თავი IV
ცაზე ვარსკვლავები ჩამქრალა, მთვარე პირს იმალავს, მთები, თავჩაჩქნიანებივით, მწარე ფიქრებს მისცემიან. ცა თვალს უცემდა სატრფოს, შორიდან გრიალი მოდის; მოდის ხმაური მარჯვნივ და მარცხნივ გორიდან, თან გაისმა ზარის ხმა ლაშარის ჯვრის გორიდან. ცხრა-ათი კუთხიდან მოდიან ფშაველ-ხევსურები სირბილით... თითქოს გაწყდნენო, იტყოდნენ, ფშაველები აღარ არიანო! არა, ყოფილან კიდევ, გადარჩენილან რბევას, თათრების უსამართლობას, იმათ ხმალ-ხანჯლის ქნევას. ფიქრობენ ხოშარელების სისხლის აღებაზე თათრებისგან. ივსება ლაშარის გორა ქორ-შევარდნების ფარით; დროშები გზას უკურთხებენ ჟღერით, აღმართული ტარით: როშკიდან მოვიდნენ ხევსურები, ცხრა სუმელჯაური, ამღიდან – ბათაკის ძენი, ჭინჭარაულები ძმები; გუდანელებს ჩაუდგა წინ ხოშარეული ხარი; ხევსურებმა, როგორც მთის ზვავმა, წინ ქარი წაიმძღვარეს; ჭორმეშელ, ჭიელ ბიჭებს ღულელებიც შეუერთდნენ. ხახმატელთა ცხენების ფეხის ხმამ შეაზრიალა მთები; მგლური ნაბიჯი დააწყვეს, მოკლედ გადმოვლეს გზები. თითოეულ ხევს არაგვისას თან მოსდევს ლაშქრის ნიაღვარი. ფშავლის შვილებიც მოვიდნენ, სწრაფი სულთქმა მოჰყვა თან. რა საამური დროა, რა საამური წამია!
მოვიდნენ აფხუშელები, თათრების ზნე-ჩვეულებების მცოდნეები; ადრეც გამოუცდიათ თათრები, როცა გამოცდის დრო იყო. მოხუცი ლუხუმი მიუძღვა, ლურჯამ აიღო თქერანი, პატრონის გულის მცოდნეა თვალმოელვარე ჯერანი. წითელ ფარს აბრჭყვიალებს მახინცაური ვერანი. ძმობამ, რომ კარგი ჰყოლია, არც იმას უმტყუნებს მერანი! კლდეებსაც კი ესმით, სალ კლდეებსაც, მათურელთა გულის ძგერა... ცაბაურ-გაბიდოურთა ცხენებმაც აიღეს ტყერანი. მოგროვდნენ ყოველი მხრიდან ლომისფერი ვაჟკაცები. ქალებსღა დარჩათ მარტო მატყლის სართავად კერა.
V
მთაზე ცეცხლები დაინთო, როგორც ვარსკვლავები ცაზე; თავმოხდილები დგანან მხედრები თავიანთი ბატონის კარზე. ალმასივით ბრჭყვიალებენ დროშები ცეცხლის ალზე. ცივი ნიავი უბერავს, ლაშქარს ნამს აყრის თავზე. მდუმარედ დგანან, პირქუშად, სულთქმაც კი გაისმის.