კარი მეორე — თავი IV
IV
— „შედი, კათალიკოსი მარტოა. ნუ გგონია, რომ ის დიდ კრებაზეა. ის ჩვეულებრივად ლოცულობს ცრემლებით და ღვთიურ ნეტარებას ეძლევა. ნაბრძანები მაქვს, რომ სხვა არავინ მივიღო... დღეს მხოლოდ შენთან სურს საუბარი!“
ეს უთხრა ერთ ბერს სახლთუხუცესმა და შესასვლელი კარი უჩვენა.
ბერი ფეხაკრეფით შევიდა, მორჩილებითა და დიდი მოწიწებით. იქ დახვდა არსენ კათალიკოსი ტახტზე მჯდომარე, ფიქრებითა და ხილვებით გატაცებული.
პირველ შესვლაზე ვერ დაინახა მასთან მოწიწებით მისული სტუმარი. ბოლოს შენიშნა... ზემოდან აკურთხა და ხელგაშლით ჯვარი გადასახა.
ბერი წინ წავიდა. ჯერ აკოცა ფერდაკარგულ კათალიკოსს, რომლის გულიც ძგერდა. მერე უკან დაიხია და შორიახლოს, თავდახრილი, მოწიწებით გაჩერდა.
კათალიკოსმა მაშინ ლმობიერებით შეხედა და გაიღიმა.
— „დიდია მხოლოდ ღმერთი უფალი აქ, დედამიწაზე და ცაშიც!
რისთვის მეკრძალვი? მომიახლოვდი, დამიჯექი გვერდით, როგორც მეგობარი. დღეს ისევ მინდა გავაგრძელო შენთან ის საუბარი, რომელიც ადრე გვქონდა.
შენზე არ ჭრის სხვისი სურვილი, არც ვედრება და არც მუქარა, მაშ, შენ თვითონ რა გადაწყვიტე? ასრულებ ქვეყნის სურვილს თუ არა?“
— „არ შემიძლია, ყოვლად-სამღვდელოვ! ვერ ვუღალატებ მაღალ მცნებას და ვერ უარვყოფ მსოფლიო კრების მიერ დაკანონებულ სურვილს, ნებას!
რაკი ერთხელ ეს სოფელი დავივიწყე და უარი ვთქვი მასზე, ვერ გავტეხ აღთქმას! ცოდვილი სული და ჩემი თავი ცას ეკუთვნის.
მღვდელ-მონაზონს საიქიოსკენ უნდა ეჭიროს ყოველთვის თვალი! აღარ შემშვენის, რომ ხელმეორედ სისხლით შევღებო ჩემი ფარ-ხმალი!
ღმერთმა ხომ იცის, რომ მთაწმინდიდან ფეხის გადმოდგმა არ მნდომებია! შვიდ დღეს მირჩევდნენ წმინდა მამები და ვერ შესცვალეს ჩემი აზრი.
თვით წინამძღვარიც და იოანეც ამაოდ იშრომეს: უარზე ვიდექი, სანამ ბრძანებით, როგორც მორჩილი, სასახლის კარზე არ გამაგზავნეს.
იქ დედოფალი დარბაისლებთან ერთად ვნახე სულ შეწუხებული: ქრისტიანული სამყარო სკლიაროსისგან წაბილწული და აოხრებული იყო.
მხოლოდ ქართლზე დარჩენიათ მათ ერთი ნუგეში... ერთი იმედი! დღეს ჩვენს ხელშია მათი შველა, რომ დავუბრუნოთ მათ ძველი ბედი!
მიბრძანეს მეფის მოციქულობა, მათთან უარი არ გამივიდა! ტახტს ასველებდა დედოფლისგან ჩამონათხევი ცრემლის ღვარი.
სამაგიეროდ ქართლს ჰპირდებიან ზემო ქვეყნების დამონებას; მხოლოდ ამისთვის დავეთანხმე მათ სურვილს და მათ ნებას.
ახლა კი ისევ უნდა გავბრუნდე, ამას მოითხოვს ჩემი ღირსება, თუმცა ვერ დავმალავ, რომ ამქვეყნიური ფიქრებით ეს ჩემი გული ისევ ივსება.
და, რასაც ერთხმად ჩემგან მოითხოვს დღეს ქართველი ერი სამსახურს, იმას ხომ სხვებიც შეასრულებენ? რა საჭიროა ამისთვის ბერი?
განა ცოტა სარდალი ჰყავს მეფეს? ერთ იმათთაგანს მიანდოს ჯარი და მეც, თუ სურს, თან ვეახლები, მაგრამ ხელში მექნება ჯვარი და ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის ხატი, როგორც მოძღვარს და არა სარდალს; სხვებმა იბრძოლონ და გამარჯვებას მე შევთხოვ ცრემლებით მხოლოდ ყოვლისშემძლე ღმერთს.“
— „კეთილი! – თქვა კათალიკოსმა: რაც ადრევე თქვი, იმ აზრზევე ხარ! მაშ, როგორც უმცროსი, უფროსის ნების შესასრულებლად ამაზეც მზად ხარ?
როგორც კათალიკოსს, შენი ბრძანების უფლება, შენც კარგად იცი, ხელთ მაქვს; მაგრამ მე მაინც მინდა შეგაგონო, რომ შენი აზრი მცდარია:
ნუთუ შენ, მართლა, რამედ გგონია ღვთის დიდება ცარიელი სიტყვით? განა ღვაწლია ხორციელი ადამიანისგან ამ სოფლისგან თავის არიდება?
და ეს ქვეყანა, მშვენებით სავსე, შემოქმედების გამომხატველი, ნუთუ იმიტომ გვაქვს მონიჭებული, რომ ჩვენი ნებით ავიღოთ ხელი მასზე?
ვინც თავმოყვარეობით იწუნებს ამ მიუწვდომელ დიდ ქმნილებას და უარყოფს ბუნების კანონიერ ყოველგვარ მოთხოვნილებას,
ის უარყოფს თვით შემოქმედს! საბრალოა ის და შემცდარი, რადგან არ იცის, თუ რატომ მოგვევლინა ჩვენ მაცხოვარი დედამიწაზე!“
— „როგორც რეგვენი, ღირსი არა ვარ, ბატონო, თქვენთან კამათის, მაგრამ რა ვქნა, რომ მეც საპასუხოდ ცოდვილი გული ურჩად მევსება?
და კიდევ გეტყვით: ლოცვა ცოდვილისთვის სინანულის კარია და მარტოობა სადმე უდაბნოში – სულის მადლით გასპეტაკებაა!
ამ სიმართლეს უარს ვერ იტყვის, ვინც ქრისტიანად მონათლულა; ამის მაგალითს ქრისტე იმიტომ გვაძლევს, რომ ორმოცი დღე მან იმარხულა.“
— „არა, მამაო! ასეთი ახსნა ცალმხრივია და შეცდომაში შემყვანი; მაგითი დაიჩრდილება შუქი, ჭეშმარიტების ნათელი.
ვიცით, რომ ქრისტემ უდაბნოში გაატარა ის ორმოცი დღე ლოცვა-მარხვით, მაგრამ ის იმ დროს იმ ლოცვით ამქვეყნიურ საქმეებს გეგმავდა.
და როდის დარჩა ის მეუდაბნოედ? განა ამ სოფელს ის უარყოფდა? თუ დადიოდა ქალაქებსა და სოფლებში, ხალხის ჭირსა და ლხინს შუა იყოფდა?
თვითონ არ დაგმო ფარისევლების გზაჯვარედინზე საჯარო ლოცვა და ნაცვლად მოგვცა მოკლედ სათქმელი ყოველდღიური „მამაო ჩვენო“?
ასე არ თქვა: „საქმის გარეშე, სიტყვიერი ლოცვა, იცით, მკვდარია? და მრავალი ლაპარაკით ვერავინ გაიღებს სამოთხის კარსო“?
საქმეა, მხოლოდ საქმეა საჭირო, გულიც წმინდად დაბადებული და ამქვეყნიური კეთილი ფიქრებით სული სიწრფელით განახლებული!
ეს არის მხოლოდ ქრისტეს მოძღვრება, ქრისტიანული ვალი ეს არის! და ვინც ამას სხვებსაც ამატებს, დაბნეული აქვს მას გზა და კვალი!“
— „ეგ ყველაფერი კარგი, მაგრამ ამ სოფლად ვისაც შესრულებული აქვს ვალი და, რომ კიდევ რამე გააგრძელოს, მისთვის არ დარჩენია ღონე და ძალა!
ნუთუ არ სჯობს უქმად ყოფნას, გადგეს უდაბნოში მმარხველ-მლოცველად და არ გაუხდეს სხვებს ამ სოფლად უსარგებლო ტვირთად და ხელის შემშლელად?
განა ეს ჩემი უარისყოფა კერპობაა და უმეცრება? მეც კარგად მესმის, რომ ამქვეყნიური შრომით ეძლევა სულს ნეტარება!
ადრევაც მითქვამს და ახლაც ვამბობ, რომ მე თვითონ ვგრძნობ ჩემს უძლურებას! დღეს, შედარებით, ბევრი მჯობია! საჯაროდ ვამბობ ამ აღსარებას.“
— „არა!“ „ხმა ღვთისა – ხმა ერისაო“, ხომ კარგად იცი ეს შენც, მამაო? დღეს ერი გიხმობს ერთხმად წინამძღვრად და უარის თქმა ამაოა!
როდესაც ასე დარწმუნებულია რამეზე ერთპირად ერი, მაშინ ის არის გულით და სულით ამაღლებული გმირი-ძლიერი.
დღეს ქართველები შენი სარდლობით ფიქრობენ მტერზე გამარჯვებას და ჩვენც უნდა მივყვეთ მათ სურვილს და მათ მოხიბლულ ნებას!
ჩემი სიტყვები რომ გაიგულო, ხალხის შეძახილსაც დაუგდე ყური! ნუთუ ქრისტიანობის გამოხსნა არ იყოს ისევ ღვთის სამსახური?
ქრისტიანობის გასავრცელებლად საკმარისია, დიახაც, ჯვარი, მაგრამ მის მტრების მოსაგერიებლად ხშირად გვჭირდება ხმალი და ფარი!
როგორც გვირგვინს მისი ქმნილების, ღმერთი იმიტომ გვნიშნავდა ქვეყნად, რომ მივემსხვერპლოთ, თავი შევწიროთ მის დიდებას საკურთხად და ძღვნად.
და ეს ძღვენია კეთილი საქმე, ქრისტიანობის სვეტიცხოველი, და შენც, თორნიკე, ამის სახელით ისევ ფარ-ხმალს მოჰკიდე ხელი!
შეიბი მახვილი და გარეგნობით, დროს შესაფერისად, იცვალე ფერი და გამოიხსენი განსაცდელისგან ქრისტეს მმოსავი ბერძენთა ერი!“
თქვა მღვდელმთავარმა და მადლის მინიჭებით მოხუცს ჯვარი გადასახა... და მეორე დღეს თორნიკე-სარდალმა კიდეც შეჰყარა საომრად ჯარი.
კარი მესამე
I