თავი XII
– XII –
მაგრამ იმედი არ გამართლდა. დრო გადიოდა და საშინელი არსება იზრდებოდა. კიდევ ცოტა ხანი და პლატონი მას თვალითაც დაინახავდა და მის ხმასაც გაიგონებდა.
ეს მდგომარეობა პლატონს ჭკუიდან შლიდა. ამ კაცმა სრულიად დაკარგა გონება, გაჭირვეულდა და მოთმინებაც აღარ შერჩა. ისეთი ხასიათი დაემართა, რომ ვეღარავინ ცნობდა. რადგან სხვა გამოსავალს ვერ ხედავდა თავისი მაწუხებლის მოსაშორებლად, უცნაური წინადადებით მივიდა მამასთან. ბეკინამ იყვირა, როცა შვილის ნათქვამი გაიგონა. მოხუცი კაცი კინაღამ გაგიჟდა:
– ღმერთი დაგავიწყდა, შე უბედურო? ღმერთი აღარ გაგახსენდა, ასეთი აზრები რომ თავში მოგივიდა?! მოხუცებულ კაცს მაძალებ, სულის წამწყმედი საქმე ჩავიდინო? ღვთის მიერ ჩასახული კაცი მოვკლა? გაგიჟდი, შე ღმერთგამწყრალო? როგორ მეუბნები, ქალს მუცელი მოვაშლევინო?! რამ გაფიქრებინა ასეთი უღვთო საქმე, რამ? – ყვიროდა ბეკინა შვილის ნათქვამით გაცეცხლებული. პლატონი კი წარბებშეხრილი, სახედაღვრემილი იდგა ერთ ადგილას გაყუჩებული, ჯიუტად და დაბლა იყურებოდა.
– რა მოხდა, ღმერთმანი, რა გაქვთ ამდენი სადავო, რომ კაცმა თქვენგან ერთი ტკბილი სიტყვა ვეღარ გაიგონა ამ ბოლო დროს?! სულ გაბრაზება, სულ უსიამოვნება! – თქვა ელენემ, რომელიც მათ შემოსწრებულა და იქვე ტახტზე იჯდა, დამძიმებული. – მტრისას იყოს ასე, მტრისას.
– კარგი, კარგი! შენ არავინ გეკითხება არაფერს! – შეუტია ბეკინამ.
პლატონმა გაბრაზებული თვალით გადახედა დედინაცვალს და ისევ პირი იბრუნა.
– შენ არ მომიკვდე, არც მამას და არც შვილს არავინ არ მოგიწონოთ ეგ ამბავი!
ეს თქმა იყო და პლატონი ელენეს ეცა; მოხუცი ქალი ტახტზე გაგორდა; პლატონი მუცელში უპირებდა წიხლის ჩარტყმას, რომ ბეკინამ ხელი ჰკრა; წიხლი ასცდა ელენეს, მხოლოდ მსუბუქად მოხვდა ხელზე. პლატონი უცებ მოტრიალდა და ისევ უნდოდა მეორედ ჩაერტყა წიხლი, მაგრამ ბეკინამ ხელი წაავლო გამხეცებულ შვილს, რომელიც გიჟივით ყვიროდა:
– არ მოკვდები? არ მოკვდები? ახლაც არ მოკვდები! – და ელენე მარჯვედ გაისროლა კარებისკენ.
ფეხმძიმე ქალის ყვირილმა იქაურობა შეძრა. პლატონი ახლა ნამდვილი მხეცი იყო, შეუბრალებელი, სისხლისმსმელი. მას უნდოდა მოესპო ის არსება, რომელიც ახლა ყვიროდა, მისი სისხლი სწყუროდა, გააფთრებული მიიწევდა მისკენ და უეჭველად ცოდვას ჩაიდენდა, რომ ბეკინას ძახილზე მელანო არ შემოვარდნილიყო და გამძვინვარებული პლატონი გარეთ არ გაეგდოთ.
– გამიღეთ, კარი გამიღეთ! – უცნაურად ღრიალებდა იგი. – კარი გამიღეთ ახლავე! მელანო, კარი, თორემ შენც მოგკლავ! მოშორდი ახლავე მაგ სასიკვდილეს! გეუბნები, მოშორდი-თქვა!
მაგრამ მელანო ბეკინასთან ერთად გულწასულ ელენეს მოსულიერებას ცდილობდა, თავს დასტრიალებდა საბრალო მოხუცებულ დედინაცვალს, რომლის სიცოცხლე ბეწვზე ეკიდა.
ამ დღიდან პლატონი ნამდვილ ცხოველივით გახდა. დღისით სადღაც დაეხეტებოდა, შინ მხოლოდ საღამოობით მოდიოდა, ისიც დასაძინებლად. თვით მელანოსაც აღარ ელაპარაკებოდა, ისეთ ხასიათზე დადგა.
ბეკინა ამქვეყნად აღარ იყო ჯავრისგან.
– მოვმკვდარიყავი... მარიკასთან ერთად მიწას შევეჭამე და ამ დღეს არ მოვსწრებოდი ნეტავი! – ნაღვლიანად ამბობდა მოხუცი.
იმედად ამ უბედურების გამოსასწორებლად ისღა დარჩენოდა, რომ იქნებ ელენეს ვაჟი არ მისცემოდა და ქალიშვილი დაბადებოდა; ამას შეეძლო პლატონის დამშვიდება და დაწყნარება; და ბეკინა მოუთმენლად ელოდა ამ დღეს და ყოველ წამს ღმერთს ამას ევედრებოდა: „ღმერთო, ელენეს გოგო აყოლეო!“
მაგრამ მალე ეს იმედიც გაუქრა საწყალ ბერიკაცს: ელენეს ვაჟი შეეძინა და ამასთან ერთად ყოველივე იმედი გაქრა ოჯახში წინანდელი სიამტკბილობის ხელახლა დამყარებისა.
ამის გამო ბეკინა მეტად დაჯავრდა. მისი მოწყენილი ყოფნა, უხალისობა შვილის შეძენის შემდეგ, ცოლთან ჩუმად ყოფნა, გულს უთუთქავდა მელოგინე ელენეს, რომლის მიმხედავი, მისი შემცოდებელი მხოლოდ ერთადერთი მელანო იყო.
– ღმერთი გადაგიხდის, შვილო, ღმერთი, შენი გულკეთილობისთვის! ღმერთი გადაგიხდის! ვენაცვალე მის ძლიერებას, წვალებისა და უსიამოვნებისთვის ვყოლივარ გაჩენილი იმ დალოცვილს... მადლობას ვწირავ! რა ვქნა, რას ვიზამ?! ყოველ სულიერს თავისი ბედი აქვს. რაში სჭირდება ღმერთს ჩემი ტანჯვა-წვალება, ჩემი გაჯახირება? ვის რა დავუშავე... ჩემით რა მიქნია ვისმესთვის ცუდი?! – გულდაწყვეტილი, თავის სიცოცხლეში გაუხარებელი, ელენე ცდილობდა დღევანდელი მწუხარებაც მოთმინებით აეტანა.
რაკი პლატონს ძმა გაუჩნდა, მან იმწამსვე ცალკე გასვლა მოითხოვა.
– ბიჭო, მე რას მიპირებ, მე, მოხუცებულ კაცს?! ნუ მისპობ სიცოცხლეს, ორიოდე დღე დამრჩენია მხოლოდ საცხოვრებლად! ბიჭო, მამა ვარ შენი, რაც უნდა იყოს! სად უნდა წახვიდე?
– მე ჩემიც ბევრი მყავს მოსავლელი! ჩემი ტვირთიც მეყოფა... სხვას არ შევაკლა ჩემი თავი! მე ჩემსას მოვუვლი, ჩემსას დავეპატრონები! – ჯიუტად და გულცივად ამბობდა პლატონი.
– ბიჭო, მოხუცებულმა მამაშენმა რაღა ქნას? ხომ იცი, რომ მე მუშაობა აღარ შემიძლია? ბიჭო, შეწყალება აღარ იციან თქვენში?
– მე შემიწყალა ვინმემ? – ჩაილაპარაკა პლატონმა და პირი იქით მიიბრუნა.
– შევცდი, შვილო, შევცდი. აღარ მეპატიება? ნუ მომიძულებ, შე კაცო, საბოლოოდ! მინდოდა, ასე რომ მომხდარიყო? მეგონა? შემაცდინა ეშმაკმა... შენც იმედი გქონდა, რომ ასე არ იქნებოდა... რა ვქნათ ახლა, ღმერთმა ასე ინება... ჩვენ რა გაგვეწყობა! ნუ გამიმწარებ, შვილო, ამ უკანასკნელ დღეებს, ნუ ჩამაშხამებ! ისევ, როგორც წინათ, ვიცხოვროთ სიამტკბილობით... ღმერთი ამისთვის ჯილდოს მოგცემს, ხელს მოგიმართავს, შეგეწევა, გაჭირვებას შეგიმსუბუქებს... კი, შვილო, კი, ჩემო საყვარელო! ვინ გაიგონა ჩვენი გაყრა! კი, ჩემო პლატონ, კი! შენი კეთილი გულის ამბავი არ ვიცი განა? რაც შენ ჩემი სიყვარული გქონდა, ასე უცებ როგორ დამეკარგება, როგორ დავიჯერო?! კი, კი, ჩემო პლატონ! – ემუდარებოდა ბეკინა გულამღვრეულ შვილს, მაგრამ ამ უკანასკნელს წინანდელი გულიც დაჰკარგოდა და გრძნობაც. იგი მტკიცედ იდგა თავის გადაწყვეტილებაზე.
პლატონს იმდენად სძულდა ახლადდაბადებული ბავშვი, რომ არც თავად უნახავს და ცოლსაც ნებას არ აძლევდა მასზე ხმა ამოეღო მასთან.
ბევრს შეეცადნენ მეზობლებიც, მამა და შვილი არ გაშორებოდნენ, მაგრამ პლატონი ვერანაირად ვერ დაიყოლიეს. ბეკინა ათასნაირ პირობებს უდებდა შვილს, რომ მამულის ნახევარში მოზიარედ არავინ შეეცილებოდა, თუნდაც კიდევ ათი შვილიც მისცემოდა, მაგრამ პლატონი მაინც თავის აზრზე იდგა. მას ახლა ასეთი პირობების აღარაფრის სჯეროდა.
რამდენიმე თვის შემდეგ მამა და შვილი გაიყარნენ. პლატონმა ძველი საცხოვრებლიდან მოშორებით აირჩია ადგილი, ჩაიტანა სამზარეულო სახლი, შეიყვანა შიგ თავისი ცოლ-შვილი და დაიწყო ისეთივე ცხოვრება, როგორც ანტონა ბრეგაძემ, რომელსაც ამ ერთი წლის წინათ ისეთი შეცოდებით უყურებდა დავითის აივნიდან.
ბეკინას მეტი შვილი აღარ მისცემია. საყვარელი შვილის მიერ მოძულებამ მეტად დაანაღვლიანა მოხუცი, მეტად დაამწუხრა და ამ მწუხარებამ კიდევაც ხუთი წლის შემდეგ ამქვეყნიდან გაიყვანა.
სიკვდილის წინ მან თავისი „პლატონი“ მოიხმო, აცრემლებული თვალებით უკანასკნელად პატიება სთხოვა „მისი სისულელისა და უჭკუობისთვის“ და „შავ-დღეზე გაჩენილი“ ძმის, უდანაშაულო ჩვილის შეწყალებას ევედრებოდა.
მართალია, პლატონმა მომაკვდავს მისი ნების ასრულება აღუთქვა, მაგრამ ბეკინა ადვილად ხვდებოდა, გრძნობდა, რომ გულწრფელად არ ჰპირდებოდა; ძმებს კეთილი განწყობა არასოდეს არ ექნებოდათ; ხვდებოდა ბეკინა და საწყალ მომაკვდავს შხამად ჩაჰყვა ეს გარემოება მიწაში.
და ბეკინა არ შემცდარა, რომ ასეთი წინათგრძნობა ჰქონდა.
№-ის მომრიგებელი მოსამართლის სახლის აივანზე ძალიან ხშირად შეგხვდებათ შავებით მორთული ხნიერი ქალი, რომელსაც ხან მზად დაკეცილი საჩივარი უჭირავს ხელში, ხან ისეა – ხელცარიელი; გვერდით უდგას ხუთი წლის პატარა შავთვალა მალხაზი ბავშვი, ჩითის ბლუზით, წითელი წუღებით, კიზიროკიანი ქუდით თავზე, უქამროდ, და მოსამართლესთან მისვლის დროის მოწევამდე ეს ქალი გულდამწვარი უამბობს ხოლმე ნაცნობებს და გარშემო შეკრებილ მაყურებლებს თავის გაჭირვებას, უსაშველობას და მწუხარებას, რაც მათ ორსავე დედა-შვილს ადგიათ მისი გერის, პლატონ სამანიშვილისგან, რომელმაც აღარც ღობე შეარჩინა, აღარც საზღვარი, აღარც ადგილი და აიძულებს საწყალ მოხუცებულ ქვრივ ქალს იწანწალოს ყოველკვირა სასამართლოში.
ეს ქალი გახლდათ, როგორც თვითონაც მიხვდებოდით, ბეკინა სამანიშვილის ქვრივი ელენე და პატარა ბავშვი – მისი შვილი, რომელმაც ჯერ არც კი იცოდა, რა თქმა უნდა, რამდენი უსიამოვნება მოიტანა მისმა გაჩენამ და ამიტომაც ასე ხალისიანად იყურებოდა აქეთ-იქით და სიამოვნებით შეჰყურებდა მოფუსფუსე ხალხს.