კარი მესამე — თავი V
V
როგორც ისარი, იმ ხეობიდან ამ დროს უეცრად ცხენი გამოხტა. ხტის და ჭიხვინებს, ფაფარს იშლის, გარბის, გამორბის მარტოკა მინდვრად.
ხან ყურებს ცქვეტს, ხან მიწას სუნავს, თითქოს მის პატრონ მხედარს ეძებს და ამის გამო ასე ხვიხვინებს, რომ ვერსად ხედავს ვერც ცოცხალს, ვერც მკვდარს.
ამ უპატრონო ცხენის დანახვა თორნიკეს მეტად ეწყინა, რადგან მაშინვე იცნო ის ორბელიძის ბედაურ ცხენად.
"ვეჰ!" დაიყვირა მან, "ცუდ ნიშანს ვხედავ, ამას ბევრი ფიცი არ უნდა: ცხენოსანთა ჯარი საფრთხეშია და განსაცდელში, სწორედ ვიცი!"
და უთხრა ჯოჯიკს: "ახლა შენ იცი, შავი დღეების გმირი ხარ: "ძმა ძმისთვისაო, ამ დღისთვისაო", გაგვიადვილე გასაჭირი!"
ჯოჯიკი მაშინვე მოახტა ბედაურს, მასთან ერთად მთელი მისი ჯარიც, და დაექანნენ დაღმა მინდვრისკენ გრიალით, როგორც ქარიშხალი.
საოცარი ხმით დასცეს კიჟინა, ცხენები მიწას გააკრეს და ხეობისაკენ მიეშურნენ, მტრის სისხლის მნდომნი, გაუმაძღრები.
შორიდან მოესმათ ქართველებს კიჟინა, იცნეს ჯოჯიკის ხმა და გაუხარდათ. იმედმა სიმხნე გაუორკეცათ და უფრო თამამად დაიწყეს ბრძოლა.
ომი განახლდა. სკლიაროსი შეკრთა, მაშინვე შიკრიკს უგზავნის თარონლებს, რომ ქვეითი ჯარი მიახმარონ ჯოჯიკისაგან შეშინებულებს.
ორივემ დააგდო ბრძოლის ადგილი და მოულოდნელად მოაშურეს, ქართველი ჯარი ალყაში მოაქციეს, რადგან ვიწრო ადგილას სრულად ჩაიმწყვდიეს.
და ახლა გამარჯვებას არ ეშვებოდნენ! ხერხისა და რიცხვის იმედი ჰქონდათ, მაგრამ მოულოდნელად მათაც უკუღმა დაუტრიალდათ ბედი:
გაბრუნებულ ჯარს კვალში მისდევდა და თან მიჰყვა გამრეკელი, ტყუილად არ ერქვა მას მეტსახელად "შავი კლდის მელა და მიწის მგელი".
მან სავარსამიძეს შეატყობინა, სადაც მტერი იბრძოდა, უჩვენა და ის დღე, რაც მაშინ ქართველებს დაადგათ, მტრის ჯარს იგივე დღე დააყენა:
ირგვლივ შემოარტყეს ალყა და მტრის ჯარი ორ ცეცხლ შუა გამომწყვდეული დარჩა. გზაარეულებს ყველა კუთხიდან თავზე ატყდებათ მეხი და ზარი.
ხევი მკვდრებით აივსო. აქეთ-იქით ბლომად დაგუბდა სისხლის ღვარი და, ვისაც თავის შველა სურს, გასაქცევი გზა არსად არის!
მაშინ თორნიკემ შორიდან გახედა და თქვა: "ვხედავ, ბრძოლა გაერთდა. სწორედ ახლაა მათთვის საჭირო გამოცდილი სარდლის თან მიჰყოლა!"
მოაყვანინა ბერ-კვიცი, შეჯდა, მიეშურება იქ, სადაც ომია. სიბერე ახლავს, მაგრამ ჯერ კიდევ გულით ახალგაზრდაა, სიმხნით ლომივითაა.
ომი რომ ნახა, გულს გადეყარა, ბედის უმადური არ დარჩა და მისი მახვილი ძველებურად გაიელვა მტრებზე ზედიზედ.
გმირმა ირგვლივ შემოურბინა ჯარს, სარდლებს მისი ბრძანება გადასცა: "გზას ნუ შეუკრავთ გაჭირვებულებს, დაე, გაიქცნენ, მიეცით ნება!"
და დასავლეთისკენ გზა გაუხსნეს, განზრახვით კარი გაუკეთეს. მხოლოდ სამი კუთხიდან აწვებოდა ქართველი ჯარი მტერს მკაცრად.
მტრებმა დასავლეთისკენ იბრუნეს პირი, გაქცევა ერთად იკადრეს და ისევ ძველ საფარს, ძველ სიმტკიცესა და ძველ სიმაგრეს მიაშურეს.
მაგრამ, როდესაც მიუახლოვდნენ, "ვაი"-ზე "უი" მეტი დაერთოთ: აქ ჯავშანიძე დაუხვდათ ჯარით და ეს ნუგეშიც სრულად წაერთვათ.
მათ იქვე დაჰყარეს ფარი-ხმალი, ვეღარ გაუძლეს ამდენ სიმწარეს, ერთიც დასძახეს: "თავს ვუშველოთ!" და მდინარე ჰალისკენ მიაშურეს.
ხიდზე შეცვივდნენ, ხიდი ჩაუტყდათ: წყალში ჩაცვივდნენ თავდაყირა. ზოგი დაიხრჩო და ზოგს ნაპირზე უწყალოდ ხოცავენ ხმლითა და ისრით.
ჯარი განადგურდა. გადარჩა მხოლოდ თვით სკლიაროსი მცირე მხედრობით და ბაღდადისაკენ გაეშურა, უბედურობით სასოწარკვეთილი.