ნაწილი მეორე — თავი VIII
კვირა დღე იყო. თეიმურაზი, თავჩაქინდრული, დილიდანვე უმისამართოდ, უაზროდ და უმიზნოდ დადიოდა გორის ბაღების გარშემო. შემდეგ, ნანგრევებად ქცეულ ხუთკარიან ციხეში ხმაურით ავიდა, კედელზე აცოცდა და დაფიქრდა.
მარგოს გამო დაწყნარებული გული ამ ხეტიალსა და მარტოობაში თავისთავად მოუბრუნდა. გუშინდელი დარდი დღევანდელმა მწუხარებამ დაჩრდილა.
სადღა წავიდეს თეიმურაზი? ვის მიადგეს კარზე? ვის აეკიდოს სამადლოდ? კიდევ ვის შეაფაროს თავი, როცა ყველას სძულს? არსად და არავის. ყველა გზა გადაჭრილია და დამხმარე ხელიც არსაიდან არ ჩანს.
ოოჰ, ნეტა შეეძლოს თეიმურაზს ქვის ზიდვა, აგურის ზელვა, შალაშინის, ანუ ხის დასამუშავებელი ხელსაწყოს, ან ჩაქუჩის მოხმარება! ისიც ხალისით და სიხარულით ჩაერეოდა მაშინ აგერ იმ მუშებში, რომლებიც მიწისძვრისგან დანგრეულ გორის სახლებზე მუშაობენ. ჩაერეოდა და შავ ლუკმას, ანუ მძიმე შრომით მოპოვებულ საჭმელს, თავის ოფლით გააგემრიელებდა.
თეიმურაზმა ითხოვა კიდეც შავი მუშაობა, ანუ მძიმე ფიზიკური შრომა, მაგრამ ზედ რომ შეხედეს და სათვალეები დაუნახეს, დასცინეს და ცივად გააბრუნეს.
ცოლის ღალატის შხამიც თითქმის დაავიწყდა. გული წინანდელივით აღარ უბორგავს, ანუ აღარ აწუხებს. იქ დაბუდებული გველის წიწილებიც გაიძურწნენ და შხამიანი ნაღველიც თავისთავად დაიწურა. დარჩა მხოლოდ შავი სევდა, - ისიც დალექილი და დაწრეტილი, ანუ დამშვიდებული და შემცირებული.
თეიმურაზის ფეხქვეშ დანგრეული გორი ფუსფუსებს. ციხის მარცხნივ და უკან ბაღები გადაჭიმულან. მარჯვნივ მტკვარი და ლიახვი ერთმანეთს ეხუტებიან. გაღმა რკინის გზისა და ნავთის სადგურები ჩანან. უფრო ქვევით მატარებელი შავი გველივით ოხვრით და ქშენით მიცოცავს. გამოღმა ნაცრისფერ კლდეში უფლისციხეს მესამე თუ მეოთხე ათასეული წელია სძინავს. მტკვარი თვალუწვდენელ სიგრძეზე ვერცხლის ქამარივით ჩაწოლილა უტყეო ჭალებსა და უკაცრიელ კალაპოტში. აღმოსავლეთით მტრედისფერი ნისლში ოდნავ ჩანან ქსნის ქედი და ზედაზენი. დასავლეთით და ჩრდილოეთით ქართლის მინდორი დილის ბურუსში და მთების კალთებში იკარგება, ხოლო სამხრეთით, იქვე, სადგურის თავზე, ტყით შემოსილი თრიალეთის ტოტი აღმართულა.
თეიმურაზი გორში რომ მარტო დარჩებოდა, სადმე კუთხეში მიწოლილი, ლუკმა პურის დევნით მოქანცულ-მოშხამული, ან როცა „არას“ მოლოდინში ორ-სამ საათს იჯდა გაყინული, აზრით ისევ ნაშინდარში გადაფრინდებოდა ხოლმე, ისევ მარგოსკენ მიილტვოდა, ისევ თავის ერთადერთზე ფიქრობდა და ზრუნავდა, ისევ თავის მეუღლეს ევლებოდა, მაინც მას დაჰთრთოდა და დაჰკანკალებდა.
მისი მოღლილი გული ახლაც კვნესის და წუწუნებს:
- იქნება მოტყუვდი? იქნება ბებერ თომას დაავიწყდა ორი თვის ამბავი? ან ეგებ მაშინ ჯაყომ ხუმრობით დაასახელა თომა, ან მატარებელმა დაიგვიანა, ან კიდევ... ვინ იცის, რა იყო და როგორ იყო? რატომ დაიჯერე ასე ადვილად მარგოს ღალატი? რატომ აფორიაქდი და აფეთქდი თოფის წამალივით? ვთქვათ, ასეც მოხდა: ჯაყომ მარგო დაიმორჩილა. მისი სუსტი ნებისყოფა დაიმონა. მერე? რა მიზეზია? რატომ გაგცვალა მარგომ ჯაყოზე? რატომ გამოდგა უგეში ჯაყო იმ ბრძოლაში ჯადოსანი და დაუმარცხებელი? სად არის ფესვი ასეთი უცნაური არჩევანისა? ცხადზე ცხადია მხოლოდ ერთი რამე: მარგოს რომ ჯაყოს მაგივრად სხვა ვინმე შეხვედროდა, - შენზე შეძლებული და ჯანიანი, - ისევ ეს ამბავი დაგემართებოდა: მარგო თავს დაგანებებდა და იმ უცნობს მიეკედლებოდა. მაშ ჯაყო რა შუაშია? ცხადია, ჯაყო უბრალო შემთხვევაა და თეიმურაზის უბედურებაში ბრალი არ მიუძღვის.
უცებ რასპუტინი გაახსენდა, - ბნელი, ბინძური და სულელი ციმბირელი გლეხი. გაიხსენა და ჯაყოს დაუპირისპირა. ხევისთავი კარგად იცნობდა შავი რუსეთის შავ ბედს - ჭუჭყიანსა და სალოს გრიშკას. ალღო არ ატყუებდა თეიმურაზს: ცხადია, ცხადზე ცხადია, რომ რასპუტინიადის რელიგიურსა და მისტიურ ბოდვას სარჩულად ედო ბნელი და უძლიერესი სქესი, რომელმაც იმ ქადაგს სეფე ქალებიც კი დაუმორჩილა, ტახტამდე ააგდო და უგვირგვინო მეფედ აქცია. რამდენი ათასი ყოფილა ასეთი მაგალითი! რამდენ ათას წარჩინებულ დედაკაცს აუყვანია საყვარლად მეჯინიბე ან მზარეული, მებაღე ან შოფერი! აი თუნდაც მარგოს ნათესავი კნეინა „გიჟი ბაბალე“. მთელ ქალაქს ახლაც ახსოვს უმაგალითო სკანდალი: ბაბალე თავის მეჯინიბეს ჰყვარობდა, მეჯინიბეს! ერთი რომ არ ეყო, თავისი მოურავი ნაზარიანციც კუროდ დაისვა და თავისი ჭუჭყიანი ნაჩუმარი, ანუ საიდუმლო, არც კი დაჰმალა. ხოლო მისი ქმარი - მეფის გენერალი, კეთილშობილი, განათლებული და პატივდებული ელიზბარ ყაფლანიშვილი მხოლოდ განზე გადგა და თავის გამეძავებულ მეუღლეს თავისი გვარიც არ ჩამოართვა. უფრო მეტიც - ფულსაც კი აძლევდა და ეტლებსა და სასახლეს უნახავდა!
კნეინა ელისაბედ ტაშისკარელი, ათიოდე წარჩინებული საქმრო რომ დაიწუნა, შარშან ყასაბს გაჰყვა ცოლად, ყასაბს - სისხლიანს, ქონიანსა და ჭუჭყიან სალახს, ანუ უხეშ ადამიანს!
კიდევ მრავალი მაგალითი ახსენდება თეიმურაზს. ახსენდება და თავის თავს ეკითხება:
- რით სჯობიან ჯაყო ჯივაშვილს ბნელი გრიშკა რასპუტინი, ქონიანი სალახი და ნეხვიანი მეჯინიბე?
- არაფრით, არაფრით!
რა თქმა უნდა, არაფრით! ხევისთავი გამწარებულია, მაგრამ სამართლიანობის უნარი ჯერ კიდევ შენარჩუნებული აქვს.
- ოღონდაც არაფრით, ოღონდაც!
მაშ ვინ, რამ დაატეხა თეიმურაზს ასეთი უმაგალითო სირცხვილი, ასეთი გაუძლისი უბედურება? ისევ თავის თავს უნდა უჩიოდეს და ემდუროდეს თეიმურაზი, ისევ თვითონ არის ბრალიანი და დამნაშავე. ის მეტისმეტად გადაჰყვა მწიგნობრობას, საზოგადო საქმეს და ქვეყნის ცხოვრებას, ზანზიბარსა და ეშმაკის კუნძულს, ლოიდ ჯორჯსა და მაროკოს, კლემანსოს და ლიბერიის რესპუბლიკას. გადაჰყვა თეიმურაზი და დაივიწყა, რომ გვერდით ცოლი ჰყავდა, რომ მარგოც დედაკაცი იყო, რომ იმასაც უნდოდა მოვლა და პატრონობა, მზრუნველობა და სიყვარული, რაც მარგოს თეიმურაზმა დააკლო, ჯაყომ შეუვსო. - აი უბრალო, მარტივი და ბუნებრივი ამბავი, რომელიც გაცხარებულმა თეიმურაზმა მეტისმეტად გაჰბერა და გააჭიანურა.
კიდევ ახსენდება თეიმურაზს:
მარგო სხვებისთვის გულცივი, თავშეკავებული, მშრალი და მიუწვდომელი დედაკაცი იყო. ამიტომ ერიდებოდნენ მამაკაცები და სიყვარულის ნაცვლად პატივს სთავაზობდნენ. ხოლო სისხლჭარბიანმა ჯაყომ, ანუ ძლიერი ვნებების მქონე ჯაყომ, მეორე მხრიდან მოუარა და პატივსა და შორი გზას ძალა ამჯობინა.
თეიმურაზს ისიც ახსენდება, რომ ქალი დაუმთავრებელი ბავშვია, - სუსტი, უღონო, გულჩვილი, მორცხვი და ნაზი; რომ მას აქვს თავისებური თვალი და ყური, აზროვნება და გრძნობა. ქალური ალღო და ზნეობა, მდედრული შეგნება ამ ქვეყნის, მისი ხმის, ფერის, წესრიგისა და კანონების - ყოველივე მამაკაცისთვის უცხო, უხილავი და მიუგნებელი.
გაიხსენა თეიმურაზმა ის მოურევნელი გაჭირვებაც, ანუ დიდი გაჭირვება, რომელიც ქმრის დაუდევრობით თავზე დაატყდა მარგოს: ავეჯისა და მორთულობის თანდათანობითი გაქრობა, ბნელსა და ნესტიან ოთახში სულის შეხუთვა, დაკერებული ორიოდე კაბა, დაგლეჯილი ფეხსაცმელი, დაძონძილ-დაკონკილი საცვალი, უხეირო საჭმელი, ზოგჯერ შიმშილიც, ჭუჭყი, სიცივე, დაკნინება და გაველურება.
- ღმერთო ჩემო! - წამოიძახა გულში თეიმურაზმა. - რამდენი უბედურება აიტანა საბრალო მარგომ, რამდენი! დაიტანჯა და ჯვარს ეცვა საწყალი დედაკაცი! არა, მარგო უბრალოა: მას არა აქვს ნებისყოფა, სიმტკიცე და გამძლეობა. დაიტანჯა საწყალი მარგო! დაიტანჯა და დაილია, დადნა და ჯვარს ეცვა! უბედური მარგო! საბრალო დედაკაცი!
ბოლოს, თეიმურაზმა გულის ნაუბარს დაუჯერა და მარგოს ბრალი სავსებით თავის კისერზე გადიდდა. კვლავ ციხის კედელზე იჯდა, ისევ შუბლში მჯიღს იცემდა და ზოგჯერ გულში, ზოგჯერ კიდევ ხმამაღლა გაჰკიოდა:
- ახია ჩემზე, ახი! ეგრე მინდა, ეგრე! ეს ერთი და სხვა ათასი!
გაახსენდა თეიმურაზს ლევანაშენის წამებაც და ის საზარელი ღამეც, რომელიც ჯაყოს დუქანში გაატარა; გაახსენდა ჩირქი და ტალახი, რომელიც იმ ღამეს და იმ დღეს მარგოს შეასხა; მოიგონა თავისი დაჩაგრული მეუღლის შებღალვა და შებილწვა; მოიგონა და თვითონვე შერცხვა თავისი სიფიცხისა და აპრიალებისა, ანუ სიბრაზის სწრაფად გამოვლენისა. მაშინდელ როშვას, ანუ გაბრაზებას, დღეს გულში ნანობდა და უდანაშაულო მარგოს წინაშე ბოდიშს იხდიდა:
- ჩემო საბრალო მარგო! ჩემო უმანკო მარგუში! ჩემო საწყალო მარგალიტო! ჩემო ერთადერთო მეგობარო! მიუტევე შენს თეიმურაზს, თუ მან შეურაცხყო და წაბილწა შენი წმინდა სული და უმწიკვლო სახელი!
ვიღაც უჩინარი, ავი და ბოროტი სული გვერდით მოუჯდა უკვე განწმენდილ თეიმურაზს. გაშმაგებით ებრძვის იმის გულს და ხანგამოშვებით ახსენებს მამაკაცის თავმოყვარეობას:
- სირცხვილი? საქვეყნოდ თავის მოჭრა? შენი გამასხარავება? ყველანი ზურგის უკან დაგცინიან, ხევისთავის სახელს თელავენ, პატივს აღარ გაძლევენ, კარებს გიკეტავენ და ზურგს გიჩვენებენ.
ხანგრძლივსა და მწარე ბრძოლაში, ბოლოს, გულმა ამპარტავნობას სძლია და საბოლოოდ დაიმორჩილა.
თეიმურაზი იმ დღეს პირველად გრძნობს მარტოობის სიმწვავეს, ეულობის ტკივილსა და უპატრონობის გაუძლისობას. არც წინათ და არც ახლა თეიმურაზს თურმე მარგოს მეტი ამ ქვეყნად არავინ ჰყოლია. მისი თანაზიარნი და მიმყოლნი თურმე მხოლოდ ქუჩაში, კრებებსა და ჭამა-სმაში ყოფილან თეიმურაზის მეგობრები. ახლა კი როცა მას ლხინი ჭირად შეეცვალა, როცა მიშველება, გამხნევება და ნუგეში დასჭირდა, - ყველანი გაიფანტნენ და ცხოვრების ულმობელ მოედანზე თეიმურაზი მარტოდმარტო დატოვეს. მხოლოდ ერთგული მარგო ედგა გვერდით, მხოლოდ მან გასწია თეიმურაზის ავბედითი უღელი, მან გაიზიარა მისი ჭირი და მწუხარება, შიმშილი და უძილო ღამე, შავი სევდა და მწარე ცრემლი.
განა მარგომ ცხადად არ დაუმტკიცა თავის ქმარს ცოლის ერთგულება, მეგობრის მოვალეობა, უსაზღვრო მოთმინება და საარაკო გამძლეობა? ახლა კი თეიმურაზს ეს ერთადერთი მეგობარიც უნდა ჩამოაშორონ?! და თეიმურაზმა მოულოდნელად იგრძნო თავზარდამცემი შიში ბავშვისა, რომელიც დედამ უცხო და ბნელ ქვეყანაში თავის კაბის კალთას ჩამოაშორა და მარტოდმარტო დატოვა. იგრძნო ასეთი შიში თეიმურაზმა და აჟრჟოლდა, დაიბნა და აჩუყდა. და როგორც უპატრონოდ მიგდებული ბავშვი დარბის ჩაბნელებულ ქალაქში და აკანკალებული ხმით გაჰკივის: „დედა! დედილო! სადა ხარ, დედილოო“, თეიმურაზიც ასე ეულად იჯდა გორის ციხის კედელზე და იძახდა:
- მარგო! ჩემო მარგუში!... ჩემო მარგარიტავ! ჩემო მარგალიტო! მომწყინდა უშენობა... დავიტანჯე უშენოდ. ალბათ უჩემოდ შენც გიკვნესის გული. ალბათ შენც დაგელია თვალი ჩემს მოლოდინში.
არა, თეიმური ვერ გაუძლებს ობლობას! ვერ დარჩება თავის დახაშმულ ბედის ანაბარად, ანუ ბედის იმედად, მარტო ვერ გასწევს ცხოვრების უღელს! იგი რკინასავით დამძიმდა და კლდესავით დააწვა თეიმურაზის ჩამტვრეულ ხერხემალს.
- წავალ ნაშინდარში, ხელს ჩავავლებ ჩემს ცოლს და წამოვიყვან. ქვეყანა დიდია. შიმშილით არ დავიხოცებით. დღე და ღამეს გავასწორებ, თუნდაც მოჯამაგირედ დავდგები... ჩემს მარგოს კი დედოფლად დავისვამ და ერთგულად ვემსახურები. ალბათ თავი და ხელი ვერ გავანძრიე წესიერად, თორემ ჩემისთანა კაცი მართლა როგორ მოკვდება შიმშილით! ვიშოვნი ერთ ლუკმა პურს, ყოველთვის ვიშოვნი! ვიშოვნი და ამიერიდან მხოლოდ მარგოსთვის ვიცხოვრებ და მხოლოდ იმას შევსწირავ დანარჩენ ჯან-ღონეს და სიცოცხლის დღეებს. კმარა! გათავდა ჩემი საზოგადო მოღვაწეობა! ახლა ჩემთვის და მარგოსთვის უნდა ვიცხოვრო. თუნდაც ერთ საათში დაღუპულან და წყალსაც წაუღია ზანზიბარიც, ლიბერიაც, რურიც, მოსულიც, სუდანიც, ბესარაბიაც, ეშმაკის კუნძულიც და ბოტოკუდებიც, ლოიდ ჯორჯიც და ერიოც, პუანკარეც და კერზონიც, მაკდონალდიც და მუსოლინიც, წიგნიცა და... ქართული საქმეც! დიახ, ქართული საქმეც! მორჩა და გათავდა!
დიახ, მორჩა და გათავდა!
მაგრამ... თეიმურაზის გული გონებას არ ემორჩილება. ცარიელია იგი. შიგ ბნელი ღამე ჩაწოლილა.
რწმენას ეძებს თეიმურაზ ხევისთავი; ეძებს ღმერთს ან სატანას, ზეციურს ან მიწიერს. სულის სიბნელეს ისევ ის სჯობია, რომ გულში შავი ქვა ედოს, ურწმუნო სულის ტარება და ცარიელი გულით სიარული აღარ შეუძლია, არა!
იმ საშინელი ღამის შემდეგ, როცა ივანემ თვალი აუხილა, თეიმურაზს პატარა სახარება თან დააქვს ჯიბით, მალვით კითხულობს ღვთის სიტყვას თეიმურაზ ხევისთავი, თითქოს სასირცხვილო საქმეს სჩადის და დღის ნათელს ერიდება. ახლაც ამოიღო და გადაშალა. ქაღალდის არშიაზე ორ წარწერას წააწყდა:
„განიყვეს სამოსელი ჩემი და კვართსა ზედა იყარეს წილი“.
თეიმურაზმა თავისი მამის ხელი იცნო. როდის წააწერა, როდის იწინასწარმეტყველა ავთანდილმა? სულ ერთია. ცხადია მხოლოდ, რომ ბაგრატოვანთა დევიზი უკვე გამართლდა თეიმურაზის კისერზე. უკვე გაიყვეს მისი სამოსელი და კვართზე წილი ყარეს. ავმა ბედმა ცოლიც კი წაართვა ხევისთავს, ხოლო მისი თავი ნახიზნევ ჯაყოს შეუგდო ხიზნადვე.
- უცნობელ არიან გზანი შენნი, ჰოი უფალო! (ანუ: შენი გზები გაუგებარია, უფალო!)
„ჰსაჯენ, უფალო, მავნებელნი ჩემნი და ჰბრძოდე მებრძოლთა მათ ჩემთა“ (ანუ: განსაჯე, უფალო, ჩემი მავნებლები და ებრძოლე ჩემს მებრძოლებს) - წაიკითხა მეორე მინაწერიც და გაახსენდა საფლავის წარწერა ტრაპიზონში დამარხულ ქართველთა მეფის სოლომონისა.
გაიხსენა სამშობლოდან განდევნილი მეფის ხვედრი და თავის თავს შეადარა.
- მეც ემიგრანტი ვარ, - გაიფიქრა, - ემიგრანტი ჩემივე ქვეყანაში, უცხოელი ჩემივე მოძმეთა შორის. ღმერთო, მიშველე!
მერე გადაშალა მათეს სახარების მეექვსე თავი. ჯერ გულმოდგინებით, სასოებით და პირჯვრის წერით წაიკითხა „მამაო ჩვენო“, მერე მეშვიდე თავი გადაფურცლა და ასეთივე სასოებით ჩაიკითხა:
„ნუ განიკითხავთ, რათა არა განიკითხნეთ. (ანუ: ნუ განიკითხავთ სხვებს, რათა თქვენც არ განგიკითხონ.)
რამეთუ რომლითა განკითხვითა განიკითხვიდეთ, - განიკითხნეთ, და რომლითა საწყაულითა მიუწყოთ, - მოგეწყოს თქვენ. (ანუ: რადგანაც რა განკითხვითაც განიკითხავთ, იმით განგიკითხავენ თქვენც, და რა საწყაულითაც გაუზომავთ, იმით მოგეზომებათ თქვენც.)
ანუ რასა ჰხედავ წველსა თვალსა შინა ძმისა შენისასა, და დვირესა თვალსა შინა შენსა არა განიცდი? (ანუ: ან რატომ ხედავ ბეწვს შენი ძმის თვალში, და დვირეს, ანუ დიდ მორივით ნაწილს, შენს თვალში არ გრძნობ?)
ანუ, ვითარ ჰქვა ძმასა შენსა: მაცადე და აღმოგიღო წველი თვალისაგან შენისა; და აჰა ეგერა დვირე თვალსა შინა შენსა. (ანუ: ან როგორ ეტყვი შენს ძმას: მაცადე და ამოგიღებ ბეწვს თვალიდან; და აჰა, დვირე შენს თვალშია.)
ორგულო! აღმოიღე პირველად დვირე თვალისაგან შენისა, და მაშინ იხილო აღმოღებად წველი თვალისაგან ძმისა შენისა. (ანუ: თვალთმაქცო! ამოიღე ჯერ დვირე შენი თვალიდან, და მერე დაინახავ, როგორ ამოიღო ბეწვი შენი ძმის თვალიდან.)
ნუ მიჰსცემთ სიწმინდესა ძაღლთა, ნუცა დაუფენთ მარგალიტსა თქვენსა წინაშე ღორთა, ნუ უკვე დაჰთრგუნონ იგი ფერხითა მათითა, და მოიქცენ და განგხეთქნენ თქვენ. (ანუ: ნუ მისცემთ სიწმინდეს ძაღლებს, ნურც დაუფენთ თქვენს მარგალიტს ღორების წინაშე, რათა არ გათელონ ის ფეხებით, და მოტრიალდნენ და არ დაგგლიჯონ თქვენ.)
„ითხოვეთ და მოგეცემათ; ეძებეთ და იპოვით; დააკაკუნეთ და გაგეღებათ.“
ამ დროს ქვემოდან ზარის ხმა მოესმა. თეიმურაზი ციხის კედლიდან ჩამოცოცდა და ნელი ნაბიჯით ქვემოთ დაეშვა.
ურწმუნო თეიმურაზი თავისი ჯვრისწერის დღის შემდეგ ეკლესიაში არ შესულა. თუ ქაშვეთის ან სიონის ეკლესიაში როდისმე საზეიმო პანაშვიდი გამოცხადდებოდა, საზოგადო მოღვაწე ეკლესიის ეზოში გამოჩნდებოდა და დროს ლაპარაკში გაატარებდა. ახლა კი ისე მიდიოდა ღვთის ტაძრისკენ, როგორც ოცდახუთი ან ოცდაათი წლის წინ თავის დედასთან ერთად მიდიოდა აღდგომის ღამეს ნაშინდარის ეკლესიაში. ის მიდიოდა იმედით, გულის ფანცქალით, სიხარულით და რწმენით.
თეიმურაზ ხევისთავი გრძნობდა, რომ მის ნატანჯ გულში სულიწმინდა ჩაფრინდა. ან იქნებ თვითონ თეიმურაზი მოსწყდა ცოდვილ სამყაროს და მიუახლოვდა ზეციერ მამას, რომელსაც დიდი ხანია ეძებდა და მოუწოდებდა.
იმ ეკლესიის ფართო გზა ჯერ ბილიკად ქცეულიყო, მერე ისიც წაშლილიყო, ბალახით დაფარულიყო და ეკალ-ბარდებით მოედო.
ეკლესიაში დაახლოებით ოცი მოხუცი იდგა. თეიმურაზი ბნელ კუთხეში დადგა. მან გაიხსენა ძველი, დავიწყებული, უბრალო ლოცვები და უჩინარ ღმერთს აკანკალებული ჩურჩულით შეჰღაღადა:
„წმინდაო მამაო, წმინდაო ძლიერო, წმინდაო უკვდავო, შეგვიწყალენ ჩვენ! დიდება მამასა, და ძესა, და სულსა წმინდასა, ამინ!“
დიაკონმა სამოციქულო დაასრულა. მღვდელმა სახარება ჩურჩულით და იმედით წაიკითხა. თეიმურაზი სულგანაბული უსმენდა მრუში ქალის იგავს.
მწიგნობრებმა და ფარისევლებმა იესოსთან მიიყვანეს მრუში ქალი, რომელიც, მოსეს კანონის მიხედვით, ქვებით უნდა ჩაექოლათ, და ჰკითხეს იესოს:
„შენ რას იტყვი?“
„მაშინ იესო წამოდგა და უთხრა მათ:
„ვინც თქვენგან უცოდველია, პირველად მან ესროლოს ქვა მას.“
მათ კი, როგორც კი ეს მოისმინეს, სინდისის ქენჯნისგან, სათითაოდ გადიოდნენ. დაიწყეს მოხუცებულებმა, სანამ მარტო ქალი არ დარჩა შუაში. იესო წამოდგა და არავინ დაინახა, გარდა იმ ქალისა, და უთხრა მას:
„სად არიან შენი ბრალმდებლები? არავინ განგიკითხა შენ?“
მან კი უთხრა:
„არავინ, უფალო!“
მაშინ იესომ უთხრა მას:
„არც მე განგიკითხავ შენ. წადი, ამიერიდან აღარ შესცოდო.“
ამ იგავის გაგონებაზე თეიმურაზს გული აუჩუყდა. გამხმარ მუხლისთავებით ცივ ქვაზე დაემხო და მეტანიით ჩურჩულებდა:
„ჩემო მარგო!.. მარგუში! არც მე განგიკითხავ შენ. ოღონდ აღარ შესცოდო, ოღონდ მოიშორე ჯაყო, დაივიწყე ყველაფერი და გაჰყევი შენს ერთგულ თეიმურაზს. ის თვითონაც დაივიწყებს ყველაფერს და ამიერიდან იცხოვრებს მხოლოდ შენით და შენთვის. წმინდაო მამაო, წმინდაო ძლიერო, წმინდაო უკვდავო, შეგვიწყალე ჩვენ, ცოდვილნი და უღირსნი, რადგან დღემდე არ მჯეროდა შენი, ხოლო ამიერიდან ვარ შენი წმინდა სახელისა და წმინდა ტაძრის მლოცველი. ამინ!“
თეიმურაზს სული შვებით აევსო. მხურვალე ლოცვამ და რწმენის დაბრუნებამ გული აუდუღა და თვალები ცრემლით აევსო. ეჭვის ჭიებიც გულიდან ამოფუსფუსდნენ და გაქრნენ.
წირვა რომ გათავდა, მხოლოდ ერთი ჭიაღა შერჩა სულის სიღრმეში. ეკლესიიდან რომ გავიდნენ, ხელახლა მონათლული ქრისტეს ძმა, თეიმურაზი, მიუახლოვდა მოხუც მღვდელს და უთხრა:
„მამაო სვიმონ! აი, მათეს სახარება, თავი მეშვიდე, მუხლი თხუთმეტიდან ოცდაერთამდე. ამიხსენი და განმიმარტე იგი, რადგან ვერ გავიგე.“
და თეიმურაზმა წაუკითხა:
„ერიდეთ ცრუ წინასწარმეტყველებს, რომლებიც მოვლენ თქვენთან ცხვრის სამოსით, ხოლო შინაგანად იქნებიან მტაცებელი მგლები.
მათი ნაყოფით იცნობთ მათ. განა ეკლებიდან ყურძენს კრეფენ, ან კვრინჩხიდან ლეღვს?
ასე ყოველი კეთილი ხე კეთილ ნაყოფს გამოიღებს, ხოლო ცუდი ხე ცუდ ნაყოფს გამოიღებს.
არ შეუძლია კეთილ ხეს ცუდი ნაყოფის გამოღება, და არც ცუდ ხეს კეთილი ნაყოფის მოცემა.
ყოველი ხე, რომელიც არ გამოიღებს კეთილ ნაყოფს, მოიჭრება და ცეცხლში ჩაიგდება. მათი ნაყოფით იცნობთ მათ.
არა ყოველი, ვინც მეტყვის მე: უფალო! უფალო! შევა ცათა სასუფეველში; არამედ ის, ვინც შეასრულებს ჩემი ზეციერი მამის ნებას.“
გაათავა თეიმურაზმა კითხვა და ჰკითხა მღვდელს:
„მითხარი, მამაო, როგორ შევუსაბამო ეს იესოს სიტყვა დღევანდელ ცხოვრებას?“
მღვდელმა გახსნილი სახარების ერთი ფურცელი გადაფურცლა, გამხმარი და აკანკალებული თითი ერთ ადგილას დაადო და უთხრა:
„წაიკითხე პასუხი, შვილო თეიმურაზ!“
უთხრა, მოტრიალდა და ნელი ნაბიჯით წავიდა. ხოლო თეიმურაზმა ნაჩვენები წაიკითხა: თავი შვიდი, მუხლი პირველი:
„ნუ განიკითხავთ, რათა არ განიკითხოთ.“
თეიმურაზმა იმ დღეს სულის სიმძიმე მოიხსნა, ოდესღაც დანგრეული რწმენა აღიდგინა, ნაგვემი კისრიდან ძაღლის ლეში მოიხსნა და წაბილწული გულიდან სიბინძურე ამოირეცხა.
აღარც მყრალი ლეშის სუნი ესმის თეიმურაზს. ის დღეც თითქოს განათდა და ქვეყანაც გამხიარულდა.
ხვალ თეიმურაზი ნაშინდარში ავა, მარგოს თავის გარდაქმნას მოუყვება, წამოიყვანს, ფეხმოსხლეტილ მეუღლესაც გარდაქმნის, და ბედნიერებით, რწმენით, შრომით, მშვიდობით და სიყვარულით სავსე ცხოვრებას შეუდგება.
თეიმურაზი მშვიდად და მხნედ მოძუნძულებს ნაშინდარისკენ, თან ჩახლეჩილი ხმით ღიღინებს:
„შაბათი რომ დაღამდებაა, კვირა გათენდეეება-ა...“
მოდის თეიმურაზი და გულში ქარგავს გულისამაჩუყებელ სიტყვას, რომელსაც მარგოს ეტყვის.
დაიწყო, დახატა და მოქარგა.
თუ მარგო მართლა დაძალებულია, თუ ჯაყოც გაჯიუტდა და მარგო არ გამოუშვა, თეიმურაზი ეტყვის ჯაყოს:
„ამხანაგო ჯაყო! ახალმა ცხოვრებამ მოგცა ჩემი სახლ-კარი, ბაღი და ნასახლარები. ღმერთმაც შეგარგოს. იმუშავე და მოიხმარე. მაგრამ ჩემი ცოლი ჩემია. მარგო ჩემთვის არავის წაურთმევია და შენთვის არ მოუცია. ჯაყო! შენი ძალა უსაზღვრო არ არის. ჩვენ მთავრობაც გვყავს და კანონიც გვაქვს,“ — აგონდება ხევისთავს ერთიც და მეორეც. — „ნუ აუჯანყდები ხელისუფლებას, თორემ ინანებ. ინებე ჩემი გულწრფელი და უღრმესი მადლობა უხვი მასპინძლობისთვის. სამაგიეროდ ერთს ხუთად გადაგიხდი... დღეს თუ არა, ხვალ მაინც გადაგიხდი... მარგო, წავიდეთ!“
მარგოც მადლობას გადაუხდის ჯაყოს, ხელს ჩაავლებს თეიმურაზს და ორივენი წამოვლენ...
„საით წავლენ ხევისთავები?“
ამას მერე მოიფიქრებს თეიმურაზი.
შეიძლება ჯაყომ თქვას:
„მარგოს ჩემთან გინდა დარჩენა.“
„ვისთან? შენთან? ჯაყოსთან?! ხა-ხა-ხა! მარგო, გაიგე ჯაყოს ნაბოდვარი? „მარგოს ჩემთან გინდა დარჩენაო!“ რა მასხარა რამ არის ჯაყო! მაგრამ მაინც შენ რას იტყვი, მარგო?“
მარგო წინ წამოდგება და იტყვის:
„ჯაყო! მე დღემდე პატრონი არ მყავდა. ჩემი თეიმურაზი წიგნებმა, საზოგადო მოღვაწეობამ და საქვეყნო ზრუნვამ დააბრმავეს. თეიმურაზი ოცი წელიწადი იბრძოდა, შენ კი მშვიდად იჯექი ჩვენს მამულში, გლეხებს ტყავს აძრობდი და სუქდებოდი. ბოლოს, თეიმურის თავგანწირულმა ბრძოლამ ნაყოფი გამოიღო, რომელიც შენ მიითვისე. ჩვენ კი სამათხოვროდ გაგვიხადე საქმე. შენც კარგად იცი, რაც მოხდა. შენ უხეშად ისარგებლე ჩვენი დროებითი უძლურებით და დამიმონე. ახლა თეიმურმა თვალები აახილა, ყველაფერი დაინახა და გაიგო. რაც მოხდა – მოხდა! ახლა ყველაფერი დაივიწყე. ჯაყო! მე შენი ტოლი არ ვარ. მე ვუბრუნდები ჩემს ერთგულს, ნაცად მეგობარს, ჩემს თეიმურს, რომელიც დღეს ხელახლა დაიბადა ახალი ცხოვრებისთვის, ბრძოლისთვის და ჩემი სიყვარულისთვის. ჯაყო! ჩემი ქმარი ახლა ძლიერია და ახალგაზრდა! თეიმური დაუმარცხებელი და ამოუწურავი ჯანღონით არის სავსე. ამიტომ დღევანდელი დღიდან სამუდამოდ ვუბრუნდები მას. მშვიდობით, ჯაყო!“
ამაყი მარგო მოტრიალდება, თეიმურაზს ხელს ჩაავლებს და ორივენი წავლენ...
„მაინც, სად წავლენ ორივენი?“
„ქვეყანა დიდია,“ — კვლავ ფიქრობს თეიმურაზი. — „სამსახურის კარები ყველგან დამიკეტეს. მე სხვა კარებს მოვძებნი: სამრეწველო ან სავაჭრო ამხანაგობას შევადგენ და პრაქტიკულ საქმეს შევუდგები. მართალია, კერძო ვაჭრებიც დღითი-დღე მცირდებიან, მაგრამ ვაჭრობის გარდა სხვა ხელობასაც ვიპოვი. ან მეწაღეობას შევისწავლი, ან გაკვეთილებით ვიცხოვრებ, ან კიდევ, თუ მეტისმეტად გამიჭირდა, ქუჩაში გავალ და სიგარეტს გავყიდი, ან ფეხსაცმლის მწმენდავად დავდგები. ბევრი კეთილშობილი და განათლებული ცხოვრობს ახლა ამ ხელობით. ერთი სიტყვით, კმარა ამდენი ცარიელი ლაპარაკი და ცუდი ოცნება, კმარა! ხალხი დავახრჩეთ სიტყვების ზღვაში. ერთი წყვილი ქალამნის მოქსოვით უფრო მეტს ვარგებდი ჩემს თავსაც და ხალხსაც, ვიდრე თხუთმეტი წლის „მოღვაწეობით“.“
და თეიმურაზმა „მოღვაწეობა“ ფრჩხილებში ჩასვა. მერე კვლავ განაგრძო თავის თავთან საუბარი:
„კმარა! ჩემმა ყოფილმა მმართველმა პეტრემ წერა-კითხვაც არ იცის, მაგრამ ჩემზე ხუთჯერ მეტი ჭკუა ჰქონია. ადრევე მეუბნებოდა: თაგვმა თხარა, თხარაო, და კატა გამოთხარაო. ამას წინათ კი თავისთვის ჩაიბურტყუნა: რაც მოგივა დავითაო, ყველა შენი თავითაო. ივანემაც სწორედ მომიჭრა: ურემი რომ გადაბრუნდებაო, გზაც მაშინ გამოჩნდებაო. ჩემი ურემიც გადაბრუნდა, დაიმსხვრა და გზაც ახლა გამოჩნდა. ვხედავ ახალ გზას, ვხედავ! კმარა, კმარა! ახლა კი ჭკუა ვისწავლე და თვალიც გავახილე.“
„მაშ რომელ საქმეს შეუდგება თეიმურაზი?“
„საქმე ათასია: საკომისიო მაღაზია... ან ბოსტნეულის დუქანი... ლიმონათის ან საპნის ქარხანა... ან ერბოთი და ყველით ვაჭრობა... ან გაკვეთილები, ან სიგარეტის გაყიდვა. ერთი სიტყვით, საქმე უთვალავია... ყველაფერი ადვილად მოეწყობა, ოღონდ...
ოღონდ – დღესვე წამოიყვანოს თეიმურაზმა მარგო, ოღონდ დღესვე დაიბრუნოს ერთგული, შეუცვლელი მეგობარი და... სულიერი მშვიდობა.
ოჰ! სულიერი მშვიდობა! სულიერი მშვიდობა! როგორ მოსწყურდა საწყალ თეიმურაზს სულის სიმშვიდე! რამდენი წელიწადი ეძებს მას მშიერი თეიმურაზი, მაგრამ ვერ შეძლო, ვერ იპოვა და ვერ დაისვენა. ახლა კი...
დღეს თუ დაიგვიანა თეიმურაზმა, ხვალ დილით მაინც... ხვალ დილით უეჭველად... უეჭველად!
თეიმურაზი დაიღალა. ვერხვის ჩრდილში მიწვა და ჩაეძინა.
გრილმა სიომ გამოაღვიძა, ბინდი ჩამოწოლილიყო. ნაშინდრელ ურემს წამოეწია და შეახტა.
სოფლის თავს რომ მიაღწიეს, ათი საათი იქნებოდა.
დუქანში შუქი ჩანს. თეიმურაზი ჩამოხტა და დუქანში შევიდა. შიგნით ქეშელა და ბრინკა ფუსფუსებენ. ქეშელა დასაძინებლად ემზადება, ბრინკამ კი ჯაყოს სახლში მარილი უნდა აიტანოს.
„მაშ ერთად წ...წწავიდეთ, ბრინკა!“
„წახვიდეთ, შენი ჭირი მე, რატომ არ უნდა წახვიდეთ!“
ერთად წამოვიდნენ. თეიმურაზი ფიქრობს: „ჯაყომ ბრინკა დამარქვა, მასხარად ამიგდო. ჯაყოს ბრინკასავით ნაცარქექია და უიღბლო ვგონივარ. მაგრამ ჯაყო სასტიკად მოტყუვდება, სასტიკად! ვნახოთ... ხვალ ვნახოთ.“
თეიმურაზი ნელი ნაბიჯით მიმავალ ბრინკას მისდევს. გულში კი თანდათან უმიზეზო შიშს, უცნაურ მორიდებას და მოკრძალებას გრძნობს. ისე ეუხერხულება ჯაყოს სახლში შესვლა, თითქოს მრისხანე ბატონთან მიდის სათხოვნელად და თავის შესაბრალებლად.
ხუთი წუთის შემდეგ თეიმურაზი ჯაყოს და მარგოს ნახავს. მერე? რას ეტყვის თეიმურაზი? იპოვა სამსახური?
„ვერ ვიპოვე.“
მერე რატომ მიჰყავს მოულოდნელად მარგო?
„იმიტომ რომ... თავი მოგაბეზრე, ჯაყო... სტუმრობა გაგვიგრძელდა...“
ახლა სად მიდიან? ვის მიადგებიან კარზე?
თეიმურაზმა არ იცის, ვის შეეკედლებიან და ხვალინდელ ლუკმას როგორ იშოვნიან. ის კი იცის, რომ წეღანდელი მოქარგული სიტყვები გაპრიალებული ტვინის ნაბოდვარი იყო, ხოლო ახლანდელი, უცებ შეთითხნილი გეგმა მარგოს გააცინებდა, ჯაყოს აახვიხვინებდა და თეიმურაზსაც გააწითლებდა.
მაგრამ არა უშავს: თეიმურაზი დასაჯერებელ მიზეზს ამაღამ მოიფიქრებს და დილით მარგოს წაიყვანს. ახლა კი ასეთი რთული საქმის გადაჭრა ძალიან ძნელია და დაგვიანებულიც, რადგან ბრინკა და თეიმურაზი უკვე კიბეს მიადგნენ.
ბრინკამ ძაღლს დაუყვავა. ბოღრიამ თეიმურაზი დაუყეფავად გვერდით გაატარა.
გვიანაა ფიქრი, გეგმის შემუშავება და შესრულება.
სახლი ჩაბნელებულია... ალბათ ჯაყოსაც სძინავს და მარგოსაც... ყველაფერს ამაღამ მოიფიქრებს თეიმურაზი.
ბრინკა სადღაც გაიპარა. თეიმურაზმა პირველი ოთახი ფეხაკრეფით გაიარა და თავის ოთახში შევიდა.
ეს ოთახი თეიმურაზის ახალგაზრდობაშიც მისი საწოლი იყო. ახლაც ორივენი იმ ოთახში იყვნენ დაბინავებულნი.
მარგოს ალბათ სძინავს... სძინავს ათიოდე წლის წინათ ნაყიდ ინგლისურ საწოლზე, რომელიც მარჯვნივ... დიდი სარკის პირდაპირ... აი აქვე ფანჯრის ძირში... აი ამ კუთხეში, საიდანაც...
იმ კუთხიდან თეიმურაზს გოლიათური ხვრინვა ესმის. თეიმურაზმა სათვალეები შეისწორა, რამდენიმე ნაბიჯი კიდევ გადადგა და განიერ, ინგლისურ ტახტს დააცქერდა.
დააცქერდა და მთვარის შუქზე გაფართოებული თვალებით ძლივს გაარჩია იმ ტახტზე გაშოტილი ორი ადამიანი. დააკვირდა თეიმურაზი და სიგრძე-სიგანეზე იცნო ზურგზე გაშლართული ჯაყო, მისი ერთი მტკავლის სიგრძის ულვაშები, ერთი მუჭის ოდენა ღია პირი, ცხენის დაკრეჭილი კბილები და ბალიშივით ამოზნექილი მკერდი.
ორივენი წელამდე შიშვლები არიან, ხოლო წელქვევით თეთრი ზეწარი ახურავთ. მარგოს ჯაყოს მარცხენა მკლავზე მიუდვია თავი და მაძღრად სძინავს. პირსახეც მშვიდი, უმანკო და მაძღარი აქვს. გაფუებული ძუძუები მთვარისთვის ამოუგდია. მკრთალი, თითბერის მკერდი გაუღეღნია და ხშირი თმა უდარდელი ღიმილით მოსილ პირსახეზე შავი გველივით შემოუვლია. თეთრი, გატიკული და თლილი მარმაროს მკლავი ჯაყოს ბანჯგვლიან მკერდზე უდევს.
თეიმურაზი უცებ თავით-ფეხებამდე ჭიანჭველების ბუდეში ჩაჯდა.
თავში ალი აუვარდა. გულზე ცეცხლის რკალი მოუჭირეს და შიგნეულობას მაშებით დასწვდნენ. მისი ტვინი ხანძარმოდებულ საგიჟეთს დაემსგავსა. თვალთ დაუბნელდა, თავბრუ დაესხა და მუხლები მოეკვეთა. მაინც თავს ძალა დაატანა, ორივე ხელით ტახტს დაებჯინა, კისერი წინ გაიწვდინა, თვითონაც გაიჭიმა და ორივეს ჩაციებით დააცქერდა.
ორივეს ავის თვალით ათვალიერებს თეიმურაზი და ხარბი დაკვირვებით სინჯავს. თითქოს ხანგრძლივი უჭმელ-უსმელობის შემდეგ გემრიელ საჭმელს წააწყდა და ავხორციანი სურათით ძღებოდაო, — შხამიან წყურვილს იკლავდა, რაღაც უცნაურ ჟინს იკლავდა და ავზნიანი სასმელით იწამლებოდა.
როდის, ან სად ნახა თეიმურაზმა ასეთი სურათი? ჰო, მართლა! დუქანში, დუქანში ნახა გასულ კვირას! ეძინა თუ ეღვიძა მაშინ თეიმურაზს? აღარ ახსოვს. ან ცუდი სიზმარი იყო, ან ცხადი უსიამოვნება.
„ნეტა ახლაც ხომ მოჩვენება არ არის?“
თვალები მოიფშვნიტა და ჯაყოს მკერდს აკანკალებული თითი დაადო.
არც მოჩვენებაა, არც უსიამოვნება.
„ცოცხალი ჯაყოა, ცოცხალი!“
მიიხედ-მოიხედა. კედელზე ჯაყოს იარაღი ჰკიდია.
„მოკალი, მოკალი!“
რა თქმა უნდა, მოკლავს, უეჭველად მოკლავს!
მხოლოდ არ იცის ხევისთავმა, ხმლით მოჰკვეთოს თავი, ხანჯლით გაუგმიროს თუ მაუზერით გაუხვრიტოს.
ხელი თავისთავად წაეტანა გრძელ ხანჯალს. ამოწვდილი ფოლადი იდუმალი ანარეკლებით ლაპლაპებს.
„მოკალი, მოკალი ეგ ვერაგი, ეგ ნაძირალა, მხეცი, საზიზღარი პირუტყვი!“
მოკლავს, ახლავე მოკლავს!
მაგრამ რატომ უკანკალებს მარჯვენა? რატომ უთრთის ფეხები? რატომ უკვნესის შიშით მოცული გული?
„მოკალი. თეიმურაზ ხევისთავო, მოკალი!“
ახლავე, ახლავე მოკლავს!
ღმერთო, აპატიე ხევისთავს! ადამიანის სისხლი უნდა დაღვაროს... კაცი უნდა მოკლას, კაცი!
„კაცი კი არა, მხეცია, მხეცი!.. აბა, ასწიე ხელი!.. ასწიე და დაჰკარი!.. დაჰკარი!“
თეიმურაზის ხელი მაღლა იწევს, გული კი თავისთავად ჩურჩულებს:
„ღმერთო დიდებულო!.. უფალო ძლიერო! შემინდე მე ჩემი შეცოდებები და მომეცი მე ძალა რათა... რადგან... მეც ადამიანი ვარ, ადამიანი!“
უცებ თავში ყინულის ჟრუანტელმა დაჰკრა და ქუსლებამდე ჩაურბინა. თვალებზე ბინდი გადაეფარა, მკლავი მოუდუნდა, ფეხები უკან წაუცურდა, თვითონაც შავ ბურანში ჩაინთქა და მოსხლტა.
იმავე წუთს თითქოს იმ იატაკზე ვიღაცამ ნაფოტით გატენილი ტომარა დააგდოო. ბასრმა ხანჯალმა ბზრიალი გაიღო.
თეიმურაზმა იმავე ლოგინში გაახილა თვალები, სადაც ერთი საათის წინ ჯაყო და მარგო ჩახუტებულები იწვნენ. გაახილა და თავი ფიქრებს მისცა.
იქაურობას ათვალიერებს, რაღაცას იგონებს, რაღაც მოჩვენებას ებღაუჭება. ის მოჩვენება კი თეიმურაზის დაღლილ და დასუსტებულ მეხსიერებას გაურბის.
ჩაცმული მარგო ქმრის თავთან ზის და კაკლის ტოტებში ჩამალულ მთვარეს დაჟინებით უყურებს. თეიმურაზი არ მოძრაობს. ის ისევ ათვალიერებს ოთახს და მარგოს, თან დავიწყებულ ამბებს იხსენებს.
უცებ, თეიმურაზს თვალწინ ელვასავით გაუელვა წინა სურათმა. ოდნავ წამოიწია, ამოიოხრა, დაიკვნესა და თითქოს ამ ოხვრასთან ერთად თავისი დასუსტებული სულიც ამოაყოლა.
მარგომ თეიმურაზს ხელი შუბლზე დაადო, მაგრამ უკან არ მოუხედავს. ის კვლავ კაკლის ფოთლებში ჩამალულ მთვარეს უყურებდა და თვალი არ მოუშორებია.
თეიმურაზმა მარგოს ხელს ორივე ხელით დასწვდა და თავისკენ მიიზიდა. მარგო მაინც არ შეინძრა. კისერი კიდევ უფრო მოიღრიცა და მომაკვდავ ქმარს უფრო მეტად აარიდა თვალი.
თეიმურაზმა ხმა ძლივს ამოიღო:
– მარგო, ჩემო მ... მმარგუში! ეს რა ამბავია? ეს რა დ... დამემართა? – თეიმურაზს ხმა ჩაუწყდა.
– ეს რა ღვთის რისხვა დამემართა?! ეს როგორ მოხდა, რომ შენ, ჩემმა ერთგულმა მ... მეგობარმა ჯაყოზე გამცვალე?! მ... მმარგუში, ჩემო მარგუში! ხმა ამოიღე! მითხარი, როგორ მოხდა-მეთქი?
მარგო ისევ ჩუმად იყო.
– ჩემო მ... მმარგუში! პასუხი მაინც გამეცი, დ... დამამშვიდე... რატომ მოხდა? როგორ მოხდა ეს ამბავი?
მარგომ ღრმად ამოიოხრა და ძლივს გასაგები ჩურჩულით ორი სიტყვა ამოთქვა:
– არ ვიცი...
– მესმის, მ... მესმის. გიჭირს ლაპარაკი... მ... მესმის. იმ მხეცმა შენზე ძალა იხმარა. რა თქმა უნდა...
– მართალია. – ამოიბგერა მარგომ.
– რა თქმა უნდა, ძალით დ... დაგიმორჩილა. შენც დამიმალე, რადგან შ... შეგეშინდა უჭმელად დარჩენისა და ს... სირცხვილისა, არა? ასე მოხდა ეს ამბავი, არა?
– ჰო... ასე მოხდა.
– ახლა კი ყველაფერი მესმის... ძალიან კ... კარგად მესმის. მართალს ვამბობ თუ არა?
და კიდევ ერთხელ გაიმეორა:
– მ... მართალს ვამბობ თუ არა?
მარგომ კიდევ ერთხელ ამოიოხრა და ძლივს ამოისუნთქა:
– ჰო, მართალია.
– პირველად ეს ამბავი მაშინ მოხდა, ტ... თბილისიდან რომ მოდიოდით, არა?
მარგომ სახე ხელებში ჩაიმალა.
– იმ ღამეს ლევანაშენში არ ყოფილხართ... არც თომა გინახავთ. ესეც ხომ მართალია?
ისევ სიჩუმე.
– რადგან ჯაყოს ერთი ძ... ძალადობა შეერჩა, მერე შ... შეგეჩვია, არა? შენ, რა თქმა უნდა, ეწინააღმდეგებოდი, იტ... იტანჯებოდი, მაგრამ იმ მხეცს ტყვედ ჩაუვარდი. ს... სირცხვილით ვეღარ გამიმჟღავნე, სისხლისა გ... გეშინოდა. რა თქმა უნდა, ასე მოხდებოდა. უეჭველად ასე მ... მოხდებოდა. ამიტომ გაჩუმდი, არა?.. მართალს ვამბობ თუ არა?
მარგო ისევ ჩუმად იყო.
„მითხარი, ჩემო კარგო, მითხარი, მართალს ვამბობ თუ არა?“ – მარგოს ხმამ ნიავივით ჩუმად ჩაილაპარაკა: „მართალს ამბობ.“
თეიმურაზს თითქოს გულზე მოეშვა, თითქოს რაღაც გაუხარდა. წამოიწია და იდაყვზე დაეყრდნო. დაეყრდნო და ჩაილაპარაკა: „მადლობა ღმერთს! მადლობა ღმერთს! ახლა ყველაფერი ნათელია... ახლა ყველაფერი მესმის... გულმა არ მომატყუა, მე უარესი მეგონა. ვფიქრობდი: იქნებ ჩემმა მარგომ ჯაყო ამჯობინა? იქნებ ფიზიკური კავშირის გარდა გრძნობების კავშირიც დამყარდა-მეთქი? ვინ იცის, როგორ არის ქალის გული მოწყობილი! მაპატიე, ჩემო მარგო, ჩემო ერთგულო მეგობარო... მაპატიე, რომ ასეთი უმსგავსო აზრი გამიელვა თავში... შიშის ბრალია, შიშის! შიშის და სიყვარულის... მადლობა ღმერთს! მადლობა ღმერთს, რომ შევცდი. ჯაყოს კი ამ მხეცობას არ შევარჩენ, არასოდეს არ შევარჩენ! წავიდეთ აქედან, მარგო! დილითვე წავიდეთ. არა, დილით კი არა, ახლავე წავიდეთ, ახლავე!“
და აფორიაქდა: „ახლავე-მეთქი, ახლავე, ახლავე! შორს ამ ბუნაგიდან, შორს! ადექი, ჩაიცვი... ჩქარა! ჩქარა!..“
თვითონაც წამოდგა და გამოცოცხლდა: „მარგო! ჩემო მარგო! ოღონდ ახლავე წავიდეთ ამ ბილწი ოჯახიდან და ყველაფერი თავისთავად მოეწყობა: ყველაფერს გაპატიებ, დავივიწყებ. მე უკვე ნაპატიები და დავიწყებული მაქვს... მე არაფერი არ ვიცი, არც არაფერი მინახავს. ყველაფერი ამოვიგდე თვალიდან და მეხსიერებიდან. მეტსაც გეტყვი: ყველაფერი ჩემი ბრალია, ჩემი! მარტო მე ვარ დამნაშავე; მარტო მე ვარ ბრალიანი! ახია ჩემზე, ახი!.. მაგრამ დღეს წინანდელი თეიმურაზი მოკვდა და ახალი დაიბადა. რაც მოხდა – მოხდა! მორჩა და გათავდა! მე არაფერი არ მახსოვს-მეთქი. ყველაფერი გაპატიე და დავივიწყე... მარგო! მარგო! შენც მაპატიე და დაივიწყე. დავიწყოთ ახალი ცხოვრება, მარგო, დავიწყოთ. ჯაყოს კი... არ შევარჩენ ჩემს შერცხვენას. არ შევარჩენ-მეთქი!“
და მუქარით თითს უქნევდა: „არ შევარჩენ! არ შევარჩენ-მეთქი!“
„ვის არ შეგარჩენ შენ?!“ – დაიყვირა ამ დროს ჯაყომ და ოთახში შემოგორდა. შემოგორდა და მთვარის შუქზე გაპრიალებული ხანჯალი ააფრიალა. ის ხანჯალი, რომელიც ცოტა ხნის წინ თეიმურაზს გაუვარდა ხელიდან.
ჯაყო თითქოს საომრად მიდიოდა: თავიდან ფეხებამდე იარაღში იყო ჩამჯდარი. ზურგზე თოფი ჰქონდა გადაგდებული, თეძოზე – თეიმურაზის პაპისეული ხმალი, მკერდზე – სამი ვაზნის ქამარი, ხოლო მარცხენა ხელში – მაუზერის რევოლვერი.
„ვის არ შეგარჩენ-მეთქი, ბრინკა, ვის?! ჯაყოს არ შეგარჩენ? ჯაყოს?!“
მარგომ შეჰკივლა. უმალ წამოხტა, ჯაყოს გადაეღობა და მკლავზე ჩამოეკიდა: „ჯაყო!.. ჯაყო, დამშვიდდი, დამშვიდდი!“
„ჯაყოს არ შეგარჩენ-მეთქი, ჯაყოს?!“ – კვლავ გაჰკიოდა ნახიზნარი. – „დედას გიტირებ, ჯაყო, დედას!.. გამიშვი, ჯაყო! გამიშვი-მეთქი, რომ ღორივით დავკლა ეს ბრინკა, ეს!“
გაპრიალებული ხანჯლის დანახვაზე თეიმურაზს სისხლი გაეყინა. უმალ კუთხეში მიიმალა და კბილების წკაპუნით ჩაილაპარაკა: „მე... მე არაფერი... დამშვიდდი, ჯაყო, დამშვიდდი! იარაღით როგორ შეიძლება... გაუგებრობა მოხდა, ჯაყო, გაუგებრობა. გავარკვიოთ, შე კარგო კაცო, მოვისაზროთ, ვიფიქროთ... ვიმსჯელოთ.“
ჯაყო მაინც არ ცხრებოდა, კვლავ შფოთავდა და თეიმურაზისკენ იწევდა. „გამიშვი, ჯაყო! გამიშვი-მეთქი, ჯაყო!“
„ჯაყო, გეყოფა, იკმარე.“ – ამშვიდებდა მარგო.
„ჯაყოს ემუქრები, ბრინკა? ჯაყოს?! დედას გიტირებ, ჯაყო, დედას!“
ბოლოს, როცა ჯაყომ კუთხეში აბუზულ და აცახცახებულ თეიმურაზისგან უვნებლობა იგრძნო, ხანჯალი ქარქაშში ჩააგო. დოინჯი შემოიყარა და გადიხარხარა – ისე გადიხარხარა, რომ სახლში ყველანი გამოაღვიძა. „ხა-ხა-ხა! ბრინკა ჯაყოს სამაგიეროს გადაუხდი? ხო-ხო-ხო! ბრინკა ჯაყოს არ შევარჩენ?! ხი-ხი-ხი!“
მერე უცებ ხარხარი შეწყვიტა, თეიმურაზს კისერში ორი თითი დაავლო და წინ წამოაყენა: „რა გინდა შენ? ჰა? რა გინდა-მეთქი? მარგო? მარგო გინდა?“
„მარგო ჩემი ცოლია, ჯაყო. უნდა წავიყვანო.“
„მარგო უნდა წაიყვანო?! მერე, რად გინდა? ჰა, რად გინდა-მეთქი მარგო? რა შენი საქმე იქნება ასეთი ცოლი? ვერ აჭმევ და ვერ შეინახავ. აქამდე შენთან იყო მარგო. როგორ გახდი მერე? მარტო ძვალიღა დაგრჩა. შენ ხელში კალოს ცხენივით გახდი მარგო. აბა ახლა გიყურე! ამასავით ინდაურიც ვერ გასუქდები. მაშა! ასე იცის კარგმა ცხოვრებამ! მაშ, მაშა! ასე იცის ჯაყომ! შენ კი... ი-ი-იჰ, შე ბრინკავ, შენ! შენც კაცი იქნებოდი, რაღა! ფუჰ!“
და ისეთი ზიზღით გადააფურთხა, თითქოს თეიმურაზის მაგივრად იმ ადგილას უწმინდური რამ ეგდო.
„არც ძალით შეიძლება, ჯაყო,“ – უსაყვედურა თეიმურაზმა და ბორძიკით სცადა დარიგების მიცემა თავისი ოჯახური უფლების შესახებ.
ჯაყომ ისევ დაცინვით და ზიზღით მოუჭრა: „რომელ უფლებაზე ლაპარაკობ შენ?! რა კანონზე?! აი შენი უფლება და კანონი: ფუჰ!“
და იატაკზე დანაფურთხი ფეხით გაგლისა. „აი ჯაყოს კანონი.“ – და ოდნავ ხანჯალი ამოსწია. – „შენ, გაიღვიძებ და გაიგებ, რომ კანონის დრო აღარ არის-მეთქი! წინათ თქვენ წერდით კანონებს, ახლა კი მორჩით და ჩაძაღლდით! ახლა მე გწერ კანონებს, მე! ჯაყო გწერს კანონს, ჯაყო! მაშ, მაშა! გაიგოს ამასაც, გაიგოს-მეთქი!“
და, ბოლოს, დავა ასე გადაჭრა: „ნუღარ ლაპარაკობ-მეთქი! გაათავე! მარგო ჯაყოსია და ჯაყო აღარ მოგცემს; აღარა! ახლა წახვალ და სადაც გინდა, იქ უჩივლებ ჯაყოს, მორჩი და გათავდი!“
თეიმურაზმა უკანასკნელი ხერხი სცადა: „მარგოს მაინც ვკითხოთ, ჯაყო.“
ჯაყო ამას არ მოელოდა. ჯერ მარგოს დააცქერდა, ოდნავ შეყოყმანდა, მერე განზე გადგა და ხელები მკერდზე დაიკრიფა: „მარგოს? ძალიან კარგი. ვკითხოთ მარგოს.“
თეიმურაზი მარგოს მიუბრუნდა: „მარგო, დავა შენ უნდა გადაჭრა.“
„აბა მარგო, მითხარი, ვინ გინდა, მე თუ ბრინკა?“
და ორივენი მარგოს მიაჩერდნენ.
ჯაყომ ნახევრამდე ამოსწია ხანჯალი და მარგოს დაუბღვირა.
მარგომ ხელები სახეზე აიფარა.
„მარგო, რას გაჩუმებულხარ?“
და თეიმურაზის ხმაში კანკალი და შიში მოისმა.
ჯაყომ მარგოს სახიდან ხელები ააგლიჯა და უბრძანა: „მითხარი! მითხარი, ახლავე, ვინ გინდა, მე თუ ბრინკა?“
„თავი დამანებეთ... გრცხვენოდეთ...“ – დაიკვნესა მარგომ.
„მარგო! ჩემო მეგობარო! ხომ ხედავ, რომ სხვანაირად დავა ვერ გადაწყდება. თქვი და გაათავე.“ – მერე ჯაყოს მიუბრუნდა: – „ჯაყო, მე პროტესტს ვაცხადებ მაგ ხანჯლის გამო. სადაც იარაღია, იქ ნებისყოფა თავისუფალი არ არის.“
„იცის ჯაყომ შენი თავისუფლება, იცის! გაჩუმდი, ბრინკა, თორემ...“
ხანჯალი კიდევ ამოსწია და ერთი ნაბიჯი თეიმურაზისკენ გადადგა. თეიმურაზი მიყუჩდა და კუთხეში აიბუზა. ჯაყომ ისევ მარგოს შეუტია: „ჰა, იტყვი თუ არა ჯაყოს მხარეს?“
მარგომ ისევ საცოდავად დაიკვნესა: „თავი დამანებეთ-მეთქი. გრცხვენოდეთ... გრცხვენოდეთ!“ – და კარებისკენ გაიწია, მაგრამ ჯაყომ გზა მოუჭრა: „სად წახვალ! ახლავე იტყვი-მეთქი ყველაფერს, ახლავე!“
თეიმურაზი მარგოს მიეშველა: „მარგო, მე მივდივარ ამ სახლიდან... მოდიხარ თუ რჩები?“
ქუდი დაიხურა, კარებს მიადგა და მოტრიალდა: „მარგო, მე მივდივარ-მეთქი. მოდიხარ თუ რჩები?“
ჯაყომ მარგოს გზა მისცა: „ჯაყო ძალას არ დაგატანს... თუ გინდა, წახვალ! ეს შენ და ესეც თეიმურაზი. აბა, გაგათავე!“ – და ხანჯალი წვერამდე ამოსწია.
მარგო პირქვე დაეცა ლოგინზე და სახე ბალიშში ჩაიმალა. თეიმურაზმა ძლივს გაუძლო ერთი წუთის დუმილს. ბოლოს, ერთხელ კიდევ ჰკითხა აჩუყებული ხმით: „მარგო, უკანასკნელად გეკითხები, მოდიხარ, თუ რჩები?“
მარგო კვლავ დუმდა.
ჯაყომ გამარჯვებული ცხენივით კბილები გააელვა.
ხანგრძლივი დუმილის შემდეგ თეიმურაზმა ძლივს ამოიკნავლა: „მაშ რჩები?.. დავა გათავებულია...“
„მაშ, მაშა,“ – შეაზანზარა ფანჯრის მინები ჯაყოს ყიჟინამ: – „გათავებული ხარ, ბრინკა, გათავებული! მარგო აქ დარჩი, აქ! მაშ, მაშა, ასე იცის ჯაყომ!“
ხევისთავის ნახიზნარმა ამაყი დოინჯი შემოიყარა და ორად მოხრილ თეიმურაზს გამარჯვებულის თვალით გადახედა: „გათავებული ხარ, ბრინკა, გათავებული! დროა აქედან წახვიდე! აბა, ჩქარა. გაგათრევ ამ სახლიდან.“
თეიმურაზმა მოწამლულის ხმით ჩაილაპარაკა: „მაშ მშვიდობით, მარგო! მშვიდობით, მარგო!..“ პასუხად ბალიშიდან მარგოს ქვითინმა ამოხეთქა.
„მარგო!... მარგო!“
და თეიმურაზმა უმალ ტახტის წინ ჩაიჩოქა, მარგოს ფეხებს ხელები მოხვია, ზედ დააკვდა. აქვითინდა და აყმუვლდა: „მარგო!... მარგო!... ჩემო მარგო!... უშენოდ ვერ წავალ... ვერსად ვერ წავალ... გაიხსენე ყველაფერი... გაიხსენე ჩემი წარსული. ყოველივე დავივიწყოთ... ახალი ცხოვრება დავიწყოთ... დამიჯერე, ჩემო მარგო, დამიჯერე, მე ხელახლა დავიბადე... გონს მოდი, ჩემო ძვირფასო! ვისზე მცვლი? ვინ ამჯობინე ჩემს თავს? მარგო! მარგო!“
ჯაყო ჯერ შედრკა. მერე ცალი ხელით თეიმურაზს დასწვდა და მარგოს ფეხებს ააგლიჯა: „კარგი, გეყოფა! ჩქარა წახვალ აქედან!“ – და კარებისკენ მიატრიალა.
თეიმურაზი უცებ აინთო. ჯაყოს ხელიდან გაუსხლტა და ისტერიული კივილით აკივლდა: „მხეცო!.. ველურო!.. ეს რა მიქენი?! რას მიშვრები?! პირუტყვო! ნაძირალა! ტყიდან გამოვარდნილო დათვო!“
და უცებ ჯაყოს ხანჯალს ეცა.
ჯაყომ თეიმურაზი მორჩივით მხარზე აიგდო და კარებისკენ წაიღო, თან დათვივით ბურტყუნებდა: „არ წახვალ ჩემი სახლიდან? არ წახვალ? გაჩუმდი-მეთქი, თორემ, ღმერთმანი, ისე გცემ, ისე გცემ, როგორც ძაღლს!“
ჯაყომ ის ორი ოთახი გაირბინა, აფართხალებული თეიმურაზი კიბეზე ჩაუშვა და თანაც მიაყოლა: „ესეც შენ! არც ახლა წახვალ?“
ისევ სახლში შებრუნდა და კარები გადარაზა.