თავი XVIII
XVIII
უკანასკნელი განდობა
– მღვდელი, ღვთის გულისათვის, მღვდელი!.. - ამოიკვნესა დედამ ცოტა ხნის შემდეგ, როცა შედარებით დამშვიდდა და აზრები მოიკრიბა.
მოიყვანეს მღვდელი და შვილი აზიარეს!..
სანამ ეს მოხდებოდა, ოთარაანთ ქვრივი თითქოს ძალღონეზე მოვიდა. ჯერ გულმა გატეხა, მერე თვითონ მოერია გულს, თვითონ გაიმყარა გული. როგორც ტყვიით დაჭრილი ვაჟკაცი, ისე გაუძალიანდა, გაუკერპდა, გაუჯიქდა ტკივილსა და წვა-დაგვას.
ოთარაანთ ქვრივმა ერთ მუხლზე დაიჩოქა, ხელი გადააწვდინა, საბანი გადახადა და გულზე ხელი მოუსვა ხმაჩაკმენდილ და თვალებდახუჭულ შვილს.
დედის გულთამხილავმა გულმა თავიდანვე იგრძნო, რომ აქ საშველი აღარაფერი იყო და სიკვდილი შვილს ხელიდან აცლიდა. აღარაფერი უკითხავს, აღარაფერი უძებნია... იმედგადაწყვეტილი მხოლოდ იმას ცდილობდა, რომ შვილი ისე არ მომკვდარიყო, რომ ხმა არ გაეცა, არაფერი ეთქვა.
– შვილო, გიორგი! აბა ერთი შემომხედე შენს დედას!.. რა დაგემართა!.. ვაჟკაცი რამ გძლია ისე, რომ დედისთვისაც თვალს არ ახელ!..
შვილმა იგრძნო დედის ხელი თავის გულზე, ან დედის ხმამ გამოაფხიზლა, - ეს კი იყო, რომ თვალი გაახილა და უღონოდ მოატარა გარშემო. მალე ისევ დაეხუჭა თვალი, ისევ მიელულა და მხოლოდ ტუჩებს დაუწყო ტოკვა.
– თქმა უნდა და ძალა აღარა აქვს... - ამოიკვნესა დედამ.
ამის თქმაზე ორი მსხვილი ცრემლი ჩამოუგორდა თვალებიდან და გაფითრებულ ლოყებზე კვალი დააჩნია, თითქოს მდუღარე ტყვია იყო და სადაც გაიარა, ამოსწვა.
სახე კი... არ უტიროდა, არა!..
გაკერპებულმა დედამ სახეს არ დაატყო გულის მწველი ტკივილი. ძალისძალად გაყინული ცრემლი კი დაადნო ცეცხლმოდებულმა გულმა და ძალისძალადვე შეუპოვრად შეკრულ სახეს ერთი ძარღვიც ვერ შეუშალა. იმედგადაწყვეტილობის სიცივემ ისევ გაყინა ეს დამდნარი დედაკაცი.
– წყა... - წამოიხრიალა გიორგიმ და ვერ დაამთავრა სიტყვა.
– წყალი, წყალი! - დაიძახა რამდენიმე ხმამ ერთად.
დემეტრემ ურჩია, ღვინო მიაწოდეთ, ცოტათი მოაღონიერებსო.
– შვილო, დედისერთავ, მამის ობოლო! ერთი ხმა გამეცი, ერთი კიდევ შემომხედე!.. - ამოიკვნესა დედამ და ტუჩებთან მიუტანა პატარა თასით ღვინო.
გიორგიმ ორიოდე წვეთი ჩაყლაპა და თითქოს მოსულიერდა, თვალი ხელახლა გაახილა, წყნარად მოატარ-მოატარა და უეცრად გაუშტერდა.
დედამ შვილის თვალის მიმართულებით გაიხედა და დაინახა მტირალი კესო...
– დედი! ხედავ... ამ... ანგელოზს!.. - ძლივს-ძლივობით წარმოთქვა გიორგიმ, ისევ კესოზე თვალგაჩერებულმა.
– ვხედავ, შვილო!..
– დედი!.. ღვინო...
დედამ კიდევ დაალევინა ღვინო.
– ეგ იყო ჩემი ბედისწერა... არ ვნანობ, არა! - კვლავ დაუბრუნდა გიორგი გაწყვეტილ სიტყვას.
არჩილმა გაოცებით შეხედა კესოს. კესოსაც ელდა ეცა, გაფითრდა, გაშრა, გაშტერდა. დედას კი თითქოს არ ეუცხოვა ეს ამბავი.
არც არჩილმა, არც კესომ, არავინ, არავინ არ გაბედა ასეთ საზარელ დროს ხმა ამოეღო. ყველა სმენად გადაიქცა.
– აი, ნეტავ ერთი შენს კალთას მაინც მაკვრევინებდა და ისე მომკლავდა!.. - ინატრა გიორგიმ და მისმა თვალმა, კესოზე მიქცეულმა, უფრო მეტი ხვეწნა და ვედრება თქვა, ვიდრე ენამ და ხმამ.
კესო ტირილით მივარდა და ცრემლიანი თვალებით შუბლზე აკოცა გიორგის... თავი რომ ასწია, ცრემლი მოსწყდა და მომაკვდავს გულზე დაეცა. ამ პატარა უეცარმა ცრემლმა ერთხანს შეძრა გიორგი და შეაჟრჟოლა. ეს ცრემლი თითქოს უკვდავების წყაროდ მოეფრქვა, ესიამოვნა, გაუხარდა, მოსულიერდა, თითქოს მიმავალი სიცოცხლე უკანვე დაუბრუნდა.
ასეთ დროს სიხარული, ბედნიერება, იგივე სიცოცხლეა, მხოლოდ ხანმოკლე და შეურჩენელი.
– ხედავ, დედი!.. ცოცხალი მაგის ღიმს ვერ ვეღირსე, ვკვდები და მაგისი ცრემლი ზედ მადის. ესეც მეყოფა თან წასატან სიხარულად... არ ვნანობ, არა!.. მივდივარ და თან მიმაქვს ამის ცრემლით განდიდებული სიხარული. იქ ვახეირებ, იქ... ნუ იწუხებ, დედი!.. შენგან გამიგონია, რასაც არაფერი ეშველება, კაცი არ უნდა აეთრევინოსო!..
არჩილ, ნუ მიწყენ, ნუ!.. ნურც შენ, ნურც შენ!.. განა არ ვიცოდი, - მე ვინ და შენ ვინ!.. სად მოგწვდებოდი ცაში ვარსკვლავს... გული გწვდებოდა, გული, ხელი კი ვეღარ... ხატსავით გლოცულობდი, მზესავით მინათებდი... არც კი იცოდი, - ვის ათბობ, ვის ახარებ, ვის აცოცხლებ!.. სანამ ცოცხალი ვიყავი, ვერ გაგიმხილე, მრცხვენოდა... მერიდებოდა... მეშინოდა... ვკვდები და გეუბნები... მკვდარს რაღა მომეკითხება? მკვდარი ყველა თანაბარია!..
თავი უღონოდ მოსწყდა ბალიშზე, თვალი ისევ მიელულა, სულმა ბრძოლა დაუწყო და მხოლოდ ხელს აფათურებდა უძლურად, თითქოს ვიღაცას ეძებს და მისი პოვნა უნდა.
პატარა ხანი კიდევ და გიორგი აღარ იყო.
– გათავდა!.. - დაიყვირა დედამ და ზედ გადაეშვა მკვდარ შვილს. პირქვე დაემხო შვილის გულზე. აღარც ხმა, აღარც კრინტი!.. კაცს ეგონებოდა, დედამ შვილის გულზე სული დალიაო.
ცოტა ხანს დაელოდნენ, ვითომ გულზე მოეშვასო, მაგრამ რაკი ნახეს, რომ ეს დედაკაცი არც ხმას იღებს, არც იძვრის, ფიქრი მიეცათ, - ხომ არაფერი დაემართაო.
კესო მივიდა და ცდილობდა წამოეყენებინა, ოთარაანთ ქვრივმა მაშინღა გასცა ხმა.
– თქვენი ჭირიმე, მარტო დამტოვეთ ჩემს მკვდარ შვილთან. მე არაფერი მიჭირს. ისეთ ვარსკვლავზე ვარ გაჩენილი... მე ბედშავი!.. ვაი, რომ არაფერი მიჭირს!..
არჩილმა ყველას, აქ მოგროვილ მოსამსახურეებს, ჩუმად ხელით ანიშნა ოთახიდან გასვლა. ყველანი გაიკრიბნენ. არჩილი და კესოც ფეხაკრებით გავიდნენ, მხოლოდ მოსამსახურეს უბრძანეს მეორე ოთახიდან ოთარაანთ ქვრივისთვის ყური ეგდო.
დაცარიელდა ოთახი.
ახლა კი წაიშინა თავში ხელი ოთარაანთ ქვრივმა, რაკი მარტო იგრძნო თავი.
– ჩემი გიორგი აღარ არის, არა!.. - ღმუოდა ხმადაბლა დედა. - მე დავრჩი, მე, და გიორგი კი აღარ არის!.. შვილო, წამიხვედი? მომიკვდი? წამიხვედი, წამიხვედი და აღარ მომიხვალ!.. შვილო, შენი დასამარხავი ვიყავი და მე გმარხავ შენ, მე!.. შენი დასატირებელი ვიყავი და მე დაგტირი!.. ამ ხელებმა გაგზარდა და ამ ხელებმა უნდა მიწა მოგაყაროს!? მაგ ხელებს უნდა დაეკრიბნა ჩემთვის გულზე ხელი და ახლა მე უნდა დაგიკრიბო, მე!.. ვაი დედას, ამის დამსწრეს!..
პირქვე დაეცა ხელახლა შვილის გაცივებულ გულს და ტირილი კი არა, მხოლოდ ქვითქვითით გოდება ისმოდა.
– ვუი, ვუი, ვუი!.. - გაისმა ოთახში ბღავილის მსგავსი ვიღაცის ტირილის ხმა.
ოთარაანთ ქვრივმა იუცხოვა და თვალი წყრომით მოატარა ოთახში.
ერთადერთი სანთელი ბევრს არაფერს ანათებდა ფართო ოთახში და განსაკუთრებით ერთ კუთხეში ბნელოდა. აქ მობუზული კაცი დაინახა ოთარაანთ ქვრივმა.
თავის უნებური კაცი ნახა თუ არა, გულჩვილი დედა უცებ ისევ მჭახე ოთარაანთ ქვრივად გადაიქცა.
– შენ ვიღას მეტიჩარა ხარ? - შეჰყვირა ოთარაანთ ქვრივმა გაჯავრებით.
– შენს საცოდაობას ვეღარ გავუძელი, ტირილი ყელში მომებჯინა და არც მე მინდოდა, ტირილი წამსკდა და ძროხასავით ბღავილს მოვყევი ეს ოხერ-ტიალი...
– მერე აქ რას უგდიხარ?
– მარტოდ შემეცოდე. ვთქვი - უცხო სახლია, ესეც ადამიანია, წყალს მაინც მივაწვდი-მეთქი.
– ვინა ხარ?
– სოსია.
– ვინ სოსია?
– თუ გაგახსენდები, კარგია, თუ არა და, მაინც ღმერთმა გაგახაროს, თუ შვილის შემდეგ კიდევ რამე სიხარული დაგრჩენია ამ წუთისოფელში.
– რატომ არ დამრჩენია? სიკვდილის მოლოდინი სიხარული თუ არ გგონია!..
ბებერი მეწისქვილე, როცა ყველანი გავიდნენ, სხვებს არ გაჰყოლოდა და აქ ბნელ კუთხეში ქურდულად მიმალულიყო, წინანდებურად მობუზული.
– წადი, აქ შენ ადგილი არ გაქვს, - უთხრა ოთარაანთ ქვრივმა: - მარტო მინდა ვიყო…
– შენი ნებაა, წავალ და კარის უკან ძაღლსავით მივეგდები, თუ რამე დაგჭირდეს, დამიძახე.
– კარგი, მომშორდი!