თავი VI
მეორე დღეს, როცა პლატონს გაეღვიძა, მზე უკვე კარგად ამოსულიყო. მან მიმოიხედა. ოთახში მასთან ერთად მხოლოდ კირილე იწვა ტახტის მეორე ბოლოში. სხვა არავინ იყო.
როგორც კი გაიღვიძა, მაშინვე გაახსენდა წინა ღამის ამბები და გული უსიამოვნოდ შეეკუმშა. უცებ წამოდგა საწოლიდან, ჩაიცვა ახალუხი, მივიდა ფანჯარასთან და ეზოში გაიხედა. იქაურობა სულაც არ ჰგავდა იმ ეზოს, სახლსა და ქონებას, სადაც წინა ღამეს იყვნენ. თავიდან ვერ მიხვდა, რას ნიშნავდა ეს, შემდეგ კი მიხვდა, რომ ჩხუბის შემდეგ აუცილებლად მეზობლის სახლში გადაიყვანეს. ბუნდოვნად ახსოვდა, რომ ის და კირილე ცხენებზე დასვეს და სადღაც წაიყვანეს, როცა ახალი გათენებული იყო. ახსოვდა, რომ იჩხუბეს, მაგრამ დეტალები არ ახსოვდა, რადგან მაშინ ძალიან მთვრალი იყო. ახლა კი გული ერეოდა, ბრაზობდა, რომ ამ გადარეულ კაცს დაუჯერა, მის სიტყვას აჰყვა და ასეთი სამარცხვინო ამბავი შეემთხვა. რა იყო ეს: უცნობ ოჯახში დაუპატიჟებლად ქორწილში მისვლა, ჩხუბი, აყალმაყალი! შემდეგ კი ასე გამოაგდეს ეზოს იქით! აბა, ამ სრულიად უცნობ სახლში, ნაჩხუბრებს, ნაცემ-ნატყეპებს რა უნდოდათ?!
„მე ოხერმა, რა მინდოდა ქორწილში სიარული?! რა მექორწილებოდა?! საქმე არ მქონდა მე, უპატრონოს, თუ?! ჰმ! თავი რატომ შევირცხვენი?! სალაპარაკოდ როგორ მივეცი ჩემი თავი ამ სულელთან ერთად ამდენ ხალხს?! როგორ არ უნდა მომკლას ჩემმა პატრონმა? როგორ არ უნდა მომკლას? რა საცოდავი ვარ! რატომ ვწუწუნებ ჩემნაირი ოხერი მამის უგულობას?!“ – და გაბრაზებული პლატონი ხან დაჯდებოდა, ხან მოუსვენრად დადიოდა ოთახში. მერე, თითქოს რაღაც გაახსენდაო, ჩაიცვა წუღები, შეიკრა ახალუხი და ჩოხას დაავლო ხელი. გაშალა, უყურა, უყურა და გაბრაზებულმა დააბერტყა იატაკზე. ჩოხა სამ-ოთხ ადგილას იყო გახეული.
„შენ კი გაუქრი შენს პატრონს!“ – წამოიძახა და კირილეს გადახედა.
ამ წამოძახებამ კირილე გამოაღვიძა.
„ადექი, პლატონ?“ – კირილე სწრაფად წამოჯდა საწოლში. პლატონმა ხმა არ გასცა.
„ძალიან არ ვცემეთ იმ ცინდალას, კოსტაა თუ პროსტა! ხა, ხა, ხა! შენ ნუ მომიკვდები, ეყოფა ერთხანზე... დიდი ხანია, მისი ჯინი მჭირდა და კიდევაც ავიხდინე სურვილი, ვიჯერე გული მისი ცემით... ძალიან კარგად არ ვიყავით?! შენ, შენ? აი და პლატონ! მტერს მოხვდა შენი მუშტი. ერთი მეც მომხვდა შეცდომით... აქამდე არ ვიცოდი, თუ ასეთი მწარე ხელის პატრონი იყავი... იცოცხლე, იმათ დღეს გვერდები ეტკინებოდათ... ხა, ხა, ხა!“ – ისე ხალისიანად ამბობდა ამას და თან იცინოდა კირილე, რომ უამისოდაც გაბრაზებულ პლატონს ამით მხოლოდ ბრაზი ემატებოდა უფრო.
მან ვეღარ მოითმინა სიძის ასეთი უდარდელობა და სიტყვა გააწყვეტინა.
„ახირებულია, ღმერთს ვფიცავარ... შენ რა სიკეთე დაგაყარეს?! დაიხედე შენს თავზე, წარბი გაქვს გაჩეხილი!“
„ძალიანაა?“ – ისე იკითხა კირილემ, ვითომც არაფერი მომხდარაო.
„გეყოფა.“
„არაფერია... ამასაც ვაზღვევინებ, სადაც იქნება... თუ დღესვე არა!“
„შენ, ჩემო ბატონო, როგორც გნებავს, ისე მოიქეცი, და ერთი ეს ჩოხა გამიკერვინებიე ვისმესთან და ჩემს გზას დავადგები...“
„როგორ, ჩოხა შემოგახიეს?! უყურე იმ ლაწირაკებს! სხვა რა შეუძლიათ, ქალებივით იმწამსვე ჩოხაში უნდა გეცნენ და ტანსაცმელი უნდა შემოგაფხრიწონ... აი მაგათ კი დავასხი თავსლაფი!“
„ბატონო, ერთი შენ ეს სიკეთე მიქენი და რამენაირად წავიდეთ...“
„ახლავე, ახლავე! კარგადაც გვძინებია! ეჰე, რამდენზე წამოსულა მზე!“
კირილე წამოდგა და აჩქარებით ჩაცმა დაიწყო.
„ამ ოხრებს მარტო ჩოხების ხევა შესძლებიათ!“ – წამოიძახა მან, ჩოხას რომ ხელი მოჰკიდა. – „სულ ერთიანად არ მოუთხლეშიათ კალთა! აი, თქვენ კი რა გითხრათ! თქვენ კი რა გითხრათ!“
დაავლო ხელი ორივე ჩოხას, გააღო აივანზე კარი, გაჰყო თავი და დაიძახა:
„ცაციეი, ცაციეი!“ – და როცა ამ დაძახილზე აივანზე ფეხშიშველა პატარა გოგომ გამოირბინა, კირილემ გაუწვდინა ჩოხები და უთხრა: – „ბიძიკო, თუ შეიძლება, ეს ჩოხები, როგორც იქნება, ისე გამიკერე... როგორც იქნება... ღამეში ღობეს გამოვედეთ და ასეთი უბედურება მოგვივიდა. აბა ჰე, შენს გაზრდას!“
გოგომ გამოართვა ჩოხები და ფეხების ბრაგუნით ჩაირბინა აივანი. კირილემ მიხურა კარი. პლატონი წარბებშეკრული აქეთ-იქით დადიოდა. კირილე ატყობდა, რომ გაბრაზებული იყო და ხმას აღარ იღებდა. მაგრამ ცოტა ხნის შემდეგ ასე ჩუმად ყოფნა ვეღარ შეძლო კირილემ და წამოიძახა:
„ახალ ჩოხებს გვიკერავენ, თუ რა დაემართათ ამ ოჯახდაქცეულებს! ახლა სადილადაც დასხდებიან და არ დაგვაგვიანდეს...“
ეს ნამეტანი იყო პლატონისათვის; იგი მიუბრუნდა და გაკვირვებით გადახედა კირილეს.
„ღმერთმანი, საკმაოდ დიდი დროა გასული. დროულად ჯობია მაინც მისვლა...“
„სად, ყმაწვილო?“
„როგორ თუ სად?.. სადაც წუხელ ვიყავით!“
„მართლა ამბობ მაგას, თუ ხუმრობ?“
„მართლა ვამბობ... რა ხუმრობა უნდა?! აბა, არ მივიდეთ?.. რა მიზეზია?“
„შენ, ჩემო ძმაო, როგორც გნებავს, ისე იარე, და მე კი შენი მგზავრი აღარ ვარ!“
„რა მოხდა, შე კაცო?.. რა მოხდა ასეთი? გინახავს, რომ ქორწილი იქნება თუ დღეობა, რამე ლაპარაკი არ მოხდეს?.. რა ვუყოთ მერე?.. მარტო ჩვენს თავზე მომხდარა, რაც წუხელ საქმე მოგვიხდა, თუ როგორაა?! ან რა იყო ასეთი რამე?.. სხვას არავის შეხვედრია თუ?“
„შენ, ბატონო, როგორც გნებავს და მე კი დრო არ მაქვს...“
„დრო არ გაქვს, თორემ გაიქცევიან შენი დედაბრები სადმე!“
„გაიქცევიან თუ გაჩერდებიან, ეგ სულ ერთია, მე დროზე უნდა დავბრუნდე სახლში. ასე უთავბოლოდ ყანყალი არ შემიძლია!“
„შე კაცო, ერთი დღე რა უნდა იყოს! მე თვეობით ვრჩები ხოლმე სახლის გარეთ, მაგრამ რომ მივბრუნებულვარ სახლში, ყოველთვის ყველაფერი ისე დამხვედრია, როგორც დამიტოვებია!“
„კაცია და გუნება!“
ამ ლაპარაკში გოგომ გაკერილი ჩოხებიც შემოუტანა, მერე მოართვა პირსაბანი წყალი ორივეს, სიძე-ცოლისძმას, და მალე ორივე ჩაცმულ-დახურულნი წასასვლელად მზად იყვნენ. კირილე ბევრს ეხვეწა, რომ შაფათაძისას დაბრუნებულიყვნენ ისევ, მაგრამ პლატონი ვერანაირად ვერ დაიყოლია. ის კი არა, პირდაპირ უთხრა სიძეს, რომ მათი ერთად მგზავრობა, როგორც ეტყობაო, მომავალში აღარ უნდა იყოს საქმისთვის სასარგებლო. ამის გაგონებამ კირილე ძალიან შეაშფოთა. შიშმა მოიცვა, პლატონი არ გაჯიუტებულიყო და უკან არ გაბრუნებულიყო მის მოსაშორებლად. სწორედ ამის შიშით კირილემ გადაიფიქრა შაფათაძისას დაბრუნება, მზად იყო ყურმოჭრილ ყმად გამხდარიყო ყველაფერში პლატონისთვის და კიდევაც მოუხშირა ისეთ ლაპარაკს, რომელიც მათი მგზავრობის მიზანს შეეხებოდა.
„პლატონ, სატირალში არ მივიდეთ?.. რომ გითხარი – დღესაა ის ტირილი,“ – მიმართა მან პლატონს.
„ჩემი სატირალიც მეყოფა, სხვისაში არ გავერევი, ჩემო ძმაო!“ – მიუგო პლატონმა და გავიდა აივანზე. კირილეც თან გაჰყვა. ეზოში ბიჭი დაინახა, მიიხმო, ცხენები მოითხოვა, მადლობა დააბარა მასპინძელთან, რომელიც უკვე შაფათაძისას წასულიყო დილიდან, და ორივენი შესხდნენ ცხენებზე.
ხმაგაკმენდილი კირილე გვერდით მისდევდა პლატონს. კირილეს გაუგებრობა კლავდა იმის შესახებ, თუ რას ფიქრობდა მისი გაბუტული ცოლისძმა – აპირებდა ახლა წასვლას მამიდა სალომესთან, თუ სახლში ბრუნდებოდა? საჭირო იყო ამ გაბრაზებული კაცის გახალისება, თორემ ასეთ გუნებაზე მყოფი აუცილებლად სახლისკენ გაემართებოდა. დიდხანს ემზადებოდა ამისათვის კირილე და ბოლოს მიმართა ცოლისძმას ღიმილით:
„პლატონ!.. კარგია, შე კაცო!.. დაივიწყე, თუ გიყვარვარ, რაც ჩემით შეგემთხვა... მიბრაზდები კიდევ?“
„სულაც არა,“ – ცივად მიუგო პლატონმა.
„როგორ არა!.. ვერ გატყობ თუ?.. შე კაცო, პეტრე მოციქულმა სამჯერ უარყო ქრისტეს მოწაფეობა, მაგრამ ამისათვის სამუდამოდ არ დასჯილა, ისევ საყვარელ მოწაფედ დარჩა და შენ ჩემით ერთი უსიამოვნება შეგემთხვა – ამას ვეღარ დამივიწყებ?! კარგია, თუ გიყვარვარ!“
პლატონს უნებლიეთ გაეღიმა ამ სიტყვებზე. კირილეს ესიამოვნა და ისე დაუტრიალდა, რომ ცოტა ხნის შემდეგ მართლა ყველაფერი დაავიწყა პლატონს. აქამდე გულამღვრეული კირილე გაახალისა ამ გარემოებამ, წაათამამა და სიტყვა შეაპარა მამიდამისის შესახებ:
„კიდევ კარგ დროს მივალთ!“ – თქვა მან.
„სად?“ – იკითხა პლატონმა.
„მამიდაჩემთან.“
„ასე შემოფხრეწილი ჩოხით მივიდე სალომესთან?..“
„შემოფხრეწილი კი არა!.. სულაც არაფერი არ ეტყობა მაგ შენს ჩოხას... ახალივითაა, თავი ნუ მომიკვდება!“
გადასახვევი ახლოს იყო და ახლა კირილე უფრო თავდადებით დაფაცურდა, რომ ცოლისძმა სახლისაკენ არ გაეშვა. რას არ მოჰყვა, რას არ მასხრობდა, როგორ არ ცდილობდა მის უფრო გამხიარულებას, რას არ იგონებდა, რომ გაეცინებინა და ამასობაში თავის სიტყვაზე დაეყოლიებინა.
აი, გადასახვევთანაც მივიდნენ, საიდანაც მარჯვნივ უნდა გაეხვიათ, თუ კირილეს მამიდასთან მიდიოდნენ.
კირილემ ხუმრობას უფრო მოუმატა. პლატონი კარგად ხედავდა, რა ცეცხლშიც იწვოდა მისი სიძე.
„პლატონ... ბიჭო, გაიხსენე პეტრე მოციქული... რა ეპატივა მას და ვისგან?! მეც მეპატიოს, ბიჭო, შენგან, რა დიდი საქმე იქნება, ერთი მეპატიოს!.. ნუ გადამკიდებ დარიკოს, თუ რაიმე სიბრალული გაქვს ჩემი, ნუ გაახელებ შენს დას ჩემზე და რა გინდა ჩემგან! თუ დარიკო გამიბრაზდა, უნდა დავჯდე სახლში და ხომ შემეხუთა სული და გული!.. მიხედე, კაცო, ღმერთს!.. ბიჭო, ერთხელ შეგცოდე, მეტი ხომ არა!.. ბიჭო, პეტრე მოციქულის ამბავი გაიხსენე, შე უღვთო, შე უღვთო!.. წამოდი აქეთ... მარჯვნივ მიდის ჩვენი გზა, მარჯვნივ, ღმერთი გამარჯვებას მოგცემს!“ – და კირილემ გადაუხვია მამიდამისისკენ მიმავალ გზაზე.
პლატონი სიცილს ვეღარ იკავებდა, გაცხარებით მოლაპარაკე კირილეს რომ უყურებდა. ერთხანს ცხენი შეაჩერა და მერე, როცა კირილემ აღვირში მოჰკიდა ხელი და მარჯვნივ გადაახვევინა, გულიანად გადიხარხარა და გაჰყვა სიძეს.
„ძალიან არ დაუშინებიხარ დარიკოს, კირილე?! ხა, ხა, ხა!“
„ნუ შეგეშინდება შენ!.. ის რომ არ მყავდეს, ჩემო ძმაო, ჩემს ეზოში ძაღლს ვერ ნახავდი გამვლელს!.. ვუფრთხილდები, არ გავაბრაზო მაინც ჩემზე – სხვა რაღა სიკეთე მაქვს მისგან?! რამდენადაც შემიძლია, ამას ვცდილობ, თუმცა ხშირად ესეც მავიწყდება, ჩემდა საუბედუროდ... ერთობ სულგრძელი ადამიანია, ძმობას გეფიცები!.. ღვთისნიერი ადამიანია, რომ იტყვიან... და შენც შეგატყობს კაცი, რომ მისი ნათესავი უნდა იყო... შეგატყობს!“ – სიცილით დაატანა კირილემ. – „თუმცა მშვენიერი სადილი კი დამაკარგვინე და შენც დაკარგე... იმ ოხერ შაფათაძეს ძალიან კარგი მასპინძლობა ექნება დღეს... ძალიან მომზადებული იყო!.. ცუდ გუნებაზე იყავი, თორემ არაფერი არ გვიჭირდა, რომ მივბრუნებულიყავით... ერთი იმათაც თვალებს დავუბრიალებდი... ცნობას მივცემდი!.. ახლა კი ასე მშიერ მუცელზე კარგა ხანს მოგვიწევს თრევა, სანამ მამიდაჩემამდე მივაღწევთ!“
„ისევ შაფათაძე გაგახსენდა?“ – გაიცინა პლატონმა. – „მე რომ შენ ვიყო, ხმასაც აღარ ამოვიღებდი... შენც საკმაოდ გერგო, ჩემო კირილე, მუშტები, შენ ნუ მომიკვდები!“
„ჩემგანაც არ დაჰკლებიათ, ნუ გეშინია... კიდევ უფრო მივართმევდი, რომ ხელიდან არ გამოეგლიჯათ!“ – კირილემ კიდევ დიდხანს ილაპარაკა თავის სიმამაცეზე, ბევრი იტრაბახა თავის მოხერხებულობაზე და მთელი გზა იმ ამბებში იყო, თუ სად რა ჩხუბი შეხვედრია, ვისთან რითი დამთავრებულა და რა ვაჟკაცობა გამოუჩენია. მაგრამ ამ ლაპარაკშიც ხშირად ახსენდებოდა დაკარგული, მიტოვებული ლხინი და ეს გახსენება უფრო უმძაფრებდა შიმშილის გრძნობას და, ამით შეწუხებული, თავს იმით ინუგეშებდა კიდევ, რომ გზაში დუქანი ეგულებოდა, სადაც შეეძლო წინა ღამეს სმით გამომწვარი ყელი დაელბო და ცარიელი მუცელიც ორიოდე ლუკმა პურით დაეკმაყოფილებინა.