თავი XXI
XXI
ეძახის
შემოდგომა შუა პერიოდში შევიდა და ზამთრისკენ დაიძრა, ზაფხულს საბოლოოდ ზურგი შეაქცია. ის თბილი და გრილი, ხან მშრალი და ხან სველი, ცისფერი შემოდგომა, რომელიც ჩვენს დალოცვილ ქვეყანაში ასე სასიამოვნო და რბილია, დაბერდა და ჭაღარა მოერია. მისი ჭაღარა კი ყინვაა.
მთებსა და ბარში, ტყეებსა და მინდვრებში დილაობით ყინვა ედებოდა. მხოლოდ შუადღისას, როცა მზე პირდაპირ დაჰყურებდა, ყინვა ნაწილობრივ წყლად იქცეოდა და მწყურვალი მიწა სვამდა მას. ნაწილი კი ორთქლად ადიოდა ცაში და ბამბის ქულასავით თეთრ, ფუნჩულა ღრუბლებად აქა-იქ დაჰქონდა ცას თავის უსაზღვრო სიგრძე-სიგანეზე, სიღრმე-სიმაღლეზე.
მოვიდა ზამთარი და მოიტანა თოვლი. სწორედ შობის ღამეს ხელახლა მოვიდა დიდი თოვლი და სოფლის გზებსა და ვიწრო ბილიკებზე თეთრ, უმტვერო სუფრასავით დაეფინა. გლეხების სახლებს, რომლებიც ჩალითა და ზოგან კრამიტით იყო დახურული, მძიმედ დაედო თოვლი და ჭუჭყიანი სახურავები თეთრად მოჰრთო, თითქოს ძალზე კარგად გარეცხილი ჩადრები გადააფარაო. ეზოებში კაკლის ხეები და ბაღებში ხილის ხეები ახალი თოვლის ქულით დაიფარა და შავად გაშიშვლებული ტოტები თეთრად გალამაზდა. ვიწრო ბილიკების ღობეები, ზოგან ჯარგვალით, ზოგან წალმით დახურული, სქლად დადებული თოვლის ქვეშ ისე ჩანდა, თითქოს თეთრი საფარველი ჰქონდათ გადაჭედილი ზემოდან.
თოვლი რომ გადაიღო, ბევრ ხანს არ გასულა, ყინვამ მოუჭირა: აცივდა, აყინდა. ძველ თოვლში შეპარული დღის სითბო თოვლიდან ჯერ კიდევ წყალს აწვეთებდა, მაგრამ ყინვა არ უშვებდა და ყინულად ქცეული წვეთები ჩურჩხელებსავით ეკიდა ხის ტოტებს, ღობეების ნაპირებს, ჩარდახებისა და ბანების გარშემო.
ღამე არ იყო ბნელი. ცაზე დროდადრო კაშკაშა მთვარე ხან გამოჰყოფდა ხოლმე თავს ღრუბლებიდან, ხან ისევ ღრუბლებში ეხვეოდა, თითქოს ღრუბლის სიბნელე და მთვარის შუქი ერთმანეთს ეჭიდებოდნენ და ხან ერთი იყო ქვეშ, ხან მეორე.
სოფელს დიდი ხანია ეძინა იმ ღრმა ძილით, რომელიც მართლა დასვენებაა და არა განებივრება. შეწყდა სოფლის ხმაური, დღის ჟღივილი და კივილი, შეწყდა ადამიანის ფეხის ხმაც. ახალ მოსულ თოვლზე, ყინვა-დაკრულზე, არსად არ ჩანდა ადამიანის ნაფეხური... სოფელს ხმა გაეკმინდა და მხოლოდ აქა-იქ ისმოდა ზედმეტად ფრთხილი ძაღლის ყეფა, ხანდახან.
ყველას ეძინა, ყველას... ერთის გარდა.
იყო სახლი, სადაც იმ ერთს არ ეძინა. ამ სახლში ბნელოდა. სანთელი არ ენთო და მხოლოდ კერაში, თავხეს სქელ მორს ცალ მხარეს ცეცხლი ეკიდა და უგემურად ბოლავდა. როცა ნაკვერჩხლებით დაფარული გამომწვარი გვერდი ხისა დროდადრო პატარა ენასავით ალს წამოაგდებდა, სახლის ერთი მხარე პატარა მანძილზე ცოტა ხნით ნათდებოდა.
კერასთან, ცეცხლის ახლოს, ძაღლი იწვა. თბილი ნაცარი მრგვლად გადმოექექნა, თვითონაც გორგალსავით დახვეულიყო, უკანა ფეხები წინ წამოეყარა, წინა ფეხები – უკან, თავზე ბანჯგვლიანი კუდი გადაეფარა, ცხვირი კუდის ბოლოში ჰქონდა ჩაყოფილი და ეძინა. ძაღლის გვერდით, ცოტა მოშორებით, ვიღაც მოხუცი ქალი კერასთან, ცეცხლის პირასვე იწვა მიწაზე გაშლილ ქვეშაგებში და ღრმად ეძინა.
მოხუცი ქალის ქვეშაგების გვერდით ტახტი იდგა და ზედ იწვა ავადმყოფი, ლოგინად ჩავარდნილი, დასუსტებული, დაუძლურებული და თითქმის სასიკვდილოდ მიხრწნილი.
ეს იყო ის, რომელსაც მთელ სოფელში არ ეძინა...
– ვინ მეძახის, ვინ!.. – იძახოდა ძილდაკარგული ავადმყოფი თავის გულში, თუმცა არსაიდან ხმა და ჩამი-ჩუმი არ ისმოდა. – წადი, წადიო!.. რატომ იძახის გული? რატომ მეწევა, რატომ?
იტრიალა უღონო ავადმყოფმა, იშფოთა...
– მივაღწევ კი?! – ჰკითხა თავის თავს: – ფეხის გადადგმის ძალა აღარ მაქვს... გზაზე სადმე დავეცე და სული დავლიო, ხომ ძაღლები შეჭამენ ჩემს გვამს... რატომ მეძახი, რატომ?!
შეჰკივლა ახლა უკვე ხმამაღლა ვიღაცას კვნესითა და ვაებით და მაშინვე გადახედა ცეცხლის პირას მწოლარე მოხუც ქალს, ხომ არ გაეღვიძა და არ შეემჩნია.
მხოლოდ ძაღლმა წამოიხედა; თავიდან ყრუდ წამოიყეფა ყელში და რაკი დაინახა, რომ პატრონი იყო და სხვა არავინ, ისევ ისე ჩაყო ცხვირი კუდის ბოლოში და მშვიდად ისევ ძილს მიეცა.
მოხუც ქალს კი ისევ ისე ღრმად ეძინა.
– სძინავს!.. – თქვა ისევ ჩუმად ავადმყოფმა. – მეც მალე დავიძინებ... სიკვდილი კარს მირაკუნებს. დავიძინებ და, მადლობა ღმერთს, აღარ გავიღვიძებ... მეყოფა...
ამის თქმის შემდეგ ავადმყოფი გაყუჩდა, თითქოს რაც სტკიოდა, დაუამდაო.
– კიდევ!.. კიდევ მეძახის!.. დღევანდელ დღეს დაიბადა, დღევანდელ დღეს!.. მოვდივარ, მოვდივარ!..
თქვა და ქვეშაგებში უღონოდ წამოჯდა. ტანსაცმელი იქვე, თავთან ელაგა. ჩაიცვა თბილი წინდები, თბილი ახალუხი, ზედ გადაიცვა კაბა, მოიხვია თავზე შავი შალი, გადმოცოცდა ქვეშაგებიდან, ჩაყო ფეხი ქოშებში და უღონობამ სძლია: ფეხი წინ ვეღარ გადადგა, დაბარბაცდა და ცალი ხელით ქვეშაგებს უკანვე გადაებჯინა, – არ წავიქცეო.
ცოტა ხანს ასე, ხელდაბჯენილი იდგა გაყუჩებული. როცა პატარა მოსულიერდა, მისწვდა ჯოხს, რომელიც ქვეშაგებზე იყო მიყუდებული, და ფეხაკრებით გავიდა სახლიდან. უღონო სიარულით გაიარა ეზო, ორივე ხელით წინ წაძღვარებულ ჯოხზე დანდობილმა. ეზოს კარიდან რომ ავადმყოფმა ფეხი ვიწრო ბილიკზე გადმოდგა და დაინახა ახლად მოსული, ფეხუხლებელი თოვლი, თქვა:
– ჯერ უწმინდური და მურტალი ადამიანის ფეხი არ მოხვედრია და არ გაუცოდვიანებია ეს უცოდველი თოვლი... კიდევ!.. მოვდივარ, მო!..
ფრთხილ ძაღლს პატრონის გარეთ გასვლა არ გამოეპარა. ადგა, ნაცრიანი ბეწვი ერთი-ორჯერ შეიბერტყა, გაიბობღა, ტანი დაიგრძელა, ჯერ წინა ფეხები დაიჭიმა, მერე – უკანა, გაიზმორა, დაამთქნარა და ზლაზნით გაეკიდა პატრონს. დერეფანში რომ გავიდა, პატრონი აღარსად ჩანდა. ჩახტა დერეფნიდან ეზოში, თოვლზე პატრონის ახალი ნაფეხური დაჰყნოსა და აუჩქარებელი ძუნძულით აედევნა კვალს.
მოხუცმა ქალმა კი ვერ შეამჩნია ავადმყოფის გაპარვა. მას ისევ ისე ღრმად ეძინა.
რაში ჰგავდნენ ერთმანეთს მძინარე და წამავალი!
მართალი უთქვამთ: წუთისოფელი ზოგისთვის მამაა, ზოგისთვის – მამინაცვალიო.