თავი II
– II –
პრეზიდიუმების გაერთიანებული სხდომა ისე სწრაფად შედგა და საბჭოს დარბაზს იმდენი ხალხი მოაწყდა, რომ ქალაქისთავის ყოველ მოლოდინს გადააჭარბა. ის მუდამ კვორუმის ნაკლებობას განიცდიდა. სხდომაზე ოფიციალურად მხოლოდ პოლიტიკური პარტიების წარმომადგენლები არ გამოცხადდნენ. ამ გარემოებამ დავანაძე, ცოტა არ იყოს, დააფიქრა.
„უყურეთ, როგორ გაურბიან პასუხისმგებლობას. ეს პოლიტიკაა. ალბათ, ასე სჯობს,“ – გაიფიქრა გულში და მაშინვე გადაწყვიტა, რომ გაჩუმებულიყო და სხდომაზე ხმა არ ამოეღო. – „რაღა მე ვიტკინო თავი!.. შემდეგ კი ვნახოთ, გარემოება რას გვიკარნახებს.“
სხდომა ქალაქის საბჭოს თავმჯდომარემ გახსნა.
ეს იყო ბექირბი ჩაჩბა, აფხაზთა შორის ძალიან პოპულარული პიროვნება. მისდამი პატივისცემას ყველასათვის სავალდებულოს ხდიდა, გარდა დიდი გვარისა, რომლის უპირველეს წარმომადგენლად ითვლებოდა, მისი იშვიათი ტანადობაც და განსაკუთრებული აფხაზური გარეგნობით შემკული სახის სილამაზე.
მიუხედავად ხანდაზმულობისა, ბექირბი ჩაჩბა ისე ატარებდა თავისი გვარის არისტოკრატიულ ნიშნებს, რომ ყოველი თავმომწონე აფხაზი მოვალედ თვლიდა თავს, მიებაძა მისი საუბრის, მოქცევისა და ჩაცმულობისთვის.
სხდომის გახსნისთანავე მან საკითხი მამაშვილური პირდაპირობით დააყენა:
„რა ვქნათ, ბოლშევიკები კარს მოგვადგნენო.“
სიჩუმე ჩამოვარდა.
დამსწრენი ენაწყლიანი ორატორების გამოსვლას ელოდნენ, მაგრამ მათგან ახლა სიტყვის თქმის მსურველი არავინ გამოჩნდა.
მაშინ წამოდგა უპარტიო რაჟდენ თორია, ხმოსანი და მდიდარი მესაკუთრე. ის სხდომაზე საგანგებოდ იყო მოწვეული, როგორც სოხუმის ერთ-ერთი გავლენიანი მკვიდრი, და სიტყვა ითხოვა.
„რაკი ჩვენი პოლიტიკური ხელმძღვანელები დუმან, ნებას ვაძლევ ჩემს თავს, მოგახსენოთ სოხუმის ყველა მცხოვრებლის სახელით შემდეგი: აქ ბევრნი არიან და კიდევაც დამეთანხმებიან. მე მგონია, ლაპარაკისთვის დროც არ გაქვთ, მაგრამ საკითხი ისედაც ნათელია.
ახლა პოლიტიკური ანგარიშების გასწორების დრო არ არის. ჩვენ, უბრალო ხალხი, ამ ანგარიშებში არც ვერევით. ეს ჩვენი საქმე არ არის. ღმერთმა დაგვიფაროს, არც მივცემთ არავის ნებას, ისედაც გართულებული მდგომარეობა დღეს კიდევ უფრო მეტად გაგვირთულოს.
ჩვენ ვიცით მხოლოდ ერთი რამ: რადგანაც კრეისერ „შმიდტის“ ერთი გასროლაც კი საკმარისია, რომ ჩვენი სახლები და მთელი ჩვენი საარსებო ქონება, რაც კი გაგვაჩნია, ცეცხლმა თვალის დახამხამებაში შთანთქას, ჩვენი ქცევაც ამ უეჭველი გარემოებიდან უნდა გამომდინარეობდეს: – გემიც და მისი მეზღვაურებიც მთელმა ქალაქმა ისეთი პატივისცემით უნდა მიიღოს, რომ ეჭვიც კი არავის დაებადოს ჩვენს მათდამი თანაგრძნობასა და მეგობრულ განწყობაში.
ზედმეტია იმაზე ლაპარაკი, რომ გემის ყველა მოთხოვნილება, რაც კი იქნება, დაუყოვნებლივ უნდა დავაკმაყოფილოთ, რადაც არ უნდა დაგვიჯდეს მაინც... ვინც სხვანაირად გვირჩევს, იმას ალბათ ჩვენი დაღუპვა უნდა...“
მთელმა დარბაზმა ერთხმად წამოიძახა:
„მართალია. სწორია.“
მუშათა, გლეხთა, ჯარისკაცთა და მეზღვაურთა დეპუტატების საბჭოს პრეზიდიუმის სახელით ნარიქ ეშბამ მოკლე დეკლარაცია წაიკითხა. იგი შედგებოდა მაღალფარდოვანი და გრძელი წინადადებებისგან, რომლის სიტყვიერ ლაბირინთში გარკვეული აზრის დანახვა შეუძლებელი იყო. მაგრამ დასკვნა წინდახედულად იყო მოზომილი და ავტორს ყოველგვარ ეჭვს გარეშე აყენებდა, რა თვალსაზრისითაც არ უნდა შეგეფასებინა იგი.
აი, ეს დასკვნაც: – იმ ბრძოლაში, რომელიც ახლა მთელ რუსეთში მიმდინარეობს, ჩვენ უთუოდ რევოლუციის მხარეზე უნდა ვიყოთ და ვართ კიდევაც. ასეთია ჩვენი მშრომელი მასების სულისკვეთება...
საწინააღმდეგო აზრი, რასაკვირველია, დარბაზში არც კი გაჩენილა.
თუმცა არავინ იცოდა დანამდვილებით კრეისერ „შმიდტის“ მარშრუტი, მაგრამ ისედაც ყველამ იცოდა, თუ რა ინტერესი უნდა ჰქონოდა ოქტომბრის რევოლუციას შავი ზღვის სანაპირო ადგილებში ახალსა და ძველ რუსეთს შორის გამართული სიკვდილ-სიცოცხლის ბრძოლის დროს. არავისთვის საიდუმლოებას არ წარმოადგენდა, რომ მიუხედავად ყოფილი იმპერიის სამხრეთით ახალშექმნილი რესპუბლიკების დამოუკიდებლობისა, მათი ტერიტორიები მაინც შედიოდნენ დიდი ოქტომბრის რევოლუციის კონტროლის ფარგლებში და ამ მხრივ გამონაკლისს აფხაზეთიც არ წარმოადგენდა.
ბათუმიდან დაწყებული შავი ზღვის აღმოსავლეთ ნაპირის გაყოლებაზე მდებარე ქალაქებსა და დაბებში კიდევაც არაერთხელ შემოჭრილან ზღვის ქარიშხალივით გაოცებისა და შიშის მომგვრელი ახალი სახელები:
– წითელი კრეისერი „შმიდტი“ და მისი უფროსი – ბოცმანი კილგა, „კუზმა-მრისხანედ“ წოდებული.
დღეს კი სოხუმს თვით ამ სახელების მატარებლების პირისპირ შეხვედრა და უშუალო გაცნობა ელოდა.
გემის საზეიმო დახვედრის სასწრაფოდ მოწყობა და მისი წესიერად ჩატარება ორ კაცს დაევალა: მუშათა, გლეხთა, ჯარისკაცთა და მეზღვაურთა დეპუტატების საბჭოს თავმჯდომარეს ნარიქ ეშბას და ქალაქისთავს სამსონ დავანაძეს. მათ თანაშემწეებად ათიოდე გავლენიანი და ენერგიული მოქალაქე დაუნიშნეს.
მათ შორის პირველი იყო რაჟდენ თორია.
* * * * * * *
ათი საათი იქნებოდა, როცა სოხუმის ქალაქის საბჭოში უკანასკნელი შემოწმებული ცნობა მოიტანეს: კრეისერ „შმიდტს“ გეზი ნავსადგურისაკენ აქვსო.
მთელი ქალაქი უმალვე შეიცვალა. ისეთი აურზაური, მოძრაობა და განგაში ატყდა, რომ კაცს ეგონებოდა, შავი ზღვის ნაპირად ამ მზიან დილას სასწაული რამ მოხდა და პატარა, წყნარი და ლამაზი სოხუმის ადგილას საიდანღაც უზარმაზარი, ხმაურიანი ქალაქი გაშენდაო.
მივარდნილი, მუდამ სოფლური სიჩუმით მოცული უბნებიც კი ახმაურებულიყვნენ: – ბოლშევიკები მოდიანო!
ქუჩაში ეტლებისა და ცხენების თქარათქური გარეთ გამოსული ხალხის აყიჟინებულ ხმაურს შეერწყა.
ქალაქის და ადგილობრივი მთავრობის გადაადგილების მთელი თანამედროვე ტექნიკური საშუალება – რამდენიმე სამგზავრო და ორიოდე საბარგო ავტომანქანა – ისეთი სისწრაფით დაქროდა უბნიდან უბანში, რომ სოხუმის ისედაც შეშინებულ წვრილ ბურჟუებს ყველგან და ყოველ წამს მათი გააფთრებული ქშინვა, გიჟური სტვენა და ყვირილი ელანდებოდათ.
ეგონათ, მათი რიცხვი ათასსაც კი აღემატებოდა, და უკვირდათ: – ამდენი ავტომობილი დღეს ნეტავ ასე უცებ საიდან გაჩნდაო.
ეს საოცარი მოვლენაც ზოგს „შმიდტის“ და კუზმა-მრისხანის გაუგებარ საქმედ ეჩვენებოდა და მიხვედრას ამახვილებდა, რომ თავდაცვის განსაკუთრებული და უტყუარი ზომები დროზე მიეღო – იქნება ავტომობილებითაც მოდიანო.
მოქალაქენი უმეტესად თავიანთ სახლებს უვლიდნენ და წითელი დროშებით ამკობდნენ. დიდი და პატარა ერთ სურვილს აეტანა: რაც შეიძლება მალე, სასწრაფოდ, მეზობლებზე უფრო ადრე გამოეკიდა თავის სახლის წინ წითელი დროშა და ამით ყოველი ეჭვი თავიდან აეცილებინა.
ვისაც სახლში დროშა არ აღმოაჩნდებოდა, ბაზრისკენ გარბოდა, წითელ ნაჭერს ყიდულობდა და უკან დაბრუნებული, გზადაგზა, დროის მოსაგებად, დროშას სახელდახელოდ ამზადებდა: ნაჭერს ჯოხზე ამაგრებდა.
მცხოვრებნი სახეზე კითხვის ნიშნის გამოსახვით ხვდებოდნენ ერთმანეთს. ზოგს საიდუმლო აზრის დამფარავი და ამავე დროს ამავე აზრის იდუმალ გამომჟღავნებელი ღიმილი უთამაშებდა პირზე, ზოგს კიდევ დაუფარავი შიში და დაბნეულობა უკრთოდა თვალებში.
„მოდიან? ა?“ – „მოდიან. „შმიდტისთანა“ ძლიერი კრეისერი შავ ზღვაზე არ დადის. კუზმა-მრისხანე თუ გინახავს?“ – „ნახვით არა, მაგრამ ნეტავ თუ მართალია, რასაც მასზე ლაპარაკობენ?“ – „რა ვიცი. ღმერთმა დაგვიფაროს... თავი უნდა მოვაწონოთ კი.“ და ისევ გარბოდნენ.
ხელისუფლებაც აქტიურად ემზადებოდა, ღელავდა და ჩქარობდა. ქალაქის საბჭოს შენობის სახურავზე, უკვე არსებული დროშის გვერდით, ორი დიდი ახალი წითელი დროშა აღმართეს. თვითონ შენობა კი მთელ სიგრძე-სიმაღლეზე პატარა წითელი დროშებით მორთეს.
საბჭოს მაგალითს სხვა დაწესებულებებიც მიჰბაძეს, მათ კი - კერძო სახლები. ასე რომ, სოხუმის ლამაზი თეთრი შენობების რიგები სულ წითლად აჭრელდა.
ნავსადგურის მისასვლელი ცოცხალი ყვავილებით გააფორმეს. ათამდე დურგალი მის წინ აღმართულ სამიტინგო ტრიბუნას შეკეთებას შეუდგა, რადგან ის ჯერ კიდევ შარშან თებერვალში იყო გაკეთებული, ახლა კი მოძველებული და შერყეული იყო, ძალიან უფერულად გამოიყურებოდა.
სოხუმის გამოცდილი მებაღეები კი იქვე, ტრიბუნის გასაფორმებლად, უცხო, მრავალფეროვანი ტროპიკული მცენარეებისა და ყვავილებისგან გირლანდებს წნავდნენ.
ბაქანზე ორკესტრი წინასწარ გამოიყვანეს, ყოველი შემთხვევისთვის, რომ არ დაგვიანებულიყო და შეხვედრა მუსიკის გარეშე არ მომხდარიყო.
ზღვის ნაპირის გასწვრივ გაშლილი პალმების ხეივანზე მდებარე დიდი სასტუმროს ქვედა სართული, სადაც რესტორანი იყო, წითელი არშიებით მორთეს. არშიებზე ფერად-ფერადი რევოლუციური წარწერები გააკეთეს რუსულ ენაზე, ხოლო რესტორნის შესასვლელი თაღით დაამშვენეს და ზედ დიდი ასოებით დააწერეს: „კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება!“ რესტორანში ასი კაცისთვის სუფრას შლიდნენ...