საწყაულის მოწყვა ღვთისაგან
მათ ღმერთს შესცოდეს, ღმერთმა მათ ცოდვის პასუხი გასცა. ცა რისხვით შუაზე გაიპო, დედამიწა შეირყა. ვენახებს სეტყვა დაეცა, ლოდის ნატეხების მსგავსი. მკალია დაესია ყანებს, ქარი უქროდა ოდის (მინდვრებს).
მოუვიდათ დიდი შიმშილი, პურის ძალა განადგურდა. აღარავინ ავსებდა ჭურჭელს ღვინით. შემცირდა ხარების ნახნავი, შეწყდა ფურის რძე. სასწაული მოხდა, მაგრამ არავინ უსმენდა.
უეცრად მეხის დაცემა, ელვა და ქუხილი იყო. ნამი არ ჩამოვიდა; გვალვამ გადაწვა ბალახი და ხილი. წუხდნენ, მაგრამ ცოდვის მოუნანიებლად წუხილი არაფერს შველოდა. ასე ხედავდნენ ნიშნებს, როგორც თვალდახუჭული ადამიანი ნათელს.
გამოუგზავნა ნადირები, რომლებიც ადამიანის ხორცს ჭამდნენ. ამოთხარეს მკვდრები საფლავებიდან, ბევრი ცოცხალიც დახოცეს. მათ არ ეშინოდათ ხმლისა და ისრის, არც ხელის სროლისა. დედ-მამებს შვილი, რომელიც სალხინო იყო, წამში საჭიროდ (ანუ მსხვერპლად) მისცეს!
უცხო რამ ჰქონდა ამ მხეცს – ხერხი და მეცნიერება. საცხოვარს არაფერს უშავებდა, ვერ ვხვდები, რა თვისება ჰქონდა. სადაც ადამიანს შეხვდებოდა, მედგრად იყენებდა მტრობას. მოულოდნელად ეცემოდა, ფლეთდა, კლავდა და ნადიმს მართავდა.
არც ამით მოიქცნენ! შეჰყარა უცხო, უწყალო სენები. ხოცა ადამიანები და პირუტყვები, ცხვრები, ძროხები და ცხენები. კვლავ შეაჩერა, ხევები სისხლით აივსო. სრულად აღსრულდა მათზე დავითის ნათქვამი.
ქორონიკონს (წელს) ქრისტეს შემდეგ ათას შვიდას ოცდაერთს, მათი ცოდვა უმეტესად ესმა და მოეხსენა ღმერთს. აღმოსავლეთიდან მტერი აღძრა, კვლავ სამხრეთს მოუწოდა. ღმერთმა მტერს მოუვლინოს ის, რაც ქართლს უყვეს, ან კახეთს!
ქართლის ჭირს ვერავინ აღწერს, თუ არა ბრძენი, ენა-მჭევრი! ხორბალი ღვარძლად გადაიქცა, ზედ ცეცხლის კევრი (საცერი) მობრუნდა. ერთმა მტერმა ათს მათგანს სძლია, ორმა ბევრი დაამარცხა. ცოდვის გამო ცოტა დარჩა ღვთისგან დაცული ადამიანი.
თურქი, სპარსი, ლეკი, ოსი, ჩერქეზი, ღლიღვი, დიდოელი, ქისტი – სრულად ქართლის მტრები იყვნენ, ყველამ თავისი წვლილი შეიტანა! შემდეგ შინაურები აიშალნენ, ძმამ ძმას მტრობა დაუწყო. თავის თავს ხმალი დაარტყეს, გულში ხანჯალი ჩაირტყეს!
როგორც მამალი სხვა მამალს დაემტერება და წაეკიდება, მას სცემს და თვითონაც იცემა, დაქოჩრავს და ეკიდება. როცა ორივე დაღლილს ძაღლი ნახავს და პირს დაადებს (ანუ დაესხმება), – ასე დარჩა ქართლი და კახეთი თურქების, ლეკების, დიდოელების ხელში!
ამ ამბის დეტალურად მოყოლა გულმა ამიტომ არ მოინდომა. ბევრი ჩვენი ცუდი საქციელი გამოჩნდება, რისიც მრცხვენია. მტერს ეს გაუხარდება, მოყვარეს კი ეწყინება. რასაც ახლა ვამბობ, ვფიქრობ, ამაზეც დამლანძღავენ.
ტყუილი რომ ვთქვა, ჩემი ნათქვამი რა სარგებელს მოიტანს? მართალი რომ ვთქვა, მეშინია, ვაი თუ დავიკარგო! ადამიანს სიკვდილის შემდეგ არაფერი მიაქვს თან, გარდა სულს მიმავალი სხეულის ნამოქმედარისა: ცუდს – ცუდი, კარგს – კარგი.
ახლა რომ ცუდი არ დავძრახო, კარგი როგორ უნდა ვაქო? ცუდს თუ ცუდს არ ვუწოდებ, კარგს რა სახელს დავარქმევ? კარგ ადამიანს როგორ დავუკარგო ის სიკეთე, რაც აქვს? ცუდ ადამიანს როგორ მოვუძებნო კარგი, ორმოში ჩამსვას და თავზე მიწა დამყაროს?
პირფერობა და უკან ძრახვა არასდროს ყოფილა სასარგებლო. სჯობს ტყუილით დედამიწაზე ყოფნას, სიმართლით ზეცაში ავიდე. ვაზის დამრგველთან არ შევაქებ მას, ვინც მის ნაცვლად ძეძვი დარგო. ამის გამო სულს არ დავიღუპავ, რაც არ უნდა ხორცით დავიკარგო.
მართალს ვიტყვი, რატომ უნდა ვიყო ტყუილის მოამბე? ვერაფერს შევაქებ საძაგლებს, უფერულებს პირფერობით. მე, თუ გინდათ, თავიც მომჭრან, სხეული გასაბერად გახდეს, ვინც კახაბერს არ ჰგავს, მე ვერ ვიტყვი კახაბერად.
ასეთ მკურნალს შევაქებ, რომელიც ფაზარ-ხუთოს (მკურნალობის მეთოდი) მიმართავს, და არა მას, ვინც უწამლობით სულს ამომხუთავს. ასეთ ბატონს შევაქებ, ვინც ერთი ყმა ხუთად გაამრავლებს, და არა იმას, ვინც ხუთს არც ერთად არ დატოვებს, ასე საქმეს თავზე დაახვევს.
მართალია, მძრახველს ძრახვა თვითონვე ცუდად მოუბრუნდება, მაგრამ სიავის დაფარვა ქვეყანას არ მოუხდება! წამხდენელებს და მიმბაძველებს კიდევ სხვა რამ წაუხდებათ. სჯობს საძრახავთა ძრახვა, ძრახვას ადამიანი უფრთხილდება.
ამიტომ ძრახავენ მას, ვინც ცუდს აკეთებს, რათა აღარ გაიმეოროს. სხვა გაფრთხილდეს, მისებრ ცრემლი თვალში არავინ ჩაიდინოს. ადამიანმა თავიდანვე საქმე კარგად უნდა გააკეთოს, თორემ ბოლოს როგორ იქნება, ცუდზე ძრახვას რომ დაელოდება?
ვინც ძრახვას თაკილობს, ნურაფერს გააკეთებს საძრახავს. თავისიც გაიმყაროს, ნუ აფოფნებს სხვის ნიფხავს (ანუ ნუ ერევა სხვის საქმეებში). ჭეშმარიტად ცოდვა მიუძღვის ადამიანს, რომელიც სხვას განიკითხავს, მაგრამ ცუდზე ცუდი ითქმის, კარგს არავინ გაკიცხავს!
ამას ვწუწუნებ: ცუდები თვითონ აკეთებენ ცუდს და სხვას კი ძრახავენ; მიმბაძველი მორცხვიც გაურცხვდება, თუ უსირცხვილოს არ არცხვენ. ვინ დაფარავს მათ ნათესავს, თვითონ უმიწოდ ქვიშას ფარცხავენ (ანუ უაზრო საქმეს აკეთებენ), დედამიწაზე ქვიტკირს აგებენ, ზეცაში კი ფიჩხით ფაცხავენ (ანუ ამქვეყნიურზე ზრუნავენ, ზეციურს კი უგულებელყოფენ).
რაც არ უნდა მალოს ადამიანმა, ჭირი თავის თავს არ დამალავს. ვერ გაუძლებს იმ სენს, რაც ადამიანის გულს უკოდს, ჩხვლეტს და ჭვალავს. სხვის არშემკრძალავს რატომ ემდურის ის, ვინც თავის თავს არ იკრძალავს? თვითონ ვერ ხედავს, სხვის დასანახად, თუ არ უნდა, პირს რატომ იკალავს?
მე კი ვფარავ, მაგრამ ჩემი სატკივარი არ ფარავს. მეტად მწარედ გული მტკივა, მაჟრჟოლებს და ტანში მზარავს! ვერ მოვითმენ, რომ არ დავგმო აღმა მხვნელსა და დაღმა მბარავს. ჩემი ცოდვა მისცემია ჩემს ამამთხვრელს, ამამბზარავს (ანუ ვინც ჩემს ტკივილს იწვევს)!
ერთი კაცი უკუღმართად ვნახე, ერქვანთ ფრთებს ასხამდა. კვლავ მეორე, მის მსგავსად მრუდს, მისთვის კაბდოს აკეთებდა. მხვნელს ვკითხე: რატომ ასე იქცევი? თქვა: ძალა ხნავს აღმართებს. მფარცხვნელმა თქვა: დაღმა ვფარცხავ, აღმა-ნახნავს ეს შეეფერება.
ვინც ასე უკუღმართად, მრუდედ ხნავს და თესავს, ფარცხავს, ის მე პურს ნუღარ მაჭმევს, რაც იმ ფქვილით გამოაცხობს. ვინც ძმის სისხლს გამოიცხობს, ან თვითონ ძმას გამოაცხობს, მისი სული სატანამ, თუ არ კუპრში, რაში გარცხოს?
რატომ გეშინია მართლის თქმისა, ფუ, შენ ჩემო ულვაშ-ბიღო (მამაცო)! ვინც არ გჯერა, ასე უთხარი: წადი და ნახე თიღო (ადგილი). მე წილს ნუღარას დამიდებ, რაც შენ იქიდან წამოიღე. თუ ამაზე გავმტყუნდები, მე შენ შვიდმაგად გადაგიხდი.
ახლა დავიწყებ მართლის თქმას, მომსმენელნო, შემოიკრიბეთ. ზოგი შინ აქ ბრძანდებით, ზოგი გარეთ, შემოდით. მოვიტიროთ ჩვენი სამკვიდრო, თავში ხელის შემოკვრით. როგორ დავკარგეთ ჩვენი ქვეყანა ჩვენს გარშემო მტრების გამო.
კახელების აღმა ნახნავი ქართველებმა დაღმა ფარცხეს. უწინდელი გათხუნვილი კაბდო დარჩა, აღარ გაარცხეს. ძმამ ძმას მათრახი გადაუჭირა, მტრებმა კობალი თავში დაარტყეს. ორივე ერთად შეხრინკული დაეცნენ ქვეყნად, დაანარცხეს!
უკუღმართად ხვნამ და ფარცხვამ ეს ნაყოფი გამოიღო: გაგვითხარა ქართლ-კახეთი, ძირფესვიანად ამოიღო! თარჯ-თომრიან (მდიდარ) ჯიღოანნი (გვირგვინიანნი) გაგვიხადა, უჯიღო (უგვირგვინო) გაგვხადა! მმართებს გიამბობდე მეფის ბიჭის (ვახტანგის) ბიღით, ვარსამისა (სევდის) სავსე მჯიღით (ჭურჭლით).