ნაწილი პირველი — თავი II
თეიმურაზ ხევისთავი ორმოცი წლის იყო, მაგრამ ახალგაზრდულად არ გამოიყურებოდა. ის თავადური წარმოშობის იყო, ჰქონდა მამულები, აქტიურად მოღვაწეობდა საზოგადოებრივ ცხოვრებაში და ადვოკატიც იყო.
ერთ დროს, სოფელ ნაშინდარში, მდინარე ლიახვის ნაპირას, მას ეკუთვნოდა თავისი პაპისგან მემკვიდრეობით მიღებული ციხე-დარბაზი. ასევე ჰქონდა დიდი ქვის ბოსელი, მუხის ხის ბეღელი, დაზიანებული კოშკი, მარანი, დაახლოებით ხუთი დღიური ბაღი და ვენახი, დიდი კაკლის ჭალა და დაახლოებით სამი ათასი დღიური სახნავი მიწა. ლიახვის სათავესთან, როკის ხეობაში, მასვე ეკუთვნოდა ოთხი ათასი დღიური ხელუხლებელი ნაძვნარი ტყე. თეიმურაზის მამამ, ავთანდილმა, ეს ტყე ისე შეინარჩუნა, რომ სანამ ცოცხალი იყო, იქიდან ერთი ხეც არავის მოაჭრევინა. მოგვიანებით, როცა ავთანდილი და მისი მეუღლე სოფიო გარდაიცვალნენ, მათმა ერთადერთმა მემკვიდრემ, ახალგაზრდა თეიმურაზმა, პეტრე დევდარიშვილს უთხრა. პეტრე ხევისთავების მოურავად იყო დაბერებული:
„ტყეც და სახნავ-სათესი მიწებიც ხალხს ეკუთვნის. თავი დაანებე, მოსავლის წილს ნუღარ გამოართმევ. ხალხი არ შეაწუხო. არეულობას მოერიდე, თორემ ჩემი მტრები ამას გამოიყენებენ, გაზეთებში გამლანძღავენ და საქვეყნოდ შემარცხვენენ.“
ჭკვიანი პეტრე მაშინვე მიხვდა, რომ უპატრონოდ დარჩენილ მამულში საქმე აღარ ექნებოდა. ამიტომ მოურავობა ახალგაზრდა ჯაყოს გადააბარა. ჯაყო ბავშვობიდან ხევისთავების ოჯახში მუშაობდა და მათთან ერთად გაიზარდა.
ჯაყო თხუთმეტი წლისაც არ იქნებოდა, როცა მისი ბიძა ქეშელა ჯავის ხეობიდან მთელ ოჯახთან ერთად წამოვიდა და ავთანდილ ხევისთავს შეეხიზნა. ობოლი ჯაყოც თავის ბიძას გაჰყვა, ბატონს მენახირედ დაუდგა და თავიდანვე ისეთი ერთგულება, მოხერხებულობა და შრომისმოყვარეობა გამოიჩინა, რომ მალე დაღლილი პეტრე ჩაანაცვლა და მისი ადგილი დაიკავა.
თეიმურაზი არასოდეს ასულა როკის ხეობაში თავისი ძვირფასი ნაძვნარის სანახავად, რადგან არც ცხენზე ჯდებოდა და არც სამი დღე არ ჰქონდა თავისუფალი შორეული მგზავრობისთვის. ერთხელ თეიმურაზმა მართლა დააპირა ჯავის ხეობაში წასვლა, მაგრამ იმ ხეობიდან დაბრუნებულმა ჯაყომ თავის ბატონს შეატყობინა:
„იმ ტყეში, შენი ჭირიმე, ერთი ბუჩქიც აღარ დარჩა წამლად. ჯაველებმა მთლიანად გაჩეხეს შენი ტყე. საწყალი ტყე! ვაი, რა ტყე გაფუჭდა!“
ამის შემდეგ თეიმურაზმა გადაწყვიტა, რომ ასეთ შორ მანძილზე წასვლა ზედმეტი იყო, და არც წასულა.
ჯაყომ ისიც დააჯერა თეიმურაზს, რომ აღარ ღირდა როკის მამულის მოვლა და დევნა, რომელიც საძოვრად იყო ქცეული, და ასიოდე მანეთის მოსავლის წილისთვის ამხელა გზაზე სიარული.
თეიმურაზმა დაიჯერა და ის მამული ვინმე ბრინკა ჯივაშვილს ორას თუმნად (2000 მანეთად) მიჰყიდა.
ამის შემდეგ დიდი ხანი გავიდა. ერთხელ ნაშინდრის მღვდელმა ივანემ თეიმურაზს უთხრა: მამულის მყიდველი ბრინკა, რომელიც სულელი და გამოჩერჩეტებული ლოთი იყო, ჯაყოს ბიძაშვილიაო. თითქოს იმ ბრინკას ნამდვილი მყიდველი – ჯაყო ჯივაშვილი – ამოეფარაო. თითქოს ჯაყომ ის მამული მეორე დღესვე ვინმე ფარასტაშვილს ექვს ათას მანეთად მიჰყიდა და იმ ტყეში ასი ათასი უზარმაზარი ნაძვი, ფიჭვი და სოჭი კიდევ დარჩაო.
თეიმურაზმა ეს ამბავი ერთ ყურში შეუშვა და მეორედან გაუშვა. არც ეცალა თეიმურაზს ჭორების გამოძიებისთვის. სწორედ იმ დროს თავისი სახლის ჭერის თავზე სამი ყუთი აღმოაჩინა, რომლებიც დამპალი და მწერებისგან დაზიანებული ძველი საბუთებითა და წიგნებით იყო სავსე. თეიმურაზმა ამ საბუთებსა და წიგნებში ისე ღრმად ჩაჰყო თავი და ისეთი გულმოდგინებით ქექავდა ამ ნაგავს, რომ კინაღამ თვითონაც დალპა, დაზიანდა და გაჭიანურდა.
ახალგაზრდა მეცნიერს ჯერ ეგონა, რომ საქართველოს ისტორიის მეჩვიდმეტე საუკუნე თავიდან აღმოაჩინა, ზოგ გაუგებარ ამბავს ნათელი მოჰფინა და ძველის-ძველი ქრონიკების უძველესი ვარიანტები იპოვა. მაგრამ, როცა ერთ მოხუც მწიგნობარს თავისი სიხარული გაუზიარა და ის ნაწერებიც წააკითხა, მოხუცებულმა მეცნიერმა მისი დიდი იმედი ხუთ წუთში გაუქარწყლა და ადუღებული თავიც დაუმშვიდა. ამდენ ნაწერებში არაფერი ახალი არ აღმოჩნდა, გარდა ხევისთავების უსასრულო დავისა ამილახვრებთან, ერისთავებთან, მაჩაბლებთან, ამირეჯიბებთან და ყველა შორეულ-ახლობელ ქართველ მეზობელთან. დავა ეხებოდა ყმებს, საციციანოსა და სამაჩაბლოს ტყეებს, მოსავლის წილს, სამონასტრო ადგილებს, ვენახებსა და ათიოდე კუთხეში გაფანტულ მამულებს, რომელთა რაოდენობას და ჩამონათვალს თეიმურაზმა თავიც ვერ მოუყარა.
როგორც განათლებულ თავადიშვილს შეეფერებოდა, თეიმურაზს მუდმივი საცხოვრებელი თბილისში ჰქონდა, ხოლო ნაშინდარი მისთვის რძის მომცემ ძროხასავით და სააგარაკო ადგილად იყო ქცეული.
ერთ დროს ახალგაზრდა, კეთილი, თავისი დროის იდეებით გაჟღენთილი ბატონი ზაფხულში და შემოდგომაზე ნაშინდარში ცხოვრობდა და დღე-ღამეს წერა-კითხვაში ატარებდა. მაგრამ ნაშინდრელი გლეხები ბატონს მოსვენებას არ აძლევდნენ. დღე არ გავიდოდა, რომ გლეხები მემამულის ეზოში არ შესულიყვნენ, თეიმურაზის ფანჯრის ძირში არ ჩამომდგარიყვნენ და ხმაური არ დაეწყოთ.
„რა იყო, რა მოხდა?“ – იკითხავდა თეიმურაზი.
იწყებოდა ჩივილი, ვაჭრობა, წუწუნი და თხოვნა-მუდარა ორიოდე კოდი ხორბლის, ან რომელიმე მოსავლის წილის ან ვალის შემცირება-პატიებაზე.
ბოლოს, გლეხებს მაინც თავიანთი გაჰქონდათ. მაგრამ შემდეგ ჯაყოს ჭიხვინი და საყვედური ავსებდა იქაურობას:
„რატომ აპატიე ილას? რატომ მისცემდი თედოს? ყველას რომ ასე დაურიგებდი მოსავლის წილს, ზამთარში რაღას მომიტანდი ქალაქში? ის უპასუხისმგებლო ხალხიც მაშინ მოდის შენთან, როცა ჯაყო სახლში არ ხარ. იმათაც ისწავლეს ეშმაკობა, განა! მორჩი და გათავდი! აღარ გინდა ჯაყოს სამსახური! აბა ახლა სხვა ჯაყო იშოვნე!“
სხვა ჯაყოს თეიმურაზი ვეღარ იშოვნიდა, ამიტომ დატუქსულ შეგირდივით ბოდიშს იხდიდა და გაბრაზებულ მოურავს ამშვიდებდა:
„ნუ ყვირი, ჯაყო. ამიერიდან უშენოდ არავის აღარავითარ შეღავათს არ მივცემ.“
ჯაყო ძლივს დამშვიდდებოდა. მაგრამ მეორე დღესვე ხელმეორედ აყვირდებოდა, რადგან გულუხვი თეიმურაზი დადებულ პირობას ვერ ასრულებდა. ბოლოს, ჯაყომ თეიმურაზს თავისი გადაწყვეტილება გამოუცხადა:
„ბატონო, შენ უნდა წახვიდე აქედან, თორემ მე და შენ ვერ მოვრიგდებით.“
თეიმურაზი თბილისში წამოვიდა. მას შემდეგ ნაშინდრის პატრონი – მუდამ მოუცლელი და ყოველთვის გადაუდებელი საქვეყნო საქმით დატვირთული, პოლიტიკური გაზაფხულით გატაცებული – ორ-სამ წელიწადში ერთხელ ძლივს-ღა ავიდოდა მამა-პაპეულ სახლში. იქ ორიოდე კვირას დაისვენებდა, მეზობლებს მოინახულებდა, სოფლელებს კვლავ სათხოვარს შეუსრულებდა და თავის მოურავს ჯაყოს გლეხების აწიოკების გამო ასეთ დიალოგს გაუმართავდა:
„ჯაყო, რამდენჯერ მითქვამს შენთვის – გლეხებს რბილად მოექეცი-მეთქი.“
„რბილად კი არა, ახლა იმ ტურტლიანებს გაკოცებ კიდეც!“
„ნუ აკოცებ, მაგრამ ნურც დასჩაგრავ.“
„ვინა? მე დავჩაგრე გლეხები? – გაცხარდებოდა ჯაყო. – მე კი არა, გლეხებმა დაჩაგრეს საწყალი ჯაყო, გლეხებმა! რამდენჯერ სცემეს ჯაყოს, რამდენჯერ გაუტეხეს თავი!“
„ჯაყო, ყური დამიგდე. ათჯერ მითქვამს შენთვის, რომ მე პოლიტიკური მოღვაწე ვარ, მე და ჩემი მტრები ერთმანეთს ვებრძვით. ამას წინათ ჩემი ხრიკები გაიგეს და გაზეთში ჩამწერეს. რა პასუხი უნდა გავცე ახლა ჩემს მტრებს?“
„რა პასუხი? ჯაყო გეტყვის: ასე დაწერე შენ გაზეთში: წადი, თქვენი დედა და მამა...-თქო!“
„ჯაყო, ჯაყო! ნუ ხარ უზრდელი, ასეთი ლანძღვა არ შეიძლება.“
„ძალიანაც შეიძლება! მე შენი პოლიტიკა-მალტიკა არ ვიცი. ჯაყო ქალაქში რომ ჩამოხვალ, ერთი ის კაცი მაჩვენე, გაზეთში რომ დაგწერა. მერე შენ ნახავ სანახაობას: ისე გავბურთავ იმ ოხერს, როგორც ჩილიკა-ჯოხს, მაშ, მაშა! ასე იცის ჯაყომ!“
თეიმურაზი გაიცინებდა, ბრძანების ნაცვლად ჯაყოს კვლავ დარიგებით გაბერავდა (ანუ დიდხანს ელაპარაკებოდა), მერე მარჯვნივ და მარცხნივ განათლებულ რჩევას უხვად გააბნევდა, გლეხებს ათას იმედს მისცემდა, მიწების განაწილებას დაჰპირდებოდა და, სინდისდამშვიდებული, ისევ თბილისისკენ მოეშურებოდა.
თეიმურაზი სოფლიდან დაბრუნებას ძალიან ჩქარობდა: თბილისში მოუთმენლად ელოდებოდნენ გამხდარი გაზეთი, კოტრი კოოპერატივი, მიძინებული კულტურული საზოგადოება, სახალხო სახლი, უფასო კურსები და ათასი უთავბოლო წვრილმანი საქმე, ფუსფუსი, ჩურჩული, ლაყბობა და ჭორაობა.
ხევისთავი რწმენით უკიდურესი რადიკალი და ხალხის დამცველი იყო. თუმცა მუდმივ და აქტიურ პოლიტიკურ მუშაობას არ მისდევდა, მაგრამ მაინც ერთ ჯგუფში თანაგრძნობით იყო ჩართული და ზოგჯერ სახიფათო საქმეშიც ოდნავ ერეოდა. კალამი მსუბუქი და ხალისიანი ჰქონდა, ხოლო საგნის ცოდნა – ღრმა და საფუძვლიანი, ამიტომ როცა საჭიროება მოითხოვდა, შესაფერისი მოხსენების ან მემორანდუმის შედგენას მას ანდობდნენ ხოლმე.
თეიმურაზს მთელი თბილისი იცნობდა: ის იყო ზრდილი, პატიოსანი, მშვიდი, ჭკვიანი და მჭევრმეტყველი საზოგადო მოღვაწე. თუმცა ლაპარაკში ოდნავ ენას უკიდებდა (ანუ ებორძიკებოდა), მაგრამ ეს ბორძიკი არაფერს აფუჭებდა, ზოგის თქმით კი – უხდებოდა კიდევაც.
სამი კაცი იშვიათად შეიკრიბებოდა, რომ მეოთხედ თეიმურაზი არ ჩარეულიყო, შუაში არ ჩამდგარიყო, სათვალეები არ შეესწორებინა, თითი მაღლა არ აეწია და მაშინვე საუბრის სადავეები ხელთ არ ეგდო:
„მოითმინეთ, მოვისაზროთ. ჯერ კამათის საგანი გავარკვიოთ.“
და რაზეც უნდა ყოფილიყო საუბარი – სუდანის სარწყავი სისტემის შესახებ, ინგლისის პოლიტიკის შესახებ ეშმაკის კუნძულზე, გერმანელების დასახლების შესახებ აფრიკაში, პორტ-ჯიბუტის გარშემო ატეხილი დავის შესახებ, ზანზიბარის სულთანის გარდაცვალების შესახებ, თუნდაც ჩარტისტული მოძრაობის შესახებ, თუნდაც ახალ ზელანდიელ ქალთა საარჩევნო უფლების შესახებ, ან ახალი ციური სხეულის აღმოჩენის შესახებ, ან რომელიმე სამეცნიერო კვლევის შესახებ, კომბის ან ლოიდ-ჯორჯის მიმართულების შესახებ, ან რომელიმე ქვეყნის რომელიმე მოღვაწის რომელიმე სიტყვის ახსნა-განმარტების შესახებ – თეიმურაზი ყოველთვის უდავო მსაჯული და ყველაფრის მცოდნე იყო.
თუ ვინმე გაბედავდა და თეიმურაზს კამათს დაუწყებდა, ქაღალდის ჩრჩილი (ანუ თეიმურაზი) მოპირდაპირეს მაშინვე ავტორებისა და ციტატების სეტყვით გააბრუებდა.
სადაც მცირედი დავა და კამათი დაიწყებოდა რომელიმე ამბის სისწორის ან ცნების განმარტების შესახებ, იმის მაგივრად, რომ მოდავეებს ენციკლოპედიურ ლექსიკონში ჩაეხედათ, დავის გადასაჭრელად თეიმურაზთან მირბოდნენ. თეიმურაზიც ინფორმაციას და განმარტებას ხალისით აძლევდა. თან ორ-სიტყვიან ინფორმაციას რთულ ლექციად გადააქცევდა. ერთ ნათქვამს მოიმიზეზებდა, უბრალოს გაართულებდა, გაჰყვებოდა, გააგრძელებდა და მსმენელს ისე დაღლიდა, რომ ერთმანეთს ძლივს-ღა დაშორდებოდნენ ხოლმე. ამის გამო ვიღაცამ თეიმურაზს ცოცხალი ენციკლოპედია დაარქვა. მას შემდეგ თეიმურაზს ეს ზედმეტი სახელი სამუდამოდ შერჩა და ისიც ამ სახელს ამაყად და თავმომწონედ ატარებდა.
თეიმურაზის კარებზე ვექილის (ადვოკატის) წარწერა ეკიდა. ათასში ერთხელ ვინმე გზააბნეული მოტყუვდებოდა და თეიმურაზს საქმეს ჩააბარებდა. მერე იმ საქმის პატრონი ნანობდა და თავში ხელს იცემდა: თეიმურაზი საქმეს ხალისით აიღებდა, მაგრამ ბოლომდე ვერასოდეს მიიყვანდა. ხან განცხადებას დროზე არ დაწერდა, ხან გასაჩივრების ვადას გადააცილებდა, ხან ნაკისრი საქმე სულ დაავიწყდებოდა, ხან კიდევ საქმის განხილვას ვერ დაესწრებოდა, რადგან იმ დღეს ან გადაუდებელი საგაზეთო წერილი ჰქონდა დასაწერი, ან კრებაზე იყო წასასვლელი, ან კიდევ, სასამართლოში მიმავალი, ქუჩაში ვინმეს შეხვდებოდა და ისე გაჰყვებოდა კამათსა და საუბარში, რომ საქმესაც დაივიწყებდა და ოჯახშიც საღამოს ძლივს დაბრუნდებოდა.
ნაშინდარიდან წელიწადში ორჯერ ან სამჯერ ჯაყო ჩამოვიდოდა. მოხერხებულმა, ჭკვიანმა, მოლაპარაკე, ფარულმა და ეშმაკმა ოსმა ძალიან კარგად იცოდა, რომ მისმა ბატონმა მოსავლის წილისა და ფულის შესახებ არაფერი არ იცოდა.
ჩამოვიდოდა და ჩამოიტანდა ღვინოს და ხილს, მწნილს და მურაბას, ჩურჩხელებს და ფულს. ჯერ ბატონს მოიკითხავდა:
„როგორ ბრძანდებით, შენი ჭირიმე? ალბათ ძალიან ბევრს მუშაობთ, ბატონო, რომ ასე გახდით.“
მერე თეიმურაზს პასუხის გაცემასაც არ დააცლიდა და წუწუნს დაიწყებდა:
„წელს ძალიან ცუდი მოსავალი გვექნებოდა, შენი ჭირიმე. სეტყვაც გვქონდა, დიდი წვიმაც და გვალვაც. გლეხებიც ძალიან გაეშმაკდნენ, მოსავლის წილს არ მოგვცემდნენ... სულ ძალაზე იყურებიან.“
თეიმურაზი ჯაყოს კვლავ დაარიგებდა:
„უნდა მოითმინო, ჯაყო, ტკბილი სიტყვით და კეთილი გულით უფრო მეტს მოაგვარებ, ვიდრე მუქარით და ძალით.“
„მეც ეგეთი ვარ, შენი ჭირიმე. გლეხებს სულ ვურიგდები და ვუღიმი, მაგრამ ისინი სულ კომბალზე და ხანჯალზე იყურებიან.“
თეიმურაზი მორცხვად ჩაურთავდა:
„შენი სისტემა ძალიან მომწონს, ჯაყო, მაგრამ...“
„მაშ, მაშა! ჯაყოს ძალიან კარგი სისტემა აქვს!“
„მაგრამ გლეხები მაინც ჩივიან, ჯაყო გვცემსო, გვაწიოკებსო, ერთხელ მიცემულს მეორეჯერ გვართმევსო.“
„ვინა, მე? ჯაყო?! ჯაყო გცემს გლეხებს?! ვაი, საწყალი ჯაყო! ვაი, სადაა სამართალი!“ – ყვიროდა გულნატკენი ჯაყო და ხუთ-გირვანქიან მუშტს განიერ მკერდზე იბრაგუნებდა. – „მე კი არა გცემ, გლეხები მცემენ ჯაყოს! ღმერთმანი, გლეხები მცემენ! ამას წინათაც ისე მცემეს, ისე მცემეს, რომ საწყალი ჯაყო კინაღამ მოვკვდი, მაშა! აბა ერთი ფელდშერს ჰკითხე, ის გეტყვის ყველაფერს.“
და ბატონის უმადურობით ნაწყენი ჯაყო ან ქუდს მოიშველიდა, ან სახელოს აიწევდა, ან ბარძაყს გაიტიტვლებდა, ან კიდევ მკერდს გაიღეღავდა და მტკიცებულებას გამოიჩენდა:
„აი, შენი ჭირიმე, აი! შენ თვითონ ნახავ. ისეთი დიდი კომბალი დამარტყეს თავში, რომ საწყალი თავი კინაღამ გოგრასავით გამისკდა... აი, აქაც დიდი ქვა დამარტყეს... აქ კიდევ ხანჯალი ჩამარტყეს... ძალიან მცემეს ჯაყოს, შენი ჭირიმე, ძალიან! უნდა თავი დაგანებო სამსახურს, თორემ ყაჩაღები საწყალ ჯაყოს მომკლავენ.“
და მოჰყვებოდა გაუთავებელ წუწუნს იმის გამო, თითქოს გლეხები გამონაკლისის გარეშე ყაჩაღები ყოფილიყვნენ, თითქოს ერთგული ჯაყო თეიმურაზის გულისთვის იმ ყაჩაღებს დღე-და-ღამ ებრძოდა და სისხლს ღვრიდა, ხოლო უმადური თეიმურაზი მოურავის ერთგულებას არ აფასებდა და ჯაყოს ისევ გლეხების დარბევას აბრალებდა.
„ჯაყო, სამსახურიდან გაგათავისუფლე. შენს მაგივრად მე ვიყო, თორემ ჯაყოს მოკლავდნენ და შენც მათ ცოდვას დაგდებდნენ.“
დაშინებული თეიმურაზი შიშით კანკალებდა. ნაცემ ჯაყოს სიბრალულით კვნესოდა და გულში მოურავის ძაღლურ ერთგულებას ამაყობდა.
თეიმურაზ ხევისთავს ის კი არ იცოდა, რომ თუ გაბრაზებული გლეხებისგან ჯაყოს ერთი დარტყმა მოხვდებოდა, – აბეზარი, ჭირვეული, კბილმახვილი და დაუნდობელი მხეცი ჯაყო თავის მტერს ხუთჯერ მაინც გადაუხდიდა სამაგიეროს, ერთ დარტყმაზე სამმაგად გადაახდევინებდა და ერთ ნაკაწრს, ასე თუ ისე, დიდი ქონებით აანაზღაურებდა.
როცა ჯაყო ჭრილობებზე ლაპარაკს დაამთავრებდა, მაზანდასა და მოსავალზე დაიწყებდა საუბარს:
„მოსავალს არავინ ყიდულობს, შენს მაგივრად მე ვიყო. მაზანდაც ძალიან ცუდი იქნება. ცხინვალში ერთი კოდი (დაახლოებით 160 კგ) ორ მანეთად ძლივს გავყიდე.“
თეიმურაზს პურის დასათვლელად და ფასების გასაგებად დრო არ ჰქონდა. ამიტომ ჯაყოს ნათქვამს უსიტყვოდ იჯერებდა და ანგარიშსაც ისე იღებდა, როგორც მოურავი ჩაუთვლიდა.
ჯაყოც თითებს ითვლიდა და ერთი საათი ოხვრავდა: დავიწყებულს იხსენებდა, გახსენებულს ივიწყებდა და ცივ ოფლში იწურებოდა. ბოლოს, როცა ანგარიშს თავსა და ბოლოს შეუკრავდა, გახარებული კვიცივით ახვიხვინდებოდა:
„ესეც ხომ მოვრჩი და დავამთავრე. მადლობა ღმერთს!“
თეიმურაზი სოფლის საერთო ამბებს გამოჰკითხავდა. ჯაყოც პირს მოიხსნიდა და აღარ გაჩუმდებოდა:
„სოფელი ძალიან გაფუჭდა, შენს მაგივრად მე ვიყო, ძალიან გაფუჭდა! ყველანი გაფუჭდნენ, ძალიან გაფუჭდნენ! ყველანი ქურდობენ და იტაცებენ. ამას წინათ ჩვენი ერთი მოზვერი და ათი ცხვარი მოიპარეს. ჯაყომ ქურდებს ბევრი გცემა, მაგრამ ქურდები არ გამოტყდნენ.“
„ჯაყო, ცემა და ძალადობა არ შეიძლება-მეთქი,“ – მეასედ ეტყოდა თეიმურაზი და ისევ ვრცელ დარიგებას მისცემდა:
„გლეხობა არ გადამკიდო-მეთქი, ჯაყო! ჩემზე ცუდი არავის ათქმევინო; არ დაგავიწყდეს, რომ ჩემი პოლიტიკური მტრები საბაბს ეძებენ ჩემს დასამცირებლად და გასანადგურებლად.“
თავჩაღუნული ჯაყო მწიგნობრის შადრევანს (უწყვეტ ლაპარაკს) მოთმინებით უსმენდა. თანხმობის ნიშნად ზღარბის თავს აქნევდა და ულვაშებში იცინოდა. გულში კი ბატონს „დურაკს“ (სულელს) უწოდებდა და ხანდახან მკერდს იბაგუნებდა:
„ახ, ნეტა შენი პოლიტიკური მტერი ჩაუვარდეს ჯაყოს ნაშინდარის ორღობეში!“
ბოლოს, თეიმურაზის ქადაგებებით გაოგნებული, მისი დარიგებებით დაღლილი და ცოლ-შვილისთვის მრავალნაირი საჩუქრებით დატვირთული ჯაყო ისევ ნაშინდარში ბრუნდებოდა. ის კვლავ გლეხების დასაჩაგრავად და საკუთარი დიდი ტანის გასასუქებლად მიდიოდა.
თეიმურაზი კი მეორე დღესვე გაზეთში დიდ წერილს გამოაქვეყნებდა. წერილი ეხებოდა მოსავლის უქონლობას, დაბალ ფასებს, გლეხების გაჭირვებას და მემამულეების გაუმაძღრობას, გულქვაობასა და დაუნდობლობას.