თავი XVI
– საიდან მოდიხართ, ფშავლებო, ცხენების ხეთქით, რიალით? ღრეობით, მხიარულად, ჩაჩქნების (მუზარადების) კრიალით? ლაშარის ჯვრის დროშის სასიამოვნო წკრიალით?!
– საიდან და კახეთში ვიყავით, ბახტრიონში ჩავიყარენით (შევედით). ჩვენ, თუშები და ხევსურები, პანკისში შევიკრიბეთ. ჩვენს საცდელს (საცდელ ბრძოლას) ველოდით, ახლა კი დავიშალეთ.
– რა გქონდათ, კაცნო, საცდელი? რა გქონდათ საომარი?
– განა არ გაგიგიათ, კახეთი თათრებისგან ნაოხარი (განადგურებული) არის? თათრები ვხოცეთ, ცხენები ოფლიანები მოგვდის. გულსისხლიანი ყეინი (ხანი) გავწირეთ, ნათოფარია (თოფით მოკლული). ლაშარის ჯვრისთვის მოგვაქვს ნაშოვნი ზინათი (განძეული). საფშაოდ (ფშავისკენ) გადმოვლახეთ თოვლიანი ტბათანა. ფშაველების ნაომარი ადგილი თათრების ძვლებით სავსეა. მეფემ საჩუქრად გვიბოძა სახნავი და საძოვარი. სახელს დაუმატეთ სახელი – ეს ძვირფასი საპოვარია (მონაპოვარი).
– საკაცით ვინღა მოგაქვთ, ნაბდებში (თექის მოსასხამებში) გახვეულები?
– კვირია და ლელა, ჩვენთვის სისხლდანთხეულები. ღმერთმა აცხონოს ესენი! ამათ გაგვიღეს კარები! როცა შიგნით შევიჭერით, ჩვენ წინ მკვდრები ეყარნენ. მოგვაქვს, რომ დავმარხოთ იქ, სადაც მამა-პაპა ჰმარხია, სადაც მიწას აბარავთ მათი გული და სახე. მძიმეა თავისი ქვეყანა, თავისი წყალ-ჭალა ძალიან! მიწაც ტკბილია მშობლიური, გულს რომ ფხვიერად ეყრება.
– ვის მოგილოცოთ სახელი? ვინ ხართ სახელოვანი?
– პირველი – ობოლი კვირია, რომელსაც ნათელი სახე აქვს. მეორე – ლელა ბაჩლელი, ქალი ხელფარტენიანი (მარჯვე). მესამე – ბერი ლუხუმი, კურთხეული გამდელიანი (გამარჯვებული). მეოთხე – ხოშარეული, არწივი მხარკვერიანი (ძლიერმხრებიანი). მეხუთე – გივი სუმელჯი, მოგვყავს ნაჭრევიანი (დაჭრილი).
– თუშებიდან ვინ ვარგა, მითხარით, კაცად ვინ უფრო არის?
– ზეზვა, ძმაო, ზეზვა, მთელი თუშების ტოლია: არ ყოფილა გაზრდილი (დიდი), პატარა ტანი ჰქონია. ის ყოფილა ვაჟკაცი, ღირსი, რომ წელზე ხმალი ერტყას. ლომია, უფალს ვფიცავთ, სწრაფი, ელვა-ქარივით. ჰშვენოდა, ძმობამ, ვაჟკაცს დაზარნიშული (მოხატული) ფარი. მაგრამ რჯულძაღლებმა (ურჯულოებმა) დაგვიჭრეს, ცოცხალ-მკვდარი გაწირეს. თუ გაზრდის, – ფურმა გაზარდოს ასეთი ხარი! ვერ ვნახეთ, რომ დაეკვნესოს (დაეკვნესა), ან სახით შეცვლილიყო. თუშებმა ძალიან იჭირვეს (დამწუხრდნენ), ცხარე ცრემლით ატირდნენ. მისივე შუბის ტარით დროშა თავით დაურჭვეს.
– ახლა ის თქვით, მოყმენო (ახალგაზრდებო), ვინ დარჩა სირცხვილიანი?
– წიწოლამ ლაფით გაგვთხიფა (შეგვარცხვინა), სირბილით გაგვექცა! ნეტავ სად დაიმალება სიცოცხლით სიკვდილიანი (სიკვდილისგან გაქცეული)? ფშავში როგორღა მოვა ქალივით ჩიქილიანი (თავშეკრული)? არ ვარგა მაგათი გვარი, უჯიშო, სიცილიანი! ხალხში როგორღა გამოვა? ხატში როგორღა მოდგება? უკლოს (უბედურს), უკეთურს, ბეჩავს (საწყალს) სად დაეკარგა გონება?! რატომ არ აირჩია სიკვდილი და თათრების მონობა? ვინღა გაივლის ახლოს, დედები ჩააქვაბებენ (წყევლით ქვად აქცევენ). მიწამ შეჭამოს ცოცხალი ასეთი მხედარი! ომიდან გამოქცეულს მეხი დაეცეს მედგარი (ძლიერი)! არ ვარგა, იმიტომ თქმულა, კაცი ქალებში მკვეხარი (მტრაბახა).
– ბერი ლუხუმი სადღაა, ფშავის დამრიგებელი?
– ახლა ჩვენც გაგიტყდეთ (გაგვიმჟღავნდეს), საკუთარ თავზე ცუდი გითხრათ: მისი ვერაფერი გავიგეთ, ეს გულში ჯავრად გვაქვს. მტერი რომ მთა-ტყეს მოედო, ჩვენ თან მივდევდით ჯარად. მისი ვეღარაფერი გავიგეთ, იქნებ თუშებს გაჰყვა სტუმრად; ზეზვას დაჭრა ეწყინა, ძმობილს თან ჰყავდეს ძმად. ვერაფერი ვიცით, ეს გვწყინს, გვრცხვენია, ჭირად გვქცევია. ჩვენი პატრონის დაკარგვა საგონებელში (ფიქრებში) ჩაგვაგდო.