თავი XI
– XI –
ორი თვალი
იმ დღეს, როცა გიორგიმ დააპირა არჩილის ოჯახში წასვლა მოჯამაგირედ დასადგომად, ისეთი მხიარული სახე ჰქონდა, რომ ოთარაანთ ქვრივმა სიამოვნებით თქვა:
„ძლივს შუბლგახსნილი არ ვნახე!“
სიამოვნებით კი თქვა?..
ამაზე შეიძლება ითქვას, რომ კი და არაც. ეს რაღაც „მზიან-ჩრდილიანი“ სიამოვნება იყო. მზიანი იმიტომ – რომ უხაროდა შვილის სიხარული, ჩრდილიანი იმიტომ – რომ ეწუხებოდა დედური წუხილი, სტკიოდა დედური გული, – „რატომ უხარია ჩემგან წასვლა და სხვასთან ყოფნაო!“ მზე და ჩრდილი, ნათელი და ბნელი, ტკივილი და ამება ერთმანეთში აირია და ჩაეწნა.
დედამ შვილს ჩაულაგა ერთი ხელი უკეთესი ქვეშაგები, საცვალი ტანსაცმელი, კარგი ლეკური შალის ჩოხა-შარვალი, ყანაოზის ახალუხი, ორი წყვილი თავისი ხელით მოქსოვილი ჭრელი წინდა, ახლად ნაყიდი ყაითნებით მორთული საცვეთები, ბაზარში განგებ შეკერილი და ყაითნებითვე დახლართული ქვემოური ქალამნები. ყველაფერი ეს გამოუკრა ჯერ სუზანში, მერე ფარდაგში და შეკრა მაფრაშასავით თოკებით.
„დედი, დედი! ეს რა ამბავია?“ – ჰკითხა გაცინებით შვილმა, როცა ეს სამზადისი დაინახა, – „ცხრა მთას იქით ხომ არ მიშვებ, რომ მაგდენი ბარგი თან მატან.“
„არა, შვილო!.. უამისობა არ იქნება. დაე იცოდნენ, რომ ოჯახის შვილი ხარ და არა მარტოხელა ვინმე, უპატრონო. დაე იცოდნენ, რომ ოჯახიდან გადიხარ და არა უოჯახობიდან.“
„განა არ იციან?“
„გაგონილს თვალით ნანახი სჯობია. დაე, რაც ყურით გაუგიათ, თვალითაც ნახონ.“
„სასაცილოდ ამიგდებს მთელი სოფელი, ასე ბარგაკიდებული რომ მნახონ.“
„თავის დაცინვას კაცი არ მოუკლავს. კაცი რომ სულელების კბილთა ღრჭიალს აჰყვეს, სად წავა?“
„ძალიან ბევრია, დედი, ამდენი ბარგი!.. თითქოს ქალი ვიყო და მათხოვებდე.“
„ქალი რომ იყო, ასე ადვილად ვერ გამიფრინდებოდი ხელიდან.“
„ქალი ხომ უფრო საბოლოო არ არის დედ-მამისთვის. ქალი მოდის იმისთვის, რომ წავიდეს და სხვაგან გაიკეთოს ბუდე.“
„მართალია, მაგრამ ქალი, – სანამ გათხოვდება, – დასაცავი ბავშვია და ფრთას ქვეშ უზის დედას.“
„როგორ? წნილად შემინახავდი თუ?“
„მაგას არ გეუბნები. ქალი ბედს შინ ელოდება, კაცი კი გარეთ ეძებს...“
გიორგი აიმრიზა, ხმა აღარ გასცა. მიტრიალდა და კუთხეში რაღაც ფაცური დაიწყო, ვითომდა ეძებს რასმე.
ოთარაანთ ქვრივმა ეს უცებ გაწყვეტა ლაპარაკისა შეამჩნია და არ შეიმჩნია კი.
„უფრთხის ახლოს მისვლასო,“ – იფიქრა დედამ.
გიორგი ცოტა ხნის შემდეგ ხელახლა მოუტრიალდა დედას, ხელი ჩაჰკიდა შეკრულ ბარგს და ასე, ხელჩაკიდებისგან ერთ მხრივ გადახრილმა უთხრა:
„ნება შენი იყოს, დედი!.. ამ ბარგი-ბარხანით მივდივარ...“
თქვა ეს, მხიარულად შეიგდო მხარზე ბარგი და გასწია.
ოთარაანთ ქვრივმა დიდხანს ადევნა თვალი დერეფნიდან... დიდხანს ადევნა, დიდხანს, სანამ თვალთაგან მიეფარებოდა შვილი, თითქოს ხმაამოუღებლად იხვეწებოდა, – „ერთი მაინც შემომხედოსო.“ მაგრამ გიორგიმ უკან აღარ მოიხედა...
დედას გულმა ტეხა დაუწყო.
„უკან აღარ მოიხედა!..“ – დაიკვნესა დედამ, – „ჩემგან მიდის, თითქოს ძაფიც არ იჭერს; სხვაგან მიდის, თითქოს თოკით ეწევიანო.“
ფეხზე მდგომ ოთარაანთ ქვრივს თავი ძირს ჩამოუვარდა დამბლასავით, თითქოს კისრის ძარღვი გაუწყდა, ვეღარ შეიმაგრა და ნიკაპით გულზე დასაბჯენადღა დაეკიდაო.
„ჩემგან მიდის და პატარა ნაღველიც უკან არ ახედებს... განა აქ არაფერი დარჩა!.. სხვაგან მიდის და სიხარული მარტო წინ აყურებინებს… განა ყველაფერი იქ არის, სულ ყველაფერი!..“ – დაიკვნესა ხელახლა დედის გულმა.
ამის თქმაზე ოთარაანთ ქვრივმა კაბის სახელო წამოიწია და მთელი მკლავი დაჭიმული სახელოთი მოისვა თვალებზე.
თვითონაც არ იცოდა, – რატომ გააკეთა ეს. ეს უნებურად, უცოდნელად მოუვიდა. ხელმა თავისთავად დაასწრო, სანამ გული ცრემლს წამოჰღვრიდა. თითქოს ხელი არ დაეკითხა გულს, – „არ დამაგვიანოს, არ დამიშალოსო.“
ოთარაანთ ქვრივს თვალში ცრემლი არ უჩანდა!.. განა აქვს კი ცრემლი ცეცხლმოკიდებულ გულს?!
ჩამოჯდა ოთარაანთ ქვრივი დერეფნის ზღურბლზე. ჩაჰკიდა კვლავაც თავი და ორივე იდაყვით მუხლების თავზე დაებჯინა.
ოთარაანთ ქვრივი ფიქრმა წაიღო...
„დედა-შვილობაში შენ-ჩემობა რატომ არის?“ – ჰკითხა ოთარაანთ ქვრივმა თავის თავს. – „დედა-შვილობაში ორი თვალი რატომ უნდა იყოს? ნეტა დედას სხვასავით მაინც ორი თვალი არ ჰქონოდა... თუ აქვს, რატომ უჭრის ერთი თავისად, მეორე შვილისად? გული რატომ იხედება გარეთ ორი თვალით, რატომ? – რატომ ერთი თვალი არ ბრმავდება, როცა მეორე იყურება?.. ვინ ვისთვისაო, – რა საკითხავია დედა-შვილობაში?.. ვაი რომ საკითხავი ყოფილა! ამის ჭიდილია თურმე დედა-შვილობაცა!..“
დიდხანს იტრიალა ამ ფიქრების მორევში ოთარაანთ ქვრივის გულმა და გონებამ. მერე თითქოს რაღაც ხიდი გაიდო მორევიდან გამოსასვლელად, წამოდგა ფეხზე და ხმამაღლა თქვა:
„არა, შვილო!.. შენ გაიხარე, შენ!.. მე კი... მე კი... მე ჩემთვის მაყურებელ თვალს დავიბრმავებ და შენთვის მაყურებელითღა ვივლი და ვიცოცხლებ...“