თავი 12
ჩვენ სიკვდილისაც ნაკლებად გვეშინია, რადგან ბევრჯერ მოვმკვდარვართ და ყველაფერი, აჰ, ყველაფერი გამოგვიცდია. გვქონია მეფის კურთხევა, სიკეთისთვის ხის ხმლით გვიბრძოლია, ხან დაფნის გვირგვინი გვედგა თავზე, ხანაც – ეკლის. ჩვენს გზაზე სქელი, ყვავილებით მოფენილი ხალიჩაც გაუშლიათ და ნაკვერჩხლებზეც შიშველი ფეხისგულებით გვივლია. ზოგჯერ უაზროდ გვილაპარაკია, თავისუფალ დროს ენას ვატლიკინებდით, მაგრამ ისიც მომხდარა, რომ ჩუმად, უთქმელად, დიდხანს გვიტარებია უცხო საიდუმლო. ეჰ, ის ხმაური მაინც გვესმოდა. ბევრი, ბევრი სიცოცხლე გვინდოდა, ბევრნაირი, სხვადასხვა. ჩვენ-ჩვენს ოთახებში, მაგიდისკენ თავდახრილნი, ათასნაირი სიკვდილით მოვმკვდარვართ: ზღვაში ჩავძირულვართ, ქუსლში დაგვჭრიან, გილიოტინაზე ავსულვართ, ბევრი საფრთხის შემდეგ საწოლში მშვიდად გარდაცვლილვართ, დაღუპულვართ გარშემორტყმულნი, კატისთვალება ვაჟკაცის – ელ სორდოს გვერდით. სხვებიც მოგვიკლავს და მერე გვინანია, ოოო, რა უცნაურად... როგორ... მიწისთვის გვიკოცნია და მისი წმინდა ნამცეცები ტუჩზე აგვყოლია. შურის საძიებლად ცხენზე ავმხედრებულვართ, გვივლია, გვივლია, გვიწანწალია დაკლაკნილ გზებზე. წვიმა გვინახავს – ჰეე, ბევრნაირი. და მაინც, კლიმ, მგონია, რომ ყველაზე უკეთ ბუნინთან ერთად, წვიმად, თოვლად მოგვსვლია მსუბუქი სევდა, და ყინვა – მჭახე, კრიალა, გლუვი. ის ხმა კი, ის ხმა მაინც გვესმოდა. დილაადრიან გამოვდიოდით, განთიადისას ქუჩებში ყოველთვის უცნაური ხალხია – მათ გამოუძინებელ, მოწყენილ სახეებზე მაინც იგრძნობა რაღაც სურვილი, ბუნდოვანი ძალა. იმედად გვეწვეთება ვიღაცის „გაუმარჯოს“. ქუჩაში უმიზნოდ, უმიზეზოდ დახეტიალობ, რადგან ყველაფერში – დაბნეულად შეყვარებული ხარ. ადამიანის ფასიც იცი და გახსენდება, რომ მაინც აუცილებელია ხანდახან მარტოობა და რომ შეიძლება ხანდახან ქალაქგარეთ გასეირნება, რომ კიდევ არსებობს ღულელებისა და ნიჩბისის ტყე, და ღრმა გამოქვაბულები, სადაც შეგიძლია დიდხანს იჯდე, მოკუნტული, სიბნელესა და სინოტივეში. მერე, გამოსვლისას, მზის ძლიერ შუქზე თვალები ახამხამო და, ხელმეორედ დაბადებულმა, გაიფიქრო, რომ ქვეყანა – დიდია და მშვენიერი. და როცა ათასგვარ სიკეთეს იგემებ, დაწყებულს უბრალოთი, როგორიცაა, ვთქვათ, გაგანია სიცხეში ზღვა და დამთავრებულს ზოგადი, ჭეშმარიტი ბედნიერებით, რომლის გამხელაც, ბოდიში და, არ შეიძლება – თვითონ უნდა მიხვდეთ. და, მიმხვდარი, შეიძლება პირქუშიც გახდე, მაგრამ ეს – სიყვარულის სიპირქუშეა, ეჰ... ოკეანე ხარ, დიდი, მოქნილი თევზებით სავსე. ხან – გაცოფებული, თავსდატეხილ ქარიშხლებს უყეფ, ხანაც – მშვიდი, ბლანტი და ფსკერზე ზარმაც ფიქრებად ირხევიან ფერად-ფერადი მცენარეები. ოკეანე ხარ, მზეზე იზმორები და ღამით, უნებურად გაღვიძებული, ისევ სიკვდილზე ფიქრობ და გრძნობ, რომ მუდამ ორთქლდები, რომ აუცილებლად დაიწრიტები და შენი თევზებიც სულს დაღაფავენ... მაგრამ როგორც არ უნდა მოიწყინო, გაიტეხო გული, შენს ჯიუტ თევზებს საკვები მაინც უნდათ და ისევ დავბოდიალობთ ქვეყნად, ამ დალოცვილი დედამიწის ზურგზე. რა არ გადაგვხდენია და, ღმერთო ჩემო, სულ რომ არაფერი, რამდენი ქალი გვყვარებია! ვინაა ჩვენთან მარანია და ტენორიო, რადგან მთავარი დონ ჟუანები – ეს ჩვენა ვართ, მე და რომელიმე კლიმი – დონ ჟუან მკითხველიოები. ჰეეი, ვინ არ გვყვარებია, რანაირიღა ქალი – ნატაშა, ლაღი, პირველ სამ წიგნში თავდავიწყებით, მეოთხეში კი, რა ვქნა და – აღარ. სონეჩკა მყვარებია, უსპეტაკესი, ლაფში ამოსვრილი. ტონკა, უტყვი, უთქმელი, შორეული და მაინც ისე, ისე ახლობელი... ემე თანატოგენოსი – ყველაზე მტკივნეულად და ემა ბოვარიც კი, ის საძაგელი... ანტონია, ჩემი საბრალო, ყველაზე უცნაურად, ყველაზე მწვავედ და სელინა, კვამლში აცეკვებული... კლაუდია, ქალბატონი შოშა, ოო, ამაყი და პილარი, ოღონდ ტერნერა, საშიშ წყვდიადში, იმ ბოლის სუნით... და მზია, მზია ჭინჭარაული, ხევსურის ქალი, ეჰ, მე კი არა, კიბეს, კედელსა და სკივრსაც უყვარდა და ვინ იცის, კიდევ რამდენი... სად არ ვყოფილვარ, მისალოცებო, რა არ მომივლია! გაღუნული დანით – მაჩეტეთი ეკლიანი ბუჩქები – კაატინგა მიკაფავს, ოკეანეში თეთრ მტრედს დავდევდი, მგონი, მიყვარდა. მთების მწვერვალზე მიოცნებია და ამისათვის ოო, როგორ ვუწამებივართ! კატას – ცხრა სიცოცხლე აქვს, მე კი, ვისაც ასე მიყვარს ყოველივე ეს, ჰეე, რამდენი, რამდენნაირი სიცოცხლე მინახავს! და თქვენ კი, მისალოც ინტერვიუერებს, გაინტერესებთ, რამდენ წუთს ვკარგავ ვერმიშელის რიგში. მე კი სწორედ მაშინ, ვინ იცის, სად და როგორ დავბოდიალობ – დიდებული რამაა თვალი, მაგრამ სულ სხვაა ფანტაზია, ასყურა და ასთვალიანი. და კაცი ვერ იტყვის, ვინაა ჭეშმარიტად ნამყოფი პერუსა და ნიგერიაში: მე, თუ რომელიმე ჩიბუხგაჩრილი ლოცმანი, რომელმაც გემით მთელი მსოფლიო შემოიარა.
– ნიგერია საიდანღა იცით? – ეკითხება ხელმძღვანელი, მგონია, რომ სიტყვაზე გამოიჭირა, მაგრამ რესპონდენტი ამბობს:
– ნიგერიაში, საყვარელო, სამი კარგი მწერალია – შიიონკა, ჩინუა აჩებე და გაბრიელ ო'ხარა.
არაა, ამასთან არ შეიძლება ლაპარაკი. და თუმცა ხელმძღვანელი აღარ მიბღვერს და თვალსაც კი მარიდებს, მაინც ვგრძნობ, რომ გაცეცხლებულია და ისევ მახსენდება ის საშინელი „ჩამომალაბორანტეს“. კაცი კი, ვითომ აქ არაფერი მომხდარა, ისე განაგრძობს:
– იყო მკითხველი, ეს თავისთავად სასწაულია. მკითხველი – ეს სწორედ ისაა, ვისაც შეგიძლია ისედაც ვიწრო საძილე ტომარაში შეყვარებულებს შორის იწვე და სულაც არ იყო ზედმეტი. ეს – სასწაულია და მეტსაც გეტყვით, ზედმეტი კი არა, აუცილებელი ხარ, რადგან ავტორმა ასე ინება.
– რა ინება? – ამბობს ხელმძღვანელი, დაბნეულია.
– იყო ტომარაში.
– რატომ ინება?..
– იმიტომ, რომ აღწერა, – უხსნის რესპონდენტი.
მერე კი ამბობს:
– 13 –