თავი IX
ლუარსაბი დაქორწინდა. მიუხედავად იმისა, რომ ეს იძულებით მოხდა, მზითევზეც მოატყუეს და ლამაზი ქალის ნაცვლად მახინჯი დარეჯანი შეარჩიეს, მან მაინც იფიქრა: „ეს ჩემი ბედი იყო“ და შეეგუა ბედისწერას.
ბოლოს ხომ, როგორც თქვენც იცით, მკითხველო, ამათ ერთმანეთი შეუყვარდათ. უფრო სწორად, მათ ეგონათ, რომ უყვართ ერთმანეთი, სხვების აზრი კი არ ვიცი. როგორც ნათქვამია: „ფერი ფერსა, მადლი ღმერთსაო“ – ისინი ერთმანეთს შეეფერნენ და შეეგუვნენ.
ჩვენში ცოტას მიაჩნია ასეთი შეგუება სიყვარულად? ქართველი კაცი კარგია: ბედსაც და უბედობასაც თანაბრად ემორჩილება ხოლმე. არც ერთისთვის იკლავს თავს და არც მეორისთვის იწყებს ბრძოლას – ის ყველგან ერთნაირად გულგრილი და მშვიდია.
ამ გულგრილობასა და სიმშვიდეს კმაყოფილებად აქებენ; კმაყოფილება კი – ვიღაცამ თქვა – ბედნიერებააო.
ბევრჯერ უთქვამთ ჩემთვის დარბაისელ მოხუცებს, რომ ახალ თაობას იმით მაინც ვჯობივართ, რომ ჩვენ ცოტათი კმაყოფილები ვართო. მე კი დავჩუმდებოდი და გავიფიქრებდი: „კმაყოფილება ადამიანის მომაკვდინებელი სენია“.
ბედნიერია ახალი თაობა, თუ მართლა არ აქვს ის კმაყოფილება. თუ სადმე არის იმედი, სწორედ ამაში უნდა იყოს: უმადურები კმაყოფილდებიან იმით, რაც აქვთ, ამიტომაც მათში უფრო მეტია ბედნიერი. მადლიანები კი ძნელად კმაყოფილდებიან: მათ ყოველთვის უკეთესი უნდათ, რადგან კარგს უფრო კარგი მოსდევს თან, როგორც ნათქვამია: „მჯობს მჯობი არ დაელევაო“.
ჩვენი ცოლ-ქმარი კი ასეთები არ იყვნენ: მათ თავიანთ ცხოვრებაზე უკეთესი ცხოვრება არ ეგონათ ქვეყანაზე. ისინი კმაყოფილები იყვნენ: ვალი არ ედოთ და პროცენტი, არავისთან ჰქონდათ დავა და ჩხუბი. მხოლოდ ერთი დარდი ჰქონდათ გულში: შვილი არ ჰყავდათ.
აი, ლუარსაბი ორმოცი წლისა, დარეჯანი კი ორმოცდაერთი წლისა გახდა, მაგრამ ღმერთმა მემკვიდრე არ უბოძა. ბევრჯერ გადაფურცლა ქალბატონმა დარეჯანმა სამკურნალო წიგნი, ბევრი სხვადასხვა ბალახი მიირთვა და ლუარსაბსაც დაალევინა. მაგრამ ვერაფერი უშველეს.
„ტყუილად რად იკლავენ თავს, – ამბობდა ხოლმე მათზე ბოროტი ელისაბედი, – ტყუილად რად იკლავენ? სოლომონ ბრძნის წიგნს რომ კითხულობდა ხოლმე და ჯადოქრობდა – ეგ იმან დაარტყა თავში. ღმერთმა მათზე გული აიყარა, ახლა ვეღარაფერი უშველის“.
ჩვენი ცოლ-ქმარი კი იმედს არ კარგავდნენ. გაიგეს, რომ ქალაქში ერთი მკითხავია, რომელიც უშვილობის მიზეზს გაიგებსო.
თუმცა შვილის ყოლის დრო გადასვლოდათ, მაინც ქალაქისკენ კაცი გაგზავნეს. თან გაატანეს ერთი კარგი ბაღდადი, რომელზეც – როგორც იცით – მკითხავი უკითხავს იმას, ვინც თვითონ ვერ მივა, და რომელიც, რა თქმა უნდა, მკითხავს რჩება ხოლმე.
სამი დღის შემდეგ ბიჭმა პასუხი მოუტანა, რომ „თქვენზე ხატია გამწყრალიო. მერე რომელი ხატი? თელეთისაო, ასე თქვა მკითხავმაო“. ეს რომ გაიგეს ცოლ-ქმარმა, ერთდროულად და ერთხმად პირჯვრისწერით წამოიძახეს:
– საიდან სად მოგვიკითხა! დიდება უფლის სახელსა! – თქვეს და ისევ პირჯვარი გადაიწერეს.
– ღმერთმა დალახვროს! საიდან სად მოგვიკითხა! – ისევ გაიმეორა ლუარსაბმა.
– ხატზე „დალახვრას“ როგორ ამბობ?
– ღმერთო, ნუ მიწყენ, ღმერთო, ნუ მიწყენ! – რამდენჯერმე სწრაფად გადაიწერა პირჯვარი, – აი, ღმერთმა დალახვროს, დაჩვეული რომ ვარ, ისე თავისთავად ითქმის ხოლმე, ღმერთო, ნუ მიწყენ!
– ახლა რას იტყვი, ლუარსაბ, წავიდეთ?
– შორს რომ არის?
– რა ვუყოთ? ალბათ ღვთის ნება ეგ არის.
– მოდი, აქვე ნეკრესის ღვთისმშობელი ვილოცოთ.
– თელეთის ხატს ეწყინება: „მე დავიბარეო, აქ კი არ მოვიდნენო და იქ კი წავიდნენო“, იტყვის.
– მართალია, ეწყინება. გული მოუვა. აი, მე ხომ კაცი ვარ, მეც გული მომივიდოდა და ის ხომ ხატი ბრძანდება – ვენაცვალე მის მადლს! – უფრო გული არ უნდა მოუვიდეს?
– ეგ არის და.
– აბა, რა ვქნათ?
– უნდა წავიდეთ.
– შორს კი არის, თუ შენც იტყვი.
– ახლა, თუ მივდივართ, ნუღარ ამადლებ – გვიწყენს.
– მართლა, მართლა! ნუ მიწყენ, აგრემც დიდება შენს სახელსა, თელეთის ხატო! გეახლები, გეახლები და თაყვანს ვცემ შენს სახელს.
დაიჯერეს მკითხავის სიტყვა: თედოს შეაბმევინეს ურემი, გადააფარეს ფარდაგი, ერთი კარგი ცხვარი დააკრეს ურმის ბოლოს, ახსენეს ღმერთი და ერთ მშვენიერ ზაფხულის დილას ქალაქის გზას დაადგნენ.
ურემში ისხდნენ ქალბატონი დარეჯანი და მისი მოახლე ლამაზისეული. ერთი ბიჭი და ლუარსაბი თავის წითელ ულაყ ცხენზე მჯდომი ნელ-ნელა უკან მიჰყვებოდნენ მძიმე ურემს.
ამ დროს ჩვენს ისედაც საყვარელ ლუარსაბს მეომრის შესახედაობა ჰქონდა, თუმცა კი, როგორც ბამბის ტომარა, ისე იჯდა ცხენზე.
წელზე ერტყა ქართული ხმალი და გრძელი ლეკური ხანჯალი, უკან წელში გაყრილი ჰქონდა სევადიანი დამბაჩა. შავი შალის ჩოხა ეცვა, მისი კალთები ვაჟკაცურად ამოკეცილი ჰქონდა ჩოხის ჯიბეებში. შარვალში იჯდა, შარვლის ტოტები ჩაეკეცნა მაღალყელიან ყარაბაღულ თეთრ ჩექმებში, წვივებზე კი გრძელფოჩებიანი, სირაჯსავით შემოეკრა ბრტყელი ჩაღსაკრავი. თავზე ეხურა ლურჯი ყალმუხის ქუდი – კახურად ჩატეხილი და შუბლთან შიგ შეკეცილი – რადგან ცხელოდა. ერთი სიტყვით, ხმლის პირი, ზედ წამოცმული ვაშლით, რომ ამოღებული ეჭირა, თავიდან ფეხებამდე ორშაბათის ყეინი იქნებოდა.
ამ ყოფით ავიდნენ თელეთში მეხუთე დღეს, ილოცეს და მეორე დღესვე დაბრუნდნენ. ქალაქს რომ ჩამოუარეს და კახეთის გზას დაადგნენ, ქალბატონმა დარეჯანმა ზურგი შეაქცია კოფას, წამოიჩოქა და ქალაქს გახედა. ლუარსაბს ურემში ეძინა. ისიც გააღვიძა.
– ლუარსაბ, ერთი შეხედე, რა ამბავია. ამხელა ქვეყანა გაგონილა, რომ აქ არის! დიდება შენდა, ღმერთო! სულ ქვითკირის შენობა უნდა იყოს.
ქალბატონს ქალაქი ჯერ არ ენახა.
– მაშ არა და წნული იქნება.
– ერთი შეხედე და, რამდენი ეკლესიაა!..
– ვიცი. განა არ ვყოფილვარ?
– პირველად რომ ჩაგიყვანეს, კენჭები არ ჩაგაყლაპეს?
– როგორ არა? სამი ასეთი კენჭი ჩავყლაპე, რომ ძლივს მოვინელე.
– აღარ დაგცადა ქალაქმა?
– არა, რაღას დამცდიდა, როცა კენჭებ-ჩაყლაპული ვიყავი? რომ არ ჩამეყლაპა, მაშინ სხვა იქნებოდა.
– ეგ ხომ ასეა. კარგი სანახავი კი უნდა იყოს!
– კარგი როგორ არ არის, მთელი ხალხი სულ მანდ დაწანწალებს: თათარი, ყიზილბაში, ებრაელი, ოსი, სომეხი, რუსები ხომ რაღა, ბუზსავით ირევიან.
– მართალია, რომ აქ კაცს თავს მოაჭრიანო და მერე ისევ გააცოცხლებენო?
– მართალია, მაშ? ეგ კიდევ რა! რაღაც მოუგონიათო, ფიცრებს თავისთავად ხერხავსო.
– ახლა ეგა თქვი.
– თავი არ მომიკვდება.
– როგორ? ისე თავისთავად?
– თავისთავად.
– არც კაცია, არც ადამიანი?
– არა.
– მაშ ხერხი ვის უჭირავს?
– ეშმაკს და ქაჯს, ღმერთმა ნუ იცის რუსების თავი!
– რუსების მოგონილია განა ეგა?
– მაშ არა და შენი მაზლის დავითისაა!
– დიდება შენდა, ღმერთო! თვალთმაქცობას რომ თამაშობენ, ისიც გინახავს?
– აბა რომელი?
– აი, გაჭენებულ ცხენზე რომ კაცი დადგება, იმ კაცზე კიდევ კაცი, იმაზე კიდევ კაცი და კიდევ და კიდევ.
– ეგ რა არის? მე კი არ დავდგებოდი ხოლმე გაჭენებულ ცხენზე ჩემს პატარა ბიჭობაში! – დაიტრაბახა ლუარსაბმა.
– აი, შენმა მზემ! შენ კი იქნებოდი, რომ დამდგარიყავი.
– ღმერთმა იცის! ახლა ძალა აღარ მაქვს და სისწრაფე, თორემ ახლავე გაჩვენებდი.
– ნუ ტრაბახობ. ხომ ვიცი, ჩემო კარგო, რაცა ხარ.
– განა ტრაბახისთვის ვამბობ? მე იმისთვის ვთქვი, რომ ეგ რა თვალთმაქცობაა-მეთქი. მაგაზე უფრო ბევრი ასეთია, რომ…
– მაინც?
– რა ვიცი, რამდენი რამ არის.
– თქვი რაღა, მეც ვიცოდე.
– ბევრია.
– მაინც?
– რა ვიცი, რამდენი რაღაცებია…
– მაინც?
– ეჰ, ვინ მოსთვლის? ბევრია, ნეტავი შენ! რა ცხელა! უჰ!
რადგან არ იცოდა, რა ეთქვა ჩვენს უბოროტო ლუარსაბს, სიტყვა გადაიტანა. მოიხადა ყალმუხის ქუდი, შუბლიდან და სახიდან იმით ოფლი ჩამოიწმინდა. მერე გააკეთებინა ჩიბუხი და ჩიბუხის წევაში ისევ ხვრინვა ამოუშვა, მერე ისეთი, რომ რამდენიმე დღის უძილო ეგონებოდა კაცს.