ნაწილი მესამე — თავი II
მეორე დღეს ივანემ ჯაყო და მარგო სტუმრად დაპატიჟა. თეიმურაზი მათ მოსვლას არ ელოდა. როცა ჯაყო და მარგო მოულოდნელად გამოეცხადნენ, ავადმყოფობისგან დასუსტებული თეიმურაზი დივანზე ისვენებდა.
„გამარჯობა, ბრინკა!“ – მიაძახა ჯაყომ. – „როგორ ხარ? მადლობა ღმერთს, რომ ასე გადარჩი.“
თეიმურაზმა ძლივს წამოიწია. შერცხვა, გაწითლდა და ენა დაება:
„მ... მადლობელი ვარ, ჯაყო, მადლობელი.“
მარგო გვერდით მიუჯდა. დასუსტებული ხელი გამოართვა და თვალებზე ხელსახოცი მიიდო.
ივანემ ჯაყო მაშინვე აივანზე გაიყვანა.
ცოლ-ქმარი დიდხანს დუმდნენ და უხმოდ, უსიტყვოდ ტიროდნენ. ბოლოს, თეიმურაზმა აკანკალებული ხმით ჰკითხა:
„მარგუში! მაშ ყველაფერი გ... გათავებულია?.. იმედი აღარ არის?“
მარგომ დახრილი თავი უფრო დაბლა ჩასწია.
თეიმურაზმა მარგოს რბილ და თბილ ხელს ოდნავ მოუჭირა. მარგომ პასუხი არ გასცა, ხელი გამოართვა და სახე მოაბრუნა. თეიმურაზის გულმა მარგოს პასუხი მაშინვე გაიგო. გაიგო და აფორიაქდა, აკვნესდა.
უცებ თეიმურაზი მარგოს მუხლებზე პირქვე დაემხო, სახე კაბის ნაოჭებში ჩაუმალა და ბუტბუტი დაიწყო:
„მარგო. ჩემო მარგუში! ჩემო ერთადერთო მეგობარო! შენ გ... გენაცვალოს თეიმურაზი... შენი ჭირი მე, მარგუშ! თავს შემოგ... გევლოს შენი თეიმური... მაპატიე უხეში და სულელური საქ... საქციელი... ამას წინათ იქ, საბძელში უდიერად მოგიხსენე, გამოუსწორებელი შეურაცხყოფა მოგაყენე... შენც ხომ იცი, რომ ის სიბ... სიბრიყვე ზედმეტი სიმწარით და სიყ... სიყვარულით მომივიდა. უსაზღვრო დარდმა და გულის ტკივილმა დამაყრუა, დამაბრმავა, გამაგიჟა, იმიტომ წამოვ... ვროშე ის ბილწი სიტყვები, იმიტომ მოგცხე ტალახი და ჩირქი, თორემ შენ როგორ გაგიბედავდი, როგორ გაგიმ... მეტებდი, როგორ გაკადრებდი იმისთანა უმსგავსო გმობას და შერცხვენას!“
მარგო დაიბნა და სულიერად აირია.
თეიმურაზის ქვითინი და მუდარა მოულოდნელი მეხივით დაეცა. ცოტა ხნის წინ, როცა გულის ფანცქალით მოდიოდა ყოფილი ქმრის სანახავად, გულში ფიქრობდა: „მუხლებში ჩავუვარდები თეიმურაზს და ცრემლით მოვინანიებ ჩემს ცოდვასო“. თუმცა ჯაყოს ძლიერი მკლავებიდან მარგოს თავის დახსნა აღარ შეეძლო, მაგრამ იმ ორ თვეში წარსული ვერ დაივიწყა, ვერ წაიშალა და ვერ ამოიგდო გულიდან ათი წლის ცოლ-ქმრობა – ხორცით მსუბუქი, უმნიშვნელო, უღონო და უხალისო, – მაგრამ მაინც ერთგული, მშვიდი და უდარდელი. ერთ ჭერქვეშ და ერთ საწოლში ათი წლის ცხოვრებამ ორივე ათასობით უხილავი ძაფითა და ფესვით შეკრა და შეაბოჭა, და როცა მარგომ ეს ფესვები ამოსაგლეჯად ამოწია და ძაფები დასაწყვეტად დაჭიმა, თავისი სხეულისა და სულის ყოველ წერტილში გაუსაძლისი ტკივილი და გოლგოთური კვნესა იგრძნო.
სულით ნაცემი და დატანჯული მარგო ახლაც იმისთვის მოვიდა თეიმურაზთან, რომ როგორმე გაეადვილებინა ამ ძაფების გაწყვეტა, თუმცა ჯერ არც კი იცოდა, როგორ და რა ხერხით დაიხსნიდა თავს შეჩვევის, შეთვისებისა და სულიერი მეგობრობის ტყვეობისგან, რომელსაც თითქმის ისეთივე ძალა და გამძლეობა ჰქონდა, როგორც ჯაყოს ბრმა ჟინსა და ველურ სიყვარულს.
თვითონ მარგო აპირებდა ფეხქვეშ ჩავარდნას და ხვეწნა-მუდარას. ახლა კი თვითონ თეიმურაზი ულბობდა მარგოს მუხლებს და ისეთი სასოებით ნანობდა ქინძისთავისოდენა ცოდვას, როგორც ყოფილი ავაზაკი წმინდანი ნანობდეს უფლის წინაშე განუზომელ ბოროტებას. გაოცებული და დაბნეული მარგო თეიმურაზის შეთხელებულ, ჭაღარა თმას აკანკალებული ხელით უსვამდა და მისი გახურებული ბოდვას გულის ფანცქალით უსმენდა.
თეიმურაზმა მარგოს მეორე ხელიც ჩაიბღუჯა.
„ხომ აპატიე, მარგუში, ხომ შეუნდე შენს ძველსა და ერთადერთ მ... მეგობარს გაგიჟების დროს წამოსროლილი სიტყვები?.. ოოჰ, გმადლობთ! გმადლობ, ჩემო ანგელოზო, ჩემო დაუვიწყარო დაო, დედავ და მეუღლევ!“
მარგომ თეიმურაზს ოდნავ თავი აუწია:
„ადე, ადექი... გეყოფა, დავივიწყოთ ყველაფერი.“
„არა, არა! დაიცა... დამაცა... ცოტა ხანს კიდევ დამაცადე.“
და ჟინიან ბავშვივით თავი უფრო ღრმად ჩაუხუტა მუხლებში და ორივე ხელით უფრო მაგრად დაებღაუჭა კალთებში.
„ცოტა კიდევ დამაცა... ეს არის ჩემი უკანასკნელი წილი, უკანასკნელი ალერსი... მერე ყველაფერი გათავდება... სამუდამოდ გათავდება. აღარ შეგაწუხებ, აღარც შენ მოინდომებ, აღარც ჯაყო დამანებებს შენს თავს... მალე ყველაფერი გათავდება... გათავდება!.. გა-თავ-დე-ბა... მაგრამ... ჯერ მითხარი, გამაგებინე, რას მიპირებ, რა ბედს მიუძღვნი შენს თეიმურაზს, შენს წინანდელ თეიმურს, შენს ჯვარცმულსა და იმ ქვეყნისკენ მიმავალ თეიმურაზს?“
და ხანგრძლივი სიჩუმის შემდეგ კიდევ შეეკითხა:
„თქვი, მარგუში, თქვი! ნუ მომერიდები, მე წინასწარვე დავემზადე და უკვე შევეჩვიე ჩემს ხვედრს, ჩემს ავს ბედს, რომელმაც ასე უღვთოდ დამრია ხელი და გამთელა, გამსრისა და გამაქრო ცოცხალთა ასპარეზიდან. მე ამ ქვეყნის აღარა ვარ. აღარც ის არსებობს ჩემთვის. ორივე ერთმანეთისთვის მკვდრები ვართ. დამრჩა მხოლოდ შენი თავი და პატიოსნება. ახლა ესეც დამეკარგა. ამიერიდან შენ ჩემი აღარ იქნები, მაგრამ მე?.. რა ვარ მე შენთვის? ვინა ვარ? ოოჰ, მარგო, თქვი?.. თქვი... თქვი, ჩემო ერთო, ჩემო ჯვარცმულო ანგელოზო!“
„ჯერ შენ მითხარი, ჩემო თემურ, რას აპირებ, რა გაქვს გულში? რა გინდა?“
„მე?.. მე რა მინდა? მე?..“
თეიმურაზმა თავი გადაიწია, მომაკვდავის სასოწარკვეთილი თვალები შეანათა მარგოს და ნაცემი ძაღლის მუდარით შეემუდარა:
„მე რა მინდა? შენთან ყოფნა და შენს გვერდით სიცოცხლე. მეტი არაფერი... ჰო, მეტი არაფერი...“
მარგო თითქოს შეშინდა:
„ჩემთან ყოფნა? თეიმურაზ!..“
„ნუ, ნუ შეგეშინდება. ჯერ ყური დამიგდე. მე მხოლოდ ის მინდა, რომ შენთან ახლოს ვიყო სადმე; რომ ზოგჯერ შორიდან მაინც დაგინახო; რომ ათასში ერთხელ ორიოდე სიტყვა მაინც გითხრა. მეტი არაფერი.“
მაგრამ პასუხი ვეღარ იპოვა. ენადაბმულივით ძლივს ბუტბუტებდა:
„მე... მე არ ვიცი... არ მესმის... ჩემთან როგორ უნდა იყო? არ მესმის... რატომ გინდა... რატომ გინდივარ?.. ჯაყო რას იტყვის? ქვეყანა რას იფიქრებს?..“
თეიმურაზი ძაღლის თვალებს არ აშორებდა მოულოდნელობით შეშინებულ მარგოს:
„მე ისევ შენი სულიერი ქმარი ვიქნები, არა, ქმარი კი არა, შენი ერთგული სულიერი ძმა და მ... მეგობარი ვიქნები... მეტი არაფერი არ მინდა, მეტს არაფერს არ გთხოვ. ეს არის ჩემი უკ... უკანასკნელი მუდარა. მეტი არაფერი. ახლა შენ იცი. ჩემი სიცოცხლე შენს ხელშია: გინდა მომკალი, გინდა მაცოცხლე. მეტი არაფერი.“
უცებ ჯაყო შემოვიდა. თეიმურაზი რომ მარგოს მუხლებზე დაინახა, ორივე თვალებით დაღრღნა და გაანადგურა:
„ვერ გაათავებდით აქამდე?“
თეიმურაზი წამოდგა. მელიას ღიმილით შეხვდა და კატის კნავილით შეეკნავლა:
„ნუ გაჯ... ჯავრდები, ჯაყო!.. ნუ შეშინდები. მე ძმური ალერსით მოვეფერე მარგოს. თუ შენი თანხმობაც იქნება, ამის შემდეგ მე და მარგო და-ძმები ვიქ... ვიქნებით, შენ ნუ გეშინია, ჯაყო, ნუ გეშინია.“
ჯაყომ ხელები წელზე შემოიწყო და ბალიშისოდენა მკერდი გადმოიგდო:
„ჯაყოს ბრინკასი არ გეშინია! ჯაყოს არც ათი ყაჩაღისა გეშინია! ყველას დედას გიტირებს ჯაყო, დედასა! მაშ, მაშა!“
„არც უნდა გეშ... გეშინოდეს, ჯაყო! მე შენთვის ს... საშიში აღარა ვარ.“
„გინდა თუ არა, რომ მარგოს გაეყარო?“ – მიაძახა ჯაყომ. – „გინდა თუ არა? ჯაყო ფულს მოგცემს, ბევრ ფულს მოგცემს.“
„ჯაყო, მარგოს გულისთვის თ... თუნდაც კლდეზე გადავვარდები, მაგრამ ფ... ფულზე ხმა აღარ ამოიღო, კრინტიც არ დასძრა.“
ჯაყოს გაუხარდა:
„მაშ, მაშა! უნდა გადავარდე, მაშა! არც ფული უნდა აიღო, ეგეც მართალი ხარ, მაშ საქმე გათავებულია. ხვალვე გაეყრები და საღამოზე აქედან წახვალ.“
„არა. ჯაყო, არა! მე აქედან არსად არ წ... წავალ, მარგოს ვერ მოვშორდები.“
„მაშ რა გააკეთებ აქ? როგორ იცხოვრებ?“
„ისევ დუქანში ვ... ვიმუშავებ... ვივაჭრებ, მაგრამ ერთი პირობით: მარგო ყოველ დღე უნდა ვ... ვნახო, ნუ გეშინია, ჯაყო, ნუ გეშინია. ჩვენში მხოლოდ და-ძმობა იქნება... მეტი არაფერი... მეტი არაფერი, მარგოს გვერდით მივუჯდები, ორიოდე სიტყვას ვეტყვი, ან, თუ გინდა, ხმასაც არ ამოვიღებ, ოღონდ ამის გვერდით მამყოფინე და მაცქერინე... მხოლოდ მაცქერინე. მეტი არაფერი.“
„მაშ ჯაყო მარგოს ქმარი იქნება, შენ კი ძმა იქნები, არა?“
„ჰო. ჯაყო, ჰო! შენ ქმარი და მე ძ... ძმა.“
„კარგი, ჯაყო თანახმაა. მაგრამ შენ როცა მარგოსთან დაჯდები, ან მეც იქ ვიჯდები, ან ერთი პატარა ბიჭი დაგსვამ.“
„თ... თანახმა ვარ. ჯაყო.“
„მეც თანახმა ვარ. ხელი მოგეცი. ივანე. შენ გადაგწერე ხელი!“ ჯაყომ და თეიმურაზმა ერთმანეთს ხელები ჩამოართვეს.
უცებ მარგოს უცნაური რამ დაემართა. თითქოს უსაზღვრო შეურაცხყოფა მიაყენეს და გამოუსწორებელი ჩირქი მოსცხესო: წელში გასწორდა, ლამაზი თავი მაღლა ასწია და გაფითრებულ სახეზე მიუკარებელი ამაყობა, დაჭრილი თავმოყვარეობის ნისლი და აზღარბებული ამპარტავნება აისახა; თვალებში რისხვის ნაპერწკლებმა გაუელვეს და ტუჩების ნაოჭებში სიძულვილისა და ზიზღის ზოლები ჩაუწვა. თეიმურაზს ზურგი შეაქცია, ჯაყოს მკლავში ხელი გაუყარა და უბრძანა:
„ჯაყო, წავიდეთ!“
და ორივე მეფე-დედოფალივით გამოვიდნენ.
დაბნეული და გაოგნებული თეიმურაზი დიდხანს გაუნძრევლად იდგა იმავე ადგილას, სათვალეებს ისწორებდა, თითებს ჰაერში ათამაშებდა და ბუტბუტებდა:
„ს... საკვირველია! ს... საოცარია! არ მესმის... არაფერი არ მ... მესმის.“