კარი პირველი — თავი II
II
დარბაზი გამართულია, ხალხიც სამსჯავროდ შეკრებილი. წინ თორნიკე დგას პირნათლად, წარბიც კი არ აქვს შეხრილი. თავი ჩაიგდო სამსჯავროდ, დაემორჩილა საერო ნებას. ჯერ ელის მისგან ბრალდებას და მერე განჩინებას. მეფე ავიდა ბრალმდებლად, ამას კანონი მოითხოვდა. მან თაყვანი სცა კრებულსაც, სანამ სიტყვას იტყოდა. თვალებამღვრეულად შეხედა თორნიკეს, რომელიც მრავალი წლის იყო. სიტყვები ყელში ეჩხირება, თუმცა ის უმისოდ სიტყვაწყლიანია. მეფე ბრძანებს და მის სიტყვას მთელი კრებული უსმენს. კრძალვით მოისმენს თორნიკეც, რომელიც სხვაგვარად არის ჩაფიქრებული. მეფე ამბობს: „მბრუნავი ქვეყანა, ვიცით, რომ ცვალებადია. ვისაც ენდობა, იმას გასწირავს, მისთვის მახე და ბადეა. მოყვარეს მტრად გადააქცევს, მტერს კი მოყვრად გაუხდის. დღევანდელ ლხინსა და სიცილს ხვალ ოხვრად გადააქცევს. კაცობრიობის დიდებას ის ჩალად მიიჩნევს და ჩვენ მხოლოდ ამ სოფლის მაჩანჩალებად შეუქმნივართ! შემცდარია ის, ვინც მედიდური უეჭველობით ფიქრობს! ან ერთი რა ვართ ამ სოფლად უსუსური ჭიანჭველები? თუმცა ამას გონება ჭრის, რომელიც უტყუარია, მაგრამ ადამის სისხლმა კი ჩვენი გონება აურია. გული, რომელიც თავის ურჩია, ცხოვრების წინამძღვარია. ამის გამო ჩვენს საქმესა და სიტყვას შორის ზღვარია! ხშირად მონურად ვასრულებთ დღეს იმას, რაც რიგი და წესია, და იმას ვიმკით კანონად, რაც ძველ დროს დაუთესია! მეც ადამის შვილი ვარ, თქვენსავით ქართლის შვილი, ქვეყნისთვის თავდადებული, სიმართლის მაძიებელი. მაგრამ მეფე ვარ დღეს თქვენი: ხელთ მაქვს მეთაურობა! საქმის დროს საქმე შემშვენის და ხუმრობის დროს – ხუმრობა. გუშინ რომ გული მილხენდა, თქვენც ლხინად მყავდით წვეული. დღეს კი გიწვევთ სამსჯავროდ, გულზე სისხლმოთხეული. ერთი კაცის ნდობა ძნელია, გინდაც გონებად იქცეს. შეუმცდარი ამ ქვეყნად მეფეც ნუ გეგონებათ! ჩვენი წინაპრის გონებას ადრევე გადაუწყვეტია, რომ სამსჯავროში ის სჯობს, რაც მეტია მსაჯული! და, აჰა, მეც შეგკრიბეთ სამსჯავროდ, როგორც წესია. თქვენ განსაჯეთ და მე ავირჩევ, რომელი უკეთესია: თორნიკე მხედართმთავარი, თითქოს ხახვს გვაჭრის ყურზე, მოულოდნელად ხელს იღებს საერო სამსახურზე. გმირი სარდლობას გვიწუნებს, აპირებს მოსვენებას. არც მეფის სურვილს დასდევს, არც ხალხის ნებას ითხოვს. დიდ მამულიშვილს ურჩობა ქვეყნის არ შეეფერება! ვერ მივხვდი... მეტად მაკვირვებს ასეთი კადნიერება! მას სწორედ აქვს რამე მიზეზი, შესაწყნარებელი და პატივსაცემი, თქვენგან არდასაფარავი, საჯაროდ გასაცხადებელი. და უნდა გვითხრას სახალხოდ, ამისთვის მყავს მოწოდებული, რომ არავინ დარჩეს ჩვენგანი ხალხისგან ბრალდადებული. თორემ, ხომ იცით, ქვეყანა უბრალოდ დამძრახველია: გაგონილის მიხედვით გადაწყვეტს, რისიც არმნახველია!“ ეს თქვა და ტახტზე დაბრძანდა მეფურად, დიდებულად. გვერდით მიუსხდნენ მსაჯულად მოხუცი, ჭაღარათმიანები. მერე სხვებიც ჩამოჰყვნენ, დასხდნენ რიგ-რიგად ყველანი. მდივანს მზად აქვს ქაღალდი, საწერი კალამი და მელანი. აქ სიჩუმე ჩამოვარდა, სარდლის პასუხს ელოდებიან, სუფთა სინდისის მქონისა და მასთან ერთად მართალი სიტყვის.