თავი VII
გიორგი ოცდაერთი წლის ვაჟკაცი იყო და ცოლის შერთვა ფიქრადაც არ მოსდიოდა. ოთარაანთ ქვრივი ამაზე ძალიან ნაღვლობდა და წუხდა.
– რა ვუყო?.. – ფიქრობდა ხოლმე, – ცოლ-ქმრობის საქმე ცაში წყდებაო. ჩანს, ღმერთს ჯერ არ მოუწადინებია. დრო კი უწერს: მაგ ხნის ბიჭებს შვილებიც ჰყავთ. ოჰ, ერთი მაგის შვილი კი გამიგორა კალთაში და თუნდაც მაშინვე გულ-ხელი დამიკრიბონ და ცოცხლად დამმარხონ.
ეს ხომ აწუხებდა და აწუხებდა, ამ მწუხარებას ერთი სხვა დარდიც დაემატა. ოთარაანთ ქვრივი ამ ბოლო დროს ხედავდა, რომ შვილს ხასიათი შეეცვალა, უფრო მოწყენილი გახდა, უფრო გული დაიხურა, უფრო ჩაიკეტა, უფრო დანაღვლიანდა. ხომ არც წინათ იყო მხიარული ხასიათის, მაგრამ ახლა მეტისმეტია, თითქოს რაღაც შეემთხვა და თქმა ეკრძალებაო.
შინ მუშაობიდან კარგა ბინდისას მოვიდოდა და, თუ მთვარიანი ღამე იყო, წამოწვებოდა ეზოში მწვანე ბალახზე, თავქვეშ ორივე ხელს ამოიდებდა და საათობით გაუნძრევლად იწვა ზურგზე. შეჰყურებდა ცას და ღრუბლებს, თითქოს ვარსკვლავებს ითვლიდაო, ან ღრუბლებს თვალს ადევნებდა თავის გასართობადო. რა მოერია, რამ სძლია, რამ დაამწუხრა შვილი – დედას ვერ გაეგო.
– შვილო, შინ შემოდი, ნამუშევარი ხარ, დედამიწამ არ დაგცადოს, – უთხრა ერთხელ დედამ.
– არა მიშავს რა, დედი! ცოტა ხანს კიდევ მამყოფე ასე, დედა-შვილობას.
– ძილის დროა, შვილო! ლამის ალიონი ამოვიდეს...
– ეჰ, დედი!.. ზოგჯერ ძილიც ძილი არ არის...
– რატომ, შვილო? – იკითხა დედამ და შვილისკენ წავიდა. თავს რომ წაადგა, უთხრა:
– გიორგი!.. შვილო!.. არ მეტყვი, ბიჭო, რა შეგემთხვა? დედა ვარ შენი, დედა... დარდი გაქვს რაღაცა და არ მეუბნები.
გიორგი წამოჯდა.
– არა, დედიჯან! ასე მიყვარს მთვარიან ღამეში წოლა.
– ეს ორი წელიწადია, რაც ეგრე დაიჩემე. რატომ ადრე არ იცოდი?
– განა კაცი სულ ერთ ხასიათზეა! მაშინ ისე ვიყავი, ახლა ასე ვარ. დრო იყო ძუძუს ვწოვდი, დრო მოვიდა – გამომცხვარ პურს ვჭამ. ამით რაო?
– ისაო, შვილო, რომ ზოგი ჩემს გულშიაც ჩამოიხედე.
– ჩამიხედნია, დედი, ჩამიხედნია და ვიცი, რომ შიგ მარტო მე გიზივარ...
– მაგას არ გეუბნები... იმ დღევანდელი არ იყოს!..
– რა იმ დღევანდელი?
– აი, საბარავად რომ იყავი ვენახში. მე საჭმელი ჩამოგიტანე. შენ ვაზებში გიპოვე: მხარი დაგებჯინა ბარის ტარზე, ბარის ტარს დაჰყუდებოდი და გაშტერებული დასცქეროდი მიწას ელდანაცემსავით. რა ამბავი იყო? მაშინ არ გკითხე-რა, აქ კი დავიჭდიე, აქ.
ოთარაანთ ქვრივმა გულის-ფიცარზედ დაიდო ხელი.
– წაშალე ნაჭდევი, ტყუილად გარჯილხარ. რა ამბავი იქნებოდა?! დავიღალე და ხელ-ფეხს ქარი ამოვაღებინე, – უთხრა შვილმა.
– შენი ფიქრი საით ქროდა, რომ ვერც კი გამიგე, როგორ მოგივედი, ისე სმენა-დახშული და გონება-გაქცეული იდექი. განა ერთხელ და ორჯერ მინახიხარ: მუშაობ, მუშაობ და უცებ გაირინდები ხოლმე. განა ერთხელ და ორჯერ მინახიხარ: სადილ-ვახშამზე ლუკმა პირში ჩაგიდვია, ყბაც არ მოგიქნევია, გაჩუმებულხარ, თითქოს სადილიდან წაგიღო რამემ, კლდის პირას დაგაყენა და ხელის კვრას გიპირებსო.
– ეგეც დრომ იცის, დედი!
– სხვამ არაფერმა?
– იქნება სხვამაც...
– ჯადომაც იცის, შვილო, ჯადომაც...
გიორგის გულში მოხვდა ეს უკანასკნელი სიტყვა. ეტკინა, ეწყინა. კარგადაც ვერ მიხვდა, – რატომ უხსენა დედამ ჯადო. გუმანმა კი წაიღო, გუმანმა აიყოლია მისი გონება.
– ჯადო რა მოსატანი იყო? – ფიქრობდა გიორგი თავისთავად, – ვაი, თუ...
ვერ დაასრულა სათქმელი. სიტყვა შეეკრა, თითქოს ელდა ეცაო, რომ გულიდან საკეტი აჰგლიჯეს, კარი გაუღეს და შიგ ჩაჰხედეს.
გაიქნია უსიამოვნოდ თავი, წამოდგა ფეხზე, დედას ტკბილად მოჰკიდა მკლავზე ხელი და უთხრა:
– წავიდეთ, ახლა კი ძილის დროა. „შიში ვერ იხსნის სიკვდილსა, ცუდია დაღრეჯილობაო“, შენგან გამიგონია, დედი!
– „სადაც არა სჯობს, გაცლა სჯობს კარგისა მამაცისაგანაო“, მაშ ესეც გაიგონე, ჩემო კარგო! – უთხრა დედამ.
– რა ვქნა, – ფიქრობდა გულში გიორგი, – რატომ ეგრე ახლოს მიმივიდა? ცოდნით მოსდის, თუ შემთხვევით? თვითონ ტრიალებს ახლოს, თუ ჩემს გუმანს მოაქვს იმისი სიტყვა შორიდან ახლოს. გაცლაო!.. თქმა ადვილია!..
იმ ღამეს ოთარაანთ ქვრივს დილამდე ძილი არ მიკარებია. იმ დღის ნალაპარაკევმა ათასნაირი ფიქრის მორევში ატრიალა ნაფოტსავით მისი ჭკუა და გონება.
– პაჭიჭს კი, მგონი, წვერი შემოერღვა, – თქვა თავისთავად ბოლოს, – მგონი, მივაკვლიე: დროც ერჩის და ასაკიც უწერს. რატომღა არ მეუბნება, ვინ არის?
ახლა ამას წუხდა, ამას განიცდიდა დედა.
– არ უჭირს და იმიტომ, – ინუგეშა თავი ოთარაანთ ქვრივმა, – როცა გაუჭირდება, მეტყვის.
მოხუჭა თვალი ქვრივმა. არ დაეძინა. გადაბრუნდა ხან იქით, ხან აქეთ, ძილი არ მიეკარა.
ღამე კი არ ელოდებოდა, თავის გზას ეშურებოდა.
– მართლა კი მივუხვდი?.. მართლა კი მივაკვლიე?.. – ეჭვობდა გიორგის დედა, – იქნება გუმანმა დამაბრიყვა და მატყუებს. რა ვიცი?.. ადამიანის გული თვალთუწვდენი ორმოა. ვინ იცის?.. იქნება მე ერთი მგონია, იქ კი სულ სხვა ამბავია... სხვა რა უნდა იყოს, რა?.. – ეკითხებოდა თავის თავს და გული უკვნესოდა, რომ პასუხი ვერ ეპოვა.
ღამე კი მიდიოდა და მიდიოდა. დიდ-ვახშმობას გადასცილდა. ხმაურობა მიწყდა, მარტო კუთხეში, პურის კიდობანთან, თაგვი აფხაკუნებდა.
„– სხვა რა უნდა იყოს, რა!.. – ამბობდა ოთარაანთ ქვრივი, რომელიც ძილიდან გამოფხიზლდა და შეშინებული იყო. – თუ რამე დამამარცხებს, სწორედ ეს დარდი დამამარცხებს... არ მენდო... ჩემი გიორგი არაფერს მეუბნება... თუ ვინმე შეჰყვარებია, რატომ უნდა მიმალავდეს! რა არის ჩემთან დასამალი!... და თუ სხვა რამ შეემთხვა... ღმერთო, ნუ მაფიქრებინებ ამას...“
მან სამჯერ გადაიწერა პირჯვარი, თითქოს რაღაც მოჩვენება დაინახა და მის მოგერიებას ცდილობდა.
გვიანი მთვარე კი მთის წვერზე შედგა და მეორე მხარეს გადასვლას აპირებდა. აი, გადავიდა კიდეც და ჩავიდა. ღამე დასრულდა. უფრო დაბნელდა, ირგვლივ ყველაფერი უფრო გაჩუმდა, უფრო დადუმდა, თუმცა თაგვი ისევ აგრძელებდა კიდობანთან ფუსფუსს.
„– ამ ორი წლის წინ თოფ-იარაღი აისხა, – ვენაცვალე მის ახალგაზრდობას! მამისეული იარაღი ძალიან უხდებოდა, – წავიდა და სამი დღე შინ აღარ დაბრუნებულა. მე, სულელს, მაშინ ეს აზრად არც კი მომსვლია. ახლა კი მაღონებს და გულს მიკაწრავს... სანადიროდ ვიყავიო, მითხრა. თუ სანადიროდ იყო, ხელცარიელი რატომ მოვიდა? მერე ყვირილიც იყო... თავის დღეში ხელცარიელი არ მინახავს ნადირობიდან დაბრუნებული. იმ გარდაცვლილს არ ჩამოუვარდება. თუ მეტი არა, მამაზე ნაკლები არც ეს არის...“
მას შემდეგ დაიწყო დარდმა. მე კი ეს ასე დამამახსოვრდა!.. მას შემდეგ რაღაც მძიმე ლოდი დააწვა გულზე და ვეღარ აუხსნია... ხომ კაცი... ღმერთო, ნუ მაფიქრებინებ, ღმერთო, ცისა და დედამიწის შემოქმედო! რა ვიცი?.. ამ საცოდავ წუთისოფელში ბევრი უბედურებაა... ღმერთო, მომაშორე, ფუ, ეშმაკს და მის თავსა და ტანსა!..
შეშინებულმა დედამ ეშმაკს შეაფურთხა და კიდევ სამჯერ გადაიწერა პირჯვარი. ფიქრი კი მაინც ერჩოდა, ებრძოდა.
ამოვიდა ალიონიც. ღამემ დღეს კარი დააკაკუნა.
რაკი ასეთმა ფიქრმა ერთხელ გული აუფორიაქა, უძილობისგან დაღლილმა, ფიქრებთან ჭიდილში მოქანცულმა ოთარაანთ ქვრივმა თავი ვეღარ დაუჭირა გულს, ვეღარ დაამშვიდა, ვეღარ დაიმორჩილა.
„– ღმერთო, მიხსენი! – იძახდა ისე, თითქოს ძალა გამოლეოდა და ერთ ცუდ ფიქრს რომ მოიცილებდა, ახლა უფრო უარესს წააწყდებოდა. ფიქრი მოჩვენებად გადაექცა.
ღამე დაემშვიდობა ქვეყანას. ცის ერთი ნაწილი გათენდა. გათენდა. მტრედისფერმა ელფერმა გადაჰკრა ცის გუმბათს. დილამ კარი გაუღო დღეს და გამოახედა.
ოთარაანთ ქვრივიც დაღალა ფიქრმა... თვლემა მოერია, სიფხიზლე ძილად ექცა და ცხადი – სიზმრად. სჩანს, ამ ფიქრების შიში ძილშიც ჩაჰყვა, რადგან მძინარემ რამდენჯერმე წამოიძახა:
– ღმერთო, მიხსენი! ღმერთო, მიხსენი!