თავი III
ოთარაანთ ქვრივს სოფლის ნაპირას ერთი საკმაოდ დიდი ფიცრული (ფიცრისგან აშენებული სახლი) ედგა. მისი ეზო, საკმაოდ ფართო გლეხისთვის, გარს შემორტყმული იყო ტყრუშულის (ხის ტოტებისგან შეკრული) ღობით. ეზო სუფთაა, ფაქიზად (გულმოდგინედ) შენახული და დერეფნიდან მოყოლებული ჭიის-კარამდე (ეზოს ბოლოში მდებარე კარი) სიგრძე-სიგანეზე მწვანით აბიბინებული (გამწვანებული). დერეფნის წინ, დაახლოებით ოცი ნაბიჯის მოშორებით, უშველებელი კაკალი დგას, ტოტებდაშვებული, შემორგვალებული, თითქოს განგებ (განზრახ) შემოკვეცილიაო.
კაცის თვალს ეამებოდა (სიამოვნებდა), რომ ეს ეზო ენახა. სახლი, როგორც ვთქვით, ფიცრულია. მარტო ჩრდილის მხრივ კედელი მთლიანია, სხვა მხრივ კი ყველგან თითო კარი აქვს დატანებული. კედლები ყველგან დაჩითულია (გაჭრილია) სათოფეებით (ხვრელები თოფის სასროლად). სჩანს, შიშიანობის დროს ყოფილა აშენებული.
ამ სახლს მარჯვნივ წალმით (ბალახით) დახურული მარანი ედგა, ოთხკუთხივ ღია და ფარღალალა (მოუვლელი). სახლის უკან კალო-საბძელია (საბძელი – თივის შესანახი ადგილი, კალო – მარცვლეულის დასამუშავებელი ადგილი) და საბძელქვეშ გომური (საქონლის სადგომი). სახლის მარცხნივ პატარა ადგილია შემოღობილი და შიგ ბოსტანია.
აქ მოჰყავს ხოლმე ოთარაანთ ქვრივს ყოველივე ბოსტნეული, რაც კი დასჭირდება საზაფხულოდ თუ საზამთროდ. თავისი ხელით ჰბარავს, სთოხნის, ჰმარგლის (სარეველას აცლის), სთესს და ჰკრეფს ხოლმე. თუმცა სოფლელები ბევრს იძახდნენ: ვის გაუგონია დედაკაცის ბარი და თოხიო, მაგრამ ოთარაანთ ქვრივი არას დაგიდევდათ (არაფრად აგდებდა).
– თუ არ გაუგონიათ, ახლა გაიგონონო, – ამბობდა ხოლმე. – მითამ (ნუთუ) მე რითი ვარ ნაკლები აიმ დამპალ გოგიაზე! თუ იმასა ჰშვენის ბარი და თოხი, მე რაღა ღვთისაგან შერისხული (განრისხებული) ვარ. რა ვუყოთ, რომ ის მამაკაცია და მე დედაკაცი. მითამ ჩემზე წინ რით არის? იმასაც ორი ხელი და ფეხი აქვს და მეცაო. თუ ის ხელ-ფეხს ასაქმებს (ამუშავებს), მე რაღა დარდუბალა (უაზრობა) გადამკიდებია!.. რა საპყარი (ავადმყოფი) და დავარდნილი (უძლური) მე მნახესო!..
ბოსტანში მუშაობა ისე უყვარდა, რომ სხვის ხელს არ მიაკარებდა. ბოსტანში პატარა რუ (არხი) იყო გაჭრილი და მუდმივად და გაუწყვეტლად წყალი ჩამოჩუხჩუხებდა, დიდი სასოფლო რუიდან წამოყვანილი. იმ სოფელში წყალი ბევრი იყო, სოფელს ზედ შუაზე სამი წისქვილის წყალი ჩამოუდიოდა. როცა ძალიან გოლვა (გვალვა) იყო, მაშინ კი წყალს სოფლელები ერთმანეთს ჰპარავდნენ, სტაცებდნენ ბოსტნებისა და განსაკუთრებით ვენახების სარწყავად. ოთარაანთ ქვრივს კი ვერ უბედავდნენ წყლის მოკლებას. თუ ვინმე გაბედავდა, ვაი იმას!.. ოთარაანთ ქვრივი მეწისქვილესავით გაიდებდა ხოლმე მხარზე თოხს და აჰყვებოდა რუს თავამდინ (საწყისამდე). გლეხები რომ ამ ყოფით (მდგომარეობაში) დაინახავდნენ ოთარაანთ ქვრივს, იტყოდნენ:
– წამოვიდა მეხი (ჭექა-ქუხილი), და ვაი იმას, ვისაც დაეცემაო.
სახლში რომ შესულიყავით, ყველაზე უწინარეს თვალში გეცემოდათ სიფაქიზე და დაგვილ-დაწმენდილობა იქაურობისა. თარო ჩრდილოს მთლიან კედელზე თავიდან ბოლომდე გახიდულია (გაყოლებულია) და ზედ ჩამომწკრივებულია სუფთა ქაშანურის (ფაიფურის) ჭურჭელი. ორიოდე ქვაბი, ტაფა, ჩამჩა, ქაფქირი, ძალზედ დაწმენდილ-დარეცხილი, მხიარულად გადმოიცქირებიან მაღლიდან, თითქოს თავს იწონებენ, რომ კარგი მომვლელი და პატრონი ასჩენიათ.
კერას (ბუხარს) აქეთ-იქით თითო ტახტია დაფენილი ჭრელი ფარდაგებით. კარგა ხნის ფარდაგებია, მაგრამ კარგად შენახული და ნაპატრონები. ტახტების თავზე თითო ბაცანკალი, ანუ როგორც ზოგან ეძახიან, სართუმალი (ხის სკამი) დგას ხარატით (ხის კვეთით) ნაკეთები. კუთხეში ერთი დიდი კიდობანია (ყუთი). ეტყობა ძველი ნაკეთობაა, იმიტომ, რომ წინა-პირზე გამოხარატებულია (გამოკვეთილია) სხვადასხვა სახე და ძველებური გრეხილ-ხვეულები სილამაზისთვის. ერთი დიდი სკივრიცა (ზანდუკი) დგას მეორე კუთხეში. ეტყობა ერთ დროს ლურჯად ყოფილა შეღებილი და ახლა კი საღებავი გადასვლია. ამ სკივრზე აკოკოლებულია (დაწყობილია) ქვეშსაგები (ლეიბი), ლურჯი სუზანით (ნაჭრით) თავიდან ბოლომდე ჩამოფარებული.
ამ სახლის, ანუ როგორც თვითონ ოთარაანთ ქვრივი ეძახდა, დარბაზის მოწყობილობისთვის რომ თვალი კარგად დაგეკვირვებინათ, იტყოდით – ამის პატრონი შეძლებული კაცი უნდა იყოსო. არც მოტყუვდებოდით. გლეხკაცობის კვალობაზე (გლეხებთან შედარებით) ოთარაანთ ქვრივს ბევრი შეჰნატრებდა (შურდა). ამას ქმრისგან დარჩა ნახევარ-გუთნეული (ერთი გუთნისთვის საჭირო ნახევარი საქონელი) საქონელი, ორი ფურ-კამეჩი, სამი ძროხა, ამას გარდა ორდღიანი კარგად გაკეთებული და გავსებული ვენახი და ოცდღიანი სახნავ-სათესი მიწა.
ვენახს ქვრივი ძალიან კარგად უვლიდა, ძალიან აპატიებდა (უვლიდა) და ვენახიც კარგ მოსავალს იძლეოდა. ამბობდნენ, რომ ოთარაანთ ქვრივი, – რაც უნდა მდარე (ცუდი) მოსავალი ყოფილიყო, – სამ საპალნეს (ცხენის ტვირთი) ღვინოს მაინც გაჰყიდდაო ყოველწლივ. მისი ღვინო საპალნე შვიდ-რვა და ათ თუმნადაც (ათი მანეთი) ბევრჯერ გაყიდულა თურმე. შინაც სახარჯოდ ღვინოს სამყოფზე მეტს ინახავდა. ათდღიან მიწას ყოველწლივ ჰხნავდა. ყიდვით იქნებოდა, ალოთი (გაცვლით), თუ თავისი გუთნით, ათდღიან მიწას უსათუოდ (აუცილებლად) მოჰხნავდა და მოსთესავდა.
გაჰყიდდაო ღვინოსა და მომეტებულ (ზედმეტ) პურს თუ არა, ფულს ხუთ ნაწილად ჰყოფდა და ხუთ რიგად ინახავდა. ამისთვის ნაჭრებისგან ჭრელი ქისები ჰქონდა, ჩანთასავით შეკერილები. ერთს ამისთანა ქისას „საჭირნახულოს“ ეძახდა და შიგ ინახავდა სახარჯოს პურისა და ქერების სამკალად (მოსამკელად), მოსაზიდად და სალეწად (დასალეწად). მეორე ქისას „ბარაქალა ქისას“ ეძახდა. ამაში ინახავდა სახარჯოს ვენახის სამუშაოსთვის. მესამე ქისას “საჯანაბო” ერქვა. ამაში ინახავდა ფოსტის ფულსა და საბეგროსას (გადასახადს), თუ ვინიცობაა (შემთხვევით) სოფელი ოდესმე შეაწერდა (დააკისრებდა). მეოთხე ქისაში ინახავდა მოჯამაგირის (დაქირავებული მუშის) საჯამაგირო (ხელფასის) ფულს. ამ ქისას ეძახდა: „მიეცი და მოგეცესო“. მეხუთე ქისაში ჰქონდა საშინაოდ სახარჯო და ღარიბთა გასაკითხი (დასახმარებელი) ფული. ამ მეხუთე ქისას ოთარაანთ ქვრივი ხან „ფარსიღას ქარვასლას“ (მდიდარი სავაჭრო სახლი) ეძახდა, ხან „შიოს მარანსა“.
თუმცა თვლა დიდად არ ეხერხებოდა და ხშირად კენჭებს იყენებდა დასახმარებლად, როცა დათვლა უჭირდა, მაინც იშვიათად უშვებდა შეცდომას ანგარიშებში. პირველ ოთხ ქისაში იმდენ ფულს ჩადებდა, რამდენიც საჭირო იყო და ძალიან იშვიათად მომხდარა, რომ ანგარიში არეოდა. რაც პირველი ოთხი ქისიდან დარჩებოდა, ყველაფერს მეხუთე ქისაში ჩაყრიდა დაუთვლელად და სანამ ეს ფული არ ამოიწურებოდა, დაუთვლელადვე ხარჯავდა.