კარი პირველი — თავი I
შესავალი
ვინ დაითვლის ზღვის ქვიშას ან ცის ვარსკვლავებს? ასევე, ვინ შეაქებს და ღირსეულად შეამკობს ქართველი გმირების ძლიერ მხრებსა და მკლავებს? ვინ მოგვიყვება მათ უამრავ, გმირულ საქმეზე? ვინ მოგვიყვება იმ ღვთიურ მადლსა და კურთხევაზე, რომელიც მათზე გადმოდიოდა? ძველი დიდების ნაშთი ჯერ კიდევ არ გამქრალა სრულად. დღესაც მისი ბრწყინვალებით ცისარტყელა გვაძლევს იმედის ნიშანს. მისი მოელვარე შვიდი ფერი შვიდ სამთავროს გვახსენებს. ის გვამღერებს: „ერი არ მომკვდარა, ისევ გაიღვიძებს!“ ამ იმედით ჩვენი გული ფრთაშესხმული სიხარულით ძგერს. ოცნებაც საქართველოს ერს ლაჟვარდისფერად წარმოგვიდგენს. ჩვენ ველოდებით, რომ წარსულის ფესვზე ახალი ნამყენი შეხორცდება. ამით ვიქარვებთ, ანუ მოვიშორებთ, აწმყო დროის დარდს და აღტაცებას ვეძლევით.
კარი პირველი
I
მეფე დავით კურაპალატს ერთხელ წვეულება ჰქონდა. მშვიდობის დროს ჩვენს მეფეებს ასეთი ჩვეულება ჰქონიათ. საქართველოს ყოველი კუთხიდან ხალხი შეიკრიბა. ისინი ლხინობდნენ და ერთხმად გაჰკიოდნენ „მრავალჟამიერს“. და მართლაც, მაშინ მათ ძალიან უხდებოდათ ეს ლხინი. რადგან იმ დროს ქართლზე ზეციური მადლი გადმოსულიყო. გარე მტერი დამარცხებული იყო და ვეღარ ბედავდა მათთან შუღლს. შინაგან მშვიდობას კი ყველა ხედავდა. ამით გული უხაროდათ ბატონსაც და ყმასაც, ყველას ერთად. ადამიანს ადამიანად აფასებდნენ, ღმერთს კი ღმერთად ადიდებდნენ. საქმის დროს მუშაობდნენ, უქმე დღეებში კი ლხინობდნენ. მეფე ხალხს და ხალხი მეფეს სიხარულს ანიჭებდნენ. მთვრალობა და „სადღეგრძელო“ მათთვის ცალკეული, ინდივიდუალური არ იყო. ჩვენი დღევანდელი ლხინი რომ ენახათ, სირცხვილით დაიწვებოდნენ. პირველ სმაზე საქართველოს და უფალს ახსენებდნენ. სადღეგრძელოებით თაყვანს სცემდნენ მეფესა და დედოფალს. ბოლოს გმირებს იგონებდნენ, რომლებიც მამულისთვის ომებში დაიღუპნენ. მღვდელმთავრის კურთხევით კი მათ შესანდობარს სვამდნენ. მაშინდელი სადღეგრძელო სულ ამით მთავრდებოდა, თუმცა მათში უფრო მეტი იყო საქები და სასახელო. იმ დღესაც ასეთივე ზომიერი იყო ჭამა-სმა. მოილხინეს, გაშაირდნენ და ერთმანეთს გამოცანები უთხრეს. ორაზროვანი სიტყვების გამოცანა გაიმართა. ყველას მეფის ხუმარა სჯობს, არავინ არის მისნაირი. მაგრამ ბოლოს ორბელიძე მოხერხებულად, ლექსად, ცალფეხა გამოცანების საპასუხოდ ორაზროვნად ეუბნება: „მაღლიდან წვიმა მოდიოდა, ნაბადმა ვერ დამფარა. მან თავიდან ფეხებამდე დამასველა, მასხარა!“ ხუმარამ თქვა: „გიჯობნია, თითს მოვკაკვავ მორჩილად, მაგრამ ერთს კი მოგახსენებ მოწიწებით და ფრთხილად: ხუმარადაც ვარგებულხარ, ვაჟკაცობით პირველი ხარ, მაგრამ თორნიკობას ვერ იზამ, თუმცა მის ადგილზე სულელი ხარ!“ აქ თორნიკეს ხსენებაზე მეფე შეკრთა და თქვა: „მითხარი, ხუმარავ, რას ნიშნავს ეგ შენი გამოცანა? რა არის, რომ დღეს ჩემ გვერდით დიდ თორნიკეს ვერ ვხედავ? მომიკვდა თუ დასნეულდა? თქვი! ტყუილს ნუ მიბედავ!“ ხუმარამ მოახსენა: „არ მომკვდარა, არც რაიმე სენი აწუხებს, მაგრამ ქვეყნის სამსახურზე დღეიდან ხელს იღებს. თვითონ ვერ ბედავს ამის მოხსენებას, ვერც სხვა ბედავს მოციქულობას, რადგანაც უნდათ აიცილონ თქვენი წყრომა და რისხვა. ახლა მე გავბედე მოხსენება გამოცანებითა და მინიშნებებით. ნუ მრისხავ, რომ გავბედე, გევედრები ცრემლის ღვრით!“ მეფემ თქვა: „არ გიწყრები, გმადლობ, ვფიცავ ჩემს მზეს, მაგრამ ვნახავ ერისთავს, გამოვკითხავ მას მიზეზს!“ სახლთუხუცესს დაუძახა: „ხვალ თორნიკე მომგვარეთ, მომინახეთ, სადაც იქნება, შინ დაგიხვდებათ თუ გარეთ!“ ეს თქვა და წამოდგა, ნადიმიც ამით დასრულდა. ხვალისთვის კი სადარბაზოდ დაიბარა ყველა, ვინც იქ იმყოფებოდა.