თავი XII
– XII –
უეცარი წკიპურტი
გიორგი მოჯამაგირედ დადგა. პირველსავე დღეს არჩილმა ვენახში წაიყვანა გიორგი. არჩილი ახალ ვენახს აშენებდა და უნდოდა მიწა ჭადრაკის დაფასავით უჯრა-უჯრა დაეყო და ისე მოერიგებინა ვაზი მწკრივად და ლარზე. ორი რიგი კიდეც გაეკეთებინა ასე და ვაზის რქა ჩაეყარა. ძალიან მოსწონდა არჩილს ასე უჯრა-უჯრა ჩარიგებული ვაზი. გიორგის რომ დაანახვა ეს თავისი ახალშენი, თავმოწონებით უთხრა:
„როგორ მოგწონს? ერთი შეხედე გინდა აქედან, გინდა იქიდან, სულ ლარზე და მწკრივზეა ჩარიგებული.“
„ასე ჩარიგება ვაზისა კარგია: მზე და ნიავი თანაბრად დაუვლის ყველგან. ამას წინათ, – სამი-ოთხი წელიწადი იქნება, – გავიგე, რომ კახეთში ასე გაუკეთებია ვენახი ერთ თავადიშვილს. გული არ დამიდგა, სანამ არ წავედი და არ ვნახე. ვნახე და მომეწონა. გასაკეთებლადაც უფრო ადვილია. კარგია ასე.“
„ძლივს ერთი კაცი არ ვნახე ამ სოფელში, რომ მომიწონა გაკეთებული.“
„გაკეთებულს კი ვერც მე მოგიწონებ.“
არჩილი გაბრაზდა და ეწყინა.
„რატომ, ბიჭო?“
„იმიტომ, რომ აქ ფერდობია...“
„ვაი შენ, ჩემო თავო!“ – გააწყვეტინა სიტყვა არჩილმა, – „შენც ბევრი არაფერი გცოდნია, ჩემო გიორგი. ბიჭო-და, საქმე ის არის, რომ ფერდობია და მზის გული ფერდობიცაა.“
„განა მაგას ვიწუნებ? მზის გულ ფერდობს რა სჯობია ვენახისთვის!..“
„მაშ რას ამბობ?“
„აქ ჩვენში ხომ ნამი არ იცის, როგორც კახეთში, და მშრალი მიწაც არის. ჩვენში ვაზს მორწყვა უნდა. რაც გინდ მაგრად იდგეს კაცი, წელიწადში ერთხელ მაინც უნდა მოახვედროს ვენახს წყალი, თორემ ვაზი ვერ გაიხარებს. თავიდან ხომ კარგა წყალს მოინდომებს და მოინდომებს, სანამ რქა გაძლიერდება.“
„მერე რა გინდა თქვა?“
„მერე ისა, რომ ასე სწორხაზოვნად ვაზი რომ ჩაგიყრია ამ ფერდობის გასწვრივ, როგორღა მოატარებ ვაზებში წყალს. წყალი აღმა ხომ ვერ ივლის?“
„მაშ, შენი აზრით, რიგი აღმა-დაღმით უნდა დაგვეჭირა დაღმართისკენ, რომ ზემოდან ქვევით ედინა წყალს!“
„წყალი მაშინ, რა თქმა უნდა, კარგად ივლიდა, მაგრამ არც ეგ ივარგებდა. წყალი არხის, თუ ნიაღვრის, მაღლიდან დაქანებული, ზემოდან სულ ქვევით ჩაიტანდა მიწას, ჩაჰრეცხდა ვენახს, ზედაპირის ვაზს სულ ძირს გამოუხრამავდა.“
„მაშ როგორ უნდა ყოფილიყო?“
„ასევე, მაგრამ რიგი სწორზე კი არ უნდა წაგეღო, ცოტა დახრილად უნდა დაგეჭირა, რომ წყალს საკმარისი დაღმართი ჰქონოდა და მიწაც ზევიდან ქვევით არ ეზიდნა. აგერ არხიც ხომ მარტო გასწვრივ ემხრობა ამ ახალშენს! აქედან ცოტა დახრილად თუ არ წავიდა დაღმართისკენ, სხვა გზით წყალს ვენახი არ მიიღებს. ახლა კი წყალს აღმართი აქვს. როგორ უნდა იდინოს? აბა გაიხედე!..“
არჩილმა გაიხედა-გამოიხედა, ხან აქედან გაუსწორა თვალი, ხან იქიდან, ხან აქედან მიუდგა, ხან იქიდან და ისეთი ვერაფერი იპოვა, რომ ხელი ჩაეკიდა და გიორგი გაემტყუნებინა.
„ბატონო-და, მაგას რა დიდი ამბავი უნდა,“ – უთხრა გიორგიმ, რაკი შეამჩნია, რომ არჩილი ყოყმანობდა. – „აი, თუნდაც ახლავე მოვუგდებ წყალს და მაშინაც არ გამოჩნდება!“
„საჭირო არ არის. შენ მართალი ხარ, ჩემო გიორგი! კიდევ კარგია, – ახლა დროზე შემომესწარი, ჯერ სანამ მარტო ორი რიგი ჩამიყრია და გასწორება ადვილია, თორემ, შენი მტერი!.. აქაურ გლეხობას სასაცილოდ არ ვეყოფოდი, თუნდაც ხარჯსაც აღარ შევშინებოდი.“
არჩილი სახლში დაბრუნდა და ყველაფერი თავის დას მოუყვა. და ბევრი იცინოდა, რადგან არჩილს ასეთი მოულოდნელი გაკვეთილი მიუღია.
„ეგ რა მოგივიდა?!“ – ჰკითხა კესომ და გულიანად გაიცინა. გაიცინა, მაგრამ დაცინებით გამოწვეული წყენა და-ძმური სიყვარულის ტონმა გააქრო: „ეგ რა მოგივიდა?“
„ის, ჩემო კარგო, რაც ყოველთვის ემართება თავმოწონებულ უცოდინრობას. წიგნებიდან რაღაცას ამოვიკითხავთ და გვგონია, რომ სამყაროს მართვა ჩვენ დავიწყეთ. ქვეყანაზე ბევრი რამ არის წიგნის გარეშეც ნასწავლი და ამათაც ცოდნა სჭირდება. ჩვენ კი აღარც იქით ვიყურებით, აღარც აქეთ, რადგან წიგნი გვიჭირავს ხელში. თითქოს ჭკუა, თუ წიგნში არ არის, სხვაგან არსად მოიძებნება.
„შენა და წიგნების ასე დამცირება?“
„მე წიგნებს კი არ ვამცირებ, ჩემს თავს ვამცირებ: არც უწიგნობა ვარგა და არც მხოლოდ წიგნებიდან გამოხედვა. უწიგნოდ თვალთახედვის არე მოკლეა და მხოლოდ წიგნითაც საკმარისად გრძელი არ არის. ჩვენთვის მიუღებელია, რომ ჭკუა უწიგნო, უბრალო ადამიანშიც ვივარაუდოთ. ჩვენ ვთაკილობთ და არ გვჯერა, რომ ყველა გონიერი კაცი თავისთავად წიგნია. ყველა გონიერი კაცი, თუნდაც უწიგნო, ზოგჯერ მწიგნობრისთვისაც კი ოსტატია. ეს უსაფუძვლო თაკილი...“
„უსაფუძვლო სიბრძნემ იცის,“ – დაამატა კესომ და ღიმილით ჩამოართვა სიტყვა.
„და უვიცობის ცუდმედიდობამ!“ – დაუმატა არჩილმა.