თავი 7
– 7 –
და რადგან სასწრაფოდ უნდა დაებეჭდა ათი წლის წინათ კურსდამთავრებულ ვიღაც ენერგეტიკოსთა სურათები, სწორედ იმ ვიწრო კარში შევედით. მქრქალ სიბნელეში, ბაც წითელ შუქზე, თან ვსაუბრობდით და თანაც სურათებს ამჟღავნებდა. მპასუხობდა მოკლედ, მკაფიოდ, მშვიდად. ვისარგებლე შემთხვევით და ძალიან რთული შეკითხვა დავუსვი, რომელზედაც უცებ, ერთბაშად ვერავინ პასუხობს: „მოგწონთ ცხოვრება?“ იმან კი მაშინვე ასე მომიგო: „გააჩნია, იმ დღეს როგორი ავტორი შემხვდება...“ ვსაუბრობდით, და რაღაც ხსნარში ჩაგდებულ თეთრ ფოტოქაღალდზე ვიღაცის წარბი ამოიზნიქებოდა. მერე — ტუჩები, თვალები, თმა. „იბადებიან, — იხუმრა რესპონდენტმა, — ხანდახან ისეთი საინტერესო პერსონაჟი შემხვდება, მაპატიეთ, მაგრამ, აი, თქვენსავით, აჰ, როგორ ჰგავხართ აურელიანოს, ოღონდ გასქელებამდე, თამაზი ჩემო, როგორ, აი, ეს კი, მაგალითად, — პინცეტი დაადო რომელიღაც ახალშობილს, — უწყინარი კაცი უნდა იყოს. თქვენ წარმოიდგინეთ, არიან ბოროტებიც, და გაბღენძილს რა გამოლევს, გვხვდებიან სათნოებიც. გამოვდივარ თუ არა კრებებზე?
არა, არა, ჯერ ეგ ერთი, ფოტოგრაფებს იშვიათად გვიწვევენ კრებებზე, და გინდაც ყოველდღე გვქონდეს, მაინც არ გამოვალ სიტყვით — არ შემიძლია ერთნაირად მივმართო სხვადასხვა განათლებისა და ხასიათის ადამიანებს. როგორ შეიძლება მიმართო ორ კაცს ერთნაირად, მაშინ, როდესაც ერთს წაკითხული არ აქვს... რომელიმე დიდი მწერალი დაასახელე, კლიმ... ჰო, აი თუ ერთს არ წაუკითხავს სტენდალი, მეორეს კი ზეპირად იცის, განა შეიძლება ამ ორ კაცს ერთი და იგივე სიტყვებით მიმართო? ახლა ეს ფირი დავბეჭდოთ, კლიმ... ხოლო რაც შეეხება მომდევნო შეკითხვას, თუ რომელი მეცნიერება მიტაცებს, ესე იგი მიყვარს — არა? მიჭირს პასუხის გაცემა.
„მე მეცნიერებაში კარგად არ ვერკვევი. შეიძლება, ჯერ ის ვთქვა, რა არ მიყვარს? მაგალითად, მათემატიკა. ღმერთო ჩემო, კლიმ, ეს ვისი სახეა? რა თვითკმაყოფილი გამომეტყველება აქვს, წარმოუდგენელია!“ – ამბობს კაცი და დაუმუშავებელ სურათს დაჰყურებს. „ახლა, ამ კაცის რა უნდა დაიჯერო? ნეტავ ვინაა, ან როგორ იქცევა სამსახურში, ოჯახში? ეს სურათი კიდევ ერთხელ დაბეჭდე, კლიმ, კაბინეტში ჩამოვკიდოთ, კარგად ხილულ ადგილას. მის შემხედვარე, ყველა მიხვდება, რა ცუდია თვითკმაყოფილება. მე იმას ვამბობდი, ხომ ცნობილია, რომ მათემატიკა ზუსტი მეცნიერებაა, მაგრამ ყოველთვის ასე არ არის. ერთ მარტივ მაგალითს მოგიყვანთ. ბავშვობიდან ნაცნობი მყავს, რომელიც ფუფუნებაში იზრდებოდა, საწყალი. როცა გაიზარდა, მშობლების ფუფუნება არ მოკლებია. საწყალს, სახეზე ზეთი ჩამოსდიოდა და ახლაც მუდამ მშიერის გამომეტყველება აქვს სწორედ იმიტომ, რომ სულ მაძღარია. განა შეიძლება, ოდესმე დანაყრდე, თუ მუდამ მაძღარი ხარ? და იცით, რა მოინდომა? ტრაბახა გახდა, დასვენებულ ტვინზე და სწორედ ამ კაცისნაირი თვითკმაყოფილი გამომეტყველება მიიღო.“
კლიმი ყურადღებით უსმენს და უცებ შეწუხებული ამბობს:
„უჰ, სულ გავაშავე...“
თურმე კლიმს დაავიწყდა ხსნარში ჩადებული სურათის ამოღება. ჩანახშირებული სახე ჩანს. კაცი კი, რომელსაც ლიტერატურა ძალიან უყვარდა, ამბობს: „ეგ არაფერი, კლიმ, ქაღალდის მეტი რა გვაქვს...“ „კი, მაგრამ რატომ უნდა გამეშავებინა?“ – შეწუხებულია კლიმი. რესპონდენტი კი ჩაშავებულ ქაღალდზე სწორედ იმ თვითკმაყოფილ კაცს ცნობს და ზიზღით ამბობს: „გააშავე, თორემ მაგასაც აკადემიაში აირჩევდნენ... ჰო, მათემატიკაზე მოგახსენებდით,“ – აგრძელებს ის, – „აი, ვთქვათ, ქუჩაში დგას ის ვაჟბატონი, ნაფუფუნებარი, და მის გვერდით კი... ვინმე დიდი მწერალი დაასახელე, კლიმ, ძალიან დიდი... ოო, მაგაზე უკეთესს რას მეტყოდი! ჰოდა, ვთქვათ, ერთად დგანან უნებურად ამაყი, ჩამოძენძილი, მშიერი, ხელგამხმარი, დიდებული ესპანელი ინვალიდი და გვერდით კი უდგას ეს ჩვენი ნაცნობი, უსაქმური, წეღან რომ დაგიხასიათეთ. მერე რა, სხვადასხვა ეპოქაში რომ ცხოვრობდნენ? მაშინაც კი იქნებოდა ვინმე ასეთი. ვთქვათ, ერთად დგანან – ოცნებით სავსებით შეიძლება საუკუნეების მანძილზე გასეირნება – ჰოდა, ჩამოივლის იმ დროინდელი ჩამორჩენილი, ანდა, შესაძლოა, ნიჭიერი მათემატიკოსიც კი და რომ ჰკითხავენ – რამდენი კაცი დგას ქუჩაში? – იტყვის: „ორი...“ აბა, გეკითხებით, განა ეს პასუხია? როგორ თუ „ორი“ – ის და ის – ესე იგი – ერთი პლუს ერთია? აჰ, არა, არა, ხანდახან არაა მათემატიკა ზუსტი მეცნიერება. ლიტერატურაში კი, ჩემო კარგო, ეჰ, ასეთი უზუსტობა არასოდეს არ მოხდება. ყველაზე უკანონებო მეცნიერება თუმცაღა კია... „უკანონებო“ ამ შემთხვევაში სულ სხვა სიტყვაა, ტკბილო... ვერავინ იტყვის, ესპანეთში ერთ დროს ორი მხედარი რომ დადიოდა – არა, ერთი, მაღალი, გამხდარი – დადიოდა და მეორე – დაბალი, მსუქანი – დაჰყვებოდა... ამოიღე, ამოიღე, კლიმ, კიდევ გაშავდა? შენ რა გითხარი...“ – ეღიმება.
მქრქალ სინათლეში ვდგავართ, ვსაუბრობთ, ანკეტას ვავსებ...
„ცოლ-შვილი თუ მყავს? არა, არა მყავს. საცოლე კი, გაგიხარია, მყავდა. მაგრამ მე იმის შემდეგ ცოლს ვეღარ მოვიყვან. ისე კი, რა დაგიმალოთ და ქალებში კი დავდივარ ხანდახან, ორგანიზმი მაინც თავისას ითხოვს. ცოლის მომყვანი კი... არა, აღარ ვარ. გინდა, გიამბო? ყველაფერს გეტყვით – ისე ვუყვარდი, ისე მიყვარდა... ვისზედაც უნდოდა, იმაზე გავეცვალე, ნებისმიერ ადამიანზე – იქნებოდა ეს ტანმორჩილი, გამხდარი ინტელიგენტი თუ დიდხელება გლეხი, სათვალიანი მუსიკოსი თუ მუშა, გულწრფელი ღიმილით სახეზე, ანდა, თუნდაც ფიზიკოს-ლირიკოსი. ბოლო დროს გაჩნდა ადამიანთა ასეთი კატეგორიაც, არ ვიცი, რა აქვთ საერთო ერთმანეთთან, რითმის გარდა. და, მოკლედ, ვინც გინდა ის ყოფილიყო, მაგრამ არა, არაა, სწორედ იმას მანაცვალა, რასაც ყველაზე, ყველაფერზე მეტად ვერ ვიტან – თვითკმაყოფილს და თვითკმაყოფილებას... ჩამოიარა იმან, ერთ დროს საცოლემ, ეჰ, საიდუმლოებით მოცული, შორეული სილამაზით აღსავსემ, როგორიცაა სიტყვა... „მოიისფრო“. გვერდით კი მოჰყვებოდა კაცი, ისეთი უსიამო გამომეტყველებით სახეზე, როგორიცაა სიტყვა... „გავძეხი“. და მე კი განზე ვიდექი, ზედმეტი, როგორც სიტყვა „მაშასადამე...“ ოო, ამოიღე, ამოიღე, კლიმ, ძლივს არ გამოვიდა?“
ვიდექით, ვსაუბრობდით...
– 8 –