თავი VIII
სიზმრის თქმით ყველა ჩაფიქრდა, თავი დაბლა ჩაქინდრა. მალევე გამოერკვივნენ, სხვა სანახაობა გაჩნდა: ქვიშის ჩხრიალი მოისმა, თან ცხენის ფეხის ხმა. ეს ვინღა მოდის, ნეტავ, ჩუმად, უძრავად, უხმოდ? დადუმდნენ, ზოგნი წამოდგნენ, იქით მიაპყრეს თვალი. თამამად, ვაჟკაცურად თავს წამოადგათ ქალი. ცხენზე იჯდა მამაცურად, თუმცა წელზე ხმალი არ ერტყა; ხელში ეჭირა ბასრწვერიანი შუბი, მამისთვის მონაპარი.
უცხო ქალი (ლელა): „ხელი მოგიმართოთ, მხედარნო! მადლი ხატ-ღმერთის თქვენზე იყოს! გწყალობდეთ ლაშარის ჯვარი ბრძოლის ველზე გასულებს!“ – ღიმილით თქვა ლელამ, შუქი გამოჰკრთა მის სახეზე. – „საამურია საცქერლად დილის ცვარები ვარდზე!“ ქალი სამოთხის ყვავილს ჰგავს, უკვდავებით ნარწყავს; ხორცშესხმულ სიყვარულს ჰგავს, აუწყველს უწყავებითა (გამოუთქმელს გამოუთქმელობით).
ლუხუმი (ლელას): „ვისი ხარ, შვილო, რას დადიხარ? მტრობა გგულავდეს (მტრობა გქონდეს) იქნება?“
ლელა: „სამოყვროდ მოვედი, მამილავ, თუკი უფალმაც ინება. შანშეს ქალი ვარ ბაჩლიდან, მეც თქვენს კვალზე დავდექი; ავად თუ კარგად, ღმერთმა იცის, დედათა ჯარზეით ამდგარი (ქალთა ჯარიდან წამოსული).“
ხოშარეული: „ეს სწორედ მოჩვენებაა, ეშმაკეული ხმა არის! ახლა რომ ადექი, ქალო, ადგომის მიზეზი რა არის?“
ლელა: „სხვა არაფერი მინდა, გენაცვალოთ, თქვენს მტერს გულში ლახვარი (შუბი) მოხვდეს და უსურმაგს (მტერს) ბოროტ თვალებში ნაცარი ჩაეყაროს!“ (ლაშქარში ჩოჩქოლი ისმის: „ეს სადიური, რა არის?!“)
„ვერ მიხვდით? პირდაპირ გეტყვით: თათრებთან ომი მინდა, მინდა რომ ჯავრი ვიყარო, ბევრ ცუდ საქმეს სჩადიან: აკლებენ საქართველოს, მუმბარეზობით (თავხედურად) დადიან. რატომ გიკვირთ, ფშაველ-ხევსურნო, იქნებ მიწუნებთ ქალობის გამო? ჩემს ძმათა ცხონებამ (გადარჩენამ), გარგებდით (გაგადგებოდით), ჩვენი სალოცავების წყალობით! ხმლის ქნევით ვერ გაგაკვირვებთ, ფარ-შუბის დაგელებით (ტარებით), მაგრამ ჩემს საცდელს (რისი გაკეთებაც შემიძლია) მაინც ვეცდები გააფთრებით. ნუ გავიწყდებათ, ბახტრიონს სამი მაგარი ციხე უდგათ, შიგნითაც მოწყობილი აქვთ სანგარ-საყუჩებ-საფარი (თავშესაფრები); კარებს, მაგრად დაკეტილს, ათას მხრივ უდგა ჩაფარი (მცველი). ნეტავ იქ დედასთან მომკლან, თათრებისაა საპყარი (ტყვე)! მაგ ძაღლთა ძმათა სისხლიც მე მეკუთვნის, უნდა ვიძიო იგი. სისხლის აღება, ხომ იცით, მუდამ წესი და რიგია. ან უნდა თათრის ხმლით მოვკვდე, მე თავი გადამიდვია.“
ლუხუმი (ლელას): „მამა სად გყავს, სულ-კრული (სულდამწვარი)? ქალს რატომ გგზავნის ომში? რაკი არ გვიჭირს მხედარი ამ სულის მხუთავს დროში!“
ხოშარეული (თავისთვის): „დიაცს (ქალს) უყურეთ, სულელსა, უნდა გაგვრეკოს ფონშია (გაგვრეკოს ბრძოლაში)... კაცში დედაკაცს რა უნდა? რატომ არ ფიქრობს გონშია?“
ლუხუმი (ლელას): „მაშ, არ თქვა შანშემ, რომ ლაშქარს ჩაეშველოს? მაშ, არ თუ ამზადებს ლურჯას (ცხენს), ტანთ არ ისხამს აბჯარს?“
ლელა: „რაკი არ უნდა საწყალს, რაკი არ ერჩის გული! ლოგინში წევს... საბრალოს მრავალი წყლული სჭირს. თქვენი ლაპარაკი გაიგო, ცა გაუწითლდა ავადმყოფს, მაგრამ რას იზამს, როცა სული ვეღარ ერევა სხეულს. აბჯრები მიმატანინა, ცხენი შემაკაზმვინა; ზედ შეჯდა, მაგრამ დასუსტდა, დაბლავე გადმოერია (გადმოვარდა). თქვენს მტერს, რომ იმის ყოფნაა, მე ვშველი, გვერდს ვუქცევ ხელით; მკლავშიც ხომ სჭირს ნაჭრევი (ჭრილობა), ვეღარ მუშაობს წელით (ძველი ძალით).“
რა ეს თქვა, ლელას ცრემლები წამოუვიდა ხშირად: „ვინ იცის, იქნებ მამა მომიკვდეს, გამიხდეს დასატირებლად!“
სუმელჯი (ლელას): „შენ, ჩემო დაო, გირჩევნია, მამასთან იყო გვერდით: ან წყალს მიაწვდი, ან წყლულებს შეუხხვევ ნაჭრებით. ჩვენც ვეყოფით თათრებს, ჯავრს არ შეგაჭმევთ მტრისას; უერთოდ აღარ დავლახავთ ჩვენი მთის ბილიკებს, ჩვენ ვიძიებთ სისხლს, ნუ სწუხარ, შენი დედის და ძმისას.“
ლაშქარი: „სუმელჯიმ კარგი გირჩია, წასვლა გირჩევნია, ქალო, შენი ყოფნით და არყოფნით არ გაგვიძლიერდება ძალა. ჩვენც ვაგვიანებთ, გზა გველის, ეს საუბარიც კმარა, ზოგი ხომ დღეს ვილაპარაკეთ, ზოგიც ვილაპარაკოთ ხვალ.“
ლუხუმი (ლელას): „ჩემს ძმას უთხარი, შანშეს, ყოჩაღად იყოს, ფხიანად (გამბედავად), ყველა ვკმარვართ მტრისთვის სადავლოდა და ზიანად (საბრძოლველად და ზიანის მისაყენებლად). ლუხუმმა დამაბარაო, კარგად უამბე, ჭკვიანად.“
ლელა: „როგორ წავიდე? ვერ წავალ, სიზმრებს ვხედავ ავებს... ვიღაც კაცი მოდის კუპრივით შავი, დაათრევს კაცის თავებს; მოდის, წინ მიწყობს ღრეჭით (კბილების ღრჭიალით) ჩემს ძმათა სისხლიან მკლავებს. ის რომ წავა და – სხვა მოვა, ქალი მზისფერი; მეტყვის: უთხარი რამ, ლელაო, ეგ არის თქვენი მტერი! ამ ტანჯვაში ვარ სულ მუდამ, ძილი არაა ჩემთვის...“ – ეს თქვა განრისხებულმა, ცრემლებიც ჩამოუვიდა. ცხენი მოაბრუნა, გასწია, ქვითინი გაჰყვა კვალდაკვალ; წავიდა გულჩათუთქვილი, მიდის ძალი-ძალადა (ძალით). ქალის მდუღარე ქვითინს მთები იწერენ მკერდზე; ცრემლით ატირდნენ წყაროები, ჩამომდინარნი გვერდზე; დაბერებულა პირიმზე (მზე), კუზი ეტყობა წელზე... ოცნება ტანჯული ქვეყნის ქვითინებს მთის წვერზე.