დავითიანი („ქართლის ჭირი") — შველა ღვთისაგან დავითისა, ტყვეობიდამ გამოსვლა სარუსეთოში შინაარსი და გამარტივებული ტექსტი

დაღამდა, ახალი დღე გათენდა, მაგრამ ჩემი მდევარი არავინ ჩანდა. დილით ადრე ავდექი, რადგან მთელი ღამე არ მეძინა. გზაზე უფალმა მომცა სარჩო: ორი კიტრი და საზამთროს ნახევარი ნაჭერი. სიცხისგან დამჭკნარი საზამთრო ხელში ცხლად მეჩვენა. ახლოს მდინარე შემხვდა და გასარეცხად დავიხარე. კიტრები უბიდან გადმომივარდა. გულზე ცეცხლი მომედო, რადგან ისე მჭირდებოდა, თითქოს ას ოქროდ და ათას ვერცხლად ღირდა. წყალმა წაიღო კიტრები, მეც გავყევი, ვეცადე, მაგრამ ვერ დავიჭირე. მათი დევნით ძალა გამომელია და კინაღამ წყალში დავიხრჩვი. ღვთისგან გულში შემცივდა, ვუყვედრე და ასე ვიტირე: „თუ მომეცი, რატომ წამართვი? ახლა ასე რატომ გამწირე?“ შენი წყალობით იზრდება ყოველი ცოცხალი არსება. ახლა მე რატომ შევიქმენი, თუ შენგან მიტოვებული ვარ? თუ არ გინდოდა ჩემთვის, რატომ შემხვდა გამზადებული? თუ არა, რატომ წამართვი უბეში ჩადებული საზრდო? მერე გონს რომ მოვედი, ისევ ღმერთს დავუწყე ვედრება: „შემინდე ეს უმეცრებით ნათქვამი საყვედური. რაც ცუდი მიყო, დაგითმობ, ახლა იმას რა შეედრება, მაგრამ ასე მშიერს გრძელ გზაზე სიარული არ შემიძლია.“ საკუთარ თავს დავგმე, ვუთხარი: „შიმშილით რა გული დაგიყმედია? მარხვა და სასჯელი გონების გასაწმენდია. მემთვრალეებისთვის მაცდურები მახეებს დაუგებენ, ხოლო ხორცის ნებიერება სულის წარსაწყმენდია.“ მოვდიოდი და ვტიროდი, ჩემს ზიანს მოვთქვამდი, ღვთის საბოდიშო, თავაზიან სიტყვებს ვამბობდი. უეცრად მივადექი ტურფა, ლამაზ ადგილს, მსხმოიარე ბაღს, სადაც ატმები და ვაზები იყო. თავი დავხარე, ვაზნარში შევძვერი, ყურძნით დავნაყრდი, შიმშილსა და წყურვილს მოვრჩი. მაგრამ ღვთისა კი მრცხვენოდა, მე, ცოდვით პირშემურვილს. ვეტყოდი: „რატომ არ მივენდე შენს საყვარელ სურვილს? კიტრი მომეცი და წამართვი, ვერ მოვითმინე. შევწუხდი, ამაზე გაყვედრე, გცოდე პირითა და ენითა. შენ, ღმერთო, ის სულგრძელებით დამითმე. ახლა კი უკეთესიც მომეცი, პილპილით სავსე ტენით (ანუ უხვად, საუკეთესო).“ რით გადაგიხადო მე, ღმერთო, ასეთი ვალი, რაც შენ მომეცი სავსებით, ურიცხვი შენი წყალობა? გაუწვრთნელი ვარ, არ ვიცი დავითის ფსალმუნთა გალობა. გთხოვ, უმეცარს შემინდო ჩემი ცოდვა და ბრალობა! თურმე წინასწარ ხედავდი ჩემს გზასა და კვალს; შვების წყალობას უსურვებდი ჩემს ხორცსა და ძვლებს. მე ვერ ვხედავდი, გცოდავდი, ლიბრი მქონდა თვალებზე. ახლა ხორცმა გცოდა, ხორცს ჰკითხე, სულს ნურაფერს სთხოვ ვალად. ხორცს აქვს დანაშაული, სულს არა აქვს ბრალი; სული კარგი ღვინოა, ხორცი კი მყრალი ჭურჭელია; ხორცი ამქვეყნიური გემოთი, ნებიერებით მთვრალია, სული კი იმქვეყნად დასჯის შიშით სულ გამქრალია. ეს სიტყვა ჩემთვის სხვას უთქვამს, ახლა მეც სხვას მოვუყვები; მეღვინემ საღვინე ჭურჭელი კარგად უნდა გარეცხოს, განეყაროს, გაწმინდოს, რაც შიგნით მწიკვლი აქვს. თუ მისგან ღვინო გაფუჭდება, მე თავში კეტი მეცეს. ეჰ, ღმერთო, შენ ამამღერე ეს ჩემი სატყებ-სატირი (სატირალი ამბავი); ზნოვან ჭურჭელს მამახმარე საძელ-მაწაწურ-ხაპირი (ღვინის დასამზადებელი იარაღები); აღმომიწმინდე მწიკვლთაგან გული, გონება და პირი. ცოდვით დამტვრეული ნაბძარნი (ნატეხები) მადლით გამიმთელე, გამიმყარე. ახლა უფალმა შეისმინა ჩემი ვედრების ხმა და დაღონებულს ნუგეშისცემის ჟამი მომცა. სამღერალთა ხმა მასმინა და არა ზარების დაცემის. საყდარში ზარები დარეკეს, ზარების რეკვის ხმა გაისმა. ზარის ხმა რომ შემომესმა, გულმა ძგერა დამიწყო. წამოვდექი და ბურვილით (ფარულად) დავიწყე გამოხედვა. შევხედე, საყდრის კარზე პირჯვრის წერა დაიწყეს. ვთქვი: „უეჭველად აქ არის ჩემი ბედი და წერა.“ უფალმა გადამიხადა, რაც ვალი ემართა ჩემთვის. გულში სიხარული მომცა, უცებ ჭკუაზე მომიყვანა. ისე მესიამოვნა, პირიდან ყურძნის მარცვალიც კი გადმომიგდია. სასწრაფოდ წასვლა მომინდა, არ მქონდა დროის დასაკარგი. კიდევ შევხედე, დავაკვირდი, გარჩევით დავინახე; ქალების თავსაბურავები ეშმაკის რქებად მომეჩვენა. ვთქვი: „ვაი, თუ მაცდურმა რამე მახე დამიგო!“ იქ მისვლა ვეღარ გავბედე, შორს წასვლა გადავწყვიტე. იმ ბაღში ხილი დავკრიფე, საგზალი მოვიმზადე; ზოგი უბეში ჩავიდე, ზოგი კალთაში. კვლავ სინდისმა მამხილა: „ბინდამდე მოიცადე, დღისით ნუ წახვალ, არავინ დაგიგოს ბადე.“ წავედი, ჩალაში შევძვერი, სადაც უფრო ხშირი იყო. ღმერთმა თქვენს მტრებს შეაყაროს, რაც მე ჭირი ამიტყდა. კოღოების ლაშქარი წამოდგა, როგორც კი ჩალის ძირს შევძვერი. უეჭველად დამმარჩობდნენ, თუ პირს არ დავიფარავდი. ძალიან რომ შემაწუხეს, გაჯავრებულმა ვთქვი: „ვინც უნდა იყოს, მივიდე, სიცოცხლე გამწარებული მაქვს.“ აღარ დავდიოდი, წამოვხტი, სასწრაფოდ წამოვედი. იქ ახლოს კალოს ლეწავდნენ, მივედი, როგორც დაბარებული. უცხოდ შემომხედეს და გარს შემომეხვივნენ კაცებისა და ქალების ჯარები. მარტო პერანგით მოსილებს ყელზე ჯვრები ეკიდათ. მივედი და ჯვარს ვემთხვიე, ზედ პირჯვარი გადავიწერე. ერთმა მეორეს უთხრა: „დაი ხლებაო, ლაზარი!“ „ხლება“ რომ მესმა, სიხარულით თავზარი დამეცა. მუხლებმა რყევა დამიწყეს, ტანმა ზანზარი შექნა, სვეტებმა ვეღარ დაიჭირეს და ტაძარი (ანუ ჩემი სხეული) გადაიქცა. რუსულად „ხლება“ პურს ერქვა, ეს ადრე გამეგონა. სანამ ის არ ახსენეს, რუსები არ მეგონა. პურის სახელი რომ თქვეს, იმან გამახსენა. ამ სიხარულმა დაშალა ჯავრით შეკრული კონა (ანუ დაძაბულობა). როგორც ერთმა ყაზახმა მაშინ მომიარა, ისე, როგორც მამაჩემი მივლიდა, როცა მყავდა. შევებრალე, გულზე მიმიკრა, მაკოცა და ცრემლი ღვარა. სწრაფად მომიყვანა ფხოვლელი იანვარა (კაზაკი იანვარი). წყალზე ნავით გამიყვანეს, საყდარში შემიყვანეს, პირჯვარი დამაწერინეს, ხატებს მათაყვანინეს. შემდეგ სამდივნოში მიხმეს, მაყვირეს, მაყაყანეს, მკითხეს: „ვინ ხარ, სად მიდიხარ, რატომ იყავი ლამისყანაში?“ ახლა შევამოკლებ, რა მერგო, რაზეც ამდენ ხანს ვლაპარაკობდი? თერგიდან სოლაღს წავედი, სოლაღიდან აშტრახანს. იქიდან მოსკოვში მეფე ვახტანგსა და მის ძეს, ბაქარს, მივადექი და თაყვანი ვეცი. მათ ბრძანეს: „დაათვალიერე ჯაბახანა (საიარაღო).“ მათ შემწყალობეს, მომცეს ჯაბადარბაშობა (საიარაღოს უფროსობა). ღმერთმა ბევრჯერ გაგითენოთ ხარება, ქრისტეს შობა! კარგია აღდგომას მეფეთაგან მეჯლისობა (დღესასწაული): ზმა (სიმღერა), შაირი, გალობანი, ჩანგის დაკვრა, მღერა, თამაშობა. ჯავახიშვილს გამალექსეს, მოშაირეს, ჩემსავით უვარგისს, პირად გამხდარს, ტანად ხმელს, როგორც ნუჟრიან, მრუდე ხეს. რაც მე ვუთხარი, მას მიაჩნდა, როგორც ნარცეცხლა (ცეცხლის ნაპერწკალი) უკან კუდს. ბევრჯერ ასე იმწვიტინებდა, კოტვით (ცეკვით) ქუდს ძირს დასცემდა.