ნაწილი პირველი — თავი IV
თეიმურაზი, ცოლის მოყვანამდე, მდიდარ მემამულედ ითვლებოდა. მაგრამ შემდეგ, როცა საკუთარი ოჯახი შექმნა და საზოგადოებრივ საქმიანობაშიც უფრო აქტიურად ჩაერთო, მისი მამული, უყურადღებობის გამო და ჯაყოს დამსახურებით, ნელ-ნელა შემცირდა. უგეგმო და დაუფიქრებელი ქველმოქმედება, გაზეთის გამოცემა, საუკეთესო წიგნების ბეჭდვა, რამდენიმე ნიჭიერი ახალგაზრდის აღზრდა, ყველას დახმარება, ხშირი სტუმრიანობა და სტუმრების მიღება, ღარიბი ნათესავების შენახვა და სტუმართმოყვარე ოჯახი მუდმივად ახალ-ახალ ხარჯებს მოითხოვდა. თეიმურაზიც ქართლში ცნობილ საყანურებს (ყანებს) ნაწილ-ნაწილ ყიდდა მანამ, სანამ ხელთ მხოლოდ სახლ-კარი, ბაღი, ვენახი და ასიოდე დღიური სახნავი მიწა არ შერჩა.
რადგან მამულის შემოსავლის წყარო ჯერ თეიმურაზის უიღბლობის, შემდეგ კი რევოლუციის გამო ნელ-ნელა შემცირდა და, ბოლოს, სულაც გაქრა, თეიმურაზიც, მისი ოჯახიც და საქმიანობაც ზეთგამოლეული ლამპარივით დაილია და დასუსტდა.
მწიგნობარმა და საზოგადო მოღვაწემ ჯერ გაზეთის გამოცემა შეწყვიტა, შემდეგ სტიპენდიებზე აიღო ხელი, მერე მარგოს ძვირფასი სამკაულები გაყიდა და ბოლოს, თავისი მამა-პაპისეული განძეულობასაც დაადგა თვალი. ის განძეულობა, რკინით ნაჭედ უზარმაზარ სკივრში ჩაწყობილი, ნაშინდარში (შორეულ სოფელში) ინახებოდა. როცა ქვეყანა აირია, თეიმურაზმა ის სკივრი დაიბარა. ერთი კვირის შემდეგ დაფეთებული ჯაყო ხელცარიელი ჩამოვიდა, თეიმურაზის ოთახში შევარდა და ყვირილით თქვა:
– მოგკალი, შენი წირი მე, მოგკალი! ჯაყო, საცხოვრებელი აღარ ხარ! მოგკალი, შენი წირი მე, მოგკალი!
და ბანჯგვლიანი დათვი ბავშვივით ატირდა.
– რა იყო, ჯაყო, რა მოხდა?.. თქვი, ჯაყო, რა მოხდა-მეთქი? – ეკითხებოდნენ შეშინებული თეიმურაზი და მარგო თავიანთ მოურავს. ჯაყო პასუხის ნაცვლად თავში ხელებს იცემდა, წვერ-ულვაშს იგლეჯდა, მკერდსა და მუხლებს იმტვრევდა და გაბმული ღმუილით ყვიროდა:
– დაიღუპე ჯაყო-ო-ო-ო-ო! მოკვდი ჯაყო-ო-ო!
ბოლოს, ძლივს დაუკლო ყვირილსა და დათვურ სლუკუნით გადმოაგდო:
– ყაჩაღებმა სკივრი მოგტაცეს ჯაყოსა.
მარგოს ეს ამბავი მეხივით დაეცა, თეიმურაზს კი გულს მოეშვა.
– კარგი, ჯაყო, გაჩუმდი. მე უარესი მეგონა, – ანუგეშა მოურავი თეიმურაზმა.
– ამაზე უარესი რაღა იყოს, თემურ? – მთრთოლვარე ხმით თქვა მარგომ. – ის განძეულობა ათ წელიწადს მაინც გვაცხოვრებდა, ახლა კი...
– დამშვიდდი, ჯაყო. მე მეგონა, ცოლი ან შვილი მოგიკვდა-მეთქი.
– შვილის სიკვდილი გერჩივნა ჯაყოსა. მაშა! ნეტა ცოლ-შვილი დაგხოცოდა და ასეთი სირცხვილი არ გეწამა ჯაყოსა! ღმერთმანი, მართალს ამბობს ჯაყოი. ვაი ჩემი ბრალი! ვაიმე, საწყალო ჯაყო-ო-ო!
– ჯაყო, გაჩუმდი და მომიყევი, როგორ მოხდა ეგ ამბავი?
– როგორ მოხდა და ასე მოხდა, შენი წირი მე, რომ ყველას გეძინათ. შუაღამეს ყაჩაღები მოვიდნენ, ქეშელას ყელში ხანჯალი დაადეს, პირში ჩვარი ჩაუდეს, სკივრი გატეხეს და ყველაფერი წაიღეს. მერე ქეშელა აყვირდა, ჯაყო გაიღვიძა და ყველანი წამოგაყენათ. მაგრამ ყაჩაღები ცხენებზე შეხტნენ და გაიქცნენ. ბევრი ვეძებე ის ყაჩაღები, მაგრამ მიწამ ჩაყლაპა. აი, მთავრობის ოქმიც მოგიტანეთ ჯაყომა. მანდ წერია ყველაფერი.
– ახია შენზე, ახი! – ბრაზით მიახალა მარგომ თეიმურაზს, რომელიც გულმოდგინედ კითხულობდა გრძელ ოქმს. – რამდენჯერ გითხარი: ქვეყანა აირია, იმ განძეულობას საფრთხე ემუქრება, წადი და ჩამოიტანე-მეთქი, მაგრამ შენ ვერ მოიცალე, თავი ვერ შეიწუხე.
– დამშვიდდი, მარგო, დამშვიდდი. ოღონდაც, ვერ მოვიცალე. ისეთ დროს შემირჩევდი ხოლმე, რომ... მახსოვს, ერთხელ არჩევნები იყო, მეორეჯერ პრესაში ცხარე კამათი გვქონდა ჩვენ მტრებთან, მესამეჯერ ჩემი წიგნი იბეჭდებოდა.
– მერე. სამი დღით კამათი ვერ შეწყვიტე?! შენ, როგორც ვხვდები, არც კი გესმის დანაკარგის ფასი, ყოველთვის უიღბლო იყავი და შემდეგშიც ასეთი დარჩები.
– მ...მარგო!
– ნაცარქექიავ! – და გამწარებულმა მარგომ კარები გაიხურა.
დრო კვლავ გადიოდა. დაკარგული განძეულობის ხსოვნაც მიინელა. ლუკმა პურის შოვნა კი დღითი-დღე ძნელდებოდა. თეიმურაზმა რომ მარგოს სამკაული და მათი ნიშნობის ბეჭდებიც კი გაცვალა მოწამლულ პურზე, ოჯახის ნგრევას მიჰყო ხელი და რიგ-რიგობით გაიტანა ბაზარზე ხალიჩები, როიალი, რბილი ავეჯი, თეთრეული, ფაიფური და ბროლის ჭურჭელი. ხოლო როცა თეიმურაზს ცხოვრებამ მიწამდე მოუღუნა კისერი და სასტიკად დაჰკეცა იგი, დამორჩილებულმა მწიგნობარმა თავის წიგნებსაც წაავლო ხელი, – იმ წიგნებს, რომლებიც თეიმურაზისთვის საკუთარ შვილებს ედარებოდნენ და უფრო საჭირონი და ძვირფასნი იყვნენ, ვიდრე ავეჯი, მამა-პაპისეული განძეულობა, მარგოს ძვირფასი სამკაულები, ბროლი, ფაიფური და თეთრეული.
ოცი წელიწადი მოანდომა თეიმურაზმა წიგნსაცავის შერჩევას და გამდიდრებას. კვირა იშვიათად გავიდოდა, რომ საფრანგეთიდან, გერმანიიდან და რუსეთიდან ფოსტას ერთი დასტა წიგნები არ მოეტანა. არც ქართული წიგნი, ჟურნალ-გაზეთი, ან ფურცელი დაიბეჭდებოდა, რომ ერთი ცალი თეიმურაზის კაბინეტში არ შესულიყო. რამდენიმე ბუკინისტი (ძველი წიგნების გამყიდველი) მუდმივად გამალებით ეძებდა თეიმურაზისთვის ბიბლიოგრაფიულ იშვიათობებს. დიდი სიყვარულით, ცოდნითა და მოწიწებით აგროვებდა თავადი-მწიგნობარი საიდუმლო ნაბეჭდებს და ნაშინდარში (შორეულ სოფელში) გზავნიდა ცხრაკლიტულში (მჭიდროდ) დასაკეტად.
წიგნსა და თეიმურაზს ისე უყვარდათ ერთმანეთი, როგორც მამა-შვილს. ამიტომ, წიგნების გაყიდვის ჯერი რომ მოვიდა, თეიმურაზმა მხოლოდ მაშინ იგრძნო და გაიგო, რომ იგი კარგა ხანია შეუდგა თავის გოლგოთას (მძიმე გზას), რომლის მწვერვალი, შავი ნისლით დაბურული, ჯერ არც კი მოსჩანდა.
გულაჩუყებული ბიბლიოფილი (წიგნების მოყვარული) კვირაში ერთხელ წიგნებს აცახცახებული ხელით გადაარჩევდა, იღლიაში ამოიჩრიდა, სახლიდან ქურდივით გაიპარებოდა და საკომისიო მაღაზიას ჩალის ფასად მიუგდებდა, თან ჩუმ-ჩუმად ცრემლს იწმენდავდა და აფორიაქებულ სულს იმ იმედით იმშვიდებდა, ვითომ ხვალ ან ზეგ დრო შეიცვლებოდა, ცხოვრების ბორბალს ვიღაც უჩინარი უკან დაატრიალებდა, ან თეიმურაზს მამული დაუბრუნდებოდა, ან როგორმე ფულს იშოვიდა და გაყიდულ ქონებას და წიგნებსაც ხელახლა დაიბრუნებდა...
მაგრამ ცხოვრებას აზრად არ ჰქონდა უკან მოტრიალება და ხევისთავის უსარგებლო იმედების გამართლება.
ისევ დღე დღეს მისდევდა, კვირას – კვირა, წელიწადს – წელიწადი. თეიმურაზი კი მუდმივად სასწაულს ელოდებოდა. და სასწაულის მოლოდინში, მამულის დაბრუნებისა და ხელახლა გამდიდრების იმედიანობაში ნელ-ნელა დაილია და დაცარიელდა თეიმურაზის გულიც, იმედებიც, წიგნსაცავიც და ბინაც.
ერთხანს თეიმურაზი ყოველდღე ხუთამდე საკომისიო მაღაზიაში მაინც შეირბენდა გასაყიდად მიბარებული წიგნებისა და ნივთების ბედის გასაგებად და ორიოდე გროშის მისაღებად.
იმ მაღაზიებში თეიმურაზი დიდი დაკვირვებით და გულის კვნესით ათვალიერებდა ათას უცნობი ოჯახიდან გასაყიდად გამოტანილ ნივთებს. მაღაზიების ვიტრინებსა და თაროებზე ხევისთავი ნათლად ხედავდა და კითხულობდა საკუთარი ცხოვრებისა და ბედის წიგნს.
რა არ იყო იმ მაღაზიებში საქვეყნოდ გატანილი ერთი ლუკმა პურისთვის! კაბები და საცვალი, ჭურჭელი და სურათები, წიგნები და ალბომები, სამკაული და სათამაშო, ნაქარგი და ნაქსოვი, ნაჩუქარი და სამახსოვრო; ცოლ-ქმრობის, დანიშვნის, ჯვრისწერის, და-ძმობის, მამა-შვილობის და მეგობრობის ათასნაირი წვრილმანი, უთვალავი მოგონებით აღსავსე, ნატიფი (დახვეწილი) ხელნაკეთი, ინტიმური და ძვირფასი ნივთი.
ყოველ ნივთს – ბეჭედსა და საყურეს, სამაჯურსა და ლამაზ სარკეს, ვერცხლის სათუთუნეს, ქალის ნაქსოვ ხელჩანთას, ფარჩის კორსეტსა და ქარვის კრიალოსანს, სპილოს ძვლის სათამაშოს და ბრინჯაოს ქანდაკს, ფაიფურის ლარნაკს და მოქარგულ ოქრონემსულს (ოქროს ძაფით ნაქარგს), ფერუმარილის (კოსმეტიკის) ჭურჭელსა და ატლასის სათამაშო ქაღალდს, საქორწილო თეთრ კაბას და აბრეშუმის წინდებს – უკლებლივ ყველაფერს ჰქონდა თავისი რომანი და წარსული, სიხარული და დარდი, სიცილი და ცრემლი, ინტიმური ისტორია და უცნობი თავგადასავალი. იმედიანი დასაწყისი და სევდიანი დასასრული.
ხანდახან თეიმურაზი იმ მაღაზიებში ნაცნობთა სამკაულს და ნივთებსაც წააწყდებოდა. მან იცნო კნეინა ახატნელის ცნობილი სპილოს ძვლის მარაო – დიდი მთავრის ნაჩუქარი, ოქროს ძაფით მოქარგული და ფრანგული წარწერით: n'oublier jamais (არასოდეს დაივიწყო), იცნო აგრეთვე კნეინა არაგველის უძველესი ქართული ქათიბი (ზედა მოსასხამი) – კვერნით შემოვლებული, მუქი შინდისფერი ხავერდი, თეთრი აბრეშუმით მოქარგული და მსხვილი მარგალიტებით დაწინწკლული; იცნო თავადი გიგო სურამელის საგვარეულო რახტიც (ცხენის აღკაზმულობა). კნეინა ელენეს ჯიღაც (თავსამკაული), კნეინა ქეთევანის მანიაკიც (ყელსაბამი) და თავად ელიზბარის ქულაჯაც (მოკლე ქურთუკი).
უკვე უსაქმური თეიმურაზი ზოგჯერ მთელ დღეს ტრიალებდა საკომისიო მაღაზიებში, ცნობდა მეგობართა და ნაცნობთა საქვეყნოდ გატანილ ნივთებს, ჩუმი კვნესით კვნესოდა, გულამომჯდარი წუწუნებდა და საკუთარი თვალით ხედავდა თავისივე თვალწინ დატრიალებულსა და საკუთარ ბედზე დაწერილ ახალ სასტიკ ისტორიას, რომლის წყალობით ერთნი ამ ქვეყნის ასპარეზიდან უკვე მიდიოდნენ და თავიანთ წარსულს ყიდდნენ, ხოლო მეორენი ახალი ქვეყნიდან მოდიოდნენ და თავიანთ მომავალს ყიდულობდნენ. თეიმურაზიც დღითი-დღე ყიდდა თავის უბედურ ოჯახსა და ისტორიას. დღითი-დღე წვავდა მომავლის იმედებს და, თავჩაქინდრული, გულდაწყვეტილი, სულდამწვარი, ზლაზვნითა და ბორძიკით ჩამოდიოდა თავდაღმა ცხოვრების ეკლიან კიბეზე.
ჯერი ტანსაცმელზე მიდგა. ჯერ რამდენიმე ხელი გაყიდა, დანარჩენი გადმოაბრუნა და მარცხენა ჯიბეები მარჯვნივ მოაქცია; მერე, საყელოების გახამება რომ გაძვირდა, გაუხამებელს იკეთებდა. ბოლოს, საყელოები და ყელსაბამიც მოიშორა, ხალათი ჩაიცვა, ქამარი შემოირტყა, წვერიც გაუშვა და გაკოტრებულ მეწვრილმანე ებრაელს დაემსგავსა.
თეიმურაზი და მისი მეუღლე ოდესღაც ექვსოთახიან ბინაში ცხოვრობდნენ. იმ ექვსი ოთახიდან ორ-სამ ოთახშიც იშვიათად შეიხედავდნენ. თუმცა თეიმურაზი თითქმის განადგურებული იყო, მაგრამ ბინის გამოცვლას მაინც არ აპირებდა.
დროება ერთხელ კიდევ შეიცვალა. თეიმურაზ ხევისთავი რევოლუციის სალეწავ მანქანაში ჩავარდა. ერთ დღეს თეიმურაზს ძაბრიანები (წითელარმიელები) და შავხელა მუშები მიადგნენ და უთხრეს:
– ამხანაგო, შემოკლდით!
თეიმურაზი და მარგო „დამოკლდნენ“ და სამ ოთახში დაბინავდნენ. კიდევ გავიდა ხანი. კიდევ მიადგნენ თეიმურაზს და უთხრეს:
– ამხანაგო, ცოტა კიდევ შემოკლდით.
თეიმურაზი და მარგო ერთ პატარა ოთახში შეჭყლიტეს, ხოლო ხუთ ოთახში მუშები და მათი ცოლ-შვილი ჩასახლდნენ.
იმ დროიდან დაიწყო თეიმურაზის და მარგოს ახალი ტანჯვა: წინანდელი სიმშვიდე და თავისუფლება გაქრა. ყველას საერთო სამზარეულო, ტუალეტი, აივანი და საკუჭნაო ჰქონდათ. დღე არ გავიდოდა, რომ მარგოს თეიმურაზისთვის არ შეეჩივლა მეზობელთა დაუდევრობა და უწესობა, მაგრამ თეიმურაზი დუმდა და ამბობდა:
– გაჩუმდი, ქალო, თორემ აქედანაც გაგვაგდებენ.
თეიმურაზს შიში გაუმართლდა: ერთხელ კიდევ მივიდნენ და უთხრეს:
– ამხანაგო, აიბარგეთ!
და თვალცრემლიანმა თეიმურაზმა ბაზარს გადარჩენილი ერთი მუჭა ბარგი თითქმის ხელით გადმოიტანა იმ ერთ ოთახში, სადაც ახლა მისი ყოფილი მსახური ჯაყო ისე ძლიერად ხვრინავდა, რომ მისი ხრიალი ზედა სართულსაც კი სწვდებოდა.
თეიმურაზმა თავის დროზე სამსახურიც სცადა, მაგრამ მალე იგრძნო და გაიგო, რომ ის სხვის სკამზე იყო ჩამომჯდარი. ახალმა ქვეყანამ და თეიმურაზმა ერთმანეთის ვერაფერი გაიგეს, ერთმანეთს გული და სული ვერ შეუწყვეს და ვერ მოარგეს. ორივენი თითქოს სხვადასხვა ენას ლაპარაკობდნენ, თითქოს სხვადასხვა ქვეყნისა და დროის სულითა და ხასიათით იყვნენ გაჟღენთილნი. ამიტომ იყო, რომ ერთის „ღვთის წყალობა“ მეორეს „ღვთის რისხვად“ ეჩვენებოდა, ხოლო მეორის მადლი პირველს მატლად მიაჩნდა.
თეიმურაზმა რამდენჯერმე სამსახური შეიცვალა და სამეურნეო დარგში დაიწყო მუშაობა. ახალ სამსახურში თეიმურაზის ქონება და ცოდნა შეამოწმეს და მალე დარწმუნდნენ, რომ ჭიანახრავმა (ძალიან ბევრის მცოდნე, მაგრამ უსარგებლო) მწიგნობარმა ყველაფერი იცოდა, მაგრამ ისიც მალე გაიგეს, რომ ახალ წესრიგს ვერ ეგუებოდა და არ შეეძლო.
დიდხანს იხეტიალა თეიმურაზმა ერთი შენობიდან მეორეში და ერთი დარგიდან მესამეში. ერთ ადგილას თვითონ თეიმურაზი იწუნებდა. მეორეში თეიმურაზს იწუნებდნენ. ბოლოს, სამსახურს სამუდამოდ უნებურად ჩამოშორდა და სხვა საქმეს რომ ვეღარ მიეკედლა, გატკეპნილ გზას დაადგა და ერევნის მოედნის ბირჟაზე გავიდა.
თეიმურაზს გარკვეული ხელობა არ ჰქონდა. ამიტომ ძალაუნებურად დალალობას (შუამავლობას) მიჰყო ხელი. თუ სადმე ნაცნობ-ნათესავებს შეხვდებოდა ჩურჩულით და გესლიანი (მწარე) ღიმილით ეუბნებოდა:
– ვ...ვაჭრებში ფეხი მ...მოვკიდე. თუ გასაყიდი ან დ...დასახურდავებელი გაქვთ რამე, შემიძლია დ...დაგეხმაროთ, მაკლერობით (შუამავლობით) უნდა დავასრულო ჩემი სიცოცხლე.
და ოფლში გაწურული, ენაგამოგდებული მწიგნობარი ნახევარ-მისხლიანი (ძალიან პატარა) ბეჭდის გასაყიდად ან ორიოდე ოსმალური ლირის დასახურდავებლად დილიდან საღამომდე შუა ბაზარსა და ერევნის მოედანზე ხმაურით დადიოდა, კედლებსა და გამვლელებს ეჯახებოდა და ორიოდე გირვანქა პურის გულისთვის ვინმე ბაზაზის (ნაჭრებით მოვაჭრის) დუქანში ორ საათს იჭაჭებოდა, იხვეწებოდა, ტყუოდა და იფიცებოდა.
– ნეტა მამაჩემს ჩემთვის რაიმე ხელობა მაინც ესწავლებინა, ან მწიგნობარის მაგივრად ნეტა ხარაზი (მეწაღე), დურგალი ან ზეინკალი (მეტალის მუშა) ვყოფილიყავი, – თქვა იმ ხანებში თეიმურაზმა და ეს ნათქვამი თანდათან ნატვრად გადაექცა. და ამ ნატვრას შემდეგში ისე ხშირად იმეორებდა, რომ ახლობლებს და თვითონ თეიმურაზსაც კი იმ ნატვრის გაგონებაც კი მოჰბეზრდათ.
ბოლოს, ლირების დახურდავებაც მოისპო და გასაყიდი ბეჭდებიც გამოილია.
თეიმურაზი მას შემდეგ მთელი დღე უსაქმოდ ქუჩაში დასჩანჩალებდა და ნაცნობ-ნათესავებს ყურში საიდუმლოდ ჩასჩურჩულებდა:
– ორი მანეთი მ...მასესხე ხ...ხვალამდე.
და ორი მანეთის მაგივრად ორ აბაზსაც სიხარულით ეჭიდებოდა.
ზოგჯერ თეიმურაზი იღლიაში ჩაჩრილ პურსა და იაფ საჭმელს ბედნიერი ღიმილით მოიტანდა. სხვა დროს კი, მოღუშული და აცრემლებული, თავის ბნელ ოთახში შევიდოდა და მუდმივად მოწყენილ მარგოს კანკალით ძლივს ეტყოდა:
„დღეს ვერაფერი ვერ მოვახერხე, დაწყევლილი დღეა. უნდა მოვითმინოთ.“
მარგოც ჩუმად იყო და ითმენდა.
ერთ დროს თეიმურაზს უამრავი მეგობარი ჰყავდა. ვინ იცის, რამდენს შეუნარჩუნდა და გამოადგა თეიმურაზის სიკეთე! დროის ცვლილებების გამო ბევრი მათგანი თეიმურაზივით გაჭირვებაში ჩავარდა, მაგრამ ზოგიერთი ძლიერი აღმოჩნდა და ისევ აქტიურად მოქმედებდა, ზოგი კი, უცნაური ბედის წყალობით, წელშიც გასწორდა, გაძლიერდა და გამდიდრდა.
მკვდრები მკვდარ თეიმურაზს ეჭიდებოდნენ და საფლავამდე მითრევას ევედრებოდნენ, ხოლო ცოცხალი მეგობრები კი, თეიმურაზს, რომელიც გასაჭირში იყო, სწრაფად გაშორდნენ. ქუჩაში მიმავალ მოწყენილ, მარტოხელა თეიმურაზს ისე ერიდებოდნენ, თითქოს მათი მეგობარი და სიკეთის მომტანი ხევისთავი გაგიჟებულიყო. ხშირად თითქოს ვერც კი ცნობდნენ: შორიდანვე თავს დახრიდნენ და ნაბიჯს აუჩქარებდნენ, ან მაღაზიის დასათვალიერებლად შეტრიალდებოდნენ და თეიმურაზს ზურგს შეაქცევდნენ.
სამმა ადამიანმა გაიხსენა თეიმურაზის ძველი სიკეთე, ცოტათი დაეხმარნენ მას და თითქოს უსიტყვოდ უთხრეს:
„ჩვენი ვალი მოვიხადეთ. მეორედ აღარ შეგვაწუხო.“
ერთ დროს სხვისი შემნახველი და მომჭირნე თეიმურაზი ახლა რომ მარტოხელა მაინც ყოფილიყო, როგორმე თავს შეინახავდა და გაჭირვება ასე ადვილად არ დაამარცხებდა. მაგრამ მუდმივად გაჩუმებული მარგო თავისი დუმილით ქმარს სულს უხუთავდა და ყოველდღე შხამს ასმევდა.
თეიმურაზიც თანდათანობით ბნელდებოდა და ისე იღუნებოდა, თითქოს მას უჩინარი ვინმე დღითი-დღე ახალ-ახალ ლოდს ჰკიდებდა.
მარგოც იჩრდილებოდა, ითმენდა და ილეოდა.
უდარდელად და ნაზად გაზრდილ მარგოს არასოდეს ჰქონდა ნაცადი ცხოვრებასთან ბრძოლა და ლუკმა პურის შოვნა. მას ხასიათშივე ჰქონდა ჩაბუდებული უხილავი ბედის შიში და მორჩილება, ხოლო ბოლო დროს ეს მომთმენი ქალი საბოლოოდ ჩაუვარდა უჩვეულო ცხოვრებას, სრულად დაემორჩილა მას და უსიტყვოდ და ხელის გაუნძრევლად მიეცა სრულ აპათიას, გულგრილობას, გულგრილობას და გაქვავებას.
მარგო ხანდახან თავს იმშვიდებდა: „თეიმური ჩემი ქმარია. რაც უნდა იყოს, ის ჩემთვის მუშაობს და იტანჯება. მეც მისი ცოლი ვარ, მეც უნდა მოვითმინო“. ის უპურობასაც კი იტანდა, მაგრამ ამ გააზრებას არ მოჰყვებოდა სიყვარული, მეგობრული კავშირების გამყარება ან ცოლქმრული მოვალეობის შესრულება. ამიტომ, მარგოს გულში, რაიმე მოქმედების ნაცვლად, ბოროტმა ინსტინქტმა გაიღვიძა. მარტო დარჩენილმა ქალმა გული მოიჭირა და გაჩუმდა. როცა თეიმურაზი მწარედ წუწუნებდა და კვნესოდა, მისი ცოლი დახმარების, გამხნევებისა და ნუგეშის ნაცვლად დღითი-დღე დუმდა. ეს ცივი, უღვთო და სასტიკი დუმილი თეიმურაზისთვის უფრო შხამიანი და აუტანელი იყო, ვიდრე მარგოს გაბრაზებული ყვირილი, ლანძღვა და საჯარო საყვედური. მარგო კი ისევ დუმილით ფარავდა ბრაზის შადრევანს, რომელიც ამოხეთქვას ლამობდა. მაგრამ ქალის გაცრუებულ იმედსა და სიყვარულზე, მარგოს უნებურად, ნელ-ნელა სიგიჟე, ზიზღი და ფიზიკური სიძულვილი გაუჩნდა.
– მარგო, ძალიან გაგვიჭირდა, – ეტყოდა ხოლმე თეიმურაზი გაჩუმებულ ცოლს საუბრის დასაწყებად.
– აკი ვითმენ ამ გაჭირვებას, მეტი რა გინდა? – უპასუხებდა უემოციო მარგო.
– ითმენ, მაგრამ ვაი მაგ მოთმენას!
– შენ შენს თავს მიხედე, ჩემზე ნუ ზრუნავ.
– ისე მელაპარაკები, თითქოს უცხოები ვიყოთ ერთმანეთისთვის.
– როცა გელაპარაკებოდი, შენ დუმდი. ჩემი თავი გაზეთებს ამჯობინე. დუმილი შენ მასწავლე, საუბარს შენ გადამაჩვიე. ან რა გვაქვს სალაპარაკო! როცა მოსაცემი გქონდა, არაფერი არ მომეცი, როცა ყველაფერი გამოგელია, ცარიელ საუბარს მთავაზობ.
– დარიგება, გამხნევება და სულიერი ნუგეში მჭირდება, თორემ წავიქცევი, მარგო!
მარგო უარესად მოიღრუბლებოდა და გამწარებული ქმრისთვის ერთ სიტყვასაც ვეღარ გაიმეტებდა.
რაც დრო გადიოდა, გაჭირვებაც მატულობდა, ხოლო მარგოს გულში საიდუმლოდ და ნელ-ნელა კაპასი გესლი და ავი ბალღამი ჟონავდა.
ჟონავდა და გროვდებოდა. ამ ბალღამსა და გესლს მარგო მოთმინების, გულგრილობისა და დუმილის თავსახურით ფარავდა. მაგრამ ეს გესლი დუღდა, თავსახურს აწვებოდა და ამოვარდნას ლამობდა.
ბოლოს, თავსახურიც ამოვარდა: გამწარებულმა ქალმა ერთხელ თავის უბედურ და უნებისყოფო ქმარს ერთი წვეთი გესლი შეასხა. როგორ ან როდის გამოეცალა ხევისთავის უმტკიცეს ციხეს პირველი აგური, არც თეიმურაზს ახსოვდა, არც მარგოს. პირველ აგურს მოჰყვა მეორე, მეოთხეს მეხუთე და მეცხრეს მეათე. ბოლოს, ისე დღე არ გავიდოდა, რომ თეიმურაზის დანგრეულ ბუდეში ზიზღის ნიაღვარი არ შევარდნილიყო; სიძულვილის შადრევანს არ ამოეხეთქნა და ისედაც მორღვეულ ციხე-ოჯახში კიდევ ერთი კედელი არ ჩამონგრეულიყო.
განუწყვეტელი ნგრევის, შიმშილისა და უშედეგო ბრძოლის გამო ორივეს თანდათან შესძულდათ და შეეზიზღათ თავიანთი თავიც და ერთმანეთიც, სიცოცხლეც და ჭიდილიც, უხალისო წარსულიც და უიმედო მომავალიც.
თეიმურაზი თითქოს აღარ იბრძოდა. მოძულებული თავი მოძულებული ცხოვრების მდინარეს გულგრილად მიანდო და სასურველ დასასრულს ნატვრით ელოდებოდა.
ბოლო დროს ცოლიც და ქმარიც დასუსტდნენ, დადნნენ, მიილივნენ და სიცოცხლის დღეებსაც კი აღარ ითვლიდნენ.
პირქუშმა ბედმა ორივეს ხელი ჩამოართვა და მათი ხელები თავის კლანჭებში დაიტოვა.
– V –