თავი II
ნაწილი II
მკითხველებო, არ იფიქროთ, რომ ეს სახლი ღარიბ ადამიანს ეკუთვნის და ამიტომ არის ასე უყურადღებოდ მიტოვებული. არა, ამ სახლის პატრონს ჰყავს ოცი შეძლებულად მცხოვრები ყმა გლეხი, რომლებსაც ათამდე ურემი გადასახადის სახით მიჰქონდათ. მას ასევე ჰყავდა ბევრი ცხვარი და დაახლოებით ასი ცხენი, რაც განათლებული მებატონისთვის არანაკლებ ღირებულია, ვიდრე ყმები.
ეს იყო მისი ცოცხალი ქონება. ახლა უსულო ქონება ჩამოვთვალოთ: ორი დიდი ვენახი და ას ორმოცდაათი დღის სამუშაო სახნავ-სათესი მიწა. ეს ქონება, ყმებიდან დაწყებული ცხენებითა და მიწით დამთავრებული, იმ ადამიანის ხელში, ვინც მისი გამოყენება იცის, საკმაოდ დიდი სიმდიდრეა.
მაშ, რატომ დგას ეს სახლი ასე ცუდად? – იკითხავს გაკვირვებული მკითხველი. იმიტომ, რომ ქართველია, – გიპასუხებთ სრულიად დარწმუნებული, რომ კარგი მიზეზი გითხარით.
დიახ, ამ მშვენიერ სახლში ქართველი კაცი ცხოვრობდა. აქ ტკბილად და მშვიდად ცხოვრობდა ორმოცი წლის თავადი ლუარსაბ თათქარიძე თავის განუყრელ მეუღლესთან, კნეინა დარეჯანთან, ერთად.
თავადი ლუარსაბ თათქარიძე იყო კარგად ჩასუქებული ძველი ქართველი, მრგვალი – უკაცრავად ამ სიტყვისთვის – როგორც კარგად ნასუქი ხბო.
მას ჰქონდა წარჩინებული კაცის შესახედაობა: თავი ისეთი დიდი ჰქონდა, თითქოს მისი სიმძიმის გამო მორგვივით სქელი კისერი მხრებში ჩაუძვრა; წითელი, თურაშაული ვაშლივით ხრაშუნა ლოყები; სამკეცად ჩამოსული, ვნების აღმძვრელი ფაფუკი ღაბაბი; დიდი თვალები, ყოველთვის დასისხლიანებული, თითქოს ყელში თოკი წაუჭირესო!
გაბერილი, მეტად გონივრულად გადმოგდებული, დიახ, პატივსაცემი და პატივცემული ღიპი, მოკლე და ქონით სავსე თმიანი ხელები, მსხვილი, დაბერილი ფეხები – ეს ყველაფერი ერთად და თითოეული ცალკე იყო თავად ლუარსაბის „ციდან მონაბერი სულის“ ღირსეული სამკაული.
ის „მონაბერი სული“ არსად არ ჩანდა, თითქოს ჩამკვდარიყო, ისე იყო გაშლილი მისი ბრწყინვალების ქონში. ქართველ კაცს არც ქარის შემოტანილი უნდა და არც გატანილი; ის „მონაბერი სული“ ქარად ხომ არ მიიღო ჩვენმა თავადმა?
სწავლა, ღვთის წყალობით, არაფერი არ ჰქონდა. რომ ჰქონოდა, ასეთი მსუქანიც აღარ იქნებოდა. ხშირად ხდება, რომ, როცა სული სუსტდება – ხორცის დღესასწაულია, როცა სული ყვავის – ხორცი დნება. ამიტომაც ამბობენ ხოლმე, რომ სუსტები ჭკვიანები არიან.
ჩვენი ლუარსაბი, მგონი, თვითონაც ბევრს არ იწუხებდა თავს – რატომ არ მაქვს სწავლაო – სწორედ ამის გამო.
– ეგ ახლანდელი უბედურებააო, – იტყოდა ხოლმე გულისტკივილით, თითქოს ქვეყანა ამ უბედურების გამო ებრალებოდა.
მართალიც ბრძანდებოდა მისი ბრწყინვალება: მისი აზრით, კაცი ძირგავარდნილი ქვევრი იყო, რომელშიც ყოველდღე უნდა ჩაყარო საჭმელი და ჩაასხა სასმელი, მაგრამ მაინც ვერ აავსო.
მისი ბრწყინვალება თავისი ბრწყინვალე გონიერებით თავის თავზე ხედავდა, რომ ამ მნიშვნელობას კაცი უსწავლელადაც კარგად ასრულებს, მით უმეტეს, ნახირისა და ყმის პატრონი, ყმისა – რომელსაც ნახირთან დიდი განსხვავება არ აქვს.
– დრო შეიცვალა, – იტყოდა ხოლმე ოხვრით ლუარსაბი, – დრო შეიცვალა. რაც ეს რაღაც ეშმაკური სკოლები შემოიღეს, ბატონო, ქართველი კაცის ხეირი მაშინ წავიდა. ფერი კი აღარ შერჩათ ჩვენს შვილებს და!.. ჭამით ისინი ვერ ჭამენ, სმით ისინი ვეღარ სვამენ, რა კაცები არიან?!
წიგნი იციან? მე თუ წიგნი არ ვიცი, კაცი აღარ ვარ, ქუდი არა მახურავს, განა! ხორცი მე არ მაკლია და ფერი. წიგნი რა ვაჟკაცის საქმეა, – ეგ ხომ ქალის საქმეა. ვენაცვალე უწინდელ დროს! ყველაფერი მაშინ თავის ადგილზე იყო მოყვანილი, ყველა თავის საზღვრებში იყო. ვენაცვალე!.. კარგი ცხენი, კარგი თოფი, მარჯვე მკლავი და კაცი იყავი პატიოსანი.
ეჰ, ჩემო ლუარსაბ! ვიცი, გულწრფელი კი ხარ, როგორც ყველა ძველი ქართველი, მაგრამ ძველ დროს ტყუილად ნატრობ, რადგან არც კი იცი, რა იყო სანატრელი ძველ დროში?
ცხენი განა ახლა არ არის? თოფი განა ახლა ვერ მივა მიზანში? მარჯვე მკლავი ცოტაა? ახლაც არის ეს ყველაფერი, მაგრამ ის გული აღარ არის, ის გულის სიმხურვალე. ის თავგანწირვა სამშობლოსათვის, რომელიც კარგ ცხენს და კარგ თოფს კარგ საქმეში ახმარებდა.
წინათ კაცი ალამაზებდა ცხენსაც და თოფსაც. ახლა კი ცხენი და თოფი ალამაზებს კაცს. კარგი იყო ძველი დრო, მაგრამ არც ეს ბესარიონ გაბაშვილის სიტყვებია ურიგო: „ერთი მაქვს სჯობს ათასს მქონდას“. – ეს ვთქვათ და ენა მოვიკვნიტოთ, თორემ...
თუმცა ლუარსაბი ასე წუხდა ახლანდელი დროის უბედურების გამო, მაგრამ სახეზე ყოველთვის განსაკუთრებული სისულელე ეცინებოდა. „ხარი ხართან დააბიო, ან ფერს იცვლის ან ზნესაო“, ნათქვამია.
ეს ანდაზა არსად ისე გამართლებული არ მინახავს, როგორც თავად ლუარსაბის სახლში. მისი ძვირფასი მეუღლე, კნეინა დარეჯანი, სწორედ თავისი ქმრის მეორე მხარე იყო და იყვნენ „ერთი სული და ერთი ხორცი“, როგორც ბრძანებს საღმრთო წერილი.
მერე როგორ: იგივე სიმრგვალე, იგივე სიმსუქნე, იგივე მოცინარი სახე და თითქმის იგივე სისულელე.
ეს ორი მშვენიერი გვრიტი, ერთსულოვანი და ერთხორციანი, საოცრად ტკბილად ცხოვრობდნენ, ქვეყნის უსიამოვნო ხმაურს მოშორებულნი.
მამალი იყივლებდა თუ არა, ბედნიერ ცოლ-ქმარს თვალები დაჭყეტილი ჰქონდათ. დარეჯანი მაშინვე წამოფრინდებოდა, ლუარსაბმა კი, ნებიერმა ლუარსაბმა, ხანდახან განებივრება იცოდა. საწოლიდანვე ის, გულგადაღეღილი, ტახტზე გადაგორდებოდა ერთი ქშენით, ვაი-ვაგლახით და კიდევ რაღაცეებით… მომხდარა ისე, რომ სადილობამდეც ამ ნებივრობაში უსიამოვნო დრო გაუტარებია.
ქართველები იტყვიან: ვისაც ბევრი თმა აქვს ტანზე, ის ბედნიერიაო. მართალიც არის, ცხოველები სულ ამის გამო არიან ბედნიერნი! თუ ეს ტყუილია, ბევრი ჩვენგანი ცხოველობას რატომ ცდილობს? იმიტომ, რომ ცხოველები ბედნიერები არიან, ბედნიერები კიდევ იმიტომ, რომ ტანზე თმა აქვთ.
ლუარსაბის ტანის შესახებ კი რა მოგახსენოთ, მაგრამ გული კი, რომ გენახათ, ღორის ჯაგარივით ჰქონდა მოდებული, ისე რომ ბევრ საეჭვო სულიერს შეეძლო შიშის დროს აქ თავი შეეფარებინა, მაგრამ… მაგრამ რა? განა ლუარსაბი ბედნიერი არ იყო? იმდენი დღეგრძელობა ამის დამწერს ჰქონდეს, რამდენიც მისი ტოლი თავადიშვილი მის ყოფა-ცხოვრებას ნატრობდა.
მხოლოდ მისი ტანის თმა საკმარისი იყო, რომ უბედურ კაცში შური აენთო, სხვა არაფერი რომ არ ყოფილიყო. თორემ რა უჭირდა ლუარსაბს? ფერი აკლდა, თუ ხორცი? რა, სხვა უსარგებლო კაცის მსგავსად, ფიქრი და ზრუნვა ძილს დაუფრთხობდა, მადას წაართმევდა?
ფერი კარგი ჰქონდა, ხორცი უკეთესი, სმა-ჭამა და ძილი ხომ რაღა. მეტი რა უნდა ქართველ კაცს, რომელიც ბედს და უბედობას თმით არჩევს, და რომლისთვისაც ბედს თუ ხვედრს დაუნიშნავს, რომ თავისი დღეები ქუდით უნდა ბუზს ერეკებოდეს.
მკითხველო, ხომ არ მოგწყინდა? რა თქმა უნდა, მოგწყინდა: აქ არ არის არც სიყვარულის ეშმაკობა, არც მკვლელობა, არც უიმედო ქალის ოხვრა, არც წყალში გადავარდნა, ერთი სიტყვით – რაც ამშვენებს გასართობად დაწერილ მოთხრობას – ის აქ არაფერი არ არის.
მაშ მოგწყინდება, ამას რაღა თქმა უნდა. მაგრამ ეს უნდა იცოდე შენ, მკითხველო, რომ მე, ამის ქვემოთ ხელის მომწერი, მკითხველის გასართობად არ ვწერ ამ უსარგებლო მოთხრობას.
მე მინდა, რომ ამ მოთხრობამ ჩააფიქროს მკითხველი და, თუ მოიწყენს, ამის გამო მოიწყინოს; იმიტომ რომ ფიქრი და მოწყენა განუყრელი და-ძმანი არიან. მე მინდა, რომ მკითხველმა იმიტომ კი არ მოიწყინოს, რომ გასართობი არ არის, არამედ იმიტომ, რომ ჩამაფიქრებელია.
თუ ამდენი მოახერხა და შეძლო ამ უსარგებლო წერილმა, მე ამის მეტი არაფერი მინდა და არც მნდომებია, ჩემო მოწყენილო მკითხველო! თუ ვერ მოახერხა, რა ვუყო? ამით ვინუგეშებ, რომ „ცუდად ჯდომას ცუდად შრომა სჯობია“.
ამ დალოცვილ ანდაზას რამდენი უსარგებლო კაცი გამოჰყავს და გამოუყვანია სასარგებლოდ. მეც იმათში…
როცა ლუარსაბი იმ ზემოთ აღწერილ განცხრომაში იყო, სიკვდილი იყო, რომ ვინმეს მოეშალა მისი ქეიფი და ნებივრობა, ესე იგი ტახტზე წარჩინებულად და პატიოსნად გადაგორ-გადმოგორება.
სტუმარი ეჯავრებაო, ამაზე ამბობდა უგუნური ხალხი, მაგრამ განა სიძუნწით მოსდიოდა ეს ამბავი? აბა თქვენგან არ მიკვირს! სიძუნწე და ქართველი ორივე ერთად მოთავსდება? ყინული და ცეცხლი ერთმანეთს არ დალევენ? თუ ეჯავრებოდა სტუმარი, იმიტომ ეჯავრებოდა, რომ უნდა ადგომოდა და ტანთ ჩაეცვა.
ადგომა კიდევ არაფერი, ეს ასე არ ეზარებოდა ლუარსაბს: ტანთ ჩაცმა იყო მისი სიკვდილი. მთელ ზაფხულს ისე გაატარებდა, რომ პერანგის და მისი ამხანაგის მეტს არაფერს მიიკარებდა ტანზე, თუ თავის ნებაზე მიატოვებდით, თუ არა, მეტი რა გზა იყო.
ზამთარში კიდევ პერანგზე ქურქს წამოისხამდა, თუ ვინმე დიდი კაცი არ ეწვეოდა, ვთქვათ თუნდაც დიანბეგი. მაშინ, რა დროსაც ამ ამბავს ვწერ, დიანბეგი დიდი ბობოლა იყო; ახლაა, რომ, რაც ეს ოხერი სწავლა შემოვიდა, დიანბეგს დიდკაცად არ აგდებენ, თორემ წინათ – უჰ! უჰ! რა დიდი ვინმე ბრძანდებოდა.
ასეთი დიდი, რომ კინაღამ აზნაურის სტუმრობაზე ნათქვამი ანდაზა დიანბეგზე არ გადაკეთდა: კინაღამ „დიანბეგის სტუმრობა, ნუ გგონია ხუმრობად“ არ შეიცვალა. რომ დიანბეგის სტუმრობა ხუმრობა არ არის – ეს ყოველ გლეხკაცმა ძალიან კარგად იცის დღესაც და ადრე კი თავადიშვილმაც იცოდა.
დარეჯანი კი არ იყო ასე ზანტი, როგორც ლუარსაბი, – ამაში კი ღვთის წინაშე, ისინი ერთმანეთს არ ჰგავდნენ; გამოვიდა, რომ ფერი ერთი ჰქონდათ და ზნე კი არა.
რაკი, ბატონო, კნეინა თვალს გააჭყეტდა, შავარდენივით გადმოფრინდებოდა ტახტიდან, გადიკრავდა შუბლსაფენს, ზედ წაიკრავდა ჩითმერდინს, გადიცვამდა ჩითის კაბას – ხანდახან სიჩქარისგან უკუღმაც – შიშველ ფეხს ჩუსტით შეიმოსავდა და – ჰერი ბიჭო – დაეშვებოდა სამზარეულოსკენ, სადაც მოსამსახურეები სუფევდნენ, ესე იგი უკმაყოფილებით და გულში ჩაკეტილი გაბოროტებით სულს იბრუნებდნენ.
საოცარიც იყო და სასაცილოც ამ ჩვენი კნეინას ტყუილუბრალო ფაცა-ფუცი. ეს ამხელა ქალი, ჩასუქებული, ჩასორსლებული, ხშირად დილიდან შუადღემდე ფეხზე იდგა და გორგალივით დაგორავდა.
უსაქმო არ იყო, როგორც ჩანს: იქ მუშტს წაჰკრავდა საკერავზე მძინარე წირპლიან გოგოს, აქ თავში ჩაუტყაპუნებდა ძონძებში გახვეულ პატარა მურიან ბიჭს, რომელიც მთქნარებით და ზარმაცად წმენდდა საღამოსთვის ჯერ კიდევ წუხანდელ გაქონილ შანდალს;
აქ იმას გაუწყრებოდა – რაზე? თვითონ კნეინამაც არ იცოდა – რაზე; აქ ამას გამოლანძღავდა – რისთვის? – არც ეს იცოდა კნეინამ;
დასწყევლიდა, დაჰქოლავდა, დასტუქსავდა – ერთი სიტყვით – მთელი ღამის ნაგუბარს წამოანთხევდა ქვეშევრდომებზე – და მერე დაღლილი და დაქანცული შემობრუნდებოდა; თუ გოგო დახვდებოდა, ვერ მოითმენდა, რომ ერთი მუშტი კიდევ არ ეთავაზებინა, „მეხი კი დაგეცა“-საც ზედ დაატანდა, თუ ხასიათზე იყო, – და ასე ქანცგაწყვეტილი შეგორდებოდა ოთახში, სადაც ხანდახან ხოლმე რუმბივით გაბერილი თავადი გორავდა და, თუ ზაფხული იყო, ჭერში ბუზებს ითვლიდა.
ერთხელ ფრიად ღირსშესანიშნავი კამათი და საუბარი გამართეს. ეს იყო შუა ზაფხულის პაპანაქებაში, სადილის წინ, როცა დარეჯანმა დაასრულა ერთი ზემოხსენებული მოგზაურობა და თავში ტყაპუნითა და ოფლში გაწუწული შემოვიდა ოთახში. ლუარსაბმა შეხედა და, როგორც კი დაინახა, რომ ოფლი წურწურით ჩამოსდიოდა წითელ ლოყებზე, თავის გულში სრულიად კმაყოფილმა თქვა: – კარგი ოჯახის ბურჯია, კარგი მადლიანი ქალია, გმადლობ, ჩემო გამჩენო, რომ ასეთი შემახვედრე.
ეს თქვა და კმაყოფილი თავისი უბრალო ბედით გადატრიალდა ერთი გვერდიდან მეორეზე ღვთისა და კაცის მადლიერი თავადი. ეს გადატრიალება იმის ნიშანი იყო, რომ ლუარსაბს რაღაც მოეწონა.
– სად იყავი, შენი ჭირიმე, – ჰკითხა მერე კნეინას, – რომ ასე დაიღალე?
– როგორ თუ სად, შენი ჭირიმე? ოჯახობაა, სახლია, კარია, თვალყურის დევნება უნდა, შენ გენაცვალოს ჩემი თავი, – მიუგო კნეინამ.
– ასე, ჩემო დარეჯან, ასე გეთაყვანე! ქალობაც ეგ არის და.
– მაშ? – მიუგო ქებით თავგაზვიადებულმა ცოლმა, – ასე უნდა თვალგაფაციცებული დასტრიალებდე მოსამსახურეს, თორემ ჭამის მეტს არაფერს გააკეთებს. ბიჭებს მოვლა უნდა.
– მაშ, მაშ!
– ბევრმა არ იცის, როგორ მოეპყროს.
– მაშ, არ იცის, თორემ, რომ იცოდეს, კარგია, მაშ!
– ხანდახან ტყუილუბრალოდაც უნდა დასტუქსო. რომ გამოლანძღო კიდეც, ცუდი არ იქნება. აი, მე გავლანძღავ კიდეც, გავუჯავრდები, დავტუქსავ, დავწყევლი, – სულ რისთვის? იმისთვის, რომ შიში და მოკრძალება ჰქონდეს, თორემ შენი მტერი!..
– ოღონდაც, შენი მტერი!..
– ეს გლეხები არიან: გაქირავებულ ვირსავით თუ ერთხელ შედგა, მერე, თუნდაც შინდის ჯოხით მისდგე, ფეხს ვერ გადაადგმევინებ, თუ ადრევე დატუქსული არა გყავს.
– ოღონდაც, დატუქსული უნდა გყავდეს, – მიუგო ხელახლა თავისი ცოლის სიბრძნით გაოცებულმა ლუარსაბმა, – ოღონდაც, გაქირავებულ ვირსავით შედგება.
– არა, გეთაყვა, ეს, რაც ვთქვი, ტყუილია?
– ტყუილი რად იქნება? მართალია. შენოდენა ქალს სიზმარიც დაეჯერება, – წამოროშა უთავბოლოდ ლუარსაბმა. თვითონაც არ იცოდა „სიზმარი“ რისთვის ჩააკერა ლაპარაკში.
ორივე დაჩუმდნენ. ლუარსაბმა ჭერს მიაშტერდა; იქ ჯგუფად ისხდნენ ბუზები. დარეჯანმა მატყლის წინდის ქსოვა დაიწყო.
ცოტა ხნის შემდეგ ლუარსაბმა წამოიძახა:
– დარეჯან, აბა, თუ ჭკვიანი ქალი ხარ, გამოიცანი, აი იმ ფიცარზე რამდენი ბუზი ზის?
– აბა სად?
– აი, ჭერის ფიცარზე.
თურმე, ნუ იტყვით, ამ სასაცილო ლუარსაბს, დაჩუმებულები რომ იყვნენ, იმ დროს ის ბუზები დაუთვლია! დარეჯანმა რა იცოდა.
– რამდენია? – თქვა დარეჯანმა, – მოიცა, ჯერ დავთვალო.
– ეგრე ხომ მეც გამოვიცნობ. აბა ისე გამოიცანი, კაცობა ის იქნება.
– ისე გამოვიცნო? მაშ კარგი, ოცდაათი იქნება.
– ოლოლო შენ, ვერ გამოიცანი.
– მაშ რამდენია?
– რამდენია? გითხრა? არა, არ გეტყვი.
– თქვი, თუ იცი, რაღა.
– თუ კაცი ვარ, ორმოცი უნდა იყოს. ოლოლო შენ, მე გამოვიცანი.
- დიახ, გამოიცანი... დაგითვლია, როგორც იმ დღეს გააკეთე, ასე ხომ მეც გამოვიცნობ.
- შენც არ მომიკვდე, ის კარგი მამა არ დამეკარგოს, რომ არ დამითვლია.
- მაშ საიდან იცი, რომ ორმოცია?
- საიდან? იქიდან, რომ გონება მაქვს.
- განა მე კი არა მაქვს გონება?
- შენც გაქვს, მაგრამ კაცის გონებასთან ქალის გონება როგორ მოვა? მე ვარაუდით მივხვდი, რომ ორმოცია.
- რომ არ იყოს ორმოცი?
- ჯარიმა გადამახდევინე.
- მაშ დავთვალოთ.
ცოლმა და ქმარმა ბუზების თვლა დაიწყეს. აღმოჩნდა, რომ ორმოცდაათზე მეტი იყო.
- გამოიცნო?! - თქვა დარეჯანმა ნიშნის მოგებით, - დიახ, გამოიცნო, გონება აქვს ამ ჩემს ბატონს და იმიტომ გამოიცნო.
ლუარსაბს შერცხვა, ცოტა დაიბნა.
- გაფრენილან, თორემ ორმოცი იყო, - თქვა სულელმა თავის გასამართლებლად, - ზუსტად გაფრენილან.
- უფრო კარგი, თუ გაფრენილან, უფრო ცოტა არ უნდა დარჩენილიყო? მანდ ორმოცდაათზე მეტია ახლა.
ლუარსაბი გაწითლდა, „ეს რა წამომცდაო“, თქვა გულში.
რომ გამოესწორებინა თავისი შეცდომა, კბილების კრაჭუნით, რასაც ქალბატონი ღიმილს ეძახდა, თქვა:
- ღმერთმა დალახვროს - ეგ ვეღარ მოვიფიქრე, ბიჭოს!.. თითქოს ოთხჯერ დავთვალე.
- განა არ დამითვლიაო.
- შენგან არ მიკვირს! რომ არ დამეთვალა, სოლომონ ბრძენი ხომ არ ვიყავი, რომ ისე გამომეცნო. როგორ არ დავთვალე, აი, ღმერთმა დალახვროს, - შევმცდარვარ, თორემ გაჯობებდი, აი, ჩემო სულიკო! მე და ჩემმა ღმერთმა, გაჯობებდი.
თქვა და გაცრუებული ლუარსაბი შაქარივით გაუტკბილდა თავის ამჟამად გამარჯვებულ მეუღლეს.
- განა არ დამითვლიაო, შე ეშმაკო, შენა! - მიუგო ღიმილითვე ქალბატონმა.
- ხომ გაგიტყდი, შენი კუჭისა, სხვა რა გინდა?
- შენი სიცოცხლე და ბედნიერება, ჩემო ლამაზო! რა უნდა მინდოდეს სხვა.
- დარეჯან!.. - უთხრა გულნატკენად და მორცხვად ლუარსაბმა, - დარეჯან!.. თუ გიყვარვარ, ლამაზოს ნუ მეძახი.
- რატომ, შენი ჭირიმე? რატომ?
- ჩემოდენა კაცს არ უხდება, შენ გეთაყვანე: ლამაზოს პატარა ლეკვს ეძახიან, ეგ ძაღლის სახელია, აბა რა კაცის შესაფერისია ეგ სახელი?
- მაშ შენ ჩემი ლეკვი არა ხარ? არა ხარ განა? მე შენგან ეგ პირველად მესმის, - მიუგო გულამოსკვნით დარეჯანმა, რადგანაც ეგონა, ლეკვობაზე რომ ხელი აიღო, სჩანს გულიც აუცრუვდა ჩემზეო.
ლუარსაბი მიხვდა, რომ დარეჯანს გული ატკინა, თანაც უმიზეზოდ. გულგატეხილობა რომ გაუფანტოს, კბილების კრაჭუნით უთხრა:
– ჰო, გეთაყვა, ჰო, შენი გოშია ვარ, მაშ სხვა რა ვარ?
„ეს ქალი, დალოცვილი, სულაც არ არის უენო, – გაიფიქრა ლუარსაბმა თავისთვის, – პოეტივით ლამაზად როგორ შეადარა ჩემს თავს გოშია... რა ენა აქვს!.. როგორ მოახერხა?!“
თვითონაც უნდოდა მსგავსი ალერსიანი სიტყვები ეთქვა, მაგრამ, როცა ამის თქმა უჭირდა, თვალწინ სულ ზურგიელი, თართის დოში, ნივრიანი არტალა და სხვა მსგავსი საჭმელები წარმოუდგებოდა ხოლმე. აბა, ამ საგნებით რა ალერსს გამოხატავს კაცი? მაგრამ ლუარსაბმა მაინც მოახერხა ტკბილი სიტყვების თქმა:
– შენ იცი, ჩემი რა ხარ? სულის წიწმატი, გულის ტარხუნა, გონების, აბა რა ვთქვა? – თუნდაც მარილი იყოს. კარგად არ ვთქვი? ის კარგი და სახელოვანი მამა ნუ წაგიწყდება! კარგი ნათქვამი არ იყო?
ეს თქვა და, თავისი ტკბილი სიტყვებით აღფრთოვანებულმა ლუარსაბმა, მხიარულების ნიშნად კბილები დააკრაჭუნა. არც დარეჯანი დარჩა უსიამოვნოდ. ხშირად გაუტარებიათ ასე დრო ჩვენს ცოლ-ქმარს. ნეტავი იმათ, მკითხველო!..