თავი VII
მზე უკვე კარგად იყო გადახრილი, როცა ჩვენი მგზავრები ჯიმშერ სალობერიძის სახლს მიუახლოვდნენ. იქ კირილეს მამიდა სალომე ცხოვრობდა.
სალობერიძე ერთ-ერთი იმ აზნაურთაგანი იყო, რომლებსაც რაღაც ხერხებით დღესაც ჰქონდათ საკმარისი მამული, რომ ნორმალურად ეცხოვრათ და ოჯახისთვის თავი გაეძლოთ უპრობლემოდ. მოხუცი ჯიმშერი მართლაც ჭკვიანი და გააზრებული კაცი იყო. ამიტომაც მის ოჯახში ყველაფერი თავის რიგზე იყო. უსაქმურს აქ ვერ ნახავდით. რაც შეეძლო, შვილებისთვის განათლება არ მოუკლია. ცოცხალი გონების პატრონს, ჯიმშერს, ყველა საზოგადოებრივი საქმე აინტერესებდა და მის ახლოს ყოველთვის მოისმენდით ასეთ საქმეებზე საუბარს. თვითონაც კარგი მოსაუბრე იყო, მასთან სხვებსაც ენა ეხსნებოდათ ხოლმე და ლაპარაკის ხალისი ემატებოდათ. შეძლებული, სტუმართმოყვარე სალობერიძეს თითქმის ყოველდღე ჰყავდა სტუმარი სახლში. ზოგი მოსალაპარაკებლად მოდიოდა, ზოგი რჩევის საკითხავად, ზოგი დახმარების სათხოვნელად, ზოგიც ისე, უბრალოდ სანახავად, რომ მეგობრული კავშირი არ გაეწყვიტა ამ კაცთან. განსაკუთრებით ახალგაზრდებს უყვარდათ სალობერიძის სახლში შეკრება. აქ მათ ხვდებოდათ გულისხმიერი მასპინძელი, რომელმაც მათი აყოლიება იცოდა, რომელთანაც ისინი თავისუფლად ხუმრობდნენ, ოხუნჯობდნენ, ენამახვილობდნენ და სიამოვნებით ატარებდნენ დროს ამ ენამახვილ და ხალისიან მოხუცთან.
დღესაც შეკრებილიყვნენ აქ ახალგაზრდები და მხიარული სადილის შემდეგ ფართო აივანზე განლაგებულებს, ერთი სიცილი, ხარხარი და ყაყანი ჰქონდათ. ზალაში ისევ აულაგებელი იყო სუფრა, რადგან სადილი ახლახან დამთავრდა.
ეზოში შემოსულ კირილეს დაინახეს თუ არა, მაშინვე დაუძახეს: „კირილე! კირილე!“
კირილეს ძალიან ესიამოვნა ამ შეკრებილების დანახვა. უცნაურად დაიყვირა, ცხენს მათრახი გადაჰკრა და ცხენი, შურდულივით გაქანებული, რომელმაც თვალის დახამხამებაში გადაირბინა ფართო ეზო, კიბეზე ააგდო.
„ჰაი, ჰაი!“ – თან დასჭექა კირილემ.
„ეს დაწყევლილი უეჭველად მთვრალია! უბედურება არ მოუვიდეს!“ – წამოიძახა ჯიმშერმა და სხვებთან ერთად კიბისკენ გამოიქცა.
კიბეზე აგდებულმა ცხენმა ფეხი ვერ მოიმაგრა და წაფორთხილებული გვერდზე დაეცა. დაეცა კირილეც, მაგრამ ისევ სწრაფად წამოვარდა და ახლა გაღიზიანებული იდგა ახალგაზრდებით გარშემორტყმული.
„როგორ შეიძლება, ყმაწვილო, ასეთი გაუფრთხილებლობა?!“ – მიმართა ჯიმშერმა კირილეს.
„ბიძიას ვახლავართ!.. უკაცრავად, შენი ჭირიმე!“ – და კირილე ბიძამისს მიესალმა.
აივანზე ავიდა პლატონიც და ჯიმშერისადმი მისალმების შემდეგ სხვებსაც მიესალმა.
კირილემ ზალაში შეიხედა და, სუფრას რომ თვალი მოჰკრა, წამოიძახა:
„ამიტომაა სასიამოვნო აქ მოსვლა! იფ!.. შენი ჭირიმე, შენი, ჩემო ბიძია!“ – და იგი მივიდა მაგიდასთან, ჯერ ერთ ბოთლს დაავლო ხელი, მერე მეორეს, მესამეს და ცარიელები რომ შერჩა, ლანგრით ჩაის ჩამომრიგებელ ჯიმშერის ქალიშვილს მიაძახა:
„იმ ჩაის რომ აცუნცულებ, მაგის მაგიერად, შე ქალო, ერთი ბოთლი ღვინო შემოიტანო, ის სჯობია, ჩემო ვერიჩკა!“
„ჯერ ეს მიირთვი და მერე ღვინოსაც მოგართმევ!“ – მიუგო ვერიჩკამ.
„თუ ჩემი სიყვარული გაქვს, ჩემო ვერიჩკა, ერთი ბოთლი ახლავე შემომირბენინე!“
„კი, ბატონო!“ – უპასუხა ვერიჩკამ და სხვებს მიაწოდა ჩაი.
კირილე მთვრალი იყო და პლატონი თვალს არ აშორებდა მას. გზაზე, დუქანში, პლატონის საუბედუროდ, მათ კირილეს ვიღაც ნაცნობი ახალგაზრდები შეხვდნენ და ძლივსძლივობით დააშორა მათ თავისი სიძე მისგან დატანჯულმა პლატონმა. ახლა ისე მოუნდა კირილეს ღვინო ბოთლების დანახვაზე, რომ მისი გადათქმევინება სრულიად შეუძლებელი იყო. რა ხერხი არ იხმარეს, რომ როგორმე ზალიდან აივანზე გამოეტყუებინათ. ჰპირდებოდნენ: „აი, აგერ მოგიტანთ ღვინოსაო, აი აგერო“. მაგრამ ბოლოს კირილემაც შეატყო, რომ თხოვნას არავინ უსრულებდა და გაბრაზდა, გული მოუვიდა, გაწყრა.
„რა იქნა, კირილე... ასეთი ყველას შეწუხება გაგონილა? დაწყნარდი, ყმაწვილო!“ – მივიდა მასთან პლატონი. – „ნუ შეაწუხე ყველა!“
კირილემ ერთი თვალით გადახედა და მიაძახა:
„ვის ყველას ვაწუხებ, ბიჭო, ვის ყველას?.. თუ, ყველად შენი თავი მიგაჩნია?.. რა მოხდა, თუ იცი? დედინაცვალს ერთს კი არა, ათს გიშოვი!.. ბიძია, თუ შენ გაწუხებ, ბოდიში მომიხდია და ამას რა აწუხებს, კითხე, თუ გიყვარდე!..“
„დაწყნარდი, ყმაწვილო!“ – შეუტია შეშინებულმა პლატონმა, რომ კირილეს მეტი არ წამოსცდენოდა.
„ძალიან არ წუხს?! ერთ უშვილო დედაბერს ეძებს სადედინაცვლოდ და მითხარით, ჩემგან რა შეწუხება მიუყენებია... დავდევ უკან მეძებარივით!.. იქნებ, ბიძია, გეგულებოდეს სადმე უშვილო დედაბერი და ამ ყმაწვილს იქნებ გული დაუმშვიდო!..“
პლატონი გაშრა, სირცხვილისაგან ცოცხლებში აღარ ერია. მზად იყო იქვე გაეგორებინა ეს მთვრალი კაცი, რომელსაც აღარც კი ესმოდა არაფერი ამქვეყნისა, რომელიც სრულ გონებაზე აღარ იყო და რომლისგანაც ამდენი უბედურება გადახდა სულ მცირე ხანში. მაგრამ თავი შეიკავა, რაღაც წაიბუტბუტა, აივანზე გავიდა და მოაჯირს მიეყრდნო გაბრაზებული. კირილე კი თავისას არ იშლიდა.
„კოსტა!“ – მიაძახა მან ზალაში შემოსულ მოსამსახურე ბიჭს. – „კოსტა, ბიჭო, ღვინო! არ გესმის შენ?“
„ახლავე, ბატონო!“ – მიუგო ბიჭმა და უცბად გავარდა ზალიდან.
ღვინო მაინც არავის მოჰქონდა.
„ვერიჩკა, ასე გაფუჭდით?“ – მიაძახა მამიდაშვილს კირილემ. – „ღვინო გამოგელიათ?!“
„ახლავე იქნება!“ – წამოიძახა ვერიჩკამ და ესეც საჩქაროდ ჩამოეცალა კირილეს.
კირილემ ცოტა ხანს კიდევ უყურა და ბოლოს მოთმინება დაეკარგა. წარბშეჭმუხნული მიიხედ-მოიხედა ზალაში, ქუდს ხელი წამოავლო და აჩქარებული ნაბიჯით გაემართა ზალიდან, გაიარა აივანი და ეზოში ჩავიდა.
„სად მიხვალ, ყმაწვილო?“ – მიაძახა ჯიმშერმა.
კირილემ ხმაც არ გასცა, ჩავიდა ქვევით, შეჯდა თავის ცხენზე, წამოვიდა აივნისკენ და პლატონს ბრძანებლობით შესძახა:
„წამოდი... პლატონ!.. არ გესმის?“
„ხომ არ გადარეულხარ, ყმაწვილო?..“ – მიუგო პლატონმა აივნიდან.
„სად უნდა წახვიდე, ყმაწვილო?..“ – მიმართა ჯიმშერმა. – „სად უნდა წახვიდე?“
„არ გესმის შენ ჩემი?“ – ისევ შემოსძახა პლატონს. – „ცხენზე შეჯექი ახლავე, თორემ!“
„ნუ ირევი, ყმაწვილო!“ – კიდევ მიმართა ჯიმშერმა. – „ჭიქით დალიე ღვინო, თუკი ასე გულით გინდა!..“
„თქვენი ღვინის მწყურვალეს თავზე ნაგავი დავასხი!.. შენ, ეი, პლატონ, ჩემი არ გესმის?!“
ჯიმშერი გაჩერდა ამის გაგონებაზე. პლატონი მივიდა მოაჯირებთან და გაბრაზებით გადასძახა:
„რა ღმერთი გიწყრება, კირილე?.. რა ღმერთი გიწყრება?! ასეთი გადარევა იქნება?!“
„არ მოხვალ?“
„სად უნდა წამოვიდე, ყმაწვილო?“
„არა?!“ – იყვირა კირილემ, მიატრიალა ცხენი და ხმალამოღებული შურდულივით გაექანა პლატონის ცხენისაკენ.
„მოკლა ცხენი, ცხენი მოკლა!“ – იყვირეს აივანზე და უეჭველად ცხენი საშინლად დაიჭრებოდა, რომ აივნიდან ჩამოქანებულ პლატონს ქვა არ ესროლა ცხენისთვის და მისი შეშინებული ცხენი გვერდზე არ გადამხტარიყო. სამაგიეროდ, ძლიერად მოქნეულმა და ცხენს აცილებულმა ხმალმა მთვრალი კირილე მარჯვნივ ისე გადაიტანა, რომ თავი ვეღარ შეიმაგრა და მიწაზე მძიმედ დაეცა.
კირილე კინაღამ ხმალს წამოეგო. ატყდა ერთი წივილ-კივილი. ყველა მისკენ მირბოდა და მათ წინ კიდევ პლატონი.
„მიშველეთ, მიშველეთ!“ – გამოვარდა და მისკენ გაექანა ხნიერი ქალი, რომელსაც უკან ვერიჩკა მისდევდა.
კირილე კი წამოდგა ფეხზე, აიღო ხმალი და პლატონისაკენ წამოვიდა დასარტყმელად, მაგრამ პლატონს წინ ჩამოუდგა ერთი ახალგაზრდთაგანი, ხელი ჩაავლო კირილეს და ხმალი ქარქაშში ჩააგებინა.
„კირილე... შვილო... რა იყო?.. რა მოგივიდა, გენაცვალოს მამიდაშენი!“ – ალერსით ეუბნებოდა ხნიერი ქალი, მამიდამისი სალომე, მაგრამ კირილეს ამისი არაფერი ესმოდა. გაბრაზებისგან ხმაგაკმედილი მოაჯდა ცხენს, მათრახი შემოჰკრა და თქრშიალით გაექანა ჭიშკრისაკენ.
„გაუღეთ... გაუღეთ მაგ დაწყევლილს ჭიშკარი... გაუღეთ... მაგ თავზე ნაგავდასხმულს, მაგას!“ – მიაყვირა უკან ჯიმშერმა.
„რა არის, ყმაწვილო... რა საქციელია?..“ – შეუტია ჯიმშერს სალომემ. – „რა ჭკუაა ახლა მაგ?..“
და შეწუხებული ქალი, ერთ ადგილას გაშეშებული, მისჩერებოდა ქვევითკენ მიმქროლავ ძმისწულს, რომლის ქუდიღა მოჩანდა, თითქოს ქარისგან მოტაცებული, ღობეების სარებს ზევით.
„რა იყო? რა მოუვიდა მაგ უბედურს?.. ვინ აწყენინა, ასე რომ გაგიჟდა მაგ შავბედობაზე დაბადებული!“ – წუწუნებდა სალომე.
პლატონი ამქვეყნად აღარ იყო ჯავრით.
„რატომ მკვდარი არა ვარ ახლა... რატომ ფეხები არ მომტყდა და მაგას წამოვყევი?“ – გაიძახოდა საცოდავი.
„რა ვუყოთ, ბიძიკო... შენი რა ბრალია... მაგ დაწყევლილმა ასე იცის ყოველთვის!.. მადლობა ღმერთს, რომ ასე ადვილად მოვრჩით კიდევ!“ – გაიცინა ჯიმშერმა.
„თქვენ ნუ მომიკვდებით, რაც მე ამ ორ დღეში გადამხდა მაგისგან, არ ვიცი, თუ როდისმე კაცს ამდენი გასაჭირი ენახოს ერთი კაცის მიზეზით...“ – ნაღვლიანად ამბობდა პლატონი და მოჰყვა, რაც ამბავი მოუვიდა შაფათაძისას, კირილე როგორ დათვრა გზაზე დუქანში, საიდანაც ძლივსძლივობით წამოიყვანა აქეთ. ეს კაცი, რომელსაც წინანდელი მწუხარებაც ეყოფოდა, ამ ახლად გადახდილი უსიამოვნების შემდეგ, მეტად გამწარებული იყო. ამიტომ ისეთი კილოთი ლაპარაკობდა, მართლაც შეეცოდებოდა კაცს, რომ თვით ამბავი სასაცილო არ ყოფილიყო.
„სადღაც ჩაიმსხვრევა ახლა ის უბედური და ერთი საცოდაობა უნდა მოხდეს!“ – წაილაპარაკა მწუხარებით სალომემ.
„ჩაიმსხვრევა კი არა... ერთი შენ, ჯავრობ კიდევ!“ – მიმართა ჯიმშერმა.
„აბა, რა... ო, ღმერთო, ღმერთო!“ – ამოიოხრა სალომემ და აივნიდან სახლში შევიდა.
პლატონის მოთხრობილმა ამბავმა იქ მყოფთ ბევრი სხვა წინანდელი თავგადასავალი გაახსენა კირილესი და ცოტა ხნის შემდეგ აივანზე ისევ სიცილ-ხარხარი და ხმაური ისმოდა. ისევ კარგ გუნებაზე დადგნენ ყველანი და წინანდებურად სიამოვნებდნენ.