თავი I
რა არის ტკბილი სიტყვა?
იმ ძალიან დიდ სოფელში, რომელსაც, მაგალითად, „წაბლიანს“ დავარქმევთ, ყველამ იცოდა, ვინ იყო ოთარაანთ ქვრივი. სოფლის მეთვალყურეს რომ გეკითხათ, ოთარაანთ ქვრივის ეზოში მზისა და წვიმის გარდა არავის შეეძლო შესვლა მისი ნებართვის გარეშე.
ნაცვალი თუ იასაული (ადგილობრივი მოხელეები), რაც არ უნდა დიდი საქმე ჰქონოდათ, ოთარაანთ ქვრივის ეზოში ვერ გაიწაწანებდნენ (ვერ იხმაურებდნენ და ვერ იბატონებდნენ). თუ როგორმე გაბედავდნენ, ისეთ ალიაქოთს (აურზაურს) ატეხდა, რომ ბედსა და თავს დააწყევლინებდა. განსაკუთრებით გზირს კარგად ახსოვდა ერთი ამბავი, და მერე ხომ მთელმა სოფელმაც შეიტყო. გზირს ერთხელ ერთი ქათამი წაერთმია – დიამბეგი (მაღალი რანგის მოხელე) მობრძანდა, სოფლად ქათმებს ვაგროვებთო. ქვრივმა ისეთი ვაი-ვაგლახი (დიდი წინააღმდეგობა და ჩივილი) დააწია, რომ, ამბობენ, გუბერნატორამდე თავისი ფეხით იარაო და ერთი ქათამი შვიდეულად (შვიდჯერ ძვირად) დაუსვა მოურიდებელ (თავხედ) გზირსო. თუმცა თვითონ ქვრივსაც დაახლოებით ათი მანეთი დაეხარჯა ამ სიარულში, მაგრამ ამას ამბობდა თურმე:
– ფული რა არის?! ხელის ჭუჭყია... ერთი თუმანი (ათი მანეთი) რა სათქმელია!.. ჯავრი (წყენა) რომ არ შევარჩინე, – ეს რა ღირს! ტყუილუბრალოდ რომ არ დავეჩაგვრინე, ცოტაა?! დაე, ამის შემდეგ იცოდნენ, რომ მე ოთარაანთ ქვრივს მეძახიანო.
მართლაც იცოდნენ. თუ გლეხები ჯგუფად სადმე იდგნენ, განსაკუთრებით თუ მათ შორის სოფლის რომელიმე მოხელე – ნაცვალი თუ მამასახლისი – ერია, და ოთარაანთ ქვრივი დაინახავდნენ, ისე გაიფანტებოდნენ აქეთ-იქით, თითქოს ალალმა (ქორმა) დაჰქროლა წიწილებსაო.
კაცი ვერ იტყვის, სძულდათ თუ უყვარდათ ოთარაანთ ქვრივი სოფელში. შიშით კი ყველას ეშინოდა. ასე იფიქრეთ, ტირილით გაჭირვებულ და გაკაპასებულ (გაბოროტებულ) ბავშვებსაც კი ოთარაანთ ქვრივის სახელით აშინებდნენ გაბრაზებული დედები:
– დაჩუმდი, შე არ-გასაწყვეტო (უჟმურო), თორემ აგერ ოთარაანთ ქვრივი მოდისო.
ოთარაანთ ქვრივმა ეს კარგად იცოდა და დიდად არ ნაღვლობდა (არ დარდობდა), რომ ასე ეკრძალებიან, ერიდებიან და უფრთხიან ყველანი.
– ქალაჩუნები (მშიშრები) რომ არიან, იმიტომაო, – იტყოდა ხოლმე თავისთვის. – ჩემი რად უნდა ეშინოდეთ? რა ბაყბაყ-დევი (საშინელი ურჩხული) მე მნახესო! მე მარტო ისა ვარ, რომ ჩემს ჯავრს არავის შევარჩენ, ტყუილუბრალოდ არავის დავეჩაგვრინები. თუ გაჭირდა, რკინის ქალამნებს (ფეხსაცმელს) ჩავიცვამ, რკინის ჯოხს ავიღებ ხელში და ხელმწიფემდე (მეფემდე) ვივლიო.
სოფელმა კარგად იცოდა, რომ ოთარაანთ ქვრივს ტყუილუბრალოდ ბაქიობა (ქედმაღლობა) და მუქარა არ უყვარდა. მისი თქმა და ქმნა ერთი იყო.
– მე და ჩემმა ღმერთმა, ბარაქალა (ყოჩაღ) დედაკაციაო, – იტყოდა ხოლმე დათია ბადიაშვილი ოთარაანთ ქვრივზე, – არც სხვისას შეირჩენს, არც თავისას შეარჩენს სხვას. ახლა შინა ნახე, – რა ამბავი აქვს: მთელი დღე ციბრუტივით (დაუსვენებლად) ტრიალებს ოჯახში. მისი ხელი და ფეხი დილიდან საღამომდე არ დადგებაო.
სოფლის დედაკაცობას ხომ უფრო ეშინოდა ოთარაანთ ქვრივის. ვაი იმას, ვისაც უსაქმოდ მოასწრებდა ხოლმე: ძირიანად ამოიღებდა, ძირიანად მოსთხრიდა (ძალიან გაკიცხავდა).
– რაო, მუქთამჭამელოო? – ეტყოდა ხოლმე. – შენს ქმარს თავისთავის გამოკვება კი ეადვილება, რომ შენც მუქთად გკვებოსო. რას დაგიკრებია გულზე ეგ დასამიწი (უვარგისი) ხელები, – აი, მოგიკვდეს ეგ უგულო გული! მამაშენსა აქვს ცხონება (სიკეთე), შენც თუ ხელი გაძარი (იმუშავე), შენს ქმარს მეტი ლუკმა გულზე დაადგება, აი!.. მეტი მოუვა განა!.. აი დამიწდი, დამიწდი, კარგი რამ შენა ხარ!..
ისე არავის გაუვლიდა გვერდით, რომ არ გაეკინწლა (არ გაელანძღა), თუ რამე თვალში არ მოუვიდოდა. ძნელად იქნებოდა, რომ ტკბილი სიტყვა ეთქვა ვისთვისმე.
– ტკბილი სიტყვა რა არისო! – იტყოდა ხოლმე, – ამ გამწარებულ წუთისოფელში (დროებით ცხოვრებაში) ტკბილი სხვა რა არის, რომ სიტყვა იყოს. რას მიქვიან ტკბილი სიტყვა! თვალთმაქცობაა (პირფერობა), სხვა არაფერი. ტკბილი სიტყვა ნუგეშია, კაცს გულს მოჰფხანს (სიამოვნებს). გულის ფხანა რაღა დარდუბალაა (უაზრობაა)! ფხანა ქეცმა (კანის დაავადება) იცის. ნუ გაიქეციანებ გულს და ფხანაც საჭირო არ იქნება. სიტყვა სამურველი (წამალი) ხომ არ არის, – მოსაკიდებელი ჩანგალია, რომ გული ან აქეთ მისწიოს, ან იქით, თორემ ობი მოეკიდება, როგორც კიდობანში (ყუთში) დავიწყებულ პურს. გული ადგილიდან უნდა მისძრას-მოსძრას კაცმა, თუ კაცს კაცის სიკეთე უნდა. ფხანა გულისა რის მაქნისია (რისთვის ვარგა)! უქმის (უსაქმური) კაცის საქმეა. თავადიშვილები ფეხის გულზე ხელს ასმევინებენ, რომ ძილი მოიგვარონ, გულის ფხანაც ის არის: ძილს მოჰგვრის. ის კი არ იციან, რომ თუ წუთისოფელს ერთ ბეწო ხანს (ცოტა ხანს) თვალი მოუხუჭე, ისე გაგთელავს, როგორც დიდოელი ლეკი ნაბადსა (თექის მოსასხამს).
– ოთარაანთ ქვრივს გულის მაგიერ ქვა უდევსო, – ამბობდნენ სოფელში.
– II –
პილპილ-მოყრილი მადლი (მადლობა შეურაცხყოფით)