კაცი, რომელსაც ლიტერატურა ძლიერ უყვარდა — თავი 10 შინაარსი და გამარტივებული ტექსტი

თავი 10

– 10 –

აქამდე რაც იყო, არაფერიც არ იყო, მთავარი ახლა იწყება – მე და კლიმი სეკუნდანტებივით ვართ, ხელმძღვანელი და უცნაური რესპონდენტი პირისპირ სხედან. ყველაფერი გამზადებულია: კალამი – მომარჯვებული, ანკეტა – გადაშლილი, რესპონდენტი ყურადღებით უსმენს, ხელმძღვანელი თვალმოჭუტული უყურებს და არ ჩქარობს, არა. მას უნდობლად უყურებს კლიმი, მე კი ეჭვით შევყურებ რესპონდენტს – ორი – ორზე ვართ.

და ხელმძღვანელი ამბობს:

– მოცემულ ანკეტაში უმნიშვნელოვანესი ფუნქციონირება არ შეიძლება გამოყენებულ იქნას ტრადიციული შეკითხვების საფუძველზე, რაც თავისთავად დაკავშირებული იქნება ყოფა-ცხოვრებისა და, საერთოდ, ცხოვრების წესის გათვალისწინებით, და მაშასადამე მათი ადგილი უნდა დაიკავოს გარემოს ურბანიზაციის კომპლექსურმა მაჩვენებლებმა...

აქ კი რესპონდენტი აწყვეტინებს:

– კი ბატონო, მკითხეთ...

– რა გკითხოთ?! – გაოცებულია ხელმძღვანელი, ოდნავ ღიზიანდება, არ უყვარს, როცა აწყვეტინებენ, – ჯერ ეს ერთი, რა იცით, რა უნდა გკითხოთ...

– არ მითქვამს ვიცი-მეთქი... თუმცა, როგორ არ ვიცი, – ამბობს რესპონდენტი, – თქვენ უნდა შეისწავლოთ ჩემი თავისუფალი დრო და ჩემივე ყოფა-ცხოვრება მომავალი წინსვლისთვის, თუ არ ვცდები, არა?

– და ყოველგვარი შესავლის გარეშე გკითხოთ?

– რა თქმა უნდა, შესავალი – ეს ხომ თამაზმა ჩაატარა უკვე. და ისიც ვიცი, რომ მე – რესპონდენტი ვარ, და ინტერვიუერი – თქვენ.

– კაარგით, – ცივად უღიმის ხელმძღვანელი, – ესე იგი, თქვენ გიყვართ მხატვრული ლიტერატურა, არა?

– რა დასამალია და, ძალიან.

– ძაალიან კარგი... და ჟურნალ-გაზეთებიც?

– ეს, სხვათა შორის, ძალიან არასწორი გამოთქმაა – „ჟურნალ-გაზეთები“, – სწყინს რესპონდენტს, – რადგან ჟურნალი – ერთია, გაზეთი კი სხვა... რატომ მიაწებეს ერთმანეთს სამუდამოდ, წარმოდგენა არა მაქვს.

– აჰა... და რომელი მწერალი მოგწონთ?

– რომელი საათია, კლიმ? – მოულოდნელად ასეთ კითხვას სვამს რესპონდენტი.

– ოთხს აკლია თხუთმეტი წუთი, – პასუხობს კლიმი.

– ოო... იმათ ჩამოთვლას ვეღარ მოვასწრებ – მუშაობას ხუთზე ვამთავრებთ.

აი, სწორედ აქ ხელმძღვანელმა პირველად დამიბღვირა.

მერე კი ჰკითხა:

– რას იზამთ, ვინმეს თუ შეამჩნევთ, რომ ბიბლიოთეკაში წიგნს ხევს?

გვგონია, რომ იტყვის: „დავკლავ საკუთარი ხელით“, „ყელს გამოვღადრავ“, „პოლიციას გამოვუძახებ“, მაგრამ რესპონდენტი ძალიან მშვიდად გვპასუხობს: „წიგნს გააჩნია...“

ასეთ პასუხს არ ველოდით და დავიბენით. კლიმი კი ამბობს: „კარგი ხართ, მაესტრო!“

„თქვენ მარტო ცხოვრობთ?“

„არა, ორნი ვართ, – მხნედ პასუხობს რესპონდენტი, – მე და ჩემი ძმა, გრიშა კეჟერაძე. მესამე ძმაც გვყავს, ოო, ის მართლა განსაკუთრებულია, ორივეზე უკეთესია, ოღონდ ჩვენთან ერთად არ ცხოვრობს, სოფელ-სოფელ დადის. მე და გრიშა თუ... აბა, როგორ გითხრათ... ჰო! მე და გრიშა თუ მოთხრობის პერსონაჟები ვართ, ის მესამე ძმა – რომანის გმირია, მაშ ასე!“

„და თქვენთან მცხოვრებ ძმას, თქვენსავით უყვარს ლიტერატურა?“

„ვის, გრიშას? არა... სიყვარულით როგორ არ უყვარს, მაგრამ ჩემსავით ძლიერ – არა. ეჰ, იმასაც ჰქონდა თავისი პრობლემა – გატაცება, მაგრამ უკიდურესობამდე მივიდა, რადგან ყველას ელაპარაკებოდა, განურჩევლად, მერე კი გადაწყვიტა, ჩუმად ყოფილიყო. ეჰ, ახლა პიანინოებს აწყობს და ჩუმადაა.“

აი, სწორედ აქ ხელმძღვანელმა მეორედ დამიბღვირა.

და მერე მაინც ალაპარაკდა, როგორც სჩვევია, დამაჯერებლად, გარკვევით:

„აი, ის ფაქტი, თქვენ რომ ლიტერატურა გიყვართ, ძალიან კარგია, ეს არის კულტურული დასვენების ერთ-ერთი გამართლებული საშუალება. ერთ-ერთი-მეთქი, ვამბობ, – ამბობს ხელმძღვანელი, – მაგრამ რა დააშავა, მაგალითად, სახვითმა ხელოვნებამ, ანდა სუფთა ჰაერზე გასეირნებამ, ანდა დიდებული მუსიკის მოსმენამ, როგორიცაა სხვადასხვა გამოჩენილი კომპოზიტორები, დიახ... ანდა სამეჯლისო ცეკვებზე ხომ შეიძლება სიარული, რადიოს მოსმენა, ტელევიზორი, თავისი საინტერესო გადაცემებით მრავალფეროვან თემებზე, ან სპორტის რაიმე სახეობა, ვთქვათ, ჭადრაკი, ანდა მხატვრული ლიტერატურის კითხვა...“ – და უცებ ახსენდება, – „თუმცა არა, არა, ეს ხომ გაქვთ... და, დიახ, იმას ვამბობდი, აი, ჭადრაკი, მეტად კარგია და საერთოდაც...“

სიჩუმეა, ველოდებით.

„განაგრძეთ, განაგრძეთ,“ – ამბობს უცებ კლიმი – ხელმძღვანელს ასწავლის, რა ქნას და რა არა. თავხედი გამიგია, მაგრამ ასეთი? კაცს მაინც ჰგავდეს, დაბალია, დიდთავა, პატარა, ლაწირაკი, დაფეხვილი...

და განრისხებული ხელმძღვანელი ენერგიულ, ურთულეს შეკითხვაზე გადადის, ახლა ისევ თამამია, შეუპოვარი:

„თქვენს ნება-სურვილზე რომ იყოს, – ამბობს ხელმძღვანელი, – ცხოვრებას როგორ მოაწყობდით...“

„ჩემსას, საკუთარს?“

„აარა, გენაცვალე, – გაღიზიანებით ეუბნება ხელმძღვანელი, – საზოგადოების!“

„ღმერთო ჩემო...“ – მღელვარედ წარმოსთქვამს რესპონდენტი, – „მომეჩვენა თუ... მთელი ცხოვრება ამ შეკითხვას ველოდებოდი!“

„მართლა?“ – გაკვირვებულია ხელმძღვანელი, – „გიფიქრიათ ამაზე?“

„სხვა რა მიკეთებია,“ – დაფიქრებული ამბობს რესპონდენტი და უცებ მხნევდება, – „გიამბოთ?“

„როგორ მოვაწყობდი?“ – კაბინეტში დადის, ბოლთას სცემს, სურათებს შესცქერის: ღრმა დეკოლტეიან ქალებს, როგორც წესი, სერიოზული გამომეტყველება აქვთ, ალბათ, თამამი დეკოლტეს გასაწონასწორებლად. მკერდდაფარულნი – იღიმებიან. არის გამონაკლისიც – ღიმილი და დეკოლტე ერთად. ორიოდე ქალს ყალბი ტრაგიზმი აღბეჭდია სახეზე. აგერ, ის კაციც, გუშინ სამჯერ რომ გააშავეს, თვალსაჩინო ადგილზეა სტენდში. აქავეა ვიღაც ყმაწვილი, ბოროტად იღიმება, ისიც თვალსაჩინოდაა წარმოდგენილი. ცოტათი ქვემოთ – ვიღაცაა, სუფთა გაიძვერა. იმის გვერდით კი უნდობლად იმზირება წვრილტუჩა კაცი. არის კეთილი სახეებიც, ბავშვი იღიმება. „როგორ მოვაწყობდი? – ამბობს რესპონდენტი, ცოცხლდება, – როგორ და მთელ ქალაქს კარცერებით მოვფენდი.“ „რაო? – ყურს არ უჯერებს ხელმძღვანელი, – როგორ თუ... ეს რა – დესპოტიზმია?“

„არა, გეთაყვათ, დესპოტიზმისაგან ღმერთმა დამიფაროს, – ღიმილით ამშვიდებს რესპონდენტი, – ეს არ იქნება კარცერი ჩვეულებრივი გაგებით, ეს იქნება კარცერ-ლუქსი...“

„როგორ თუ ლუქსი?!“

„თქვენი გაკვირვება სამართლიანია, – ეთანხმება რესპონდენტი, – არის ქვეყნად სიტყვები, რომლებისთვისაც ძალზე ძნელია გვერდიგვერდ ყოფნა. ამ შემთხვევაშიც ასეა, სად „კარცერი“ და სად „ლუქსი“. მაინც არ არსებობს დედამიწაზე ისეთი ორი სიტყვა, ოდესმე ერთმანეთს რომ არ შეეხამოს. ახლაც ასეა, – ეს იქნებოდა კარცერი-ლუქსი, წიგნებიანი თაროებით სავსე, რბილი, მოხერხებული სავარძლით, კოხტა მაგიდაზე ნათურა – სოკოთი. ეს იქნებოდა კარცერი – ოცნება ყოველი წიგნის მოყვარულთათვის. რას იზამ, ყველას არ შეუძლია ბიბლიოთეკაში კითხვა. და ვინც თავისი ფეხით შევა ჩემს მიერ შემოღებულ მოწყობილობაში, მაშინ ეს ოთახი იქნება უბრალოდ – ლუქსი, მრავალთათვის კი – კარცერი-ლუქსი... აი, სწორედ აქედან უნდა დამეწყო – მე და ჩემნაირები, ეე, ჩემნაირები – ეს იქნებოდა უთვალავი კლიმი. ქუჩა-ქუჩა ვივლიდით, აი, ვთქვათ, მივდივართ... მივდივართ, ავიარეთ, ჩავიარეთ, კედელს ორი ჯეელი მიყუდებია, დგანან, მასლაათობენ, იფურთხებიან, დგანან, არსად არ აპირებენ წასვლას, ფეხებზე ჰკიდიათ, რომელი საათია, რა დროა, ღამეა თუ შუადღე. დგანან, გოგოებს ეანგლებიან, წაუსტვენენ, წაუღიღინებენ, ხანდახან ერთმანეთს გაეხუმრებიან თავისებურად – პანღურს ამოარტყამენ ერთურთს, იკრიჭებიან და სწორედ ამ დროს მე და ჩემნაირები – ტაც! – ხელს ვსტაცებთ და ზემოაღწერილ კარცერში მიგვყავს...“

„ძალით?“ – აინტერესებს ხელმძღვანელს და პირველად იწერს რაღაცას.

„დიახ, დიახ, ძალისძალათი,“ – მტკიცედ ამბობს რესპონდენტი, შეუვალია, – „შესაძლოა, ხელის ამოტრიალებაც კი დაგვჭირდეს. იცით რა, გეთაყვათ, ზოგს მშობლების ზემოქმედებისა სჯერა, ზოგს – სკოლის, ზოგს – ორგანიზაციის, სხვას – უჯრედისა, ზოგს – ცემა-ტყეპისა და კიდევ რა ვიცი რისა აღარ, მაგრამ, ჩემი აზრით, ეს ჩემი ლუქსი, აჰ, უბადლოა – დგას ჩვენი ჯეელი, რაღა თქმა უნდა, ცალკე ვათავსებთ, ამ ჩვენს კარცერში. ჭერში შტერივით იყურება, ფანჯარაზე გისოსებია აკრული, კარიც, რასაკვირველია, დახშულია. გარეთ რომელიმე კლიმი დარაჯობს, სკამზე ჩამომჯდარი, მუხლებზე – წიგნით. ჩვენი ჯეელი კი უყურებს მაგიდას, სკამსა და... კარადა-თაროებს, მაგრამ ჯერჯერობით – არაფერი. მიდის ქათქათა საწოლთან, წვება, იყურება, იყურება, თვალი უშტერდება და იძინებს. მშობლები, რა თქმა უნდა, გაფრთხილებულნი არიან: „ნუ გეშინიათ, ქალბატონო, თქვენი შვილი კარცერ-ლუქსშია.“ „კი ბატონო, კი, ოღონდ ეგ ქუჩა-ქუჩა წანწალს გადაეჩვიოს და...“ ჯეელი იღვიძებს, უყურებს ჭერს, შია... „რა მოგართვათ?“ – ეკითხება გარედან რომელიმე კლიმი – „ჩაი, რძე, კაკაო...“ „კაკაო იყოს,“ – ამბობს ჯეელი, – „რატომ დამიჭირეთ...“ მაგრამ რომელიმე კლიმი ამ შეკითხვაზე არ პასუხობს, სულ სხვა რამეს ეუბნება – „რამდენი კოვზი შაქარი გნებავთ?“ „ოთხი,“ – ამბობს ჯეელი, – „რატომ დამიჭირეთ?“ რომელიმე კლიმი კი – „ყველი რომელი გიყვართ, გუდის, იმერული თუ სულგუნი?“ „სულგუნი, რატომ დამიჭირეთ...“ რომელიმე კლიმი კი საუზმეს უმძრახად აწვდის. ჯეელი საუზმობს, პურზე კარაქს უსვამს, კვერცხს ნაჭუჭს აცლის, ცოტათი ერთობა. „სიგარეტი ნებავს?“ „კი ბატონო, სიამოვნებით, „მზიური“, „კოლხიდა“, „ლუქსი“.“ მაგრამ სხვა რამ გასართობი? – აჰ, არა, არა, აპაპაპაპა – არავითარი რადიო, ტელევიზორი, ტელეფონი. ჩვენი ოთახი მხოლოდ ლუქსი კი არა, კარცერიცაა ცოტათი... ჩვენი ჯეელი კი აბოლებს და ჭერში იყურება... ჭერი კი ანბანითაა მოხატული – ა, ბ, გ, დ, ე... ხომ კარგი აზრია, კლიმ?“

კლიმი რას იტყვის – რა თქმა უნდა, „შესანიშნავიაო“ – ამბობს.

„მერე მოდის სადილობის დროც... პირველი თავი, მეორე, მესამე. სალათა როგორი გნებავთ, ზეთით, ძმრიანი თუ უძმრო? რატომ დამიჭირეთ? ა! არაა შენი საქმე – რომელიმე კლიმი – და აქ თუ ღრიალი და ხელ-ფეხის ქნევა ატეხა, უნდა უთხრათ: „თუთ!..“ – და ისადილებს. მერე ისევ ახედავს ჭერს, ჭერზე – ანბანია, და ამ დროს ნებისმიერი კლიმი დაუდევრად ეტყვის – „თუ გინდა, გადაფურცლე რამე, აი იქ კარადაში, წიგნებია...“ გამოაღებს, ჯერ საბავშვო წიგნები იქნება, დიდი ასოებით, ნახატებიანი, „თხა და გიგო“, „მელია და მწყერჩიტა“, ვთქვათ... და თუ თავისი ნება-სურვილით გადაიკითხავს, ხომ კარგი. და თუ კითხვას გულს ვერ დაუდებს, რომელიმე კლიმი კატეგორიულად ეტყვის: „იქამდე არ გაგანთავისუფლებთ, სანამ კარადაში მოთავსებულ წიგნებს არ წაიკითხავთ...“

„ეს ხომ ძალადობაა,“ – ამბობს ხელმძღვანელი, – „კონკრეტულმა პიროვნებამ საკუთარი ინიციატივით უნდა შეირჩიოს ამა თუ იმ საზოგადოებრივ ღონისძიებათაგან...“

„მე ჯერ მხოლოდ ყმაწვილ-უსაქმურზე მოგახსენეთ, ბატონო,“ – უხსნის რესპონდენტი, – „აბა მე რა უფლება მაქვს, ვინმე პატიოსან ქიმიკოსს ვსტაცო ხელი და დავამწყვდიო...“ – და უცებ ღრმად ჩაფიქრებული ამბობს, – „ისე კი, უწიგნურ ქიმიკოსსაც თუ აწყინოს, მამაძაღლი ვიყო...“