თავი VII
**VII**
თუმცა სუტ-კნეინამ თავისი ანგარიშების გამო საქმე ცოტა გააჭიანურა, მაგრამ მალე უნდა დასრულებულიყო, რადგან ორივე მხრიდან თანხმობა იყო.
სუტ-კნეინას ანგარიშების გარდა, ამ საქმეს ერთი სხვა საფრთხეც მოსდევდა: ქალი - ჯერ ერთი, ოცი წლის იყო და ამბობდნენ, ოცდაერთისაცააო - ეგ არაფერი, ამაში შეიძლებოდა კიდევ ეშმაკურად მოეტყუებინათ, ცხენი ხომ არ იყო, კბილებზე შეეტყოთ, მაგრამ უბედურება ის იყო, რომ ძალიან მახინჯი გახლდათ.
აბა, აქ როგორ მოატყუებ? თვალებს ხომ არ აუბამ? მართალია, შეიძლებოდა, თავიდან სხვა ეჩვენებინათ, მერე, რაკი ჯვრის დასაწერად მოვიდოდა, ძალით გადაწერდნენ ჯვარს, მაგრამ სუტ-კნეინას ეშინოდა: მერე ხომ თმით მათრევენო.
თმით თრევა კიდევ არაფერი, თუ კარგად გამორჩენა შეიძლებოდა, ოცი თუმანი აბა რა ფულია! მართალია, ლუარსაბსაც ჩამოართვა ბარათი, მაგრამ, რაკი ასეთ მახეში გააბამდა საწყალს, მერე როგორღა მივიდოდა ფულის გამოსართმევად? ხომ უზიარებლად დაახრჩობდა.
ეჩივლა და ბარათი დიანბეგთან წარედგინა, რა გამოვიდოდა? ლუარსაბი გააუქმებინებდა, თუ არა და ნახევარს დიანბეგი წაიღებდა. მაგ ნახევარს ჯანი გავარდეს, ოღონდ საქმე არ გამჟღავნდეს, - მაშინ რა ეშველებოდა სუტ-კნეინას? ხომ ციხეში დაიჭერდნენ.
„არა, - იფიქრა კნეინამ, - ეს ბარათი ჯერ აქ მქონდეს: როცა დრო მოვა, შევუთვლი, თუ მომცა, ხომ კარგი, თუ არა და ჯანი იმასაც გავარდეს, - ერთი სიტყვით ეს ბარათი ან „კი“ არის, ან „არა“. საქმე რატომ გავხადო „კი-არას“ საქმედ.
სიფრთხილეს თავი არ სტკივა: ისევ ის სჯობია, მოსე გძელაძეს ათიოდე თუმანი ნაღდი - აი ეგ მიყვარს! - მოვამატებინო და გავბედო ლუარსაბის მოტყუება, თორემ იქ ჩივილი, ერთი აურზაური ატყდება, შეიძლება საქმეც გამჟღავნდეს, ამას შეიძლება კიდევ სხვა საქმეებიც ზედ შემიკეცონ, - ერთი ხათაბალა რამ გამოვა… რატომ? არა, ეგ ჩემი საქმე არ არის: მე მიყვარს „სუფთად“ საქმის დაჭერა.“
ასე იყო გადაწყვეტილი სუტ-კნეინა, როცა გძელაძეების სოფელში შევიდა მისი ურემი, თითქოს რაღაც ძველ ეკლესიაში ღამის გასათევად მოვიდა. მეორე დილას თვით მოსე გძელაძე მოვიდა და სუტ-კნეინა თავის სახლში მიიპატიჟა. დაიწყეს ლაპარაკი.
- აბა, ჩემო ღვიძლ დაზე უკეთესო დაო! ქალია თუ ვაჟი? - ჰკითხა მოსე გძელაძემ.
- ვაი, რომ ქალია, - უპასუხა შეწუხებულსავით სუტ-კნეინამ.
- როგორ? არ ირთავს?
- არა.
- მაინც რას ამბობს?
- ქალი არ მოსწონს - ნუ გეწყინებათ კი - მახინჯი არისო.
- ვაი შენს მოსეს! განა უნახავს სადმე?
- არა, არსად არ უნახავს, მაგრამ გაუგია.
- თუ არ უნახავს, მაშ კიდევ შეიძლება საქმე დავატრიალოთ.
- აბა როგორ?
- თუ შენ დამეხმარები, ჩემო დაო, და ჩემს პურ-მარილს არ დაივიწყებ, საქმეს ბოლომდე მივიყვანთ.
- აბა, გეთაყვა, მე რაღა თხოვნა მინდა, ხომ იცი, ჩემს თავს შენი სამსახურისთვის არ დავზოგავ.
- მაშ თუ ასეა, დამელოდე.
ადგა მოსე, გავიდა გარეთ და ცოტა ხნის შემდეგ შემოიყვანა ერთი მშვენიერი, მოხდენილი ახალგაზრდა გოგო. დააყენა სუტ-კნეინას წინ, ხან აქეთ შემოატრიალა, ხან იქით, მერე უბრძანა, რომ გარეთ გასულიყო.
გამოცდილი სუტ-კნეინა მიხვდა, რასაც ეს ამბავი ნიშნავდა, მაგრამ თავი მოიკატუნა, თითქოს არაფერი იცის. მოსე გძელაძე მოვიდა და მოუჯდა ისევ გვერდით.
- როგორ მოგეწონა? - დაიწყო გძელაძემ.
- ერთი ლამაზი რამ არის, - უმანკოებით მიუგო მანკიერმა სუტ-კნეინამ.
- უფრო კარგი იქნება, რომ ჩემი ქალის ტანსაცმლით მოვრთოთ?
- რასაკვირველია: ერთი-ორად მოემატება სილამაზე.
- ახლა შენ რას იტყვი, რომ ნიშნის მომტანს ეს გოგო, ლამაზად მორთული, ჩემი ქალის მაგივრად ვაჩვენოთ? - ჰკითხა მოსემ და თვალი თვალში გაუყარა, რომ პასუხი იქ ამოეკითხა.
- მერე სასიძო ხომ მოვა ნიშნის შემდეგ, იმას რაღას უზამ?
- იქამდე ვინ დააცლის? მესამე დღესვე ჯვრისწერა დავუნიშნოთ. სადღა მოიცლის, რომ ქალის სანახავადაც მოვიდეს?
- მერე ხომ მაინც ჯვრის დასაწერად მოვა?
- მერე მე ვიცი. შენ ოღონდ მანამდე დამეხმარე, მერე ჩემს კისერზე იყოს. ძალით ჯვარს გადავწერ.
- არა, გეთაყვა, მე მაგ საქმეში ხელი დამიბანია, მე მაგას არ ვიზამ, ახლავე გეუბნები.
- რატომ?
- აბა, იმას გაუგია, რომ მახინჯიაო…
- მაგის ფიქრი ნუ გაქვს, - გააწყვეტინა სიტყვა მოსემ, - ნიშნის მომტანი რომ ამ გოგოს ნახავს, მივა და ეტყვის: რას მიჰქარავ, ასეთი ქალი ჩემს თვალებს ჯერ არ უნახავსო. თუნდაც ეგ არ იყოს, ერთი ხუთიოდე თუმანი და იმისი ჯანი. ასეთს ავალაპარაკებ, რომ…
- ძმას გამოგზავნის.
- უფრო კარგი. რასაც თავისი თვალით ნახავს, თუნდაც ქრთამი არ იყოს, ის არ უნდა უთხრას? თორემ ფულიც ხომ არ მენანება.
- არა, გეთაყვა, მე მაგ ცოდვაში არ ჩავდგები. აი, შენი ბეედ მოცემული ხუთი თუმანი, მე კი ხელი დამიბანია.
ამოიღო ორი ოცდახუთმანეთიანი ასიგნაცია და მისცა მოსეს ეშმაკმა მოციქულმა.
- მაშ მღალატობ?.. - უთხრა გულის სატკენად მოსემ, - მაშ ჩემი ოჯახის დაღუპვა გინდა? მაშ ჩემი საწყალი ქალი არ გებრალება? ეჰ! მოღალატე წუთისოფელო!.. სულ ტყუილი ყოფილა: პურმარილიც, პატივისცემაც, სიყვარულიც, მეგობრობაც!.. ეჰ, შენი ნებაა!.. ეს კი იცოდე, რომ გულში შხამწასმული ისარი გამიყარე, სპილენძის ტყვია მომარტყი, ურჯულო ლეკსავით ქრისტიანი სული წამწყმინდე.
მოსეს ეგონა, რომ ამ სიტყვებით მოულბობდა გულს, ის კი არ იცოდა, სუტ-კნეინა რა კნეინა იყო! სუტ-კნეინა კი იქნებოდა, რომ სიტყვით მოტყუებულიყო!.. სუტ-კნეინას თუმცა გულში ეცინებოდა, მაგრამ სახე შეიჭმუხნა, თითქოს სწუხს კიდეც და ვერაფერს შველის.
- შენ ნუ მომიკვდები, მოსე, - უთხრა მწუხარე ხმით კნეინამ, - და იმ შენი სახის ჩემს უბედურ ქმარს პირშავად არ შევეყრები საიქიოში, რომ შენი ოჯახის სამსახურისთვის მე თავს არ დავზოგავდი, მაგრამ სამსახურიც არის და სამსახურიც.
- რა ვუყოთ, რომ არის? - მიუგო ახლა კი ცოტა იმედმოცემულმა მოსემ, რადგან შეატყო, რომ სუტ-კნეინა დათანხმებას აპირებს, - რა ვუყოთ, რომ არის? განა ჩვენ არ ვიცით სამსახურის გადახდა? რა უმადური მე მიპოვე? ოცი თუმანი არ დაგპირდი? ოცდახუთი იყოს, შე დალოცვილო!
- არა, გეთაყვა, ფულზე ხომ არ არის საქმე: თმით მათრევენ სიბერის დროს, სულს წავიწყმენდ.
- ოცდაშვიდი იყოს.
- არა, გეთაყვა, ფული რა სახსენებელია: საქმე დიდი გასაბედავია.
- ხომ მოხერხება შეიძლება? ოცდარვა იყოს.
- არა, შეძლება კი შეიძლება, მაგრამ თავს ვინ გამოიმეტებს?
- ოცდაცხრა იყოს, - უმატებს ნელ-ნელა მოსე და ყოველ მომატებაზე ხედავს, რომ სუტ-კნეინა რბილდება.
- ძალიან თავის გაწირვა კი უნდა, თორემ შეძლება კი შეიძლება.
სუტ-კნეინამ, ხელოვანმა სუტ-კნეინამ, ძალიან ცბიერებით თქვა ეს უკანასკნელი სიტყვა, თითქოს მოსე რომ ფულს უმატებს, იმას ყურსაც არ უთხოვებსო, და მარტო იმას ფიქრობს: შეიძლება თუ არაო.
დიდი ხანია იცის სუტ-კნეინამ, რომ შეიძლება, მაგრამ კარგა მსუქანი ლუკმის ამოვლება უყვარდა, რაკი ქვაბში ხელს ჩაჰყოფდა ხოლმე.
მოსეს რომ არ დაესწრო, თვით სუტ-კნეინა ეტყოდა მაგას, ასე მოვიქცეთო. კალმით ნახატიაო - უთხრა და ასეთ მახინჯს ხომ არ დაანახვებდა? სწორედ მაგისთვისაც მოვიდა, რომ მოსესთან არჩიოს, ისე კი, რომ ფულიც მეტი გამორჩეს.
რაკი მოსემ დაასწრო, გამორჩენის საქმე ნახევრად მოგვარდა. სუტ-კნეინას კიდეც გაუხარდა, - ახლა მე უარზე უნდა დავდგეო, თქვა გულში, და თუ გამორჩენაა, აქ გამოვრჩებიო.
- ოცდაათი იყოს, - დაუმატა კიდევ სწორ გზაზე დამდგარმა მოსემ. - მეტი კი აღარ შემიძლია.
- რატომ? - დაიწყო ისევ თავისებურად კნეინამ, რაკი ოცდაათამდე აიყვანა, - რატომ? შეძლება კი შეიძლება, მაგრამ ნიშნობაში მეც უნდა ვიყო, რომ, თუ მოხერხდება, კარგად მოხერხდეს. ეს არის უბედურება, რომ ამ კაბით ხომ ვერ მოვალ?
- კაბაც შენი უბედურების სანაცვლო იყოს, - დაასწრო გახარებულმა მოსემ, რაკი ნახა, რომ სრულიად დაიყოლია, - კაბა ჩემს კისერზე იყოს.
- მაშ ყური მომაპყარი, რას გეტყვი: მე იმას ნიშნის მოსატანად ძმას გამოვაგზავნინებ. შენ გოგო ლამაზად მორთე - ეცადე არავინ გაგცეს - სამ დღეში კი უთუოდ ქორწილი უნდა მოაწყო. მოიგონე რამე, რომ ყმაწვილმა ქალის ნახვა არ მოასწროს. მერე ხომ შენ იცი, ჩემი საქმე მაშინ დასრულებული იქნება.
- ნიშნობის ღამეს ფულს სრულად ჩაგაბარებ, ახლა თუ გინდა, ეს ხუთი თუმანი ბე ისევ წაიღე.
- არა, ათი თუმანი მიბოძე, რა ვიცი, შეიძლება როგორ დამჭირდეს, აქ ხომ ვერ გამოვიქცევი.
- შვიდნახევარი თუმანი იყოს ჯერ.
- ათი მიბოძე. ისევ შენი საქმისთვის მინდა, შენს საქმეს მოვახმარებ, თუ გამიჭირდა. ჩემთვის ხომ არ გთხოვ.
- რა? ეს ათი თუმანი იმ ოცდაათი თუმნის ანგარიშში არ გინდა წაიღო თუ?
სუტ-კნეინამ გაიცინა.
- მაშ, ჰო?
- ჰო, ეგრე თქვი, მე მეგონა, მართლა, ეს ცალკე გინდა, რომ ჩემს საქმეს მოახმარო.
- არა, გეთაყვა, იმის ანგარიშში მიმაქვს. საკაბე კი მალე მიბოძე, რომ შეკერვა მოვასწრო.
- აი, ათს თუმანს მოგართმევ, იქიდან შეიკერე და მერე გავანგარიშდებით.
სუტ-კნეინა დათანხმდა, მაგრამ მოტყუვდა კი.
რაღა გავაგრძელო, მოსემ და კნეინამ ასე მოაწყვეს საქმე და ზუსტად ასეც დაასრულეს. კარგი ბადე დაუგეს ლუარსაბს და კარგადაც გააბეს.
ორი კვირა რომ გავიდა, აღტაცებულმა ლუარსაბმა, აქაოდა საქმე მოგვარდაო, კარგი ნიშნით თავისი უფროსი ძმა დავითი გაგზავნა.
დიდი პატივით მიიღეს დავითი. ხალხი მოსემ არ მოიწვია, სრულიად არავინ, რომ ეშმაკობა არ შეეტყოთ, ლუარსაბსაც მისწერა - ნურავის შეატყობინებო. აი, ის წერილი თავისი ნამდვილი ღირსებით და შეცდომებით:
„ჩემო აღმატებულო ბედნიერო გვაროვანო სიძეო:
თუმცა დიდად ბედნიერი ვარ, რადგან დღეს თქვენგან ვარ მოხუცი ბედნიერი და ჩემი გული სიხარულით აავსეთ თქვენი ნეტარი სიძეობით და ჩემი თვალი აახილეთ, რომელმაც ისევ დაინახა ამ მუხთალი სოფლის გაზაფხული. ფრიად სიხარულში ვარ, ახლა რომ ვარ, ჩემო აღმატებულო გვაროვანო სიძეო, რომელიც გთხოვთ, გამოაგზავნოთ ნიშანი, რომ საქმემ არ დაიგვიანოს. დიდი ხალხი არ გამოაგზავნოთ, რადგან მე, მოხუცი კაცი, ავად ვარ, სნეული და პატივი და საუბარი და ქეიფი, რომელიც ახლა მე აღარ შემიძლია, ფრიად შეაწუხებს ქორწილში, რომელიც თქვენ იქნებით ჩემს სახლში მასპინძელი. დიახ, დიდი ხალხი მოვიწვიოთ. თქვენც დიდი და პატიოსანი ნათესაობა გყავთ, არც მე ვარ უნათესაო და ბლომად შევყაროთ ისე, როგორც შეჰფერის თქვენს დიდებულ გვაროვნობას და ჩემს ოჯახს, ჩემს სახლკარიანობას.
სხვებრ ბრძანდებოდეთ ბედნიერებით. იესო, ძე ღვთის მიერ, ვითხოვ თქვენს ბედნიერებას, რომელიც მსურს ნახვა თქვენი. თქვენი სიმამრი, ბრწყინვალე თავადი მოსე ნოშრევანისძე გძელაძე:“
რასაკვირველია, თავაზიანი ლუარსაბი ამ წერილის შემდეგ ბევრ ხალხს აღარ გაგზავნიდა. მარტო ერთი დავითი და კიდევ ვიღაცა გაგზავნა, რომ ახალი სიმამრი, რადგან ავად არის, არ შეეწუხებინათ, დავითს კი დააბარა, რომ ფულზე კარგად მოელაპარაკა, როდის ჩააბარებდნენ, და მერე ქალი კარგად გაესინჯა.
დიდი პატივით მიიღო მოსემ დავითი. ქალის მაგივრად ის მშვენიერი გოგო მორთეს და დავითს ისე აჩვენეს. დავითი გაგიჟდა - რომ დაინახა და გულში არ იყო, რომ შურმაც არ გაუარა, მით უმეტეს, თავისი გამხდარი ცოლი რომ მოაგონდა ამასთან. ვახშამზე რომ ისხდნენ, მარტო ოთხნი იყვნენ - დავითი და მასთან მოყოლილი ის ვიღაცა, თვით მოსე და მისი მოზრდილი შვილი. კნეინაც თუმცა მოსესთან იყო, მაგრამ ქალთან ივახშმა. მოსემ ბოდიში მოიხადა, რომ ხალხი არ დაუპატიჟა ასეთ ბრწყინვალე გვარიშვილებს.
- რა ვქნა, შენი ჭირიმე, - უთხრა დავითს მოსემ, - ჩემო ახალო ნათესავო! ავად ვარ, სტუმართმოყვარეობას ვერ გავუწევდი. სიძუნწეში არ ჩამომართვა, შენი ჭირიმე! აბა, ჯერ ისე ავადმყოფი რა არის, მერე მასპინძელი რა უნდა იყოს. თორემ იმდენი სიკეთე ღმერთმა შენ მოგცეს, რამდენი ნათესაობა და ახლობლობა მე მყავდეს. მაგრამ ჩემი მაყურებლები რა ქეიფს გასწევდნენ. ისევ ის ვამჯობინე - ნუ დავპატიჟებ-მეთქი. ამ ნიშნობამ ისე შინაურულად ჩაიაროს, ქორწილი კი ჩემს კისერზე იყოს. ქორწილზე რა ბრძანა ჩემმა სიძემ?
- რაც ჩქარა იქნება, ისა სჯობიაო, - უპასუხა დავითმა, - პირფერობაში კი ნუ ჩამომართმევთ და ეს ქალი რომ ნახოს იმან, იმ წამშივე ჯვარს დაიწერს, თავი არ მომიკვდება!
- მზეთუნახავი ყოფილა, - დაუმატა სტუმარმაც.
- რა ვქნა? მადლობა ღმერთს, ღმერთმა ეგ მომცა და ყველაფერი ღვთის ნებაზეა დამოკიდებული, - თქვა მოსემ, - მიხარია, თქვენმა მზემ, რომ ქალი მოგეწონათ.
- ღმერთმა აცოცხლოს პატარძალი! - წამოავლო ჯამს ხელი დავითმა, - ღმერთმა ტკბილად შეაბეროსთ ერთმანეთს!
- მადლობელი ვარ, თქვენი ჭირიმეთ! - დაუკრა ყველას თავი მოსემ. - მაშ რაც მალე იქნება, ისა სჯობია.
— მან ასე გითხრათ, — უპასუხა დავითმა, — მეც, სიმართლე გითხრათ, ამას ვურჩევ ჩემს ძმას. საქმის გაგრძელებას აზრი არ აქვს.
— ჩემი აზრითაც ასე სჯობს, — თქვა მოსემ, — ქალი აქ იტანჯება. მამამ ასე არ უნდა თქვას, მაგრამ თქვენ ხომ უცხო არ ხართ, თქვენთან რა დავმალო — ქალი აქ იტანჯება…
— ის კიდევ იქ, თქვენმა სიცოცხლემ! — წაართვა სიტყვა დავითმა.
— მაშ, როცა მეტყვით, მაშინ იყოს ქორწილი, — სთხოვა მოსემ.
ერთი სიტყვით, გადაწყვიტეს, რომ სამშაბათს საღამოს სიძე უნდა მოვიდეს და იმავე ღამეს ჯვარი დაიწეროს.
მეორე დღეს დავითმა ფულზე დაიწყო ლაპარაკი. მოსემ დაარწმუნა, რომ ქორწილის მეორე დღეს ორას თუმანს, სულ სუფთა ოქროს, თავისი ხელით მიართმევდა. ხელი-ხელს დაჰკრეს. დავითი — მეორე დღეს პატარძალი აღარ უჩვენებიათ — შინ წამოვიდა, მოსე კი თავის სახლში დარჩა.
როცა მოსემ ცხენზე შეაჯინა და გაისტუმრა დავითი, როცა მარტო დარჩა, ხელები დაიფშვნიტა დიდი სიხარულისგან და ღიმილით თქვა: „კარგად წარვმართე საქმე. ახლა ჩემი სადარდებელი მხოლოდ ის არის, რომ სუტ-კნეინას ხრიკი მოვუგონო, რამე მიზეზი მოვიფიქრო, რომ ფული აღარ მივცე იმაზე მეტი, რაც უკვე მივეცი. თორემ, თუ მან მომატყუა, სირცხვილია.“
ამ ფიქრებში იყო, რომ სუტ-კნეინა — მოსეს ცოლი არ ჰყავდა და ოჯახის დიასახლისის როლს კნეინა ასრულებდა — სუტ-კნეინა წინ შეეგება გახარებული.
— ჰა, როგორ მოვიდა საქმე! — უთხრა სუტ-კნეინამ, — გილოცავ შვილის ბედნიერებას. დიდი ჯაფა კი გავწიე. სულ ვნერვიულობდი — შენზე მიწა არ მენახოს — სულ ვნერვიულობდი, რომ ან ახლა გაიგებენ-მეთქი, ან ახლა — და დავიღუპები, მაგრამ ღმერთმა მიშველა და ვერ გაიგეს.
— ეჰ, შე დალოცვილო, — უპასუხა მოსემ, — ნერვიულობდი? ასე გგონია, პირველად ჩაგედინა ასეთი საქმე? ნერვიულობდა!.. თქვენი ხელობა მეტი რა არის? ნერვიულობდა!..
სუტ-კნეინა შეკრთა.
— არა, ხუმრობ, თუ მართლა მეუბნები? — ჰკითხა შეკრთალმა სუტ-კნეინამ.
— მაშ არა და გეხუმრები!
— ახლა განა?
— ახლაც და მაშინაც.
— ღმერთმა მშვიდობა მოგცეს, თუ ეგრეა, მე კი გამისტუმრე და მერე შენ იცი.
— სადაც გინდა წაბრძანდი, ხელს ვინ გიშლის.
— რასაკვირველია. ხელს არავინ დამიშლის, მაგრამ დაპირებული მომეცი და ღმერთმა მშვიდობა მოგცეს, რაც გინდა ილაპარაკე ჩემზე: გული არ მეტკინება.
— დაპირებულიო!.. რაც მოგეცი, იმასაც ვნანობ და გგონია — კიდევ მოგცე რამე!
— ახლა ეგ სამართლიანია? მოხუცი ქალი ფოშტის ცხენსავით მათრიე, ქვეყანაში თავი შევირცხვენი, საქმე ბოლომდე მივიყვანე და ახლა მაგას მეუბნები?! სამართლიანია?
— გაჩუმდი, თორემ…
— არა, სამართლიანია?.. შენ გეკითხები, სამართლიანია?
— ის კი სამართლიანია, რომ აგიღია ფეხი, სოფლიდან სოფელში დადიხარ და მაჭანკლობ, სამართლიანია? შარშან რომ ათ თუმნად შენი დისშვილი, გასათხოვარი ქალი, დიანბეგს მიჰგვარე, სამართლიანია? როცა დაორსულდა, შენ რომ წამალი მიეცი და მუცელი მოაშლევინე, სამართლიანია?..
სუტ-კნეინას გული ყელში მოებჯინა, თავისი სიფრთხილე, ასეთ საქმეებში გამოცდილება და სიმშვიდე დაკარგა.
— მაშ თუ ასეა, — დაიყვირა გაკაპასებულმა სუტ-კნეინამ, — შენი ფეხი დამკარ თავში, შენი ფეხი, თუ ეგ საქმე არ დაგიხლართო!
— შენი ლეჩაქი დამხურე თავზე, — ამ მუქარაზე მშვიდად უპასუხა მოსემ, — შენი ლეჩაქი, თუ ახლავე ბოსელში არ დაგამწყვდიო, სანამ ქორწილი არ დამთავრდება.
„რას მიზამ? მიჩივლებ? არ მგონია, რომ შენი თავი სასამართლოში გასაჩივრებლად გაიმეტო. ძალიან ბევრი ცოდვა გაქვს ჩადენილი, ყველაფერი ერთმანეთს დაემატება და მაშინ ციმბირშიც კი ადგილი არ გექნება, შე მატყუარა ქალო!“
ეს ის დიანბეგი კი არ არის, რომელსაც გოგოს გაურიგებდი ხოლმე და ბურთსავით ხელში ათამაშებდი! ის დრო წავიდა.
ამ სიტყვებმაც ვერ მოიყვანა გონს გამწარებული სუტ-კნეინა. ის ისევ ისე, სიმწრისგან გონებადაბინდული იყო. თორემ გაბრაზებისა და მუქარის ნაცვლად, ისე მოიქცეოდა, ისე მოკვდებოდა ხელში, რომ ყველაფერს გააქარწყლებდა, ანუ არაფრად აქცევდა.
ახლა კი, როგორც ვთქვი, გაბრაზებისგან გონება დაბნეული ჰქონდა, ამიტომაც მაინც კიდევ შესძახა:
„დამამწყვდევ?! უი, მეხი კი დაგეცა მაგ უვარგის თავზე! დამამწყვდევ რა, შენი მოახლე გოგო ვარ, ან შენი გომბიო ქალი (ანუ უვარგისი, უმნიშვნელო ქალი)?!“
„რაო? აი, თუ გოგოზე უარესი არა ხარ. მე ახლავე გაჩვენებ, როგორ გაგისტუმრებ გომურში (საქონლის სადგომში),“ – უთხრა მოსემ ხუმრობით, – „შენ რომ ჩამოგარჩო კიდეც, ხმას არავინ გამცემს. მაგრამ სიფრთხილეს თავი არ ასტკივაო, მერე რომ არაფერი დამაბრალო, ახლავე მაჩვენე, ჯიბეში რა გაქვს.“
ჩვენი მართალი თავადი მივარდა სუტ-კნეინას. სუტ-კნეინა ჯერ გაუძალიანდა, ბოლოს კი – ღვთის წყალობა გქონდეთ – იკადრა, ანუ მოახერხა, ერთი ლურჯი ხელსახოცის ამოღება, რომელშიც რაღაცები იყო გახვეული.
სუტ-კნეინა გაფითრდა და პირი გაუშრა. ვეღარაფერი უთხრა. მოსემ გაშალა ხელსახოცი და თავისი ათი თუმანი იქ გამოკრული, ანუ შეკრული, ისევ ხელუხლებლად ნახა. მაშინვე ჯიბეში ჩაიდო.
ერთი რაღაც ქაღალდიც მოხვდა ხელში. გაშალა, თამასუქი იყო, ის თამასუქი, რომელიც სუტ-კნეინამ ლუარსაბს დასტყუვა, ანუ მოტყუებით გამოართვა. სანამ ამ საქმეში იყო გართული, სუტ-კნეინას თავისი ხერხი, ეშმაკობა, გამოცდილება დაუბრუნდა.
იფიქრა სუტ-კნეინამ: „ამ ყვირილს და მუქარას თავი უნდა დავანებო, თორემ დამწყვდევას გამიმართლებსო (ანუ მართლა დამამწყვდევს). თუნდაც დამამწყვდიოს, არაფერია, ხუთი-ექვსი დღე სიზმარსავით გაირბენს. შინ მივწერ, რომ მზითევს ვუმზადებ-მეთქი და ქორწილამდე ვეღარ გადმოვალ.
ვინ რას შეიტყობს, ოღონდ ეგ ათი თუმანი მაინც დავიბრუნო! ეგ მაინც არ დამეკარგოს!“ ამ ფიქრებმა თვალის დახამხამების უმალ, ანუ ძალიან სწრაფად, გაურბინეს გონებაში სუტს, მაგრამ კი მოხერხებულ კნეინას.
„ეს ვინ მოგცა შენ?“ – ჰკითხა მოსემ და აჩვენა თამასუქი. სუტ-კნეინას მზად ჰქონდა პასუხი.
„ახლა, შენ არ დაიჯერებ, რასაკვირველია, რომ ეგ თამასუქი თუ ჩამოვართვი, ისევ შენი საქმისთვის ჩამოვართვი. თუ ვინიცობაა (ანუ თუ მოხდა ისე), რომ მოვატყუეთ, ქალი ის არ ვაჩვენეთ – ეს შეეტყო და უარზე დამდგარიყო, ამ თამასუქს ვაჩვენებდით და ვეტყოდით: დაიწერე, თორემ დიანბეგს (მოსამართლეს) წარვუდგენთ და სულ ნაღდს დაგათვლევინებთ (ანუ მთელ თანხას გადაგახდევინებთ). აი, რისთვის გამოვართვი. შენ ხომ არ დაიჯერებ, გაბრაზებული ხარ, მაგრამ მე კი გული ძალიან შემტკივა შენთვის.“
„თუ ეგრეა, რატომ აქამდე არ მაჩვენე?“
„რომ ვაჩვენო-მეთქი, ვიფიქრე, ვაი თუ ამის იმედით საქმეზე მუყაითობა (ანუ მონდომება) ისეთი აღარ გასწიოს-მეთქი. რა ვიცი? ხორციელები ვართ (ანუ სუსტები ვართ, ცდუნებას ვემორჩილებით).“
„ახლა მაგითი გინდა მომატყუო განა?“
„აკი გითხარი: არ დაიჯერებ-მეთქი. კაცს რაკი ერთხელ და ერთხელ ესტიბარი (ანუ ნდობა) წაუხდება, აღარ დაუჯერებენ. მეც ისე მომდის. შენ გგონია, გატყუებ? თუნდაც ეგ ბარათი შენ მიირთვი (ანუ შენ აიღე), ორას თუმანში გაუბარე (ანუ ორას თუმნად გაყიდე) და მე ეგ ათი თუმანიც მეყოფა, ჩემო კარგო!“
„შენ მაგითი მე ვერ მომატყუებ. ეს ბარათიც მე დამრჩება, ეს ათი თუმანიც, და შენ კი გომურის მაგივრად ხულაში (პატარა, ბნელ ოთახში) დაგამწყვდევ, რომ ჯვრისწერამდე არ გამცე (ანუ არ გაგამჟღავნო). მერე რაც გინდა ქენი – ბიჭო!“ – დაიყვირა მოსემ.
ბიჭი მოვიდა.
„ეს მატყუარა ქალი წააბრძანე ხულაში, ხალიჩაც მიართვი, მუთაქაც (ბალიშიც), ქვეშსაგებიც. პური და ღვინო არ მოაკლოთ. ეს კი უნდა ქნა, რომ გარედან კლიტით (საკეტით) უნდა გადაკეტო და გასაღები აქ მომართო. თუ ეს ამბავი შეუტყვია ვისმე, ვაი თქვენი ბრალი!“
ბიჭი არ გაინძრა, ჯერ ტყუილი ეგონა.
„არ გეყურება, შე… შვილო!“ – დაუყვირა მოსემ.
ახლა კი იკადრა ბრძანების დაჯერება, მივიდა, ხელი წაავლო და გამოსწია საწყალი სუტ-კნეინა, რომელიც ახლა კი ისე მაიკუნტა (ანუ ისე შეიკუმშა), ისე მაიკუნტა, რომ მუშტის ოდენა გახდა, მაგრამ მაინც კი იმედი არ დაკარგა, რომ გააქარწყლებს ამ ამბავს და მშვიდობით გადარჩება.
კიდევ მოახერხა ეშმაკურად სიტყვა და უთხრა მოსეს ისე, ვითომ აქ არაფერი ამბავია:
„უი, შენ კი გენაცვალოს ჩემი თავი! ტყუილი გაბრაზება რა კარგად გიხდება! ამ სულელმა ბიჭმაც დაიჯერა, ასე ჰგონია – მართლა უბრძანე. გლეხ-კაცია, ვერ მიხვდა, ნუ გაუწყრები (ნუ გაუბრაზდები), შენ გენაცვალოს ჩემი თავი!“
ასეთმა ოსტატობამ კინაღამ მოსე არ გააცინა. ბიჭიც გაშტერებული შედგა. ბევრი კიდევ სხვა რამ მოიფიქრა სუტ-კნეინამ, მაგრამ ვერაფერმა ვეღარ უშველა: ხულაში დაამწყვდიეს, შინ კი წერილი მისწერა – ჯერ კი მოსემ წაიკითხა – რომ აქ მზითევს და საკერავებს ვუმზადებო და ოთხშაბათამდე ნუ მომელოდებითო.
ეს მისწერა, შევიდა ხულაში, დაჯდა ხალიჩაზე და დაიწყო ტარის რთვა (ძაფის დახვევა), რომელსაც, სადაც წავიდოდა, თან წაიღებდა ხოლმე. ასე იყო, ვითომდა აქ არაფერია.
VIII