარ ჩავაგდებ-მეთქი... ამის გულისთვის ბევრი ტალახი ვსრისე, ბევრი ღობე გავარღვიე, გზები ისეთი, რომ ძლივს გავატანე... როგორც იქნა, მივედი, მივაღწიე... დაღლილი, დაქანცული. „მოვისვენებ ერთი,“ ვამბობ ჩემს გულში... მივედი ახლა, გადავიხედე ეზოში — სადღაა სახლი. ფიცრები ყრია აქაც, იქაც... აგერ გამოუწყიათ ახალი სახლი, სვეტია მხოლოდ და მასხარობასავით მარტო ერთი კარი აუკიდნიათ... ჩავედი ეზოში... ვუყურე, ვუყურე, მომივიდა გული, მივაფურთხე ერთი და გამოვაბრუნე ცხენი და გაცეცხლებული მივდივარ უკან... ვიღაც კაცი შემხვდა, ვკითხე: „ბიჭო, არისტო ქვაშავიძის სახლი სად არის-მეთქი“ და... „ბატონო, არისტოს ფიცრების მეტი არაფერი აქვსო, სახლი სად აქვსო“... თურმე ძმები გაყოფილან, სულ ფიცარ-ფიცრად გაუტანიათ სახლი და ახლა ორივეს, რადგან მთლიანად აღარ აქვთ მასალა, უბინაოდ არიან... დაყანყალობენ იქით-აქეთ. მაგათ ღმერთმა მშვიდობა მისცეს და მე რაზე მპატიჟობდა, ჰკითხეთ ერთი!

— გაყოფამდე გპატიჟობდი... მაშინ უნდა მწვეოდი... ჩემი რა ბრალია. არა, ბატონო ჯიმშერ? კარგი, თუ გინდ ასე იყო, არ დაგათვრე იმ ღამეს მერე? — მიმართა სიცილით არისტომ კოტეს.

— ეგ კი... რომ ვბრუნდები ის არის, გავიხედე, აგერ არ შემომეყარა გზაში ეს ჩემი მასპინძელი?! „აი, შენ ასეთო, აი შენ ისეთო“ — მივაძახე გაცეცხლებულმა... — არ გრცხვენია, ასე მომატყუე, მომკალი?! გულზე ვსკდები კაცი! ეს კი იცინის... „სადმე თავი მიმადებინე, შე უღმერთო,“ ვეხვეწები დაღლილი, მკვდარი კაცი. „წამიყვანე, სადაც შენ მიეთრევი-მეთქი“... წამიყვანა, ბატონო, ვიღაც ნათლიმამა ჰყოლია. ვინ ოხერმა მოანათლია მაგას შვილი! წამიყვანა, მიმაყენა ყაზახისას... მოიფხანა ყაზახმა თავი, მაგრამ როგორ... რა არ მოგვიტანა, რა არ მოგვართვა, რა მასპინძლობა გაგვიწია... ეს შეჩვენებული კი დათვრა და სულ ერთიანად ჭიქები და საინები დაუფშვნა... ახლაც მრცხვენია, რომ გამახსენდება...

— ხომ დაგათვრე? ამაზე იყავი მოსული და რაღას მემდური კიდევ, ჩემო ძმაო... დრო გაგატარებინე, ვალი გადამიხდია! — დაამატა არისტომ. — მეტი რაღა გინდა?

— ეგ იმ კაცმა მცა პატივი, შენ კი არა!

არისტომ თქვა: „ჩემი დახმარებით მოხდა ეს... აბა, მარტო რომ წასულიყავი, რას იზამდი... მაგრამ შენ თუ ხუმრობას დაიწყებ, ხვალამდე ვერ დაამთავრებ!“ არისტომ ხელი აუქნია და ოთახში შევიდა.

ბალდავაძე ხალხის სიცილის ფონზე ისევ აგრძელებდა თავის მოყოლილ ამბავს, არისტო კი ამ დროს სალომეს ეძებდა. სალომე ვახშმის მომზადებასა და გაწყობას ხელმძღვანელობდა.

თავი IX

არისტომ ჯიმშერის პატარა ქალიშვილს ჰკითხა: – ბიძი, სალომე სად არის? ბავშვმა უპასუხა: – უკან, აივანზეა, ბატონო! არისტო სწრაფად წავიდა იქით და სალომესთან მისულმა, ჩუმად მიმართა: – თუ შეიძლება, ბატონო, ერთი წამით! შემდეგ თვითონ გაუძღვა სალომეს წინ.

– უკაცრავად ვარ, საქმე მოგაცდინეთ! – დაიწყო არისტომ, როცა ორივე ერთ მიტოვებულ ოთახში შევიდნენ და არისტომ კარი მიხურა. – თქვენს ქმარ-შვილს, კარგ ქმარ-შვილს გეფიცებით, დამეხმარეთ ერთ პატარა საქმეში… ბევრი გლოცავთ, მაგრამ კიდევ ერთი რომ დაგემატოთ, ამით არაფერს დაკარგავთ... ეს ღვთის მადლია და ღმერთი კიდევ უფრო მეტად დაგეხმარებათ, როგორც ახლა გეხმარებათ...

სალომე გაკვირვებული უყურებდა ამ უცნაურად მოლაპარაკე კაცს, რომლის სიტყვები მისთვის სრულიად გაუგებარი იყო. – რა მოხდა, არისტო?

– ახლავე მოგახსენებთ... ამ წუთშივე... ჩემს მამიდას გაბრალებთ... უბედურ მამიდას... ბრეგაძეს რომ ჰყავდა...

– როგორ? ხომ არაფერი დამართია? არა?

– ახლა დაემართა... ძალიან ცუდ მდგომარეობაშია, თქვენი მტერი ჩავარდა ცეცხლსა და ჯოჯოხეთში... მგლების ხელში!.. თქვენც გაგონილი გაქვთ მათი უწესობა და თავხედობა... რა ქალი და რა ოჯახში მოხვდა, რა ოჯახში?! რა დაწყევლილების ხელშია! თან მეცოდება საწყალი, საბრალო მამიდაჩემი, და თანაც მრცხვენია, ვერსად ვერ გამიმხელია მათთან ნათესაობა: ღარიბი, გაჭირვებული, დამცირებულიო, რომ გაგიგონია, სწორედ ისინი არიან!.. ებრძვიან ერთმანეთს, ეჩხუბებიან... კაცი ვერ მიხვალ, ვერ მიგიღებენ; ვერც თავად სადმე ჩნდებიან, უბრალოდ სხედან და სულ ჩხუბობენ, სულ კამათობენ ერთმანეთში... მე, რომ ახლობელი ნათესავი ვარ, მე ვერ მივდივარ, არ შემიძლია უბედური ნათესავი ვნახო წელიწადში ერთხელ მაინც... როგორ მივიდე? მე შენ გეტყვი, მიღება შეუძლიათ, საცხოვრებელი აქვთ, სახლი, კარი, სასმელი, საჭმელი... ჰმ!.. ჩემს სისხლ-ხორცთან ვერ მივიდე წელიწადში ერთხელ, ორჯერ?! გაუგონია კაცს?! მარტო მრცხვენია, ასეთი ნათესავი რომ მყავს... მრცხვენია, შენ ნუ მომიკვდები!.. და აგერ შემთხვევა არის და თქვენს სულს ვენაცვალე... თქვენს დახმარებას ნუ მომაკლებთ... სულის გადასარჩენი საქმე გააკეთეთ... დაეხმარეთ საწყალს, გულშეწუხებულ, დამწვარ-დადაგულ, დატანჯულ ქალს... დაეხმარეთ, ღმერთი თქვენც დაგეხმარებათ!

– რითი, ჩემო არისტო, რითი? – ეკითხებოდა გაკვირვებული ქალი, არისტოს მჭევრმეტყველებით გულაჩვილებული. – რითი, არისტო ჩემო?

– მხოლოდ ერთი თქვენი სიტყვა, სხვა არაფერია საჭირო. ერთადერთი სიტყვა! თქვენს ძმისწულს რომ ეგერ სამანიშვილი მოჰყვა, – დაიწყო უფრო ჩუმად არისტომ, – ის სამანიშვილი დედინაცვალს ეძებს... ორჯერ გათხოვილს და უშვილოს...

სალომეს გაეღიმა.

– მამა აეკვიატა, ცოლი უნდა შევირთო და მაგით მამულის გამყოფელიდან უნდა თავი დაიფაროს... და ეძებს დედინაცვლად ორჯერ გათხოვილ, უშვილო ქალს. დიახ!.. ჰო და ჩემი მამიდა სწორედ ზედგამოჭრილიო რომ იტყვიან, ისეა მაგათ საძებარზედ...

სალომე რაღაცაზე დაფიქრდა.

– მართლა არ ჰყოლია მგონი ელენეს შვილი, – თქვა მან.

– არა, ბატონო, არა!.. დაწყევლილი ვიყო, თუ ვიტყუებოდე, თუ ოდესმე ჰყოლია! რამდენი ხანია თქვენ მას იცნობთ, თქვენ გაიგონებდით.

– კი, ოცი წელიწადია!

– ჰოდა... ოცი წელიწადიც ხომ შვილი არ ჰყოლია... მერე კარგად შეგვიანებული იყო, რომ გაუთხოვებიათ... ახლა ეყოლება მაგას შვილი? თავს დავდებ, ბატონო, ხელს მოვიჭრი... რაც გინდათ, ის მიქენით!.. ვის გაუგონია მაგისი შვილი ახლა! – ცხარობდა არისტო.

– მერე მე რითი უნდა დაგეხმარო, არისტო ჩემო?

– ურჩიეთ მაგ სამანიშვილს დედინაცვლად ელენე... გამოჰკითხეთ აქეთ-იქით, ამბავს ჰკითხავთ და როცა სიტყვა ჩამოაგდოს... თქვენ უსათუოდ გკითხავთ რჩევას და ამას გევედრებით, გააკეთეთ წყალობა, თქვენს სიტყვას ის კაცი გაჰყვება, აქეთ მამიდაჩემი, აცხონეთ სული, დაეხმარეთ გაჭირვებულს!.. ეგ ყმაწვილი ერთადერთი შვილი ყოფილა ოჯახში... როგორც ჩანს, კი, ცოტა მაგარი კაცია, მაგრამ წესიერი უნდა იყოს. ჩემთვისაც ძალიან კარგი იქნება, ბატონო, მიხვალ კაცი კაცთან, ნახავ, გნახავს, მეგობრობას გაგიწევს... შენი ჭირიმე, ჩემო ბატონო, ჩემო!.. ერთი სიტყვით... რაღა ვთქვა… – და სიტყვა რომ აღარ ეხერხებოდა, ყელმოგრეხილი არისტო ყანყრატოში მარცხენა ხელის წავლებით, წვერებწამოშვერილი, უცნაურად ეღრიჭებოდა სალომეს. – შენი ჭირიმე… შენი... შენი!

– ბატონი ბრძანდები... კი, ბატონო... მაგაზე რად გინდა მაგდენი ხვეწნა!

– შენს სულს ღმერთი გაახარებს... ჩემო ბატონო, ჩემო!

– კი, ბატონო, კი!

– რაღა ვთქვა... რითი გადაგიხადოთ სამაგიერო! – წამოიძახა არისტომ და ჩააფრინდა ხელებში სალომეს და კოცნა დაუწყო.

– მაგაზე, შე კაცო, რა... ნეტავ კი რამე იქნებოდეს და...

– კი, იქნება, კი... ახლა კი იქნება ყველაფერი... და კაცი არ ვიქნები თუ დღე არ გავუმწარე იმ ოხრის შვილებს!.. მე ვაყურებიებ იმათ თავიანთ სეირს... ქვრივის ქონებას რომ გადავაშლეწინებ!.. მაშინ ექნებათ საბუთი, ცუდი კაცი მიძახონ... აბა, ბატონო სალომე... მეტი რაღა შეგაწუხო კიდევ!

– მოგახსენე და ნამდვილად ვეცდები... მეტი ხვეწნა რაღა საჭიროა!

– თქვენ გაცოცხლათ ღმერთმა უკუნითი უკუნისამდე... თქვენ გაცოცხლათ! – წამოიძახა გრძნობით არისტომ და უცებ დაამატა: – ახლა კი ისევ დარბაზში შევალ, თორემ იქნებ შემნიშნოს გამოპარვა და ეჭვიც აიღოს რამე იმ კაცმა... ნურას უკაცრავად, შენი ჭირიმე! უნდა შევიპარო ისე, შეუმჩნევლად...

და კმაყოფილი არისტო ოთახიდან უცებ გამოვარდა და მარტო დატოვა გაოცებული სალომე.

ამ დროს პლატონი ძალიან დაბნეული იყო. თუმცა მის გარშემო ხმაური და ჟრიამული იდგა, მას არაფერი ესმოდა, – თავის ფიქრებში იყო წასული. იგი თითქოს ვერც ამჩნევდა, რა მხიარულება სუფევდა ამ საზოგადოებაში; ვერ ხედავდა, როგორ ეჯიბრებოდნენ ეს ახალგაზრდები ერთმანეთს, თუ ვინ უფრო მეტ სიცილს გამოიწვევდა, ვინ უფრო გაახარებდა მათ საყვარელ მასპინძელს, რომელიც გულით ერთობოდა და ხალისობდა.

პლატონი ხანდახან თუ მოუსმენდა, რაც ხდებოდა მის მახლობლად, თორემ სულ იმას ფიქრობდა, რა ექნა, რა გადაწყვეტილება მიეღო? მიეღო ამ ქვაშავიძის წინადადება, თუ არა? გადაეწყვიტა ამ ვიღაც ბრეგაძის ქვრივზე საქმე, თუ სხვაგან ეძებნა სხვა ქალი? ვაი თუ ეყოლოს შვილი?.. მაგრამ თუ მართლა ორჯერ გათხოვილია, უშვილო... შვილი როგორ ეყოლება... რა ღმერთი გაუწყრება. რა! ჯინი ხომ არ სჭირს მისი?

იგი ათასნაირად აწონ-დაწონიდა ამ საქმეს. ხან ასე ფიქრობდა, ხან ისე. ხან გადაწყვეტდა, ხან ისევ მეტ სიფრთხილეს ურჩევდა თავის თავს... ახალგაზრდა კაცი ერთ გაწამაწიაში იყო... დრო კი მიდიოდა და საჭირო იყო რაიმე გადაწყვეტილება მიეღო, საჭირო იყო პასუხი მიეცა ქვაშავიძისათვის, დაპირებისამებრ.

ეძიოს სხვაგან? უარი უთხრას ქვაშავიძეს?.. თუ სალომესთან მივიდეს და დაეკითხოს? მაგრამ როგორ? ვინ მისცემს იმდენ თავისუფლებას ახლა სალომეს, რომ მასთან თავისუფლად მოლაპარაკება შეძლოს?.. საწყალს, ამ გაჭირვებაში მყოფს, თავბრუ ესხმოდა. დაღლილი ტვინი კარგად ვერც კი აზროვნებდა და დაღლილი პლატონი იჯდა ხანდახან გაჩუმებული, გაყეყეჩებული. ამ გაწვალებაში მყოფს უეცრად არისტოს ნათქვამი გაახსენდა.

იქნებ მართლაც ეს ქალი მამამისის ბედი იყოს?! მართლა, რა არის, აბა, რომ თავიდანვე ამ ქალს უხსენებენ და ყოველი გარემოება ისე ეწყობა, რომ უსათუოდ ამ ქალის მხსენებელი ხვდება ყველგან, თითქოს განგებ შეთანხმდნენ ამაზე... ხომ არავინ იცოდა? მას ხომ ერთი სიტყვაც არ დასცდენია თავის საიდუმლოს შესახებ გვერდევანიძესთან – თვითონ იმან ახსენა და აქო ეს ქალი...

ქორწილიდან სახლში ბრუნდებოდა, მაგრამ მაინც აქეთ წამოვიდა... აქ მოვიდა და, თითქოს ბედისწერა იყოს, ეს ქვაშავიძე დახვდა და ამავე ქალს ურჩევს და აძალებს... რა უნდა იყოს ასეთი უცნაურად მოწყობილი ამბავი?.. რას მიეწეროს?.. ასე უმნიშვნელოდ როგორ იქნება, როგორ ხდება ეს ამბავი?! იქნებ მართლა ღმერთი ანიშნებდეს და გაჭირვებულს დახმარებას აძლევდეს, ეხმარებოდეს, საქმეს უადვილებდეს, ბედზე უთითებდეს... აბა, რატომაა ასეთი უცნაური, თითქმის შეთანხმებული, ერთპირიანი ლაპარაკი ყველგან ამ ერთ ქალზე?!

და ამაზე, ამ აზრზე შეჩერებული პლატონი, რაც უფრო უკვირდებოდა გარემოებას, უფრო და უფრო რწმუნდებოდა, სჯეროდა, რომ აქ სხვა არაფერი უნდა ყოფილიყო, რომ ბრეგაძის ქვრივი მამამისის ბედი უნდა ყოფილიყო და მას უთითებდნენ ზემოდან, ანიშნებდნენ. ამ აზრმა ისე შეიპყრო პლატონი, რომ რამდენიმე წუთის შემდეგ, თითქოს მძიმე ტვირთმოხსნილივით, რაღაც გასაჭირისაგან განთავისუფლებულივით მან მხიარულად, თავისთავად თქვა:

”სწორედ... სწორედ... სწორედ ასე უნდა იყოს! რაც იქნება – იქნება!.. ბედს სად წაუვა, სად დაემალება კაცი?!”

და გულგახსნილი ახლა გონებაში ღმერთს ეხვეწებოდა ისევ, რომ შეებრალებინა მისი ცოლ-შვილი, მისი თავი და ყოველივე უბედურება თავიდან აეცილებინა.

გულმოშვებული ახლა იგიც შეუერთდა საერთო მხიარულებას, ახლა იგიც სიამოვნებით უყურებდა ამათ მასხრობას, იცინოდა ამათთან, ამ უდარდელ ახალგაზრდებთან.

”იყოს კაპასი... ავგულიც. რას დამაკლებს?! – გაურბენდა ხანდახან თავში და მერე ისევ ყური ამ ახალგაზრდებისკენ ჰქონდა. – მაგრამ, ვაი თუ ქალი უარზე დადგა, მაშინ?. – ისევ უბრუნდებოდა თავის ფიქრებს პლატონი. – მაშინ?.. ეგ როგორ შეიძლება!.. რაკი ბედია… უსათუოდ დათანხმდება, როგორ შეიძლება!.. – ანუგეშებდა თავის თავს. – ეს არისტო სად გაქრა!”

უნდოდა ახლავე შეეტყობინებინა მისთვის თავისი გადაწყვეტილება, ეთქვა, რომ ხვალ უსათუოდ წასულიყვნენ ქვედურეთში და საქმე დაესრულებინათ. დაუწყო არისტოს ძებნა თვალით და ის იყო აივნიდან დარბაზის გაღებულ კარებში არისტოც გამოჩნდა.

არისტომაც მოჰკრა თვალი პლატონს და როცა შეამჩნია სახეზე რაღაც კმაყოფილება, წავიდა მისკენ.

– რას აკეთებ, კაცო? – ჩუმად ჰკითხა მან. – როგორ გადაწყვიტე?

– ხვალ წავიდეთ ქვედურეთში! – უთხრა პლატონმა.

– აბა რაღას მაწვალებდი, შე კურთხეულის შვილო... ძმობას გეფიცები, იმდენ ქვრივის ქონებას ავაღებიებ, რომ...

– არა, არა... რაში მინდა, გაჭირვებულების წართმეული!.. ქვრივის ქონებას რას დავეძებ!

– ერთი შენ კიდევ! – შეუტია არისტომ.

– მაგას თავი დავანებოთ... ეს მითხარი, მამიდათქვენი ულამაზო ხომ არაა?.. მტერმა არ გაგვცინოს, მოყვარესაც არ ეწყინოს...

– ულამაზო? მობრძანდით... მონახეთ მეორე მისი მსგავსი ქალი... რითაც გნებავთ – სილამაზით, შეხედულებით, ჯანმრთელობით... რას ამბობთ?! ჰმ!

– კარგი დაგემართოთ, კარგი დაგემართოთ!.. აბა ხვალ... ნუღარ გადავდებთ!

– არა, არა! – მიუგო არისტომ – დარდი ნუ გაქვს... ახლა მე ვიცი!

პლატონი ძალიან კარგ გუნებაზე დადგა, აღარც კი ეძებდა მაინცდამაინც სალომესთან წინანდელი გადაწყვეტილებისამებრ მოლაპარაკებას, რჩევის კითხვას; დარწმუნებული იყო, რომ ბეკინას ბედს მიაგნო და რამდენიმე ხნის შემდეგ სადილად გამზადებულ ვახშმის სუფრას მიუჯდა და მხიარულად ელაპარაკა სალომეს, შემდეგ ვერიჩკას სიმღერაშიც მხარი მისცა; შეუერთდა საერთო ყიჟინს და ყანწს ყანწზე გულმოდგინებით ცლიდა.

– არისტო, პლატონ, აბა, ჰე, აბა, ჰე! – უძახოდა მათი მხიარულებით გახარებული ჯიმშერი. – მოდი, პლატონ... ჩემს პლატონს სიცოცხლე და დღეგრძელობა და ყოველივე სიკეთე! – მიაძახა მან, გადაისვა ტუჩებზე ხელსახოცი და წამომდგარმა გაუწოდა ყანწი. – მოდი, ერთი მაგ შენ ლამაზ წვერებში გაკოცო!

პლატონი წამოვარდა, მივარდა ჯიმშერთან, გადაეხვია მოხუცებულს, მხურვალედ აკოცა გულში და იქვე ღვინით ავსილი სასმისი სულმოუთქმელად გამოცალა.

გათენებამდე დიდი ხანი აღარც კი რჩებოდა, სუფრიდან რომ წამოდგნენ არისტო, პლატონი და მათთან კიდევ ორიოდე ახალგაზრდა. სხვებმა უფრო ადრე მიატოვეს სუფრა და ზოგი იქვე იწვა დარბაზში ტახტზე გაგებულ საწოლში, ზოგი კი ოთახებში.

– ერთი ჩვენც დავდოთ თავი და მერე გავწიოთ ჩვენთვის... – თქვა არისტომ და პლატონთან ერთად ეზოში ჩავიდა. ნიგვზის ქვეშ ორივემ გაიხადეს ჩოხები, დაიდეს თავქვეშ, შეიხსნეს ახალუხის ღილები, გაგორდნენ სახლიდან ჩამოტანილ ნოხზე და ერთი წამის შემდეგ ორივე ღვინისგან გალეშილი, მძიმედ-მძიმედ ხვრინავდნენ ძილმორეულნი.

გათენდა და ამომავალი მზის სხივები მოეფინა დედამიწას. არემარე ჩაჩუმებული იყო, ტკბილ ძილში გართული; ყოველივე დაწყნარებული, გაჩუმებული, თითქოს ნებივრობდა ამ თბილ, მანებივრებელ სინათლეში.

მოუსვენრად გატარებული ღამის შემდეგ ამ მშვენიერ დილას თითქოს სურდა დაკარგული ძალ-ღონე დაებრუნებინა ახალგაზრდებისთვის, რომლებიც მას მინდობიან და აგერ გარეთ გამწვანებულ ბალახში დაყრილან დასასვენებლად.

პლატონისა და არისტოს გარდა სხვებიც გორავდნენ ნათიბში, ღრმა ძილში წასულნი. აქვე ძოვდნენ მათი ცხენები.

მზემ კარგად წამოიწია. ჰაერიც თანდათან უფრო თბებოდა; სხივებს ძალა ემატებოდა და მათ ქვეშ მძინარის ძილიც უფრო მოუსვენარი ხდებოდა. აქამდე უძრავად მწოლარე, ახლა ხან ერთ გვერდზე გადაბრუნდებოდა, ხან მეორეზე, მოუსვენრად შლიდა ხელებს, არიდებდა პირს ზევიდან დაჩერებულ მზეს, ნიგვზის ფოთლებს შუა შემოპარულ მის გამთბარ სხივებს...

– უჰ, თავზე არ წამოგვდგომია მზე! – უცებ წამოვარდა არისტო და პლატონს დაუწყო გაღვიძება. – ადექი, ადექი, ყმაწვილო... წავიდეთ, თორემ შუადღე დადგა. ნუღარ დავიგვიანებთ!

პლატონმა ძლივს გაახილა თვალები, ზანტად წამოდგა დაღლილი, მაგრამ აფაცურებული არისტო აჩქარებდა, ძილის ნებას აღარ აძლევდა. რამდენიმე ხნის შემდეგ ორივემ ჩაიცვეს, დაიხურეს, ცხენები დაიჭირეს, შეკაზმეს, ბიჭის პირით მადლობა შეუთვალეს მასპინძელს, შესხდნენ ცხენებზე და გასწიეს ქვედურეთისკენ.

თავი X

– X –

სალობერიძის სახლიდან ქვედურეთამდე ჩვენს მგზავრებს საკმაოდ შორი გზა ჰქონდათ გასავლელი. როდესაც სოფელში შევიდნენ, მზე უკვე ჩადიოდა. არისტომ ცხენი გააჩერა ერთ ჩამონგრეულ ღობეში ჩადგმულ წნელის ჭიშკართან.

– ღვთის წყალობით, მივაღწიეთ! – წამოიძახა მან და ცხენიდან ჩამოხტა.

პლატონიც ჩამოხტა.

– აქაა? – იკითხა მან.

– აქ გახლავთ, აქ, – რაღაც მტრული ტონით თქვა არისტომ, – აქ გახლავთ... აი, იმ ქოხში უფროსი ძმა შევიდა დროებით... ამაში კი საშუალო და უმცროსი არიან... ეი, მასპინძელო! – დაიძახა არისტომ, როდესაც ჭიშკარი შეაღო და ეზოში შევიდნენ.

– მე შენ გეტყვი, ხმას ვერ გააწვდენ თავიდან ბოლომდე, ისეთი დიდი, გაშლილი ეზო აქვთ ამ დაწყევლილებს... პატრონს ჩაბარდნენ, თუ რა დაემართათ, რომ არავინ ჩანს! – ჩაილაპარაკა წინ მიმავალმა არისტომ.

ოდის კუთხიდან თავსაფარწაკრული ქალის თავი გამოჩნდა და მაშინვე მიიმალა. მერე იქიდანვე გამოხტა წვივებგატიტვლებული, პერანგა ბავშვი, შეჩერდა, უცებ მიტრიალდა, სახლის კუთხეს ამოეფარა და იქიდან დაუწყო ცქერა მოსულებს.

– ეწყინათ ჩვენი მოსვლა ამ უგუნურებს?! – ჩაილაპარაკა არისტომ და მზად იყო კიდევ ერთი-ორი გინება მიეძღვნა მასპინძლისთვის, რომ აივანზე გამოჩნდა თმაგაჩეჩილი, ლამაზი სახის, ახალუხზე ღვედშემორტყმული, გაშლილი ჩოხით ყმაწვილი კაცი და სტუმრებისკენ წამოვიდა.

ეს იყო უმცროსი ბრეგაძე, სერაპიონი.

– პლატონ სამანიშვილი გახლავთ!.. სერაპიონ ბრეგაძე!.. – პირველი მისალმების შემდეგ გააცნო ერთმანეთი არისტომ.

– მობრძანდით, ბატონო! – მიიპატიჟა სერაპიონმა მოსულები. – ეს ცხენები მე მომეცი, არისტო!

– ჩემო სერაპიონ, აქედანვე უნდა გამოგიტყდე, რომ ამაღამ თქვენს იქით გზა აღარ გვაქვს... ვეღარსად წავალთ და, თუ ძმა ხარ, ცხენებისთვის საკვები გვიშოვე, შენი ჭირიმე! – უთხრა ბრეგაძეს არისტომ.

– დიახ, ბატონო!.. რამდენიც გნებავთ... დიახ, ბატონო! ჯერ აგერ დავაბამ და მერე მე თვითონ მოვუვლი... სახლში მობრძანდით!

– დავითი შინაა?.. – იკითხა არისტომ სერაპიონის უფროსი ძმაზე.

– არ გახლავთ... საღამოს გეახლებათ... სხვაგან საქმე ჰქონდა...

– კარგი დაგემართოს, – ჩაილაპარაკა არისტომ და თან გულში დაუმატა: „აბა, საქმეს დაჩქარება უნდა იმ მხეცის მოსვლამდე, თორემ მერე დროსაც ვეღარ ვიშოვი, მამიდაჩემს სიტყვა ვუთხრა“. – მამიდაჩემი რას შვრება, ჩემო სერაპიონ?

– რას იზამს... კარგადაა... აგერ თავადაც მოდის!

მართლაც, ოთახიდან აივანზე გამოვიდა ხნიერი ქალი, ჩამოირბინა კიბე და იხვივით მობაჯბაჯებდა არისტოსკენ, თან თავსაფარს ისწორებდა და თან გაიძახოდა:

– შენი ჭირიმე... შენ დაგენაცვლა მამიდაშენი ელენე, შენ! ჩემო გვრიტო და მალხაზო... ძლივს არ მოვესწარი კიდევ შენს ნახვას! შენი ჭირიმე, შენი, შენი! – და სიხარულით გაცეცხლებული ქალი ეხვეოდა თავის ძმისწულს და მხურვალედ კოცნიდა. – არ გრცხვენია, ბიჭო, ასე რომ მიმივიწყე?.. ასე უნდა მამიდის დავიწყება?.. ასე?..

– ახლა ხშირად გნახავ, მამიდაჩემო... უფრო ხშირად!.. სტუმარი მოგიყვანეთ, მამიდა, სტუმარი – აზნაური პლატონ სამანიშვილი, ბეკინა სამანიშვილის შვილი! ძალიან სასიამოვნო სტუმარი! – ეშმაკური ღიმილით დაასრულა არისტომ სიტყვა.

ხნიერი ქალი უცებ მიტრიალდა, თავი დაუკრა პლატონს, ხელი ჩამოართვა და თანაც მოიბოდიშა:

– ღმერთო მომკალი! სიხარულმა გამომაჩერჩეტა მე უბედური, თვალები როგორ ამება მე უბედურს, მობრძანდით; სახლში მობრძანდით, ნუ მიძრახავთ, ჩემო ბატონო!

– რას ბრძანებთ, ბატონო! – მიუგო პლატონმა, – რატომ წუხართ მაგის გამო...

– დავიწყებული ვყავარ, ჩემო ბატონო, სულ დავიწყებული! ერთხელ წელიწადში როგორ არ უნდა გნახოს შენიანმა?

– გამხნევდი, მამიდაჩემო! ახლა უფრო ხშირად გნახავ-მეთქი, აკი გითხარი.

– უწინაც მპირდებოდი, მაგრამ...

– ახლა აღარ მოგატყუებ, შენ არ მომიკვდე! – სიცილით მიუგო არისტომ.

– ნეტავ მაგას მოვესწრებოდე და!

– კი მოესწრები!..

სერაპიონს კიდევაც გაუკვირდა არისტოსგან ეს დაჟინებული სიტყვა და უნდობლად მისჩერებოდა ამის მთქმელს, რადგან ვერ მიმხვდარიყო ნათქვამის მნიშვნელობას.

პლატონი კი დაკვირვებაში იყო გართული. ეს ქალი ნამდვილად არ იყო ურიგო. თავისი ასაკის მიხედვით სასიამოვნო შესახედაობა ჰქონდა. მართალია, ეტყობოდა, გამოსვლის წინ უმარილი წაესვა პირზე, თვალების უპეები სულ ამოთეთრებული ჰქონდა ამ საცხებლით, მაგრამ მაინც მისი ლამაზი, წითური ლოყები თვალში მოხვდა პლატონს. და თქმა არ უნდოდა, რომ ბეკინა ვერ დაიწუნებდა ამ ქალს. რაც მეტს აკვირდებოდა პლატონი, თანდათან რწმუნდებოდა, რომ გულკეთილი, კარგი ადამიანი უნდა ყოფილიყო. ამას იგი ქალის სახეზე ნათლად კითხულობდა. ამასთან, სალომესგან ამისი ქება რომ ახსენდებოდა, მისი უშვილოსნობა, რომ ორი ქმრის ნაყოლი იყო, რომ მას შეეძლო მისი ლუკმის დაცვა განუყოფლად, პლატონის გული სიხარულით ივსებოდა, მეტი სიამოვნებისგან აჩქარებით ფეთქავდა და სიყვარულიც ეღვიძებოდა ამ ადამიანის მიმართ. ამ უკანასკნელი გრძნობით, თუმცა ჯერ გამოუთქმელით, მას სურდა ამთავითვე თავისკენ მიემხრო ეს ქალი, მიემხრო და ნამუსზე შეეყენებინა, რომ მასაც სიყვარულისთვის სიყვარულითვე ეპასუხა და არა ბოროტებით.

– ჩანს, მართლაც ღმერთი მწყალობს! – გაიფიქრა კმაყოფილმა პლატონმა.

მიპყრობილი თვალით იგი ცდილობდა არისტო მიეხვედრებინა, რომ მას მოსწონდა მამიდამისი, რომ იგი თანახმა იყო და სურდა, რაც შეიძლება მალე დაეწყნარებინათ მისი აფორიაქებული გული თანხმობის სიტყვის გაგონებით. იგი ისეთმა მოუთმენლობამ შეიპყრო, ისეთმა მოუსვენრობამ შეიპყრო, თითქოს ვისიმე შიში ჰქონდა, მოცილე არ გამოჩენოდა, ვინმეს არ წაერთმია ეს მოხუცებული ქალი, ხელიდან არ გამოეგლიჯა მისთვის ასეთი ძვირფასი არსება.

არისტო ადვილად მიუხვდა, რასაც პლატონის თვალები ეუბნებოდნენ. მისთვის პლატონის ნიშნები არ იყო აუცილებელი. კი, მართალია, ამით საქმე ადვილდებოდა, მარტივდებოდა, თორემ მის გულში საქმე გადაწყვეტილად იმ წამიდან მიაჩნდა, რაკი პლატონს ამ ეზოში ფეხი შემოადგმევინა; იმ წამიდან, რაც უნდა უარზე დამდგარიყო პლატონი, არისტოს გადაწყვეტილებით, იგი იძულებული გახდებოდა, – ამას მოახერხებდა არისტო, – უსათუოდ დედინაცვლად მიეღო მამიდამისი. მაგრამ რაკი პლატონმა ქალი მოიწონა და თანახმა ხდებოდა, მას საქმე უადვილდებოდა. ამით შეხალისებული არისტო მიზეზს ეძებდა, რომ მამიდამისი ოთახში შეეხმო და გამოეცხადებინა მისთვის მათი მოსვლის მიზეზი.

ეს მით უფრო საჭირო იყო ახლავე ექნა, რადგან დავითი სახლში არ იყო და მეთვალყურე უფრო ნაკლები ეგულებოდა.

ის იყო არისტომ ამის შესრულება დააპირა, რომ აივანზე გამოვიდა დავითის ცოლი, ნუჩია, ახალგაზრდა, სახეგამხდარი ქალი, თითქმის ტიტველა, ძუძუთა ბავშვით ხელში. მან სტუმრებს ხელი ჩამოართვა და ხმაამოუღებლად მიუჯდა კუთხეში, პატარა, დაბალ სამფეხა სკამზე.

– ბატონი ძალიან გემდუროდათ, რომ არ ნახულობდით, – მიმართა არისტოს ნუჩიამ, ჩვეულებრივი მისალმების შემდეგ.

– ახლა საქმე ისე მაქვს, რომ ახლა აღარ ვათქმევინებ მაგნაირ საყვედურს ჩემზე! – მიუგო არისტომ.

– კარგი დაგემართოთ!

– მაგასაც ვნახავთ! – თქვა ელენემ.

– აგერ ნახავ! – თქვა არისტომ და მერე უცებ დაამატა: – უკაცრავად ვარ, ჩემო სერაპიონ, ცხენებისთვის რომ გთხოვე... ახლა ხომ დაღამდება და...

– ახლავე, ჰა, ახლავე! – წამოდგა სერაპიონი და ქვევით ჩავიდა.

– მამიდაჩემო, ეს ლეკურ-ხანჯალი შემინახე შენ, – წამოდგა არისტო და შევიდა სახლში; მას თან შეჰყვა მამიდამისიც.

არისტომ ჩამოიხსნა ლეკური და გადასცა ელენეს; ახლა ხანჯალს რომ იხსნიდა, კარებისკენ თვალებდაჭერილმა, დაბალი ხმით ელენეს მიახალა შემდეგი სიტყვები:

– მამიდა, იმ ყმაწვილს დედინაცვლად უნდიხარ, იცოდე, და აქედანვე მითქვამს შენთვის, არანაირად უარი არ გამოვა!

– ასე მასხრობაში უნდა გაატარო, შე მოუსვენარო, შენი სიცოცხლე?.. – მიუგო ხნიერმა ქალმა.

– შენ არ მომიკვდე, მე შენ არ გეხუმრებოდე!.. შენ არ მომიკვდე!.. კარგი ოჯახი, კარგი მამული... სახლი, კარი, პატიოსანი აზნაურები... ჭარმაგი მოხუცებული... არც ისე მოხუცებული მაინცდამაინც!

– სუ, შე უსარგებლო, სუ! გეყოფა... სხვა რამეზე იხუმრე... შენ გენაცვალე, სხვა რამეზე... ღმერთო მომკალი!..

– კი არ გეხუმრები, საქმეს გეუბნები და მომისმინე! ღმერთი გამიწყრეს, თუ გეხუმრებოდე, შერცხვენილი ვიყო, თუ პირდაპირ ამაზე არ ვიყოთ მოსული. არ დაიჯერებ კიდევ? ამ მხეცების ხელში რომ ხარ, მებრალები და ღმერთმა ხსნა გაღირსა და ეს არის... – და არისტო მოუყვა სამანიშვილების ამბავს ელენეს, აქებდა მათ, თუმცა თვალითაც არ უნახავს მათი ცხოვრება; პირდებოდა, რომ სულ აღარ მოგშორდები, რაკი სამანიშვილისას მიგიყვანო, ათასნაირად ლამაზად უხატავდა ახალ ოჯახში ცხოვრებას.

– გზა არ გაქვს, გზა, უარი თქვა! რას ამბობ?! კარგი ოჯახი, კარგი სასმელი, კარგი საჭმელი, ყველაფერი ბევრი... მე სულ შენთან ვიქნები, მეტი რა გინდა კიდევ? არა, უარის თქმა სრულიად შეუძლებელია... სრულიად შეუძლებელი! ლაპარაკი საჭიროც აღარაა. შენ არ მომიკვდე! – გადაწყვეტით ამბობდა არისტო.

ამნაირი უცნაური, მოულოდნელი ამბის გაგონებისას ხნიერი ქალი ხან „უიმე“-ს იძახდა, ხან შეჰკივლებდა გაოცებული, ხან აჩუმებდა თავის ძმისწულს, ხან რას ამბობდა, და ყოველივე ეს სიზმარივით ეჩვენებოდა საწყალს. მას სრულიად არ სჯეროდა ძმისწულის სიტყვა, ასე რომ არისტოს გულიც მოუვიდა ბოლოს, რომ ამ ქალს ვერაფერი შეასმინა. ძლივს, როგორც იქნა დააჯერა, რომ მართალს ეუბნებოდა, რომ მთხოვნელი სახლში ჰყავდა მოსული და დარწმუნებულმა, რომ ხუმრობა აღარ იყო, ელენემ უნებლიეთ ამოიხვნეშა და უნებურად წამოსცდა:

– ვინ გამიშვებს აქედან, შვილო?

– რატომ?

– ხარჯი დაჭირდებათ... თავს ვერ ირჩენენ და ამნაირი საქმისთვის რა მოეძებნებათ?

– ჩემს კბილებს!.. მაგათ ხელში, რომ მოვკვდე, მაინც არ დაგტოვებ, რაკი ამნაირი საშუალება მეძლევა... რას დავეძებ მაგათ? კისერიც უტეხიათ!..

– რას იზამ, შვილო?.. რას მოუხერხებ?..

– რას ვიზამ? რას ვიზამ და მოგიტაცებ – ამას ვიზამ!

– უიმე... უიმე!.. – და პირზე ხელი მიიფარა ელენემ. – უიმე!.. ჩემი გამოჭენება გინდა ამ მოხუცებულობის ხანში?.. უიმე! უიმე! აჰ! არ თქვა, მაგ!.. არა, არა! შენი ჭირიმე!.. ასე გავატარებ გაძაღლებულად ჩემს სიცოცხლეს... არაფერს არ დავეძებ, შენ დაგენაცვლე! – აწრიალდა იგი.

მაგრამ არისტო თავისას არ იშლიდა. გადაწყვეტით გამოუცხადა, რომ უსათუოდ უნდა წაჰყოლოდა სამანიშვილს, გამოუცხადა მოტაცებაც როგორ უნდა მოეხერხებინათ: ელენე ესტუმრებოდა ერთ თავის ნათესავს, საიდანაც წაიყვანდნენ და ჯვარს დასწერდნენ ბეკინაზე. არისტო ხმის ამოღების ნებასაც არ აძლევდა მოხუცებულ მამიდას, რომლის გონებას რაღაც ბურანი შემოხვეოდა ყოველი ამ გაგონილისაგან.

ამასობაში კი აივანზე დარჩენილი ნუჩია და პლატონი, თუმცა თითო-ოროლა სიტყვით შეენაცვლნენ ერთმანეთს, მაგრამ საუბარი მაინც ვერ გამოაწყვეს და მათ ელოდათ მეტად მძიმე, უხერხული მდგომარეობა, ხმაგაკმენდით სხდომა, როცა მათდა ბედად ბავშვმა ტირილი დაიწყო და ერთი წამის შემდეგ ისეთი ყურთასმენის წამღები ჭყვირილი მორთო, რომ ნუჩია იძულებული გახდა ამდგარიყო და სტუმარი გაეთავისუფლებინა ბავშვის შემზარავი წივილისგან.

მარტოდ დარჩენილმა პლატონმა პირი ეზოსკენ მიიბრუნა და იქაურობას დაუწყო თვალიერება.

ჩამოწოლილ ბინდში ახლა კიდევ უფრო გულდასაწყვეტი შეხედულება მიიღო აქაურობამ, ვიდრე პირველ დანახვაზე ჰქონდა. პატარა ხრიოკი, დაფერდებული ადგილი, აქა-იქ ჩამტვრეული ღობით შემოვლებული; ფერდობზე მიკრული, წინიდან ბოძებზე შეყენებული პაწაწინა ოდა, რომლის აივანზე იჯდა ახლა პლატონი; ცოტა მოშორებით გლეხური სახლი, ალბათ, უწინ სამზარეულოდ ხმარებული, რომელიც უფროს ძმას გადაეტანა და რომელშიც ახლა ცხოვრობდა თავის ცოლ-შვილით, – ეს იყო ის შენობები, რაც ამ ეზოში ჩანდა. ღობის გადაღმა მოჩანდა ისლით დახურული, ერთიმეორეზე მიკრული გლეხის სახლები; ქვევით, დაბლობში მოჩანდა დანარჩენი სოფელი, როგორც ეტყობოდა, ღარიბი, გაჭირვებული.

წინათ მიყუჩებული, მიჩუმებული სოფელი თითქოს ახლა შეხალისდა, გამოიღვიძაო; ვიწრო გზებში დაღმართიდან ერთი ჟრიამულით მოერეკებოდნენ საქონელს, ისმოდა უკან მომდევარი მწყემსების ყვირილი, საყვედური. სახლების ბუხრებიდანაც აქა-იქ კვამლმა იწყო ამოფრქვევა.

თითქოს ამ პატარა ქოხშიაც სიცოცხლემ გაიღვიძაო. პატარა გოგომ ჩაფით წყალი მოარბენინა; მერე, ეტყობოდა ცეცხლიც დაანთეს და, რამდენიმე ხნის შემდეგ, გაღებული კარიდან მკაფიოდ მოისმა მჭადის მცხობელის ხელების პარტყა-პურტყი. პატარა თავშიშველა და ფეხშიშველა შვიდი-რვა წლის ბიჭმა, პარკით გვერდზე, სახრით ხელში, შემორეკა ეზოში რამდენიმე სული საქონელი; ამას უკან შემოჰყვა გრძელწვერა, შეხსნილი ახალუხით, ძელით მხარზე, ღვედში ნაჯახგარჭობილი კაცი, რომელმაც ერთი გაჯავრებით შეჰყვირა ბავშვს, როცა საქონელი ქოხისკენ გაეშურა; ბავშვი გაიქცა და ისევ აქეთ გამორეკა პირუტყვი. მოჰკრა თვალი თუ არა აივანზე უცხო კაცს, იმწამსვე ოდის უკან მიიმალა. ეს კაცი იყო დათია ბრეგაძე. ცოტა ხნის შემდეგ, ქოხის მახლობლად, გადასასვლელზე გადმოაბიჯა მხარზე შეშა გადებულმა მეორე კაცმა, – ეს უფროსი ბრეგაძე იყო. მან კარებთან დააგდო ტვირთი, მოიხედა ოდისკენ, მიაჩერდა პლატონს და სახლში შევიდა.

– ის ვინაა, აივანზე რომ ზის? – უსიამოვნოდ, წარბების შეხრით შეეკითხა დათია ცოლს, რომელიც ცეცხლს ანთებდა ოდის უკან გადმოხურულში, რაც სამზარეულოს მაგივრობას უსრულებდა ამ ოჯახს მას შემდეგ, რაც ანტონმა სამზარეულო სახლი გაიტანა შიგ დასადგომად, სრულ გაყოფილობამდე.

– რა ვიცი, ვიღაც სამანიშვილიაო... არისტომ მოათრია! – მიუგო სერაპიონმა.

– არისტომ?! ეგ ოხერი კიდევ მოეთრა?! რა უნდაო?..

– რა ვიცი, რა უნდა!.. დაწანწალობს, სხვა რა ენდომება!.. რა მოვიდა, სულ იმას იძახის, რომ ახლა უფრო ხშირად ვივლიო... მამიდამისს არწმუნებს...

— ღმერთო ჩემო! მე იმას აქ დავასახლებ?! ორივეს კარიდან გავაგდებ! რა გვარია ის კაცი?

— სამანიშვილი, ბატონო, სამანიშვილი... რამდენი კითხვაა! — გაბრაზებულმა მიმართა ნუჩიამ. — ვახშამი გვჭირდება ახლა...

— რა ვახშამი უნდათ მათ? — დაიწყო დათიამ.

— ახლა მაგას მომიყევი კიდევ! — გააწყვეტინა სიტყვა ცოლმა.

— აბა, რა! რაც მაქვს, ის ჭამონ, იმასაც კარგად მიირთმევენ! არა, ღმერთმა დამიფაროს, ძროხას დავუკლავ ახლავე!

— ჰო, მშრალი ჭადი და ლობიო მიუტანეთ! იმ უცხო კაცის მაინც უნდა მოგერიდოთ, თქვენ, დალოცვილებო! ასეთი თავის მოჭრა, ასეთი გაჭიანურება არ გამიგონია მე! წადი, ბატონო, — მიუბრუნდა სერაპიონს ნუჩია: — წადი, ბიჭო, და ერთი ქათამი, როგორც იქნება, მონახე და დამიჭირე... არ შეიძლება ასე!

— სად მოვნახო ახლა ამ სიბნელეში! სულ ორიოდე წიწილაა, არც კი ვიცი კარგად, რომელ ხეზე სხედან!

— აი, იქაა ქათმის ბუდეზე, აი, იქ, ეჰ! — ანიშნა ნუჩიამ. — წადი, ღვთის გულისათვის! მერე უფრო გაგიჭირდება.

სერაპიონი მიბრუნდა და ზანტად, ბურტყუნით წავიდა ქათმის ბუდისკენ.

— დედა, ჭადი მინდა მე! მშია! — მივიდა დედასთან ახლად დაბრუნებული სამწყემსურიდან დათიას შვილი.

— მოიცადე, შვილო! ვერ ხედავ, აგერ რამდენი საქმე მაქვს?! დათია, შეუმატე ამ ცეცხლს, შე კაცო!

— მშია მე, რა მოვიცადო!

— დაგამშიათ ღმერთმა! — შეუტია ნუჩიამ, რომელმაც ახლახან ჭადებისათვის ფქვილს წყალი დაასხა ხის თეფშზე. — დაგამშიათ ღმერთმა! ჰა! შენ თვითონ არ შეგიძლია, რომ მონახო და ჭამო?! აი, შეგარცხვინა ღმერთმა! — და ნუჩიამ შვილს გადმოუგდო ცივი ჭადის ნატეხი; მერე უცბად მიბრუნდა, წამოავლო პატარა დოქს ხელი, გაუწოდა იგი პატარა ბიჭს, რომელიც მადიანად ჭამდა ცივ ჭადს და უთხრა:

— მალაქიასთან გადაირბინე, ვარლამია, და უთხარი, დედა შეგეხვეწა-თქვა, ჩემო მალაქია, ეს ერთი დოქი ღვინო გამომიგზავნე-თქვა და მე ვიცი შენი პატივისცემა-თქვა... ჩემო მალაქია-თქვა, ძალიან შეგეხვეწა დედა-თქვა... უთხარი, რომ უცხო სტუმარი მოუვიდა-თქვა. ჰა, დროზე ქენი, დროზე, ჩემო ვარლამია!

ბავშვმა გამოართვა დოქი და დედის დამტკბარ სიტყვაზე შველივით მოკურცხლა.

— ნელა, ბიჭო, დოქი არ გატეხო! — მიაძახა ნუჩიამ.

როდესაც არისტომ მამიდასთან საუბარი დაამთავრა, აივანზე გავიდა და პლატონს ჩუმად, მხიარული ხმით უთხრა:

„საქმე ერთ წამში მოვაგვარე, ერთ წამში... საწყალი მოხუცი ქალი კინაღამ ჭკუიდან გადავიდა! ხა, ხა, ხა! მაგრამ იმედია, შენ მათსავით არ შემიშლი ხელს ნათესავებთან სიარულში! რა თქმა უნდა!“ – და არისტომ მოუყვა, თუ როგორ უნდა დაესრულებინათ მათ თავიანთი საქმე.

„ქვრივის წილის შემდეგ ბიძაჩემს, ივანეს, ამოვაღებინებთ... საქმის გასაკეთებელი ფულის ნახევარი იმან წაიღოს, ნახევარი შენ! რა გენაღვლება... მაგათ კი არ შევარჩენ!“

„ჰქონდეთ, ჰქონდეთ! ცოდვაა, არაფერი გააჩნიათ!“

„რას ვეძებ! მე რა კარგი მახსოვს მათგან!“

ეზოდან რაღაც ხმაური მოისმა... აგერ ქათამმაც გაირბინა, მას უკან ძაღლი მისდევდა დასაჭერად. აგერ კაცის ფეხის ხმაც მოისმა, რომელიც მირბოდა.

„ეს ოხრები, თავი ნუ მომიკვდება, ახლა სადილისთვის ქათამს დასდევენ! სად იყვნენ აქამდე?! ვაი თქვენს პატრონს, თქვენს პატრონს!“ პლატონ, სანამ ესენი ქათამს იჭერენ, ერთი ცხენებს დავხედავ ჩუმად, თორემ დარწმუნებული ვარ, ერთ ღერ ჩალასაც არ მისცემენ და ხვალ, შენი მტერი იყოს, ისე იქნებიან!“ – თქვა არისტომ, ფეხაკრეფით ჩავიდა კიბეზე და სიბნელეში გაემართა იქით, სადაც ცხენები ეგულებოდა.

ქათამს ისევ დასდევდნენ დასაჭერად და ამიტომ არისტო ფრთხილად მიდიოდა წინ, რომ არავინ შეხვედროდა.

უეცრად რაღაცამ გაისისინა ჰაერში და არისტოს მძიმედ მოხვდა ჯოხი მარჯვენა კუნთში.

„არ მომკლა ამ ვირმა!“ – გაბრაზებით წამოიძახა მან და იქვე დაეცა მიწაზე გულშეწუხებული. „აი, თქვენი რჯული, აი, თქვენი!.. ოოოჰ! ოოოჰ! ნუთუ არ მომკლეს ამ ურჯულოებმა ერთი პატარა ქათმის გამო?! ოჯახი ამოგივარდათ! ოჰ, ჰო, ჰო!“ – ტკივილისგან მიწაზე წრიალობდა არისტო და ორივე ხელით იზელავდა კუნთს. „თქვენ დაგწყევლოთ ღმერთმა, თქვენ შეგაჩვენოთ დამბადებელმა! ვის გაუგონია ღამეში ჯოხებით ქათმის დევნა! ყველაფერში უვარგისები, ყველაფერში!“

ახლა ეს ქათმის დევნა ეზოს მეორე კუთხიდან მოისმოდა. არისტო წამოდგა და კოჭლობით მაინც ცხენისკენ წავიდა.

„თითქოს განგებ ჩემთვის ესროლა ამ შეჩვენებულს!“ – გაეცინა თვით არისტოს. „ძალიან არ გაუხარდება, რომ გაიგოს!“

და მან გადაწყვიტა, რაც შეეძლო, ძალა დაეტანებინა თავისთვის, დაეძლია ტკივილი და მასპინძლისთვის, მათდა სასიხარულოდ, არ გაეგებინებინა ეს ამბავი.

ცხენებს მართლა არაფერი საჭმელი არ ჰქონდათ, იდგნენ საცოდავად, ხეზე თოკით მიბმულნი. არისტომ თავი გააქნია, გულში მუშტი ჩაირტყა მუქარით და უკან გამობრუნდა მასპინძლის მიმართ გინებითა და ლანძღვით.

აივანზე რომ ამოვიდა არისტო, პლატონი იქ აღარ დახვდა; ის დათასთან საუბრობდა ოთახში. მათ შეუერთდა არისტოც. ეს უკანასკნელი, ძალიან ცუდ ხასიათზე დამდგარი, ისეთი ტონით ელაპარაკებოდა დავითს, რომ პლატონი შიშმა აიტანა – ვაითუ რაიმე კამათი მოხდეს ამათ შორისო. მაგრამ რაღაც ხერხებით დავითი მოთმინებით იტანდა არისტოს გადაკრულ სიტყვებს, უყურადღებოდ ტოვებდა მათ და ამის წყალობით ვახშამმაც მშვიდობიანად ჩაიარა და მშვიდობიანად დადგა დასვენების დროც.

სტუმრები ცალკე დააწვინეს ოთახში; დავითი თავის ცოლთან ერთად და მათთან ელენეც მეორე ოთახში დაწვნენ; სერაპიონმა გარეთ, აივანზე, დაიგო საწოლი.

ორივე ჩვენს მგზავრს მალე ჩაეძინა, მაგრამ ისევ გამოეღვიძათ ბავშვის ყვირილ-წივილზე, რაც მეორე ოთახიდან ისმოდა. ეტყობოდა, რომ ის მალე არ დაწყნარდებოდა და უფრო უმატებდა ჭყივილს დედისა და მამის გაბრაზებით „სუ“-სა და „ჩუ“-ს დაძახებაზე.

„გაგლიჯა! გაფხრიწა!“ – ეუბნებოდა აქედან მოთმინება დაკარგული არისტო. „არ გადარჩენა... ყველასი!“

„კარგი, კაცო! გაიგონებენ!“ – აჩუმებდა პლატონი.

„გაიგონონ! ვაი და ვუი ყველას! რა დამაძინებს, თუ გიყვარდე, ამ ჯოჯოხეთში?!“

მაგრამ დაღლილობამ მაინც დასძლია და ცოტა ხნის შემდეგ არისტოსაც და პლატონსაც ტკბილად ეძინათ, თუმცა ბავშვი კიდევ დიდხანს ჭირვეულობდა.

თავი XI

ბეკინას ძალიან მოეწონა, რომ შვილისთვის ქორწინების საქმე მოაგვარა. მას განსაკუთრებით გაუხარდა, რომ ქალის მოტაცება იყო საჭირო. ბეკინას ახალგაზრდობა გაახსენდა, როცა ასეთი თავზეხელაღებული საქციელი მისთვის ჩვეული იყო. ამის გახსენებაზე თავს უფრო ცოცხლად გრძნობდა, სახეზე სასიამოვნო ღიმილი ეფინებოდა, თუმცა შვილს კი საყვედურით უთხრა: „შვილო, ქალის მოტაცება ჩემი საქმე აღარ არის! ეს უნდა აგერიდებინა!“

ყველაფერი მოგვარებული იყო. საჭირო იყო მხოლოდ ქორწილისთვის მომზადება, რათა ოჯახის დედა პირველად გაყრუებულ, ცარიელ სახლში არ შემოეყვანათ.

პლატონმა დანიშნულ დღეს ახლო მეზობლები დაპატიჟა. ის სიძესთან მივიდა და როგორღაც შეურიგდა განაწყენებულ კირილეს. პლატონმა კირილეს სთხოვა, ქალის მოსაყვანად გაჰყოლოდა, რაზეც კირილე სიხარულით დათანხმდა.

„ახლა ისევ მშვიდად შეგვიძლია ვიყოთ. დარწმუნებული ვარ, ჩემს დედინაცვალს შვილი არასდროს არ ეყოლება. ეს გადაწყვეტილია. კარგი ქალიცაა, შენ ნუ მომიკვდები, აგერ ნახავ! შენთვისაც კარგი იქნება; რაღაც-რაღაცებზე მაინც მოგისმენს. ხანდახან რამეში დაგეხმარება,“ — ეუბნებოდა დამშვიდებული პლატონი მელანოს.

„მისი დახმარება ის იქნება, თუ შეგვარჩენს იმას, რაც ახლა გვაქვს. მეტი არაფერი არ მინდა მისგან!“

„რასაკვირველია! ეგრეა, აბა! ნუ დარდობ!“

ბეკინასთვის ნანატრი დღეც დადგა. პლატონმა, არისტომ და კირილემ რამდენიმე სხვა ახალგაზრდასთან ერთად ელენე სამანიშვილების სახლში მოიყვანეს და მოხუცებულებს ჯვარი დასწერეს. პატიოსანმა აზნაურმა ღირსეული ქორწილი გადაიხადა. ამ სიხარულის დღეს კირილემ, დაპირებისამებრ, განსაკუთრებულად გაამხიარულა თავისი სიმამრი და სხვებიც გაართო, ჩხუბის, ცემისა და ჩოჩქოლის გარეშე.

პლატონის სიტყვა გამართლდა: მელანოს ძალიან მოეწონა ახალი დედამთილი. ელენემ მალე დაასრულა პატარძლობა (ანუ ახალ პატარძალს აღარ ექცეოდნენ, როგორც ახალმოსულს) და რძლის დამხმარე გახდა ყველა საქმეში. ბეკინაც ძალიან კმაყოფილი იყო და ეს კმაყოფილება მას მით უფრო ახარებდა, რომ ელენემ მალე, სულ მოკლე დროში, ოჯახის წევრების სიყვარული დაიმსახურა და სახლს სიხარული და სიმშვიდე შემატა.

პლატონი იმდენად დარწმუნებული იყო დედინაცვალში, რომ მზად იყო უარი ეთქვა ბრეგაძეებისგან მისი ქვრივის წილის აღებაზე. ის არისტოს ეხვეწებოდა, რომ ეს საქმე მოეშორებინა და ძალიან სწყინდა, რომ არისტო არ თანხმდებოდა და მის თხოვნას არ იჯერებდა.

„ბევრი გაქვს ყველაფერი? გაწყენს, რომ ცოტა რამე შეგემატოს?“ — ეუბნებოდა პასუხად არისტო.

„არა, მაგრამ... იმათგან...“

„ერთი გულჩვილი შენ შემხვდი კიდევ! შენც კარგად გამოგადგება, ჩემო ძმაო! რაზე უნდა დაკარგოთ? არ ვიცი! რაც მეტი გვექნება, მით მეტს მოვილხენთ, პლატონ ჩემო! არა, ბატონო ბეკინა?“

„რასაკვირველია, რასაკვირველია!“ — უპასუხა ბეკინამ, რომლისთვისაც არისტო ძალიან ახლობელი და საყვარელი ადამიანი გახდა და მისი მოშორება ახლა ძალიან გაუჭირდებოდა. თუმცა, ღვთის წყალობით, არისტოს მხრივ ამაზე შიში არ ჰქონდა. ის, როგორც ჩანდა, ჯერჯერობით კიდევ დიდხანს არ აპირებდა ამ ახალი სახლიდან წასვლას.

ასეთ საერთო სიამოვნებაში, კმაყოფილებაში და ერთმანეთის სიყვარულში მიდიოდა დრო სამანიშვილის ოჯახში. ეს ბედნიერების დრო კიდევაც გაგრძელდებოდა, რომ ერთ დღეს მელანოს ქმრისთვის თავზარდამცემი, გულის ამრევი, ჭკუაზე შემშლელი ამბავი არ გადაეცა, რითაც პლატონი ისე გაანაწყენა, რომ მან კიდევაც შეუბღვირა და წყრომით მიაძახა:

„ნუ სულელობ ერთი შენ! რა სახუმარო საგანი ნახე ახლა?“

„კი არ გეხუმრები, საქმეს გეუბნები! გეუბნები, ისეთ ნიშნებს ვატყობ ამ ქალს, რომ მეშინია, ორსულად არ იყოს! შვილები ნუ მომიკვდება! არ გითხრა, აბა?! მე თვითონ აგერ გადავირევი... რა ამბავია ეს ჩვენს თავზე?! ღმერთო, შენ დაგვიფარე!“ — იწერდა პირჯვარს მელანო.

პლატონი სრულიად დაიბნა და ხმაგაკმენდილი უყურებდა ცოლს; სრულიად არ სჯეროდა მისი ნათქვამის სიმართლე, თუმცა გულმა მოუსვენრად დაუწყო ფეთქვა.

„მოგეჩვენა... აბა როგორ შეიძლება?!“ — წაილაპარაკა მან და ცოლს მოშორდა, თითქოს ეშინოდა, რომ უფრო დამაჯერებელი, თავზარდამცემი რამ არ გაეგონა მელანოსგან.

„რასაკვირველია, მოგეჩვენა! აბა, კარგად დაუკვირდი, თუ არ ცდები, მიხვდები მაშინ!“

„ნეტავი, ნეტავი, შენი კარგად ყოფნით!“

„მოვკლავ მაგ უბედურს! ღმერთმანი, მოვკლავ!“ — ამბობდა თავისთვის პლატონი, ცოლის სიტყვები რომ გაახსენდებოდა ელენეს შესახებ. „ღმერთმანი, მოვკლავ! ეჰ, სისულელეა, რასაკვირველია, სისულელე... მელანოს მოეჩვენა მხოლოდ!“

საღამო იყო, როცა მელანომ თავისი ეჭვი ქმარს უთხრა. ვახშამზე პლატონი იმდენად თავის საჭმელს არ უყურებდა, რამდენადაც თვალი დედინაცვლისკენ ჰქონდა, მაგრამ ვერაფერ ცვლილებას ვერ ამჩნევდა.

„ძალიან არ მოტყუვდი, მელანო?“ — ღიმილით უთხრა მან დაწოლისას ცოლს.

„არა, პლატონ, არა, არ უნდა ვცდებოდე, შენ არ მომიკვდე!“

„კარგი, ნუ გადამრიე კაცი!“

„რა ვქნა, შენ დაგენაცვლე, მეც შიშში არ ვარ?“

პლატონი გაჩუმდა. ამ თემაზე ლაპარაკიც კი არ უნდოდა. ამის გაგონებაზე გული რაღაც სევდით ევსებოდა, თუმცა დაჯერებამდე მეტად შორს იყო. მელანომ ისევ დაიწყო ამ თემაზე ლაპარაკი, მაგრამ პლატონმა სთხოვა გაჩუმებულიყო, სხვა რამეზე ელაპარაკნა. მან სცადა დაძინება, მაგრამ ცოლის სიტყვები ყურში ზარივით წკრიალებდა.

„ვაი თუ მართლა უბედურება მეწია?!“ — ფიქრობდა პლატონი. „ისეთ ნიშნებს ვატყობო... აჰ, როგორ შეიძლება?! ვინ თქვა, ვის გაუგონია, ასეთი ამბავი მომხდარიყო?! ორჯერ გათხოვილს, უშვილოს, ამ სიკვდილის წინ შვილი მიეცეს?! ჰმ!“

და პლატონი ამშვიდებდა, აწყნარებდა თავის გულს, ცდილობდა, რომ სისხლი თავში არ ავარდნოდა, ტვინი დაესვენებინა; გვერდიდან გვერდზე ბრუნდებოდა, ცდილობდა დაძინებას, მაგრამ ძილი მაინც არ ეკარებოდა... ყურებში ისევ ცოლის სიტყვები ესმოდა, რომლებსაც მისი ტვინი მოუსვენრად ედავებოდა, ეწინააღმდეგებოდა. დიდხანს იტანჯებოდა, დიდხანს ტრიალებდა ასე გაწვალებით საწყალი პლატონი, რომ ისევ მელანოს ხმა მოესმა:

„ეჰ, შეხედე, შე კაცო, თუ ვცდები, თუ სისულელეს გეუბნები! ეჰ, შეხედე! ეჰ, თუ ვცდები... ეჰ, როგორ ეტყობა! ახლაც ვერ ხედავ?“

და ფანჯრიდან ანიშნებდა პლატონს ეზოში მოსიარულე ელენეზე. პლატონი ხმაამოუღებლად, გულაფანცქალებული უყურებდა. დედინაცვალმა თითქოს დაინახა ფანჯარასთან მდგარი გერები და მათკენ წამოვიდა.

„ეჰ, ეჰ, უიმე... უიმე!“ — იყვირა მელანომ, — „უიმე! ახლაც ვცდები? კიდევ ვცდები? ვაი დედაშენს, ვაი დედაშენს!“ — და მუშტით ემუქრებოდა იგი დედინაცვალს. „ვეღარც ახლა ატყობ?“

ატყობს და არც ატყობს. რასაკვირველია, ატყობს, რასაკვირველია, ხედავს თავისი თვალით, ცხადად ხედავს თავისი უბედურების მომასწავებელ ნიშანს. მოულოდნელი უბედურების წინ მდგარს, ენაც ერთმევა, გონებაც ეკარგება, სისხლიც უშრება და გაქვავებული, გრძნობადაკარგული, გაცივებული თვალებით უყურებს ამ უღმერთო, შეჩვენებულ, დაწყევლილ ქალს, რომელთანაც არც პატივისცემა გამოუვიდა, არც სიყვარული, არც სამსახური, რომელიც ასე უმოწყალოდ იმეტებდა მასაც, მის ცოლ-შვილსაც.

„ღმერთო, რა შეგცოდე?! რა შეგცოდე?“ — სასოწარკვეთილებით, ნაღვლით გულავსებული კვნესის იგი. „რა შეგცოდე?“

„იქით! იქით! იქით, შე წყეულო!“ — უყვირის დედინაცვალს პლატონი. „იქით, თვალით მაინც ნუ დამენახვები!“ — მაგრამ მას თითქოს არ ესმის პლატონის ხმა, ისევ ნელა მიბაჯბაჯებს ფანჯრისკენ, მძიმედ, ძლივს-ძლივობით.

„იქით, შე შეჩვენებულო! იქით, თორემ მოგკლავ ახლავე! ღმერთო, რომ არ ესმის?“

თავისი ხმა არც პლატონს ესმის, თუმცა ყვირის, რაც ძალა აქვს. ხმა პირიდან არ ამოსდის, იქვე გულში რჩება უღონო, სუსტი, გაუგონარი, და ეს უმატებს გამწარებას, უფრო უკლავს გულს, უხუთავს სულს. უმწვერვალესად აღელვებული კაცის თვალწინ ყველაფერი აირია, აიშალა, ამოძრავდა; აცახცახებული, ათრთოლებული ძლივს დგას ფეხზე. ეს რა ამბავია?! რა არის ეს?! რა ამბავი ხდება დღეს ამ სახლში? ვინ აკეთებს ამას? ღმერთო, მომკალი! ვინ გადმოაგდო ეს ქათმები წრიალ-წრიალით ეზოს რომ მოეფინნენ? ამათ აჰყვნენ ბატებიც, იხვებიც, ორიოდე ინდაურიც; მიდიან აქეთ-იქით, ცალ-ცალკევდებიან, ზოგი ელენეს მისდევს, ზოგი ფანჯრისკენ მორბის პლატონთან. აქვე მორბის ფენთხებ-გამობზეკილი (ანუ მუცელგაბერილი), უჭმელობით ძალზე გამხდარი სანაშენო ღორი, აუშვერია დინგი, რაღაცას ღრუტუნებს, თითქოს რაღაცას კითხულობდეს. ცხვარი ვინ გამოაგდო ბეღლიდან, მსუქანი ცხვარი? ვინ ქნა? რა ამბავია! ვინ ოხერი აკეთებს ამას? რა უნდათ ამ ხარებს, ასე რომ ზმუიან? რა ამბავი ხდება ამ ეზოში? რამ გადარია ყველა? ვინ გამოალაგა გარეთ კოდი (ხის ჭურჭელი), საცერი, სამტკიცი (სამზარეულოს ჭურჭელი), ქოთნები, გობი (დიდი ხის ლანგარი), კოვზი, როდინი (ხის ხელსაწყო), კეცები (თიხის ტაფები)? ვინ იშლება და ირევა ასე უცნაურად? სული ეხუთება პლატონს და აზრდაბნეული მხოლოდ უგუნურად უყურებს და მეტი გაოცებისგან აღარ იცის, რა ქნას, რა თქვას...

„შუაზე, შუაზე!“ — დაიძახა ვიღაცამ.

მოისმა ერთი წკრიალი და მთელი სამზარეულო შეინძრა, შეფამფალდა და დანგრევას აპირებს.

„მალე, მალე!“ — დაიძახა ელენემ. „მალე, ყველაფერი გაყავით, სულ ყველაფერი, სულ!“

აქ კი პლატონმა მოიკრიბა უკანასკნელი ძალა, რაც გაბრაზებულ კაცს ხმა შესწევდა, შეეცადა და დაიწყო ყვირილი:

„მოიცადეთ, მოიცადეთ! გაჩერდით! ნუ ჩქარობთ! იქნებ მკვდარი დაიბადოს! შეჩერდით! იქნებ ღმერთმა სიცოცხლე არ აჩუქოს! გაჩერდით, თქვენ ოხრებო! ნუ აკეთებთ მაგას! გაჩერდით, გაჩერდით, გა-ჩერ-დით! გა, გა!“ — ცდილობდა პლატონი დაეყვირა, მაგრამ მისი ხმა არავის ესმოდა, ის ისევ იქვე წყდებოდა, ქრებოდა. სახლის კედლებს კი ლაწა-ლუწი გაჰქონდა, ყველაფერი ინგრეოდა, ყველაფერი იშლებოდა, ნაწილდებოდა. პლატონის ძახილი არავის ესმოდა, მხოლოდ ელენეს ხმასა და ბრძანებას მისდევდნენ: „მალე, მალე! ყველაფერი გაყავით!“ — არ წყნარდებოდა იგი. და უღონო, გულდამწუხრებული, გაბრაზებული პლატონი, როგორც იქნა, მოსხლტა თავის ადგილიდან, მიიჭრა ფანჯარასთან, მოინდომა იქით გადახტომა და ამ დაწყევლილი დედინაცვლის იქვე მოკვლა, მაგრამ იქვე დაეცა უძლურივით ატირებული, ბავშვივით აღრიალებული, მწარე ცრემლებით თვალებჩამობნელებული.

„პლატონ, პლატონ! რა დაგემართა, რა დაგემართა, კაცო?“ — შიშისგან გადარეული ეკითხებოდა მელანო ქმარს, რომელიც ისევ შემზარავად ტიროდა. „გამოიღვიძე, პლატონ! ნუ გადარიე, კაცო, ბავშვები!“

პლატონის უცნაურ ღრიალზე გამოღვიძებულ ბავშვებს ერთი ვაი-ვაგლახი (დიდი წუხილი, ალიაქოთი) შეექმნათ და თვითონაც შეშინებული მელანო ხან იმათ აწყნარებდა, ხან პლატონს უძახდა და მის გამოფხიზლებას ცდილობდა. როგორც იქნა, პლატონმაც გამოიფხიზლა, მიიხედ-მოიხედა, მაგრამ სიბნელეში რას დაინახავდა.

„კინაღამ არ შეგვშალე, შე კაცო, ყველა!“ — უსაყვედურა მელანომ ქმარს. „ბავშვები აღარ არიან შიშით, რა სიზმარი ნახე მაინც ასეთი უცნაური?! კარგი, თუ ღმერთი გწამს!“

„მაშ ეს სიზმარი იყო!“ — და პლატონმა შუბლზე ხელი გადაისვა და მერე პირჯვარიც გადაისახა.

„რა ამბავია, მელანო? რა დაემართა პლატონს?“ — მოისმა ბეკინას შეშფოთებული ხმა მეორე ოთახიდან.

„არაფერი, ბატონო... სიზმარში გახლდათ!“ — მიუგო მელანომ.

„სიზმარში?“

„დიახ!“

„ჩვენ კი აღარ ვართ და... ახლა დაიწყო მაგისთანა სიზმრები მაგ კაცმა?! წინათ არ იცოდა... გული დაუშოშმინე, რძალო, გული!“ — და ამ სიტყვებთან ბეკინას სიცილიც მოისმა.

მელანომ კარგად ახსნა პლატონის სიზმარი: მისი თქმით, მოსალოდნელი განსაცდელი თავიდან უნდა აცდენოდათ: სულ მოკლე ხანში უეჭველად უნდა მოშლოდა მუცელი ელენეს, თუ ნამდვილად ორსულად იყო.

ამ უკანასკნელი გარემოების საბოლოოდ გადაწყვეტას, მის უეჭველობის შეტყობას დიდი ხანი აღარც კი დასჭირვებია, თუმცა პლატონისთვის მთელმა საუკუნემ გაიარა გაწვალების, წამების საუკუნემ. უეჭველი გახდა, რომ ელენე მიზეზობდა, რომ იგი ფეხმძიმედ იყო. მელანოც და პლატონიც აზრდაბნეულნი უყურებდნენ ერთმანეთს ხმაამოუღებლად, გაშტერებულნი, გაქვავებულნი.

ბეკინამაც შეატყო ცოლს მისი მდგომარეობა და მოხუცებულს თავზარი დასცა ამ გარემოებამ. ბეკინას უცნაურად შერცხვა და უზომოდ ეწყინა. ახლა მიხვდა, თუ რამ შეუცვალა ხასიათი პლატონს ამ ბოლო დროს, ახლა გაიგო რძლის დასევდიანების მიზეზი. და მოხუცებულ ბეკინას ეტკინა გული, შეენანა თავისი ახირება... ხომ ჩააგდო საყვარელი შვილი ცეცხლსა და მდუღარე წყალში?! ხომ მოუსპო ხალისი და გულის სიმშვიდე?! დამნაშავედ წარმოუდგა თავისი თავი შვილის წინაშე და მით უფრო წუხდა, რომ საშველ გზას ვერსად ხედავდა.

„მაინც ამ ოხრიშვილმა რაღა ჩემს ხელში გამოიჩინა თავისი ქალობა! ჰმ!“ — სევდიანად ამბობდა ელენეზე გაბრაზებული ბეკინა.

ბეკინა მხოლოდ იმით ინუგეშებდა ამ შეწუხებაში თავს, რომ ნება დართო შვილს ქალი თვითონ აერჩია, რომ ელენე მისი სურვილით, მისი არჩევით ჰყავდა ნათხოვი.

გულდაწყვეტილი პლატონი კი მოსასვენებელ ადგილს ვეღარ პოულობდა; ჭკუა შერყეულივით ხან სად დადიოდა, ხან სად, მუშაობაზე გულაცრუებული, თავის მწუხარებას გადაყოლილი.

„ბიჭო, რა მიქენი? რა მიქენი, შენი ოჯახი დაიქცა... მაინც ხომ დაქცეულია! რა დაგიშავე, შე უსინდისო!“ — ეუბნებოდა გამწარებით არისტოს. „ბიჭო, რაზე დაგჭირდა ჩემი დაღუპვა, შე უღმერთო, რაზე შემომაჩეჩე ეს სასიკვდილე მამიდაშენი? რა დაგიშავე, ბიჭო?!“

„მოიცადე, მოიცადე, პლატონ, საყვარელო ძმაო! მე რა უსინდისობა ვქენი, შე კაცო? მაცალე, მაცალე! შენ დედინაცვლად ეძებდი ისეთ ქალს, ორჯერ გათხოვილი რომ ყოფილიყო... ასე არაა, ჰა?“

„კი!“

„უშვილოს, შვილი რომ არ ჰყოლოდა ისეთს, არა?“

„რასაკვირველია!“

„ხელში მოგეცი, ჩემო ძმაო, შენი სასურველი, ძმურად დაგეხმარე; თუმცა არ გიცნობდი, მაგრამ პირველი შეხვედრიდანვე შენი სიყვარული გულმა იგრძნო... იმიტომ გაგყევი, საქმე გაგაკეთებინე... ცუდი რა მიქნია, ძმაო, ჩემო საყვარელო?!“

„რომ დაორსულდა?“

„ეგ რა ვიცი, ჩემო პლატონ!“

— იქნებ ადრეც ჰყავდა შვილი და შენ... — რჯული, ხატი, ჯვარი! წყეული ვიყო! ასე დამემხოს თავი — და არისტომ მიწას დაარტყა თავისი ლამაზი, ახალი, პატარა ქუდი. — აბა, რა ხდება? რატომ? — სევდიანი ახალგაზრდა კაცი სიტყვას ვეღარ ამბობდა. — რატომ სხვასთან არ ჰყოლია, და... — ეგ, ჩემო ძმაო, მამაშენს დააბრალე! — ღიმილით უთხრა არისტომ. — მამაშენს დააბრალე! უცნაური კაცი ყოფილა... — ვიღუპები, არისტო, სრულიად ვიღუპები! — წამოიძახა პლატონმა. — რითი ვარჩინო ცოლ-შვილი, რითი ვარჩინო? როგორ უმიზეზოდ გამომჭრა ყელი მამაჩემმა... რა ვქნა, რა მეშველება? რა მეშველება? — გული გაიმაგრე... გული გაიმაგრე, პლატონ, — უდარდელად მიაძახა არისტომ. — გული გაიმაგრე, ღმერთი მოწყალეა! ყველაფერი ღვთის ნებით ხდება! ღვთის ნებით ხდება თუ უღვთოდ, რა დააშავა, რა აწყენინა ისეთი, რომ ასეთი სასჯელი მიესაჯა? რა გააკეთა ისეთი, რომ ამგვარი რისხვა დაიმსახურა? რის გამო ისჯება ასე მწარედ?.. და პლატონი იხსენებდა და აანალიზებდა ყოველ თავის ნამოქმედარს, ყოველ თავის წარსულს, რათა გაეგო, რით შეეძლო განერისხებინა ღვთაება და გამოეწვია მისგან ასეთი შეუბრალებლობა. არაფერი, სრულიად არაფერი მსგავსი არ გაუკეთებია. კაცი არ მოუკლავს, არ დაუჩეხია, ჯერ არ უეშმაკნია. ჯერ არც უქურდნია, არაფერი მოუპარავს, არავისთვის არაფერი არ წაურთმევია... ამ სიტყვაზე კი შეჩერდა პლატონი. არ წაურთმევია, მაგრამ ხომ ართმევს ბრეგაძეებს... კანონიერად კი, მაგრამ ხომ მაინც ართმევს მასზე უფრო საწყლებს, მასზე უფრო გაჭირვებულებს, თითქმის მშივრებს; შეცოდების მაგივრად უკანასკნელ ლუკმას სტაცებს და ამის გამო ვის ჩაუყარა ხელში საცოდავები, ვის? კაციჭამია გვერდევანიძეს, ამ შეუბრალებელ კაცს? და ღმერთი შეიბრალებდა-ღა?! რასაკვირველია, არა! — გულში გაიძახოდა პლატონი და გულგახეთქილი გვერდევანიძისკენ გაიქცა, რომ საქმე მოესპო, ეთქვა, რომ გროში-კაპიკი არ უნდოდა ბრეგაძეებისგან წართმეული. ამით აპირებდა პლატონი განრისხებული, გაბრაზებული ღმერთის გულის მოგებას. თავისი დანაშაულის გამოსყიდვას და იმედოვნებდა, რომ დაუბრუნდებოდა რასაც ხელიდან აცლიდნენ, რომ სინანულთან ერთად მის დედინაცვალსაც მუცელი მოეშლებოდა.

გვერდევანიძემ არ მიიღო პლატონის თხოვნა. პირიქით, ბევრი იცინა პლატონის ნათქვამზე. მას ხომ ბევრი იშრომა ამ საქმეზე და თუ საქმე ჩაიშლებოდა, მოსალოდნელ ანაზღაურებას დაკარგავდა. პლატონმა თავად იკისრა იმ თანხის გადახდა, ოღონდ საქმე გაუქმებულიყო და ბრეგაძეებს არაფერი დაჰკარგვოდათ. მან გვერდევანიძეს ვექსილი მისცა და სახლში დაბრუნდა. ცოტათი იმედი ჰქონდა, ელოდა, რომ მისი მსხვერპლი მიღებული იქნებოდა და დედინაცვალს არ ეყოლებოდა ის საშინელი მოზიარე, რომელიც მას ასე აშინებდა.

თავი XII

– XII –

მაგრამ იმედი არ გამართლდა. დრო გადიოდა და საშინელი არსება იზრდებოდა. კიდევ ცოტა ხანი და პლატონი მას თვალითაც დაინახავდა და მის ხმასაც გაიგონებდა.

ეს მდგომარეობა პლატონს ჭკუიდან შლიდა. ამ კაცმა სრულიად დაკარგა გონება, გაჭირვეულდა და მოთმინებაც აღარ შერჩა. ისეთი ხასიათი დაემართა, რომ ვეღარავინ ცნობდა. რადგან სხვა გამოსავალს ვერ ხედავდა თავისი მაწუხებლის მოსაშორებლად, უცნაური წინადადებით მივიდა მამასთან. ბეკინამ იყვირა, როცა შვილის ნათქვამი გაიგონა. მოხუცი კაცი კინაღამ გაგიჟდა:

– ღმერთი დაგავიწყდა, შე უბედურო? ღმერთი აღარ გაგახსენდა, ასეთი აზრები რომ თავში მოგივიდა?! მოხუცებულ კაცს მაძალებ, სულის წამწყმედი საქმე ჩავიდინო? ღვთის მიერ ჩასახული კაცი მოვკლა? გაგიჟდი, შე ღმერთგამწყრალო? როგორ მეუბნები, ქალს მუცელი მოვაშლევინო?! რამ გაფიქრებინა ასეთი უღვთო საქმე, რამ? – ყვიროდა ბეკინა შვილის ნათქვამით გაცეცხლებული. პლატონი კი წარბებშეხრილი, სახედაღვრემილი იდგა ერთ ადგილას გაყუჩებული, ჯიუტად და დაბლა იყურებოდა.

– რა მოხდა, ღმერთმანი, რა გაქვთ ამდენი სადავო, რომ კაცმა თქვენგან ერთი ტკბილი სიტყვა ვეღარ გაიგონა ამ ბოლო დროს?! სულ გაბრაზება, სულ უსიამოვნება! – თქვა ელენემ, რომელიც მათ შემოსწრებულა და იქვე ტახტზე იჯდა, დამძიმებული. – მტრისას იყოს ასე, მტრისას.

– კარგი, კარგი! შენ არავინ გეკითხება არაფერს! – შეუტია ბეკინამ.

პლატონმა გაბრაზებული თვალით გადახედა დედინაცვალს და ისევ პირი იბრუნა.

– შენ არ მომიკვდე, არც მამას და არც შვილს არავინ არ მოგიწონოთ ეგ ამბავი!

ეს თქმა იყო და პლატონი ელენეს ეცა; მოხუცი ქალი ტახტზე გაგორდა; პლატონი მუცელში უპირებდა წიხლის ჩარტყმას, რომ ბეკინამ ხელი ჰკრა; წიხლი ასცდა ელენეს, მხოლოდ მსუბუქად მოხვდა ხელზე. პლატონი უცებ მოტრიალდა და ისევ უნდოდა მეორედ ჩაერტყა წიხლი, მაგრამ ბეკინამ ხელი წაავლო გამხეცებულ შვილს, რომელიც გიჟივით ყვიროდა:

– არ მოკვდები? არ მოკვდები? ახლაც არ მოკვდები! – და ელენე მარჯვედ გაისროლა კარებისკენ.

ფეხმძიმე ქალის ყვირილმა იქაურობა შეძრა. პლატონი ახლა ნამდვილი მხეცი იყო, შეუბრალებელი, სისხლისმსმელი. მას უნდოდა მოესპო ის არსება, რომელიც ახლა ყვიროდა, მისი სისხლი სწყუროდა, გააფთრებული მიიწევდა მისკენ და უეჭველად ცოდვას ჩაიდენდა, რომ ბეკინას ძახილზე მელანო არ შემოვარდნილიყო და გამძვინვარებული პლატონი გარეთ არ გაეგდოთ.

– გამიღეთ, კარი გამიღეთ! – უცნაურად ღრიალებდა იგი. – კარი გამიღეთ ახლავე! მელანო, კარი, თორემ შენც მოგკლავ! მოშორდი ახლავე მაგ სასიკვდილეს! გეუბნები, მოშორდი-თქვა!

მაგრამ მელანო ბეკინასთან ერთად გულწასულ ელენეს მოსულიერებას ცდილობდა, თავს დასტრიალებდა საბრალო მოხუცებულ დედინაცვალს, რომლის სიცოცხლე ბეწვზე ეკიდა.

ამ დღიდან პლატონი ნამდვილ ცხოველივით გახდა. დღისით სადღაც დაეხეტებოდა, შინ მხოლოდ საღამოობით მოდიოდა, ისიც დასაძინებლად. თვით მელანოსაც აღარ ელაპარაკებოდა, ისეთ ხასიათზე დადგა.

ბეკინა ამქვეყნად აღარ იყო ჯავრისგან.

– მოვმკვდარიყავი... მარიკასთან ერთად მიწას შევეჭამე და ამ დღეს არ მოვსწრებოდი ნეტავი! – ნაღვლიანად ამბობდა მოხუცი.

იმედად ამ უბედურების გამოსასწორებლად ისღა დარჩენოდა, რომ იქნებ ელენეს ვაჟი არ მისცემოდა და ქალიშვილი დაბადებოდა; ამას შეეძლო პლატონის დამშვიდება და დაწყნარება; და ბეკინა მოუთმენლად ელოდა ამ დღეს და ყოველ წამს ღმერთს ამას ევედრებოდა: „ღმერთო, ელენეს გოგო აყოლეო!“

მაგრამ მალე ეს იმედიც გაუქრა საწყალ ბერიკაცს: ელენეს ვაჟი შეეძინა და ამასთან ერთად ყოველივე იმედი გაქრა ოჯახში წინანდელი სიამტკბილობის ხელახლა დამყარებისა.

ამის გამო ბეკინა მეტად დაჯავრდა. მისი მოწყენილი ყოფნა, უხალისობა შვილის შეძენის შემდეგ, ცოლთან ჩუმად ყოფნა, გულს უთუთქავდა მელოგინე ელენეს, რომლის მიმხედავი, მისი შემცოდებელი მხოლოდ ერთადერთი მელანო იყო.

– ღმერთი გადაგიხდის, შვილო, ღმერთი, შენი გულკეთილობისთვის! ღმერთი გადაგიხდის! ვენაცვალე მის ძლიერებას, წვალებისა და უსიამოვნებისთვის ვყოლივარ გაჩენილი იმ დალოცვილს... მადლობას ვწირავ! რა ვქნა, რას ვიზამ?! ყოველ სულიერს თავისი ბედი აქვს. რაში სჭირდება ღმერთს ჩემი ტანჯვა-წვალება, ჩემი გაჯახირება? ვის რა დავუშავე... ჩემით რა მიქნია ვისმესთვის ცუდი?! – გულდაწყვეტილი, თავის სიცოცხლეში გაუხარებელი, ელენე ცდილობდა დღევანდელი მწუხარებაც მოთმინებით აეტანა.

რაკი პლატონს ძმა გაუჩნდა, მან იმწამსვე ცალკე გასვლა მოითხოვა.

– ბიჭო, მე რას მიპირებ, მე, მოხუცებულ კაცს?! ნუ მისპობ სიცოცხლეს, ორიოდე დღე დამრჩენია მხოლოდ საცხოვრებლად! ბიჭო, მამა ვარ შენი, რაც უნდა იყოს! სად უნდა წახვიდე?

– მე ჩემიც ბევრი მყავს მოსავლელი! ჩემი ტვირთიც მეყოფა... სხვას არ შევაკლა ჩემი თავი! მე ჩემსას მოვუვლი, ჩემსას დავეპატრონები! – ჯიუტად და გულცივად ამბობდა პლატონი.

– ბიჭო, მოხუცებულმა მამაშენმა რაღა ქნას? ხომ იცი, რომ მე მუშაობა აღარ შემიძლია? ბიჭო, შეწყალება აღარ იციან თქვენში?

– მე შემიწყალა ვინმემ? – ჩაილაპარაკა პლატონმა და პირი იქით მიიბრუნა.

– შევცდი, შვილო, შევცდი. აღარ მეპატიება? ნუ მომიძულებ, შე კაცო, საბოლოოდ! მინდოდა, ასე რომ მომხდარიყო? მეგონა? შემაცდინა ეშმაკმა... შენც იმედი გქონდა, რომ ასე არ იქნებოდა... რა ვქნათ ახლა, ღმერთმა ასე ინება... ჩვენ რა გაგვეწყობა! ნუ გამიმწარებ, შვილო, ამ უკანასკნელ დღეებს, ნუ ჩამაშხამებ! ისევ, როგორც წინათ, ვიცხოვროთ სიამტკბილობით... ღმერთი ამისთვის ჯილდოს მოგცემს, ხელს მოგიმართავს, შეგეწევა, გაჭირვებას შეგიმსუბუქებს... კი, შვილო, კი, ჩემო საყვარელო! ვინ გაიგონა ჩვენი გაყრა! კი, ჩემო პლატონ, კი! შენი კეთილი გულის ამბავი არ ვიცი განა? რაც შენ ჩემი სიყვარული გქონდა, ასე უცებ როგორ დამეკარგება, როგორ დავიჯერო?! კი, კი, ჩემო პლატონ! – ემუდარებოდა ბეკინა გულამღვრეულ შვილს, მაგრამ ამ უკანასკნელს წინანდელი გულიც დაჰკარგოდა და გრძნობაც. იგი მტკიცედ იდგა თავის გადაწყვეტილებაზე.

პლატონს იმდენად სძულდა ახლადდაბადებული ბავშვი, რომ არც თავად უნახავს და ცოლსაც ნებას არ აძლევდა მასზე ხმა ამოეღო მასთან.

ბევრს შეეცადნენ მეზობლებიც, მამა და შვილი არ გაშორებოდნენ, მაგრამ პლატონი ვერანაირად ვერ დაიყოლიეს. ბეკინა ათასნაირ პირობებს უდებდა შვილს, რომ მამულის ნახევარში მოზიარედ არავინ შეეცილებოდა, თუნდაც კიდევ ათი შვილიც მისცემოდა, მაგრამ პლატონი მაინც თავის აზრზე იდგა. მას ახლა ასეთი პირობების აღარაფრის სჯეროდა.

რამდენიმე თვის შემდეგ მამა და შვილი გაიყარნენ. პლატონმა ძველი საცხოვრებლიდან მოშორებით აირჩია ადგილი, ჩაიტანა სამზარეულო სახლი, შეიყვანა შიგ თავისი ცოლ-შვილი და დაიწყო ისეთივე ცხოვრება, როგორც ანტონა ბრეგაძემ, რომელსაც ამ ერთი წლის წინათ ისეთი შეცოდებით უყურებდა დავითის აივნიდან.

ბეკინას მეტი შვილი აღარ მისცემია. საყვარელი შვილის მიერ მოძულებამ მეტად დაანაღვლიანა მოხუცი, მეტად დაამწუხრა და ამ მწუხარებამ კიდევაც ხუთი წლის შემდეგ ამქვეყნიდან გაიყვანა.

სიკვდილის წინ მან თავისი „პლატონი“ მოიხმო, აცრემლებული თვალებით უკანასკნელად პატიება სთხოვა „მისი სისულელისა და უჭკუობისთვის“ და „შავ-დღეზე გაჩენილი“ ძმის, უდანაშაულო ჩვილის შეწყალებას ევედრებოდა.

მართალია, პლატონმა მომაკვდავს მისი ნების ასრულება აღუთქვა, მაგრამ ბეკინა ადვილად ხვდებოდა, გრძნობდა, რომ გულწრფელად არ ჰპირდებოდა; ძმებს კეთილი განწყობა არასოდეს არ ექნებოდათ; ხვდებოდა ბეკინა და საწყალ მომაკვდავს შხამად ჩაჰყვა ეს გარემოება მიწაში.

და ბეკინა არ შემცდარა, რომ ასეთი წინათგრძნობა ჰქონდა.

№-ის მომრიგებელი მოსამართლის სახლის აივანზე ძალიან ხშირად შეგხვდებათ შავებით მორთული ხნიერი ქალი, რომელსაც ხან მზად დაკეცილი საჩივარი უჭირავს ხელში, ხან ისეა – ხელცარიელი; გვერდით უდგას ხუთი წლის პატარა შავთვალა მალხაზი ბავშვი, ჩითის ბლუზით, წითელი წუღებით, კიზიროკიანი ქუდით თავზე, უქამროდ, და მოსამართლესთან მისვლის დროის მოწევამდე ეს ქალი გულდამწვარი უამბობს ხოლმე ნაცნობებს და გარშემო შეკრებილ მაყურებლებს თავის გაჭირვებას, უსაშველობას და მწუხარებას, რაც მათ ორსავე დედა-შვილს ადგიათ მისი გერის, პლატონ სამანიშვილისგან, რომელმაც აღარც ღობე შეარჩინა, აღარც საზღვარი, აღარც ადგილი და აიძულებს საწყალ მოხუცებულ ქვრივ ქალს იწანწალოს ყოველკვირა სასამართლოში.

ეს ქალი გახლდათ, როგორც თვითონაც მიხვდებოდით, ბეკინა სამანიშვილის ქვრივი ელენე და პატარა ბავშვი – მისი შვილი, რომელმაც ჯერ არც კი იცოდა, რა თქმა უნდა, რამდენი უსიამოვნება მოიტანა მისმა გაჩენამ და ამიტომაც ასე ხალისიანად იყურებოდა აქეთ-იქით და სიამოვნებით შეჰყურებდა მოფუსფუსე ხალხს.