განდეგილი შინაარსი და გამარტივებული ტექსტი

იქ, სადაც დიდებულ და მყინვარ მთას არც ორბი და არც არწივი ვერ მისწვდება; სადაც წვიმა და თოვლი, ყინულად ქცეული, მზისგან არასდროს არ დნება; სადაც ამ უკაცრიელ სიმშვიდეს ადამიანების ხმაური ვერ აღწევს; სადაც მხოლოდ ჭექა-ქუხილი, ყინული და ქარი ბატონობს – ძველ დროში ღვთის მსახურებმა (ბერებმა) გამოკვეთეს მონასტერი. ამ ყინულში გამოთხრილ ღვთის ტაძარს ხალხი დღესაც ბეთლემს უწოდებს. ამ წმინდანთა სადგომს, რომელიც კლდის ფრიალო კალთასავით არის ჩამოთლილი, ყინულის ზღუდე აქვს. ზედ კარია გამოკვეთილი, ისე, როგორც არწივის ბუდე კლდის ნაპრალზე. ამ კარს, ზღუდის ძირამდე, რკინის ჯაჭვი ჰკიდია. თუ ამ ჯაჭვს არ გამოიყენებ, სხვა გზით ვერც ერთი ადამიანი ვერ შეძლებს იქ ასვლას.

ადრე აქ შეკრებილი ყოფილან ღვთისთვის განმარტოებული ბერები. ამ ყინულოვან, უკაცრიელ ადგილას თურმე წმინდანების ქება-დიდება ისმოდა. ისინი მოშორდნენ ამქვეყნიურ ცდუნებებს და აქ დაიმკვიდრეს ადგილი მართალ ადამიანებთან ერთად მარადიულ სავანეში, ანუ სამოთხეში. ეს მამები გარდაიცვალნენ და ღვთის ტაძარი გაუქმდა, ანუ დაცარიელდა. მათი მოღვაწეობისა და შრომის წყალობით ამ ტაძრის სიწმინდე და მადლი მთიულებში ყველგან განთქმული იყო. ეს ადგილი, ეს არე-მარე, დღესაც იმდენად წმინდად მიაჩნია ხალხს, რომ მონადირეც კი არ ეკარება ხელს ნასროლ ნადირს, რომელიც იქ შეაფარებს თავს. თურმე, თუ ადამიანი ღვთის ღირსი არ არის, ვერავინ შეეხება ამ წმინდა ადგილებს. თუ ვინმე გაბედავს და შეეხება, ღვთის რისხვა მაშინვე ჭექა-ქუხილით მოევლინება მას.

ოდესღაც, იმ მიტოვებულ ტაძარში, განდეგილი დასახლდა. მან უარი თქვა ამქვეყნიურ ცხოვრებაზე და განშორდა მას, რათა საიქიოზე ეზრუნა.

განდეგილი ამქვეყნიურ ცხოვრებას განშორდა, რადგან მას ცოდვის თავშესაფრად და ბოროტების სამეფოდ მიიჩნევდა. მისი აზრით, აქ მართალი ადამიანი ვერ გაექცევა ეშმაკის ცდუნებასა და განსაცდელს.

ამქვეყნად ცოდვა ადამიანს დღედაღამ დასდევს, როგორც ქურდი და მტაცებელი. აქ ცოდვის ხელი მართალს უმართლობად აქცევს ყველაფერს, რასაც ის სწორად მიიჩნევს.

ეს სამყარო სავსეა გარყვნილებით, დაღუპვითა და ღალატით. აქ ძმა ძმის სისხლს ნატრობს და წმინდა სიყვარულს მოყვასის მიმართ ცილი, მზაკვრობა და სიძულვილი ანაცვლებს.

განდეგილი ამ წარმავალ სამყაროს განშორდა, სადაც ყოველი ნიჭი ცდუნებაა. აქ თვით სილამაზე და სიკეთეც კი ეშმაკის მახე და საცდურია.

მე-4 თავი

განდეგილი სულ მარტოკა დასახლდა ამ ყინულებში და განმარტოვდა. იმ დღიდან მისი სხეული ცოდვილი ფიქრებისგან აღარ შეწუხებულა. მან გულიდან განდევნა ყველა ამქვეყნიური სურვილი, ფიქრი და წადილი, რათა უფლის სამსჯავროს წინაშე სულით განწმენდილი და განბანილი წარმდგარიყო. დღე და ღამ ლოცვით, ტირილითა და თავის გვემით მან თავისი სხეული სულისთვის აწამა. და როგორც დაზიანებული ჭურჭელი, ისე რეცხავდა და ასუფთავებდა მას ცრემლებით. დღე და ღამ მისი ოხვრა და ხმამაღალი ლოცვა ისმოდა ყინულოვან კლდეზე. და იქ ლოცვის ცრემლი არ შეწყვეტილა, ისევე როგორც გლოვის დროს არ წყდება ცრემლი. ამქვეყნიური ცხოვრებისგან მოწყვეტილმა, აქ მისმა სულმა აყვავება დაიწყო. და სხეულებრივი ვნებები, ყველა გულისთქმა, დაიმარხა და დაწყნარდა.

ის არ იყო მოხუცი, მაგრამ მასზე წმინდანის მსგავსად სულის სიმაღლე და კეთილშობილება ეტყობოდა. აშკარა იყო, რომ მისი სული სრულიად სხვა, სულიერ სამყაროს განეკუთვნებოდა. მისი გამხდარი, მკაცრი და მოღუშული სახე სიწმინდის მადლით იყო დამშვენებული. მაღალ შუბლს, რომელიც ნაოჭებით იყო დაფარული, თითქოს ნათელი, შარავანდედი გადაჰფენოდა. მისი ჩამქრალი თვალების ღრმა გამომეტყველება იმდენად მშვიდი და ტკბილი იყო, თითქოს მათში თავად სათნოება ჩასახულიყო, მოკრძალებით შემოსილი. თითქოს ნელი სიხარულით სამოთხის ღია კარს უყურებდნენ და სულთან ერთად უფლისკენ იმედით მიისწრაფოდნენ. ლოცვითა და მარხვით სხეულდასუსტებული, ის წამებულ წმინდანს ჰგავდა, რომელიც მრავალჯერ იყო ნატანჯი, მაგრამ ტანჯვაზე გამარჯვებული და განდიდებული.

მისი ტანჯვა ღმერთმა მიიღო. მისი ვედრება ღმერთმა მოისმინა. და მადლის ნიშნად, სასწაული მოუვლინა მას, ვინც ღმერთს ევედრებოდა.

ბნელ სენაკს, სადაც ის იდგა, მზის მხარეს ერთი ფანჯარა ჰქონდა. და იქიდან, როგორც ჩანს, მზისა და მთვარის შუქი შემოდიოდა.

როცა უდაბნოს გასწვრივ, მთის წვერზე მზე თავისი სხივებით ამოდიოდა, იმ ფანჯრიდან მისი სხივი სენაკში კაშკაშა სვეტად ეშვებოდა.

როცა განდეგილი ლოცულობდა, ამ სხივზე თავის სალოცავ წიგნს დააყრდნობდა ხოლმე. და მზის ეს სხივი, რომელსაც ხორცი არ ჰქონდა, უფლის ბრძანებით მას ზედ იჭერდა.

ასე გადიოდა დღეები და წლები. ასე უმანკოდ ცხოვრობდა ის. და თავის სიწმინდეს ყოველდღე, როგორც ჩანს, ამ სასწაულით ადასტურებდა.

ერთხელ, საღამოს, ლოცვისგან დაღლილი განდეგილი გალავნის კართან იდგა. ის დაფიქრებული გადმოჰყურებდა მთის მწვანედ დაფარულ კალთებს. მზე ჯერ კიდევ არ იყო სრულად ჩასული მთის იქით. ის მთის წვერზე ცეცხლის ბორბალივით ანთებულიყო და ირგვლივ სხივებს აფრქვევდა. ცის ლაჟვარდი, ანუ ღია ცისფერი, ნაკვერჩხალივით წითლად და ყვითლად ელავდა მზისგან. ღრუბელი, რომელიც მზის სხივებით იყო განათებული, შორს ათასფერად ციმციმებდა. ამ წმინდა და დიდებული ხედვით განდეგილი მოხიბლული იყო. ის გაოცებული შესცქეროდა მზეს, თითქოს ღვთის დიდების ცოცხალ ხატს უყურებდა. უეცრად ამოვარდა ნიავი, ქარმა დაჰბერა კლდეებს, ნაპრალებსა და მღვიმეებს. მყინვარიდან კი, გიგანტური გველივით, შავი ღრუბელი მძიმედ დაიძრა.

მე-8 თავი

დაიწყო ძლიერი, უზარმაზარი ქარიშხალი. ის ცაზე გაიშალა და მთელ ცას მოედო. იქ, თითქოს მტერს შეეჯახაო, ჭექა-ქუხილით დაიწყო ხმაური. მთელი ცა და დედამიწა შეირყა ამ ჭექა-ქუხილისგან. ცა უცებ აირია, დაბნელდა და შხუილით წამოვიდა სეტყვა.

ჭექა-ქუხილი, ელვა და სეტყვა, ღრუბლების არეულად სრბოლა, ქარები, რომლებიც ახლა ქარიშხლად ქცეულიყვნენ და ზარითა და ზათქით ქროდნენ კლდეებში – ეს ყველაფერი ერთად ისე იყო არეული, რომ ღვთის ზეციდან მოვლენილ რისხვას ჰგავდა. თითქოს ღმერთი სჯიდა ცოდვილ დედამიწას იმ საშინელ განკითხვის დღეს.

ამ დროს ის განდეგილი თავის სენაკში იყო. ის ცრემლებით ასველებდა ღვთისმშობლის ხატს და ხელაპყრობით ევედრებოდა, რომ ქვეყანა გადაერჩინა განადგურებისგან.

მე-9 თავი

უცებ განდეგილს კაცის ხმა მოესმა. ეს ხმა მისთვის უჩვეული იყო და გაუკვირდა. ყური დაუგდო და მოეჩვენა, თითქოს ვიღაც კედლის ძირას ყვიროდა და იძახდა. სწრაფად მივარდა კართან და გაიხედა. ვიღაც კარის ჯაჭვს ეჭირა და პატარა ბავშვივით ხმამაღლა ითხოვდა თავშესაფარს. განდეგილმა გაიფიქრა: „თუ ეს ადამიანია, რა მოიყვანა ამ დროს, ამ ღამით, როცა სამყარო თითქოს ინგრევა? მხეციც კი, ნადირიც კი თავის ბუნაგში კანკალებს და ერიდება ღვთის ამ რისხვას!“ განდეგილმა ჰკითხა: „ვინ ხარ? ადამიანი ხარ, თუ ბოროტი სული, აქ ეშმაკის მიერ გამოგზავნილი?“ უცნობმა უპასუხა: „კაცი ვარ, კაცი! მომეცი თავშესაფარი, ღვთის გულისათვის, მიხსენი სიკვდილისგან. ვერ ხედავ, ცა ლამის ჩამოიქცეს და დედამიწას დაეცეს? ახლა კითხვების დრო არ არის! შემიბრალე და ნუ დამიჭერ კარებს, ნუ დამიტოვებ უბინაოდ.“

„მართალი თქვი შენ... თუ ადამიანი ხარ, ცოდვაა, ამ დროს გარეთ დაგტოვო; თუ მაცდური ხარ, ჩანს, ღმერთს უნდა, რომ მე, ცოდვილი ბერი, დღეს გამომცადოს. ამოდი, ვინც არ უნდა იყო!.. იყოს ღვთის ნება!.. ხელი მოკიდე იმ რკინის ჯაჭვს, ნუ შეშინდები... ის კიბეა და ზედ რგოლები საფეხურებად აქვს“. და იმ სიბნელეში ის ადამიანი წვალებით ავიდა მაღლა იმ ჯაჭვით. იქ ბერი დახვდა... ვინ არის? ვერ გაარჩია სიბნელის გამო. „გამომყევი, ვინც არ უნდა იყო! ბინას მოგცემ, გაგიზიარებ ჩემს სენაკს... ეს ღვთის სახლია... შენც შეგიფარებს, შენნაირ ბევრ სხვა თავშესაფრის მთხოვნელსაც“. წინ გაუძღვა და სენაკში შევიდნენ... იქ უფრო ბნელოდა, ვიდრე გარეთ, მხოლოდ ერთ ადგილას ჩამქრალი ცეცხლი, რომელიც ნაკვერჩხლად იყო ქცეული, ფერფლის ქვეშ მოჩანდა.

როდესაც ღვთისმშობელმა სტუმარი სენაკში შეუშვა და არ გაუბრაზდა მას, ვინც მოვიდა, განდეგილმა გულში თქვა: „ეს ადამიანია და არა მავნე, ბოროტი სული.“

სტუმარი, რომელიც გაყინული და სველი იყო, სწრაფად მივარდა ჩამქრალ ცეცხლს. მან ნაკვერჩხლები გაქექა, ცეცხლის პირას ჩაჯდა და გასათბობად ხელები გაიწოდა.

„უჰ, უჰ, რა ცივა! – თქვა სტუმარმა. – ლამის გავშეშდე სიცივისგან!“

განდეგილს ეს ხმა უცნაურად მოეჩვენა. ის ქალის ხმას ჰგავდა. განდეგილი შეკრთა და შეშინდა ამ ხმის გამო.

ნუთუ ახლა ბედმა ქალის სახით რაიმე განსაცდელი მოუვლინა მას? ამ ფიქრმა ელვასავით გაურბინა განდეგილის გულში და შიში ჩაუვარდა.

მაგრამ იქნებ ბედმა ეს უფლის ნებით გააკეთა, მის გამოსაცდელად?! და მან ღვთის ნებად მიიღო ეს, იმედითა და გულდამშვიდებით.

სტუმარმა ჰკითხა: „შეშა არ გაქვს? მომიტანე, ცეცხლი ავანთო. ხვალ ზურგით შეშის მთელ შეკვრას ამოგიტან, ოღონდ დღეს გავთბე, შენს ღმერთს გაფიცებ.“ მეუდაბნოემ კუთხიდან შეშა მოზიდა და ცეცხლი აანთო. როცა ცეცხლი გაძლიერდა, მისმა შუქმა ბნელი სენაკი გაანათა. როგორც კი ცეცხლის შუქი იქ მჯდომ სტუმარს მიეფინა, განდეგილს თვალწინ საოცარი სილამაზე წარმოუდგა: ახალგაზრდა ქალი, სავსე სიცოცხლით, სავსე მომაჯადოებელი სილამაზითა და გრძნობებით, ნაზად და ამაყად იჯდა ცეცხლის პირას, ისე, როგორც მინდვრის შველი ყელმოღერებული. მისი შავი თვალებიდან ისეთი ეშხი იფრქვეოდა, რომ თვით ცეცხლიც კი ეჯიბრებოდა მათ სითბოში. მისი კანის ელვარებისგან თვით ცეცხლის შუქიც კი, თითქოს დამარცხებული, უკან იხევდა.

მე-13 თავი

თუკი სიყვარულის მადლს ოდესმე მოუნდებოდა დედამიწაზე ადამიანის სახით გამოჩენა, ის ვერ ინატრებდა უკეთეს გარეგნობას, რომელიც მის სიცოცხლეს გამოხატავდა. მაშინაც კი ძნელი სათქმელი იქნებოდა, ვინ ვის უფრო ალამაზებდა: მადლი ამ სახეს, თუ სახე მადლს! თვით შური და მტრობაც კი ვერ უპოვიდა ამ მშვენიერ ქალს ვერანაირ ნაკლს. მისი თვალების ნათებით, ღაწვების შუქით და მკერდის რხევით ვინ არ ათრთოლდებოდა?! შეხედეთ მის ტუჩებს! თითქოს თვით სიყვარულს დაეტოვებინა მათზე თავისი ნაზი კოცნა. ვინ არ მოექცევა გავლენის ქვეშ და ვის არ დაიპყრობს ყოვლისშემძლე სილამაზე?! ნათქვამია, რომ გააფთრებული მხეციც კი მშვიდდება და ტკბება მისი წინაშე. და სწორედ სილამაზის ამ ძალამ დააწყნარა ის განრისხებული და გულგამშრალი განდეგილიც. მან უდანაშაულო გულის ტკივილით მიაპყრო ქალს თავისი დატყვევებული თვალი.

ბოლოს განდეგილმა ჰკითხა ქალს: „შვილო, ვინ ხარ? რა მოგიყვანა ამ უკაცრიელ ადგილას? თანაც ამ დროს, როცა ქარიშხლისგან მთელი ქვეყანა თითქმის ინგრევა?“

ქალმა უპასუხა: „მწყემსი ქალი ვარ. აქ, მთის ფერდობებზე, მამაჩემის ცხვარს ვაძოვებდი. ბალახმა ცხვარი უფრო მაღლა აიტყუა და მეც ავყევი ჩემს ფარას.

იმ დღის საღამო ძალიან ლამაზი იყო. რა ლამაზად ჩადიოდა მზე! როგორც კი შევხედე იმ მზეს, იმ ცას, გაოგნებული დავრჩი და ვეღარ მოვწყვიტე თვალი.

მთის წვერზე დიდი მზე ბრწყინავდა, გარშემო სინათლე ჰქონდა შემოსხმული, ღვთის სახესავით. ეს საოცარი სანახაობა თვალთან ერთად გულსაც მიტაცებდა.

სულ დამავიწყდა მამაჩემის ნათქვამი: „შვილო, ნუ ენდობი ამ მყინვარს. ნახავ, მზე ადგას, მაგრამ უცებ გაბრაზდება და ციდან წყალდიდობას წამოაქცევს.“

მაგრამ რა უნდა მექნა? გულს ვუთხარი, რომ ლამაზ სანახაობაზე ხარბი არ ყოფილიყო. მე იქ გართული ვიყავი... უცებ მყინვარმა (მთამ) გაბრაზებულმა წარბი შეიკრა. ცა მოიღრუბლა, მაშინვე დაბნელდა, მთიდან ცივი ქარი ამოვარდა. ვცადე ცხვარი უკან გამომებრუნებინა, მაგრამ უკვე გვიანი იყო, ვეღარ მოვასწარი. იქ მოულოდნელად ავდარი დაგვატყდა თავს. სეტყვა ტყვიასავით წამოვიდა. ცხვარი შემეშინდა და გაიფანტა. ვეღარ მივეშველე, სიბნელეში წინ ფეხიც ვერ გადავდგი. მართლა, ეს მთა უნდობი ყოფილა! უცებ იცის დაბნელება, უცებ სამოთხეს ჯოჯოხეთად აქცევს, უცებ გაგიტკბობს და უცებ გაბრაზდება. ვაი! რატომ დავარღვიე მამის ნათქვამი?! ახია ჩემზე, რაც დამემართა! გამიგონია, რომ მამის ურჩს გზა არსად არ ემართება.

„მე, მამის ურჩმა შვილმა, ცხვარი დავღუპე. ამაზე პასუხს მე გავცემ, ჩემი ბრალია ეს ყველაფერი!.. მაგრამ შენ თვითონ მითხარი: განა შეიძლება გაექცე იმას, რაც ბედად გიწერია და უბედურებად უნდა მოხდეს? იმ მომენტში ცხვარზე არ ვდარდობდი. უფრო მეტად მამაჩემი მეცოდებოდა. მე მამის ერთადერთი შვილი ვარ, მამას ვუყვარვარ და ვწუხდი იმის გამო, რომ ჩემს გამო შეწუხდებოდა. ცხვარი დავღუპე – ეს ხომ მამის ერთადერთი საარსებო წყარო და ქონება იყო. მაგრამ ვიცოდი, რომ ის წარბსაც კი არ შეიხრიდა, ოღონდ მე უვნებელი ვენახე. სეტყვის ქვეშ ვიდექი ბნელში, მთის სერზე... ცა თითქოს მთელი ქვეყნის დანთქმას ცდილობდა, ქუხდა და ჭექდა... და ჩემს ფეხქვეშ თვითონ მთის ძირიც კი იძროდა და კანკალებდა. რა მექნა საბრალო არსებას?! სად შემეფარებინა ჩემი საცოდავი თავი, რომ გადამერჩინა? ვთქვი: აქ დავრჩე და ბედს მივენდო, თუ გავბედო და სახლში წავიდე?“

„რომ დავრჩენილიყავი, ვინ იცის, გადავურჩებოდი თუ არა ამ უბედურ ღამეს? თუ წავსულიყავი და იმ სიბნელეში წავსულიყავი, სადმე კლდეებსა და ხევებში თავს ჩავიჩეხავდი. მიუხედავად ამისა, მაინც გავბედე შინისკენ წასვლა. ვთქვი: რაც მომივა, ის მომივიდეს-მეთქი! თურმე, გზა ამრევია და მონასტრის გალავანთან მივედი. იქ ჯაჭვს წავაწყდი... და მაშინ მივხვდი, რომ ეს მყინვარის მონასტერი იყო. ისიც ვიცოდი მამაჩემისგან, რომ მონასტერში ვიღაც ბერი ცხოვრობდა. გახარებული დიდხანს გეძახდი, შენ კი კარგა ხანს ხმა არ გამეცი. ვთქვი: ვაიმე, თუ ვერ გავაგონო ხმა და აქ მომიხდეს ღამის გათევა-მეთქი! მაგრამ ჩემმა შემოქმედმა შემიწყალა და შენამდე ხმა მივაწვდინე. დანარჩენი ხომ შენც იცი... ღმერთმა გაგაძლიეროს და სიცოცხლე მოგცეს, როგორც შენ მე დღეს გადამარჩინე“.

თავი 18

- „შვილო, ნუ მეუბნები მადლობას შენი გადარჩენისთვის. ღმერთია ყველას დამხმარე და მხსნელი. ვისაც ღმერთი არ მიატოვებს, მას ყველგან წინ უძღვის მისი მფარველი ხელი“. - „შენ კი, მგონი, ეშმაკი გეგონე“. - „ნუ მიწყენ, შვილო, და ნურც გაგიკვირდება! შენ თვითონ თქვი, სხვა ვინ მოხედავს ამ ქვეყნად ერთ დავიწყებულ და განდეგილ მწირს (უცხო ადამიანს)?“ - „განა ამ ქვეყნად არავინ გყავს, არც ძმა, არც და, არც ნათესავი?“ - „მყავდნენ... და ყველას გამოვემშვიდობე. აქ მოვედი და ღმერთს შევწირე ჩემი თავი“. - „მას შემდეგ ბევრი წელი გავიდა?“ - „არ ვიცი“. - „როგორ?“ - „არ ვითვლი წლების გასვლას. მოვშორდი, შვილო, ამქვეყნიურ ცხოვრებას და რაღას ვაქნევ იმის დროის ცვლას (დროის ათვლას)?“ - „მოვშორდი და აქ სულ მარტო ხარ?“ - „ასეთი არის, როგორც ჩანს, ღვთის ნება“. - „როგორ თუ ღვთის? ღმერთს რაში უნდა, რომ ადამიანი ამ ყინულებში იყოს?“

„ღმერთო, ნუ მიწყენ და ნურც შენ დამძრახავ მე, უმეცარს, ზედმეტი ლაპარაკისთვის. როცა აქ ცხვარს ვაძოვებდი და მყინვარს შევხედავდი, მახსენდებოდა მამაჩემის ნათქვამი, რომ იქ, ყინულებში, კაცი ცხოვრობს. მას სულისთვის ხორცი (ანუ მიწიერი სიცოცხლე) გაუწირავს და ამქვეყნიური ცხოვრების გარეშე, მარტოობაში უძლებს. ეს ამბავი ყოველთვის მაკვირვებდა! ვამბობდი: იქ ყოფნა რას არგებს სულს? განა ღმერთს სწყინს, რომ ადამიანი აღფრთოვანებულია ამ ქვეყნით, რომელიც ღმერთმა შექმნა? ვფიქრობდი: ნეტა მაშ რისთვის შეამკო ასე ლამაზად ეს წუთისოფელი? განა იმისთვის, რომ ადამიანმა შეაჩვენოს და ხელი აიღოს მასზე? ყველაფერს უნდა დავემშვიდობო, ჩემს ტოლ-სწორს, სიხარულს და ლხინს?! ღმერთო, ნუ მიწყენ... მე ამას ვერ გავაკეთებ! ადრე თუ გვიან, ვერ მოვიკლავ გულს (ანუ ვერ შეველიე ამქვეყნიურ სიხარულს)!“

მე-20 თავი

„შენ როგორ ახერხებ ამქვეყნიური ცხოვრების გარეშე გაძლებას! თან იცი კი, რაოდენ ტკბილია ეს ცხოვრება! აქ სიკვდილია, იქ კი სიცოცხლე, აქ ტანჯვაა და იქ კი სიხარული. ნუთუ შენი მსგავსი, შენი თანატოლი და თანასწორი ყველა გულიდან ამოგიყრია? ნუთუ სევდა, დარდი და მწუხარება არავისი არ წამოგიღია თან, არ გახსენდება არც მამა, არც დედა, არც ძმა, არც და, არც სახლი, არც კარი? ნუთუ მთელი ცხოვრების განმავლობაში არ გყოლია მეგობარი, გულის შემტკივარი?! როგორ მოშორდი მათ?..” – „რა გითხრა, შვილო? ყველაზე მეტად სული არის ძვირფასი, ის ტყვეა ამქვეყნიური ცხოვრებისა და ეგ ყველაფერი მისი ბორკილია”. – „მაშ, ვინც ამქვეყნად ვართ, ყველა დავიღუპებით, ვეღარაფრით ვერ დავიხსნით სულს?” – „ხსნა ყველგან არის... მაგრამ ხსნის ეს გზა მე მერგო... მე, უბედურს...”

21-ე თავი

„უბედურსაო”?! — ამ სიტყვის წარმოთქმისას განდეგილი უცებ შეძრწუნდა. ეს ხომ საჩივრის სიტყვაა, როგორ აღმოჩნდა ის მის ენაზე? „უბედურსაო”?! — ეს ხომ გულის ტკივილისა და წუწუნის სიტყვაა! ეს ხომ სულთქმაა, კვნესაა იმ ადამიანისა, ვინც ბედნიერება დაკარგა!.. მან რა დაკარგა?.. ნუთუ არ ჰყოფნის, რომ მან დაძლია ამქვეყნიური ცდუნებები, განშორდა მათ და აქ მოიპოვა სულის სიმშვიდე და სიმყუდროვე? ნუთუ ახლა დაკარგვად მიიჩნია სხეულის ვნებების, ამქვეყნიური სურვილების დამარხვა, და არ ჰყოფნის, რომ სულში უკვდავების წმინდა ტაძარი ააგო? რა დაემართა? რა მოუვიდა? ნუთუ ახლა ბედს უჩივის? ნუთუ ახლა ნანობს, რომ უარი თქვა ამქვეყნიურ ცხოვრებაზე და რამეს საყვედურობს ღმერთს, შემოქმედს?

ის (განდეგილი) ღმერთს არ შეჰკადრებს წუწუნს! ის არ გასწირავს სულს, რომელიც მას ანდეს! როგორ არ უნდა ეყოს ღვთის კურთხევა, რომელიც მას ასე გულუხვად მიეცა?! არა და არა! მაშ, რა მოერია მას და რამ ამოაკვნესა ეს სიტყვა? საწყალმა განდეგილმა მიმოიხედა ირგვლივ, თითქოს მტერს ეძებდა, რომელიც აცდუნებდა. არავინ იყო... ცეცხლის პირას დაღლილ ქალს ჩასძინებოდა. ცეცხლის შუქი მის ლამაზ სახეს, როგორც საყვარელს, ეფერებოდა. საოცარი იყო ის სილამაზე, ის მშვენიერება, როცა ქალს ეძინა! თითქოს მის შექმნაზე ერთად მუშაობდნენ სიყვარული და ნეტარება. თითქოს თავად მშვენიერების მადლს თავისი საგანძური აქ დაებნია. და სიყვარულს, როგორც ბულბულს ვარდზე, სული მის ღაწვზე დაელია.

როდესაც განდეგილმა ის ქალი კვლავ დაინახა, მისი აღელვებული სული დამშვიდდა. რაღაც ძალის გამო მისი თვალი ქალზე დარჩა მიჯაჭვული, გაშტერებული.

რატომ მიეჯაჭვა მისი თვალი ამ სახეს? ეს სახე სიამოვნებას ანიჭებს მას, თუ აოცებს? მას უნდა, რომ თავი აარიდოს, მაგრამ ნეტავ რატომ არ ემორჩილება თვალი და არ ნებდება?!

დიდხანს უყურებდა... ნეტავ რა ნაზი და თბილი სხივი ჩაეღვარა გულში! კანკალებს, მაგრამ ეს კანკალი რატომ არის ასეთი სასიამოვნო, ასეთი ტკბილი!

აქამდეც ხომ უძგერდა გული... ახლა მისი გულის ძგერა სულ სხვანაირია! ახლა მისი გული თითქოს ებანს უკრავს და ისმის ებნის ჩუმი, სასიამოვნო ხმა.

როგორ დაიჯეროს და რა დაარქვას ამ ჯერ კიდევ უცნობ სიტკბოებას? თუ ეს ცოდვაა, მაშინ რატომ ჰგავს ასე ძალიან სულისთვის აღთქმულ უკვდავებას?

მისი ფეხი წინ წაუდგა... თვითონაც არ იცოდა, რატომ. ქალს ისევ ტკბილად ეძინა, ნეტარი ძილით. ძილში ჩაყოლილი ფიქრის ან ოცნების გამო, ტუჩები მხიარული ღიმილით გაეხსნა. იმ ღიმილის მომაჯადოებელი ძალა კოცნას ითხოვდა, თითქოს მისკენ ეწეოდა. ამ მაცდურ მოწვევას ზეციური ძალაც კი ვერ გაუძლებდა... და საწყალმა განდეგილმაც ვერ გაუძლო... როგორც კი თავი დახარა, უცებ გაშეშდა... ოჰ, რა საშინელებაა, რა სურვილი გაუჩნდა გულში! ნუთუ დამარცხდა? არა და არა! მისი იმედი არ უნდა დასუსტდეს. რაც აქამდე სწყუროდა მის სულს, იგივე უნდა სწყუროდეს ბოლომდე! არა და არა! ის არ დაკარგავს ღვთის მადლს. სულს, რომელიც უკვე ღვთისგან არის აღიარებული, არ გადაუცვლის და არ დაუთმობს ხორცს, რომელიც ამდენი შრომითა და ტანჯვით დაიმორჩილა!

მაგრამ ეს რა არის?.. „დაიღუპე თუ არა!” – ეს ვინ ჩასძახის მას ყურში დამცინავად? „დაგამარცხე თუ არა!” – ეს ვინ ყვირის გახარებული მისი მკვდარი გულის სიღრმეში? ეს რა ხარხარებს! ეს ვინ დასცინის! ეს რა ხმა ისმის მის ირგვლივ მხიარულებისა! ნუთუ მართლა ასეა, თუ ეს ყველაფერი მხოლოდ სმენის შეცდომაა?!.

და შიშით, ზარით მოიხედა ირგვლივ. ისევ არავინ იყო... ქალს ისევ ეძინა... იდგა და უცებ კანკალით, ძრწოლით პირქვე დაემხო ღვთისმშობლის ხატის წინ.

ამით რა ეშველა? იგივე ტანჯვაა, იგივე კანკალი, შიში და ზარი! რატომ არ ჩერდება, რატომ არ ცხრება ის წყეული, დამცინავი ხარხარი! სული გულს მოუწოდებს ღმერთს ევედროს, მაგრამ გული სხვას ამბობს, არ ემორჩილება. ნუთუ ღვთისმშობლის მფარველობის ქვეშაც კი წყეული ხორცი არ დამშვიდდება?!

ის ზემოთ აიხედა და მუდარით შეხედა ღვთისმშობლის ხატს. მაგრამ, ოჰ, წმინდა ღვთისმშობლის ნაცვლად, მის თვალწინ ისევ ის ქალი დაუდგა! რა დაემართა? რას ხედავს? ეს ნამდვილია თუ მოჩვენება? ნუთუ მისი ცოდვის გამო თვით წმინდა ხატიც ამ ცოდვილ სახედ გადაიქცა? ნუთუ ახლა ღმერთი მას აღარ თვლის ღირსად, რომ ღვთისმშობელი კვლავ იხილოს და მისი დახმარებით, მის წინაშე, ხორცზე გამარჯვება კიდევ ერთხელ მოიპოვოს?! მას პირჯვრის გადაწერა უნდა, მაგრამ ხელი არ ემორჩილება. ლოცვის თქმა უნდა, მაგრამ ენა ებმება. ხატის ხილვა სწყურია, მაგრამ ისევ... ისევ... ის დაწყევლილი ქალი ელანდება! „აბა სძლიეო!..“ – და ისევ ვიღაცამ გაიცინა მის სენაკში. ახლა ამ სიცილს ვეღარ გაუძლო და როგორც შეშლილი, ისე გავარდა კარიდან.

რიჟრაჟი იყო და თენდებოდა. ცა ღრუბლებისგან გასუფთავებულიყო. დაწყნარებულ სამყაროს დილის ნელი ნიავი უბერავდა.

ვინ დარბის, დახეტიალობს? ვინ დადის გაჭირვებით იმ კლდეებში, თმააბურძგნული? ნუთუ ეს განდეგილია? დიახ, ის არის, სიკვდილივით გაფითრებული.

აჰა, მოვარდა, ზღუდის პირას დადგა და წყურვილით უყურებს მთის წვერს. თითქოს იქიდან ელოდებოდა თავის უკანასკნელ ნუგეშს და ბედს.

მზის ამოსვლას ელოდებოდა... რატომ არ ამოდის? რატომ აგვიანებს? აქამდე დრო მისთვის არაფერს ნიშნავდა, ახლა კი ერთი წუთიც რატომ უძნელდება?

მზეც ამოვიდა... ის სწრაფად უკან გაბრუნდა, გახარებული შევარდა სენაკში და ისევ მზის სხივი იმავე სვეტად დაინახა სარკმლიდან გადმოშვებული.

გულზე მოეშვა. ისევ იმედით შეხედა ღვთისმშობლის ხატს. კვლავ დაინახა იგივე ცოცხალი ხატი, რომელიც მადლითა და ნუგეშით გადმოჰყურებდა. „ეტყობა, ღმერთს ჯერ არ შევრისხივარ!“ – გაიფიქრა მან. ცრემლებით შესწირა მადლობა ღმერთს. მივარდა სალოცავ ადგილს, დაეყრდნო სხივს და, ვაი, სხივმა არ დაიჭირა! მას რეტი დაესხა, თვალები დაუბნელდა. შეშინებული გაშრა და გაშეშდა. ერთხელ საშინლად შეჰყვირა ღმერთს და იქვე, სხივის ქვეშ, სული დალია.

***

და იქ, სადაც წმინდანები ადიდებდნენ ღმერთს, რომელიც სამართლისა და ჭეშმარიტების მსაჯულია, იქ, სადაც უფალს სწირავდნენ ქებისა და დიდების მსხვერპლს, – ახლა ნანგრევებსა და ნატამალებს შორის მხოლოდ ქარი დადის და ქშუის. ჭექა-ქუხილისგან შეშინებული ნადირი კი იქ შეხვეწილი ღმუის.