დავითიანი („ქართლის ჭირი") — სწავლა მოსწავლეთა ათთა სახმართა საქმეთა ჩაგონება ყრმათათვის შინაარსი და გამარტივებული ტექსტი

რჩევები მოსწავლეებს ათი სხვადასხვა საქმის შესახებ, ყმაწვილებისთვის.

მისმინე, სწავლის მაძიებელო! მიჰყევი დავითის რჩევას: თუ გინდა ნამდვილი სიამოვნება იპოვო, ჯერ მწარე უნდა გასინჯო, შემდეგ კი ტკბილი. სჯობს, თავიდანვე მოინანიო, ვიდრე ბოლოს ინანო. ვინც გასაჭირში იყო და შემდეგ სიხარულში მოხვდა, ტანჯვასაც კი შვებად ჩათვლის.

31 როცა დედა შვილს გააჩენს, პირველ ტკივილებს აღარ იხსენებს. შვილის სიხარულით ისეთი დაავადებების ტკივილსაც კი ივიწყებს, როგორიც მშობიარობის მძიმე ტკივილებია. მევენახე მაშინ ხარობს, როცა მტევნებს მოკრეფს. ასევე, მოსწავლეც მაშინ ისვენებს, როცა სწავლას სრულყოფს.

32 სწავლა სიკვდილამდე შენია, ის მუდამ შენთანაა. მას ვერავინ წაგართმევს, ის არ არის გასაყოფი. ყველა სხვა რამეს მახე აქვს, რაც ადამიანს თავიდან აშორებს. თუ ადამიანს ცოდნა არ აქვს, წუთისოფელი მას ატანჯავს.

33 ცოდნა მცოდნეს თან დაჰყვება, რამდენიც არ უნდა ატაროს. მას აქვს უხილავი საუნჯე, რომელსაც ხელი არ ეკარება. არც აშკარა ძალით წაერთმევა, არც ფარულად მოიპარება. ჭკუა უსარგებლოა ბრიყვებისთვის, ჭკუა ცოდნით გამოიყენება!

34 ჩემი გამოუცდელობით შევატყვე, რაც ბრიყვების შესახებ შევიტყვე. კარგისა და ავსის გარჩევით, ვხედავ, რომ ახლოს მიწყვია. მინდა, მაგრამ სწავლის სიმცირის გამო ცალ-ცალკე ვერ გავმიჯნე. ჭკვიანი კაცი, რომელსაც ცოდნა არ აქვს, უხორთუმო სპილოს ჰგავს, ანუ უსარგებლოა.

35 როგორც უიარაღო მამაცი ვერ იომებს გულად ლომივით, გაცოფებული, გაბრაზებული ვეფხვი ვერ იომებს უკლანჭოდ, ვერ შეასრულებს თავის სურვილს, რასაც მოისურვებს, ვერ მოახერხებს, ასევე ჭკვიანი, გაუწვრთნელი ადამიანი ვერ მიხვდება, რასაც ნდომობს.

36 ვეძებე და ვერაფერი ვნახე ამ სწავლა-რჩევაზე უკეთესი: ბრძენს აქვს თავისუფლება, სოფელში ყოფნა მისი ნებაა. ბრძენი სადაც არის, იქ დარჩება, საუნჯე თან ექნება. ბრძენი პურის გულისთვის ჩემსავით არავის წინაშე არ დაიჩოქებს!

37 ბრძენი სიტყვით ირჩენს თავს, ოსტატი – თავისი ხელით, ხუცესი – წირვით, ვაჭარი – შორს წასვლით-მოსვლით, რაც ძნელია, მოლაშქრე – სისხლის ღვრით, მხვნელი – ცხელი ოფლით, გლახა – კარის-კარ თხოვნით – შენ ახლა რომელი გინდა?

38 ზოგი ხომ გუშინ გაჩვენე, შვიდიოდე სარჩოს ძიება. მერვე – ხელმწიფე ირჩენს თავს, ვისაც ქვეყნის მართვა შეუძლია. მეცხრეა – მწყემსობა არჩენს, მათ მენახირობა უქნიათ. მეათე – მიჯნურთა სურვილი, შეყვარებულთა ერთად ყოფნა.

39 მიჯნური, მწყემსი, ხელმწიფე, გლახაკი, ან მხვნელი, მოლაშქრე, ვაჭარი, ხუცესი, ოსტატი, ბრძენი-მსიტყველი. ათივე მათგანზე გითხარი, რომელი რის გამკეთებელია. რომელიც გინდა, ის აირჩიე, ერთ-ერთს მოჰკიდე ხელი!

40 მიჯნურმა უნდა გულწრფელად შეიყვაროს თავისი სატრფო, მუდამ სურვილით ახლდეს გვერდით, არასოდეს გაეყაროს. მის გარეშე ყველა სასიხარულო რამ ჭირად მიაჩნდეს, მისთვის სიკვდილი ტკბილად ეჩვენებოდეს, სიცოცხლე კი გაიმწაროს.

41 მწყემსობა სიფრთხილეს მოითხოვს, მას ცოტა უნდა ეძინოს. მუდამ მხნედ უნდა უვლიდეს სამწყსოს, დღე ყინვა იყოს თუ თბილი. „კეთილმა მწყემსმა ცხვრებისთვის სული დადოსო ტკბილი“. ვინც ეს ბრძანა, მან დამიცვას უხილავი მხეცების კბილისგან!

42 ხელმწიფე უნდა იყოს მართალი, როგორც ბრძენებს დაუწერიათ. ბრძენი, ხელგაშლილი და მოწყალე, მრისხანე კი ზომიერად. კანონმტკიცედ, სამართლიანად უნდა იყოს და ჰყავდეს ერი. მწყემსავდეს, მწყემსობის ნიშანი – ხელთ სკიპტრა – მას უჭირავს.

43 გლახაკი უნდა იყოს თავმდაბალი, ტკბილი ენითა და პირით. მლოცველი ყოველი სულისთვის, დიდი სულისა და მცირისთვის. უფალს უყვარს, როგორც იობი, გასაჭირის მომთმენი გლახა. ღმერთს სძულს ამპარტავნობა, განსაკუთრებით კი გლახა მწირის.

44 მხვნელებმა და მთესველებმა, მევენახეებმა, ანუ მბარავებმა, მზის ამოსვლიდან ჩასვლამდე კარვებში არ უნდა შეხედონ. ცხელი ოფლით დამწვრებმა ჩრდილის ქვეშ არ უნდა მიიკარონ. რაც იმუშავებენ, ის ჭამონ და აჭამონ ქვეყნის მფარველებს.

45 მოლაშქრე უნდა იყოს ჭაბუკი, თამამი, თავმდაბალი, მეპატრონეების ერთგული, მორჩილი, სამართლიანი, მხნე, ამხანაგების მოყვარე, მამაცი, ძალგულოვანი, გულწრფელად მებრძოლთა მებრძოლი, არასუსტი, მაგარი მკლავით.

46 ვაჭარი უნდა იყოს მომგებიანი, არ უნდა სვამდეს დასათრობად. აზარტულ თამაშებს უნდა ერიდოს, სიწმინდით უნდა იცავდეს თავს. ზედმეტად უზომოდ არ უნდა ურევდეს არასწორს სწორში. სწორ საადლოსა და სასწორს ხელში არ ამრუდებდეს.

47 ხუცესი უნდა იყოს მამაცი, არ იყოს მშიშარა, მხდალი. ხუცესს არ ეთქმის: „ჭირში ვერ შევალ, საშიშია“. ხუცესმა უნდა დამარხოს, თუ კაცმა სული დალია. ხუცესიც ბევრ რამეს დააკლებს, თუ ბევრ ღვინოს დალევს.

48 ოსტატი, უფლის მოშიში, დავითმა ქებით შეამკო: ნეტარია, ვინც ნაშრომის ნაყოფს თავად შეჭამს! ცოლით ის მსხმოიარე ვენახს ჰგავს სახლის მიდამოში, შვილები კი ზეთისხილის ხეებს, სუფრის გარშემო.

49 ახლა ბრძენი უნდა იყოს სოფელში ისე, როგორც წმინდა ბერი. ცხოვრობდეს, სხვებს ასწავლიდეს, მეცნიერად აქცევდეს. ბრძენმა არ უნდა იკადროს, რაც ურიგოა. ბრძენის ურიგო ქცევით ერიც მიბაძვით გაფუჭდება.

50 ათივე ეს იყო, რაც მოგითხარი, სხვა არაფერია მის გარდა. რომელიც გინდა, ის აირჩიე, აიღე, ხელი მოჰკიდე. გირჩევნია, გლახაკად იარო, გირჩევნია, ყანას მკიდე. მე შენთვის აღარ მცალია, ყმაწვილის ვალი მაქვს.

51 როგორც ძნელად იგრიხება ბებერი, ფუყე წნორი წნელად, ასევე მოხუცი ადამიანი ძნელად სწავლობს. როგორც ახალ ყლორტს ვაზისას ხელი ადვილად მიჰყვება დასაფურჩნებლად, ასევე ახალი მოზარდი ყმაწვილი ადვილად ექვემდებარება ოსტატის გაწვრთნას.

52 ერთ სიტყვას გეტყვი, მისმინე, ყმაწვილო, შენი გადარჩენისთვის! თვალს ნუ ახეხებ სიბნელეში, ნუ კარგავ ნათელში ხედვას. ნუ ეშურები ფეხით უკეთურებისკენ სირბილს. ხმა დაუდაბლე ორღანოს, აშიყ-მაშიყად სტვენას.

53 აკეთე ის, რაც გულის სურვილის მოთმენას გულისხმობს. თაფლივით ტკბილი დასაწყისი, ბოლოს კი მწარე, ნუ გეტკბილება ენაზე. გულით უფრთხილდი, ყურით კი, საშიში სიტყვის მოსმენას. ამით შეხვდები საყვარელს, შენს ლამაზ სულის სიხარულს.

54 ნუ აავსებ ალაბულათით სუფთად გარეცხილ მენას. გაგიჭირდება გარეცხვა, დაიწყებ ოხვრას და ქშენას. იტყვი: „რა ვუყავი ჩემს თავს“, – დაიწყებ კბილების ღრჭენას. „დავითმა რომ კარგად მასწავლა, მე ის რატომ არ მახსოვდა!“

55 ყმაწვილმა უნდა სწავლობდეს თავის შესაცნობად: ვინ არის, საიდან მოსულა, სად არის, საით წავა? ვინც თიხა ჭურჭლად შექმნა, რას უძღვნის ხელფასად? როგორ არ ჩავარდეს ულაგმო და უსადაო ცხენების რემას ხნარცვში?

56 ქალმა და ყმაწვილმა უნდა დახურონ ბაგე კბილებით. ფეხი არ უნდა გაუხსნან საბლიდან და ენა უნდა შეუბორკონ. არ მისცენ ნება შეძვრისა წარბს, წამწამს, თვალის კილოს. არც თავად გაკიცხონ ვინმე, არც სხვისგან გაიკიცხონ.

57 ნუ მეტყვით: ჩვენ რატომ გვასწავლე, რაც თავად არ გქონდა აღზრდილობა? რატომ გვიქე, მშიშარა კაცმა, მამაცთა ხმალმოწვდილობა? უცოდინრობა ცუდია, მაქვს მისი გამოცდილება. ჩემსავით სიცხით ნუ იწვებით, იპოვეთ ნიავი-ჩრდილი.

58 სოლომონ ბრძენი სიბრძნით ყველა ბრძენის თავია. ბევრი კარგი რამ დაწერა ღვთის ბრძანების წიგნებში. ერთი იმასაც მოუხდა, რომ რაღაც მცნება დაარღვია. თუ გირჩევნიათ, ნურც მას უსმენთ, სიტყვა ნებაზე დაგიტოვეთ.

59 მრუდი ხომ არაფერი მითქვამს, ამასაც სწორს ვიტყვი. საქმეს, რომელიც თვალით მაქვს ნანახი, არ არის მოგონილი ჭორი: მინახავს ერთი პირუტყვი გორში თუ ახალგორში, თავისთვის მუტრუკს აკეთებს, სხვებს კი ჯორს გაუკეთებს.

60 რამდენადაც ბრძენიც არ უნდა იყოს მკურნალი, კარგად ატყობდეს მაჯას, სხვისას შეიტყობს, თავისას ვერაფერს გაიგებს. თავად სხვას უწამლებს, თავისთვის კი სხვას მიაყუდებს ბარჯას. მე ვერ ვიხეირე და თქვენ გარგეთ, ამის გამო რატომ მიჯაჯღანებთ?

61 თუმცა ბრმა ვარ, კიდევ ვხედავ ქვეყნად ჩემზე უფრო ბრმებს. ბევრ გამოცდილს არ ვბედავ ვუთხრა, ახალ ყმაწვილებს მოგმართავთ: თუ ცურვას არ ისწავლით, ღრმა წყლებს ვერ გაუძლებთ. წკეპლის ცემით დასჯა სჯობს საუკუნოდ ცეცხლში ბმას!