თავი V
V
„რა ამბავია, ქალო? ხმალი მინდა და ხანჯარი! სახუმარო საქმე არაა, თავზე დაგვესხა მტრის ჯარი! ნამდვილად აკლებას გვიპირებს, გვღალატობს ჩვენი სტუმარი; ძმობით და მეგობრობით შემოგვაპარა ლაშქარი!“ „სუ, დაიცადე!.. შევცდი... ჩვენი ქისტები არიან. რისთვის მოვიდნენ ამ დროს, რას ბჭობენ, ვის რა უნდა?! ყური დაუგდე კარგად, კაცის ხრიალი მესმის. რა მძიმე ხმაურია, რა საშინელი გრიალი! ჩემს სტუმარს კლავენ, ზუსტად, ხანჯრების პრიალი უდგასთ. უყურე უნამუსოებს, ჩემს ოჯახს როგორ თელავენ! ჩემი კაცობა ჩაიგდეს, ფეხქვეშ ტალახივით თელავენ. გავიგო, აბა, წავიდე, რაზე, რისთვის ღელავენ?!“
ეს თქვა ჯოყოლამ, წამოდგა, ხანჯრით ხელში წავიდა. გააღო სახლის კარები, შეუპოვრად გავიდა. „რას სჩადით?“ შემოუძახა: „ვის სტუმარს ბოჭავთ თოკით? რატომ ტეხთ ჩვენს საუფლო წესს, თავს ლაფს რატომ მასხამთ კოკით? ჩემს რჯულს ვფიცავ, სისხლს დავღვრი, განანებთ სულელურ ქცევას, განანებთ, თუმცა ძმები ხართ, ჩემი კაცობის გათელვას!“ „რას ამბობ, სულელო, რას ამბობ? რატომ არ მოდიხარ გონს? მოსისხლე სტუმრის გულისთვის ძუძუს ვინ მოსჭრის დედას?!“ შემოუძახეს ქისტებმა ერთხმად, ძლიერად, ჭექით: „შენ და შენს სტუმარს, ორივეს ერთად გადაგისვრით ბექიდან. თემი რასაც მოისურვებს, იმას იზამს თავისი თემობის წესით. მთელი ქისტების ამომგდები სტუმრად რატომ გყავს სახლში? ზვიადაურის სახელი ბავშვმაც კი იცის მთაში. ეს იყო მუდამ, უჭკუო, ჩვენი გაჟლეტის ცდაში, მგლურად რომ გვეტევებოდა, რომ გვიჯდებოდა გზაში.“
ჯოყოლა ცოტა შეფიქრდა, სახეზე სინანული დაედო, თითქოს ნატყორცნი ისარი გულის კოვზზე დაესო. „თვითონ ამან მოკლა შენი ძმა არყიანებში თოფით. ჩვენ ვიცნობთ მაგის სახეს, გაცოფებულს.“ „გახლავართ ზვიადაური!“ ჩამოგვკიოდა გორიდან; სულ კარგად ვიცით, ნათლად, თვალს ვადევნებდით შორიდან. აავსო ფშავ-ხევსურეთი აქეთ წასხმული ძროხით. უკან გაუდგა ლაშქარს ფეხმარდი, ლამაზი ჩოხით. თავს რატომ იმცირებ, საცოდავო, გაუმაძღარი ღორით? გული როგორ არ გერევა მაგასთან ჯდომა-ყოფნით?!“
„ეგ მართალია, იქნება... რა უნდა მითხრათ მაგით, ამითაც ვერ მიაბამთ ჩემს გულს თქვენს გულისთქმასთან ძაფით. დღეს სტუმარია ეგ ჩემი, თუნდაც სისხლის ზღვა დატრიალდეს, ამითაც მე ვერ ვუღალატებ, ვფიცავ ღმერთს, მის შემოქმედს. მე გთხოვ, გაუშვა, მუსაო, ნუ აწვალებ უდიერად. როცა გასცდება ჩემს ოჯახს, იქ მოექეცით ცუდად. ვის გაუყიდია სტუმარი? ქისტეთში სად თქმულა ასეთი ამბავი? რა დავაშავე ისეთი, რომ მომიხედეთ კარად? თავისი რჯული დავიწყებიათ, ამიტომ იქცევით მცდარად. ჩემს ოჯახს პასუხს რით აძლევთ? სახლში ხართ, განა ქუჩაში! ვაი თქვენ, ქისტის შვილებო, ჩემს კართან ჯარად მომდგარნო! უიარაღოს აწვალებთ, გული რას გრძნობს თავად?“
მუსა (ჯოყოლას): „შენც ამასთან ერთად შეგიპყრობთ, თემის გადაწყვეტილებას რომ ტეხ, თავხედო! ჩვენი არჩევანის დარღვევას შენ როგორ უნდა გაბედო? აყეფდი ძაღლივით, აბდა-უბდაობ სულელურად. ამ ურწმუნოს გულისთვის ძმებსაც მტრად ექცევი. არ იცი, რომ შენი საქმეც დღეიდან ცუდად წავა?!“
ჯოყოლა (მუსას): „რაო? ძაღლო?! შენ ამბობ? ახლა ძაღლადაც გამხადე?!“ ხანჯარი იძრო, მუსას გულში დაუმიზნა დროზე ადრე. „უყურე თვითონ ძაღლს, უყურე, სადამდე გამითამამდა! ჩემი კაცობის დამქცევნო, ლანძღვასაც მემართლებით? ალაჰს ვფიცავ, გაგმუსრავთ, სანამ ხმლებით ამკაფავთ. გრისხავდეთ ცა-ქვეყნის მადლი, უსამართლობას სჩადით!“ „რა ქნა უღმერთომ, რა ქნაო, გაგიჟდა, ჭკუაზე შეცდა...“ ჯოყოლას თავზე დაეცა მთელი ქისტების ჯარი. ხელი შეუკრეს... არ მისცეს ნება, ხმალი გამოეყენებინა... ხელ-ფეხშეკრული დერეფანში დააგდეს, როგორც მკვდარი. ხალხის წყევლა ჭექაა, ნაფურთხი წვიმის წვეთია. წამოიყვანეს დაჭრილი ზვიადაურიც თან. რას ამბობს ზვიადაური? სახე რატომ აქვს გაყინული? ბოღმა იმიტომ კლავს ვაჟკაცს, რომ ხელთ არა აქვს ხმალი: „ჩამიგდეთ ხელში, ძაღლებო, კარგი დაგიდგათ ამინდი.“ ამას ამბობდა მშვიდად, სხვას არაფერს ამბობდა.
მიჰყავდათ სასაფლაოზე, სადაც ქისტების მკვდრები არიან. უნდა თავის მკვდარს შესწირონ, რომ იქ წყალი უზიდოს, მსახურად ჰყავდეს, მორჩილად, და ჭუჭყიანი ტანსაცმელი გაუბანოს...