კარი მესამე — თავი II
მათი გუგუნი, მათი კიჟინი ზემოთ ეფინება ირგვლივ მთასა და ბარს, და ეს ყველაფერი ეკლად და ისრად ესობა სკლიაროსის ჯარის გულში.
კბილებს ილესავს ბრაზმორეული, არც დღე, არც ღამე აღარ აქვს ძილი; მაგრამ რას იზამს? მარჯვე დროს ეძებს მათთან შესაბმელად ფრთხილი სკლიაროსი.
ქართველი ჯარის უბედურად შებმას გამოცდილება სარდალს აფიქრებს და ვეღარ ბედავს თვითონ იერიშს, დახვედრა უნდა... ამაგრებს საფრებს.
უნდა, რომ ჯარი მან მიიტყუოს იმ სიმაგრეში და იქ ებრძოლოს: თუ არა ამ ხერხით, ისე სხვაგვარად, ის არ მოელის კარგ დასასრულს;
და საცდუნებლად გუნდ-გუნდად აგზავნის ჯარებს, და განზრახულად თვითონვე აღებს მტრის შესასვლელად ბანაკის კარებს.
მაგრამ თორნიკე გამოცდილია: არ მოტყუვდება ასეთი მახით, მათვე უპირებს გამოტყუებას სხვაგვარი ხერხით და სულ სხვა სახით.
იქ ქართველთა ლაშქარში იყო დასავლეთელი ბერძნების ჯარი და, რადგან თორნიკეს ემორჩილებოდნენ, ამაზე ჯავრი მოსდიოდათ მათ.
ასე ამბობდნენ მათი სარდლები: „მართლაც რომ ღმერთი ჩვენ გვიწყრება: მთავარსარდლობა ქართველს უჭირავს, ეს არის ბერძნის დამცირება!“
ეს გაიგო თორნიკემ, ჯერ გაიღიმა, რაღაც სხვა ფიქრმა გაუელვა, მერე რისხვით შეჭმუხნა წარბები, აინთო სახე, მთლად აიღელვა.
და თქვა: „შორი ქვეყნიდან მოვსულვართ კეთილად, ძმურად მოსახმარებლად და ესენი კი პასუხს გვაძლევენ ბატონობითა და მედიდურად?!
დიდი ხანია, რაც ჩემს ბრძანებას აღარ უგდებენ ბერძნები ყურს და არაფრად აგდებენ, თქვენც ხედავთ, ძმებო, ჩვენს ერთგულებასა და სამსახურს!
მაშ, თუ ასეა, აღარ გვაქვს ბრალი, გულთამხილავო, შენ ხედავ, ღმერთო, რომ უმიზეზოდ შემომწყრალ ხალხთან აღარაფერი გვაქვს საერთო!“
თქვა და ჯარს ამხედრება უბრძანა, საქართველოსკენ უკან გაბრუნდა; ამით ბერძნები მარტო დატოვა და მიაყარა მათ ქვა და გუნდა.
ეს ამბავი რომ შეიტყვეს მტრებმა, მაშინვე დააგდეს თავისი სიმაგრე, გამოვიდნენ და ყოველი მხრიდან ბერძნების ჯარი შემოკრეს გარს;
მისვლისთანავე ატეხეს ბრძოლა, რადგან გულში ჰქონდათ ის, რომ ბერძნები ქართველებისგან მიტოვებულები დარჩენილიყვნენ.
რა გზა ჰქონდათ? მაშინ ბერძნებმაც ფარ-ხმალს მოჰკიდეს საომრად ხელი, თუმცა კი გრძნობდნენ, რომ გამარჯვება მათთვის მეტად ძნელი იყო;
აღარ უნდოდათ შერცხვენილიყვნენ: თავი შესწირეს, იბრძოდნენ გმირულად, სანამ ურიცხვმა და უთვალავმა მტერმა არ სძლია ისინი სრულად.
დამარცხდნენ, თუმცა კი ხელცარიელი არ დარჩენილან არც ისინი მტრებს: რიცხვი არა აქვს სპარსელებისა და სომხების დაჭრილებსა და მკვდრებს!
მაგრამ სკლიაროსი ამ გამარჯვებას, რადგანაც უკანასკნელად თვლის და ვერავის ხედავს ახლა მისი სურვილის მოწინააღმდეგედ-ხელისშემშლელად,
დღესასწაულობს; გრძნობა მორეულს უდროოდ ათრობს ზედმეტი სიამოვნება და ლხინს ეძლევა გულდამშვიდებით ის მთელი ღამე, გაუჩერებლად.
ის კი არ იცის, რომ იქვე, სერზე, დგას თორნიკე, მისგან დავიწყებული; დასცქერის მტრის ბანაკს და სარდლებიც იქვე ჰყავს გარშემო შემოხვეული.
სხვადასხვა რჩევას აძლევს სარდლებს, მათ-მათ შესაფერისად თითოეულს, და ხვალიოდენ ჯარებს ამზადებს მტრის შესაბმელად, ჯერ კი ფარულად.
— „ახლა ხომ ხედავთ, რას ნიშნავდა ბერძნებთან შეუღლება და მოშორება? თუ არა ამ ხერხით, სხვაგვარად არ შეგვეძლო სომეხი სარდლების ჩვენთვის მოქცევა.
და დააგდებდნენ საფრებს და ბრძოლას არ დაგვიწყებდნენ ღია ველზე; და, თუ პირიქით მივადგებოდით, დაგვამარცხებდნენ მაშინ ადვილად.
მაგრამ, მადლობა ყოვლის შემძლებელს! ასრულდა ჩემი განზრახული: ვგონებ, რომ ვეღარ გაგვიმაგრდებიან ხვალ ამ გაშლილ ველზე დაღლილები!
თუმცა შეგვიძლია თავს დავესხათ ახლაც; ეს ჩვენთვის სულ ადვილია, მაგრამ რადგანაც არ მოელიან, ეს ღალატსა ჰგავს და სირცხვილია.
გვიჯობს მივადგეთ გამოცხადებით ისე, როგორც ეს ვაჟკაცთა წესია! და უკუღმართად ნუ მოვიმკით იმას, რაც ძველებმა სწორად დათესეს!“
ასე ამბობდა მოხუცებული, აწყობდა რაზმებს, ჯარს აფრთხილებდა; სარდლებს სხვადასხვა მხრით აგზავნიდა და ჯარსაც თვითონ უნაწილებდა.
— „შენგან დავიწყებ ჯერ, ჯავშანიძე: ომის ველზე ხარ დაბერებული, გამოცდილი ხარ და, რა თქმა უნდა, ზომას დაიჭერს ეგ შენი გული.
შენებრ ჭაღარა ათასი კაცი ამოირჩიე, შეკრიბე ჯარი, მათ წინ წაუძეხი და საიდუმლოდ მიდი, აიღე მტრების საფარი!
და, როდესაც აქ ომი ატყდება, თქვენ არ გექნებათ მონაწილეობა: უჩინრად უნდა იმალებოდეთ... არავინ გაბედოს მასზე ცილობა!
რაც უნდა მოხდეს აქ, თქვენ მაინც იქ ჩუმად იყავით... არავინ აჩქარდეს, რომ სურვილისგან გატაცებულის ერთი ისარიც არ გადმოვარდეს.
მხოლოდ, როდესაც უკანდახეული ისევ მოძებნის საფარს მტრის ჯარი, მოულოდნელად მაშინ იქ დახვდით და გრგვინვით მეხად დაეცით ზარი!
შენვე გაგზავნე ჩუმად კაცები ჰალისის პირას... თუ მოახერხებენ, რაც ხიდებია, სულ ყველა ერთად ისე დახერხონ, რომ ზედ შემდგარი ლაშქრის სიმძიმე
მომეტებული ვერ აიტანონ, ჩასტყდნენ მდინარე ჰალისის წყალში და მტრის ჯარიც თან ჩაიტანონ!
— ახლა, ორბელიძევ, შენ უნდა გითხრა, რადგან მოწინავე სარდალი ხარ და ყოველთვის შენგან ატყდება ომის ცეცხლი და ბრძოლის ალი...
ოთხი ათას კაცს, სულ ახალგაზრდებს, თავგანწირულებს წინ წაუძეხი; გრიგალივით ჩამოუქროლე და შენებურად დაეცი მეხი!
მემარჯვენე სარდლად გამრეკელია,