კარი მეოთხე — თავი III
III
ღრუბელზე მაღლა, ორბების ბუდეებთან, არჩვებისა და ჯიხვების მაღალ სამთავროში, წმინდა მამებს ოდესღაც, ერთ დროს, კლდეში გამოუქვაბავთ სახლები. დღეს ის მამები აღარ ჩანან. ახლა აიაზმას (ნაკურთხ წყალს) ვეღარ გვასხურებენ. ის მაღლობზე არსებული სადგომებიც ჩვენს შავ ბედს შავად გადმოჰყურებენ.
ვერც ოთხფეხა ცხოველი, ვერც ფრინველი ვერ შედის იქ, თუმცა კარი ღიაა. ვერც უწმინდური ქვემძრომი. იქ მხოლოდ წმინდა ფუტკარი ბუდობს. ისიც იმიტომ, რომ ზეცის მუშა (ფუტკარი) აქ წმინდა სანთლებს უმზადებს ხატებს. თორემ სხვა... გინდაც შევიდეს, რაღაც შიში ააკანკალებს. ასე ფიქრობს უბრალო ხალხი, ცრუ-მორწმუნეობით არის შეცდომაში შესული. მაგრამ ამ გულწრფელ შეცდომაში მაინც სიწმინდე და მადლი არის.
თორნიკეს დროსაც ასეთ მღვიმეში ცხოვრობდა ერთი მოხუცი ბერი. ის ძაძით იყო მოსილი და ფეხშიშველი და წელზედ ეყარა თმები და წვერი. ხშირად ჩამოდიოდა სოფელში. კაცთმოყვარეობა (ადამიანების სიყვარული) არ ასვენებდა. ჩუმად დადიოდა, ხმას არავის სცემდა, რადგან მდუმარების აღთქმა ჰქონდა დადებული. მაგრამ შრომასა და დახმარებას გაჭირვებულს არ ამადლიდა. უყვარდა გლეხი, ქვრივი, ობოლი. ყველას მამასავით უვლიდა. თოხნაში, მკაში, სხვლაში (ვენახის გასხვლაში) და ხვნაში ის სრულყოფილი მუშა იყო ყველაფერში. მის მარჯვენა ხელის მადლს იფიცებდა ყოველი გლეხი, გაჭირვებული.
როცა სოფელში სადმე გადამდები დაავადება, მაგალითად, სახადი, მოედებოდა, მათ მომვლელად და პატრონად წმინდა მოხუციც იქ გაჩნდებოდა. მისი ჯილდო იყო ხმელი პური და ზედ წმინდა წყალი. არავის უნახავს ის მოწყენილი, არც მხიარული და არც გაბრაზებული. ერთ გუნებაზე იდგა და იდგა... ყველას უყვარდა, ყველა იცნობდა, მაგრამ არავინ იცოდა, რას ფიქრობდა ან რას გრძნობდა. იცოდნენ მხოლოდ, რომ ბერი იყო, ცხოვრობდა კლდეში, სოფელთან ახლოს, და დიდი ხანიდან მათი მამებიც მას „გაბრიელ-სალოსს“ ეძახოდნენ.
როდესაც მეფემ არ მიიღო თორნიკეს ძღვენი, თხოვნა და ვედრება და გაკვირვებულ ამდენ ჯარში სიჩუმე იყო, ეს გაბრიელი წარსდგა მათ წინ. პირველად ამოიდგა ენა და გააკვირვა ყოველი სული, როდესაც ბატონს ეს მოახსენა: „მეფევ! სიმდიდრე და ეს საუნჯე არც შენ გეკუთვნის და არც თორნიკეს! ეს ნახევარი სხვებისა არის... სისხლის სანაცვლოდ მათ მოიმკეს! რისთვის ივიწყებთ მათ, ვინც სამშობლოს სახელს თავი შესწირეს და სამარე ისე გაითხარეს, რომ შორს მშობლებმაც ვერ დაიტირეს? რატომ არ იგონებთ იმ წმინდა ადგილს, სადაც თორნიკე იმყოფებოდა? თუ არა იმის სასწაულსა და მადლს, ქრისტიანობა იღუპებოდა! მთაწმინდის იყოს ეს თქვენი ძღვენი. იქ ააშენეთ ამით მონასტრები, რომ ყოველდღე, წირვა-ლოცვის დროს, იხსენებოდნენ ქართველი მკვდრები. აუგეთ ერთიც ახალი ლავრა ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის სახელზე, რომ მის წილხვედრმა პატარა საქართველომ მსხვერპლი შესწიროს მის მფარველსა და მხსნელს. მეცნიერებისა და მწიგნობრობის ლამპარი იქ აინთება ერთ დროს და შვილიშვილთა სხივებს მიაფენს მათი მამა და წინაპარი!“
თქვა და ისევ დადუმდა ბერი. გაოცებულები უყურებდნენ მაშინ... მეფე დასთანხმდა და ერმაც მასთან ერთად ხმამაღლა შესძახა: „ამინ!“ იმ დღიდან არავინ უნახავს ის ბერი საქართველოში. მხოლოდ ერთხელ, როცა ქვეყანას უკუნი სიბნელე ჩამოსწოლოდა, ორი მოხუცი უნახავთ გზაზე ხელყავარჯნებით შორს მიმავალი. ათონისკენ მიემართათ მათ პირდაპირი გზა და სწორი კვალი. ისე მიდიოდნენ, როგორც ბნელ ღამეში, თითქოს რაღაც ნათელი უძღვებოდათ. ერთი მათგანი იყო თორნიკე და მეორე კი ის გაბრიელი.