თავი XII
ჩამოდის ხევსურთა ჯარი, დროშა მოჰქონდა წინ. მიჰმართეს სასაფლაოს, მდუმარე ქისტთა ბინას. მოძებნონ თავისი მკვდარი, მოკრიბონ გმირის ძვლები, ზვიადაურის მტანჯველთა ძირში მოსთხარონ თვალები. დაუხვდათ ქისტის ჯარიც, ხევ-ხევის პირას მალული. შემოესროლეს თოფები, მაჟრები (ტყვიები) შემოსალტული (მომრგვალებული). გზას არ უთმობენ ხევსურებს ამოსხარტული (გამხდარი, მოქნილი) ბიჭები. ორივე მხრიდან თოფებს ზედ დაკიჟინით (ყვირილით) ისვრიან. ორივეს საქმე აწუხებს, ორივე მედგრად (ძლიერად) იბრძვის. ბლომად დალია ტყვიამ სისხლი და მოძოვა ქუჩია (ბევრი ადამიანი დაიღუპა), მაინც არ გატყდნენ ქისტები, დგანან ციხე-ბურჯივით. ბაბურაულმა ხევსურებს ხმალ-და-ხმალ ჩასვლა ურჩია. საქმე ხმალზე მივიდა, ფარმა გზა მისცა საკაფს (ხმალს), საძევარი (სანაცვლო) აქვთ ხევსურებს ძვირი განძი და ალაფი (ნადავლი). „ფარო, ნუ ჰმტყუვნობ გორდას (ხმალს), შენა ხარ მაგის ჯალაფი (მხლებელი)!“ თავქვე მორბინალ ხევსურებს წინ კლდე დაუხვდათ წარაფი (ციცაბო კლდე).
კლდიდან გადმოხტა უეცრად ქისტი ხმალ-მოღერებით. აკვირვებს ქისტის ლაშქარს მტრის ჯარის მოგერებით (უკან დახევით). ზოგს მოტყუება ეგონა, ამბობდნენ მოჩვენებითაა: „ეგ ვინ უხვდება ხევსურებს? ჩვენი მხარეა, ვინ არის? ეგ უნდა ჯოყოლა იყოს, სწორედ, ნამდვილად ის არის!“ თქვა ერთმა, სხვებიც დასთანხმდნენ, გაოცებულნი უყურებენ. როგორ არ უფრთხის გროვას, თუმცა ხმალ-ხანჯრებს უღერებენ. მოკლეს კიდეც, ეცემა, მკერდს ხანჯრის წვერით უწერენ. ქისტებს ძალიან გაუხარდათ: „მოკლან, თუ მოკლეს, ახია (სამართლიანია)! ახლაც მასხარად აგვიგდო, წინათ ხომ ბევრჯერ აგვრია (დაგვამარცხა), სოფლისა გადრა (პატივი) ინდომა, ჩვენ კი ტალახში გაგვრია. მარტოკა მტრის ჯარს დაუხვდა, სწორედ დავლათით (იღბლით) დაგვრია.“ ხევსურებმა ჯოყოლა მკვდარი, კლდის თავზე, კეტამზე (კლდის ქიმზე) დატოვეს. თვითონ დაესხნენ ქისტებს, ჩამოეფინნენ ფერდობზე.
დაიწყო ხმლებისა და ხანჯლების ქნევა; დარტყმები პირდაპირ მკერდში ხვდებოდა. ფარებისა და ხმლების შეჯახების ხმა, მათი წკრიალი, ცას სწვდებოდა, ღმერთამდე აღწევდა.
ქისტების ჯარი გაიქცა და ხმაურით, გრიალით კოშკებისკენ გაემართა. უკან ხევსურები მისდევდნენ, თავზე ჩაჩქნები უბრწყინავდათ.
შემდეგ სასაფლაოზე შეკრიბეს ზვიადაურის ძვლები, რომლებიც მიმოფანტული იყო: ზოგი აქ ეგდო, ზოგი იქ, ფრინველების მიერ დაჯიჯგნილი და მიმოფანტული.
ძვლები ხურჯინში ჩაყარეს და მაშინვე შინ დაბრუნდნენ. მათ შეასრულეს თავიანთი გულის სურვილი, ის, რაც ადრე ჰქონდათ დაპირებული.
გამოირეკეს ცხვარი და ძროხა, გადმოარეკეს მთებზე. მტრის ჯავრი ამოიყარეს, სხვა სადარდებელი რაღა დარჩათ?!
უცხო მიწაზე მაინც არ დაუტოვებიათ, შინ მოაქვთ თავიანთი მკვდარი – ფშავ-ხევსურეთის იმედი, ქვის ციხე, რკინის კარი.
მოძმენი დაიტირებენ თავიანთ მკვდარს თავიანთი წესის მიხედვით, მიაბარებენ სამარეს მამა-პაპების გვერდით. ძვირად ღირს დაღვრილი ცრემლი თავის მკერდზე!