ახალმა ბელადმა შეწყვიტა ყვირილი და ხტუნვა. ხელკეტი ისევ მხარზე გადაიდო და დაღმართზე დაეშვა. დანარჩენებიც უკან გაჰყვნენ.
ძველი ბელადი სადღაც მარტო დარჩა.
ისეთი წვიმა იყო, რომ ცა კი არა, ღრუბლებიც აღარ ჩანდა.
ძველ ბელადს არც მოუხედავს და არც დაუყვირია. მაგრამ კვალი დატოვა.
იგის სხეულში გაკვირვებამ იწყო ტრიალი.
ეს კვალი ხომ ძველი ბელადის ფეხისა იყო. როგორღა დარჩა? თუკი ბელადის ფეხი ბელადთან ერთად გაქრა, რატომ არ გაქრა კვალი ფეხთან ერთად? ნუთუ ადამიანი, როცა დიდხანს იძინებს (კვდება), მთლიანად არ ქრება?
იგიმ ნაბიჯი შეანელა. კაცებს ჩამორჩა, თმიდან და სახიდან წვიმის წვეთები ორივე ხელით ჩამოიწურა და უკან მიიხედა. ნაფეხურების დანახვა უნდოდა.
ქარაფის წვერზე თეთრი ნისლი იდო, მეტი არაფერი ჩანდა.
იგი უკანვე მოტრიალდა.
კაცების წინ მიმავალი ჯგუფი უცნაურად შეკრულიყო, შეერთებულიყო და ერთიანი გორგალივით მიგორავდა დაღმართში.
იგი ისე მიაჩერდა ამ გორგალს, თითქოს რაღაც უცხო ჯიშის ცხოველს გადაჰყროდა.
ფეხს აუჩქარა. წამოეწია მათ.
ერთიანი გორგალი კვლავ ცალ-ცალკე კაცებად იქცა.
ზოგი მეტად იყო მოხრილი, ზოგი ნაკლებად. მაგრამ ყველანი მოხრილები იყვნენ. შუბლები მიწისკენ ჰქონდათ დახრილი, გრძელი ხელები უსიცოცხლოდ ქანაობდნენ.
წინ ბელადი მიდიოდა.
ბელადი ყველაზე მეტად იყო მოხრილი. ხელები ლამის მიწაზე დასთრევდა.
იგის უცებ სახეზე სიცხის სუნი აუვიდა და მუცელში ცხელმა გემომ დაუარა.
იგი ისეთი არ იყო, როგორიც სხვები იყვნენ!
გამართული იდგა. შუბლი შორეული მთის წვერისთვის მიეშვირა.
ცხელი გემო კიდევ უფრო სწრაფად დატრიალდა მუცელში. ტანზე ცივმა შიშმა გადაურბინა და ბალანი აუჯაგრა.
და მარტოობის შემაშფოთებელი სუნი ეცა.
„კარგია, რომ არავის შეუმჩნევია გამართული იგი,“ - უხმოდ თქვა იგიმ თავის გონებაში. - „იგი ახლავე მოიხრება და ისეთი გახდება, როგორიც სხვები არიან.
მაშინ მას მარტოობა აღარ ეტკინება და აღარც ცივი შიში აუჯაგრავს ბალანს.“
იგი შეჩერდა, წინ მიმავალ თანამოძმეებს დააკვირდა. ყველანი მშვენივრად იყვნენ მოხრილები. „იგიც მათ უნდა დაემსგავსოს, რადგან მათი თანამოძმეა,“ - თავის გონებაში თქვა იგიმ.
მაგრამ როგორც კი ოდნავ მოიხარა, ზურგში ბოროტი ცხოველივით ჩააფრინდა ტკივილი.
იგიმ შეჰყვირა და გაიმართა.
ყვირილზე კაცებმა მოიხედეს. არ შემობრუნებულან; შედგნენ და მხოლოდ თავები მოაბრუნეს.
იგის ბევრი სახე უყურებდა.
მერე ბელადმა ხმადაბლა დაიგრგინა და გზა განაგრძო.
დანარჩენებიც გაჰყვნენ.
ხოლო იგი თავის გონებაში კიდევ დიდხანს ხედავდა მისკენ მობრუნებულ სახეებს. სახეები ისე მოსჩერებოდნენ, თითქოს არასოდეს ენახოთ.
საღამოს, როდესაც ცამ დღის თვალი დახუჭა (დაღამდა) და ღამის მკრთალი თვალი გაახილა (მთვარე გამოჩნდა), იგის სხეულში წუხილმა დაიდო ბინა.
წუხილი ისეთი ყოფილა, როგორიცაა მძინარე ტკივილი.
იგი წრიალებდა და ვერ ისვენებდა. თუ ფეხზე იდგა, დაჯდომა უნდოდა; თუ იჯდა, ფეხზე დგომა უნდოდა; თუ მიდიოდა, გაჩერება უნდოდა; თუ გაჩერებული იყო, წასვლა უნდოდა; სადაც იყო, იქ ყოფნა არ უნდოდა; იქ უნდოდა, სადაც არ იყო. მაგრამ როგორც კი მივიდოდა იქ, სადაც არ იყო, უკვე იქ იყო, სადაც იყო, და იქ ყოფნა აღარ უნდოდა.
ძალიან ცუდად ექცეოდა წუხილი იგის.
ხანდახან სხეულში ბელადი გაჩნდებოდა და მკაფიოდ ესმოდა მისი ხმადაბალი ღრენა. მაშინ წუხილი ისეთი იყო, თითქოს მშიერი ცხოველი ძვალს ღრღნიდეს.
იმ ღამეს იგიმ ვერ დაიძინა, იწვა თვალდახუჭული და უყურებდა, როგორ დაძვრებოდა სხეულში წუხილი.
დანარჩენებს ყველას ეძინა. მიმოფენილიყვნენ ბნელ გამოქვაბულში კაცები და ქალები, დიდები და პატარები.
„ნისაც სძინავს,“ - თავის გონებაში თქვა იგიმ.
წუხილი უცებ სადღაც დაიმალა, მაგრამ მალევე გამოჩნდა. იგის გაუკვირდა, წუხილი რომ დაიმალა, მერე კიდევ თქვა: „ნის თვალები ისეთია, როგორიცაა ცა.“
წუხილი კვლავ დაიმალა და იგი მიხვდა, რომ ნის გახსენება ებრძოდა წუხილს.
„ნი, ნი, ნი, ნი...“ - იმეორებდა იგი. შეშინებული წუხილი უკვალოდ დაიკარგა და იგი ერთხანს მშვიდად იწვა. მაგრამ წუხილი ნელ-ნელა შეეჩვია ნის გახსენებას და ისევ შემოიპარა სხეულში. ახლა იგი სულ ტყუილად იმეორებდა: „ნი, ნი, ნი...“ წუხილი ძველებურად თავის ნებაზე დათარეშობდა. მერე ძვალს მიაგნო სხეულში და ღრღნა დაუწყო.
მეტის მოთმენა აღარ შეეძლო იგის. სადღაც უნდა წასულიყო, რაღაც უნდა ექნა.
წამოდგა, სიბნელეს თვალი შეაჩვია; ფეხაკრეფით დაიძრა გასასვლელისკენ. ფრთხილად მიიწევდა, რომ ძირს დაფენილი თანამოძმეებისთვის ფეხი არ დაედგა. როგორც იქნა, მიაღწია გასასვლელს და გავიდა.
ტყის მხრიდან ნიავი უბერავდა და ტყის მწვანე სუნი მოჰქონდა.
იგი შეჩერდა, სახე ნიავს მიუშვირა, ტყის მწვანე სუნი ღრმად შეისუნთქა. მწვანე სუნმა რაღაც შემოიტანა სხეულში, რაც სიხარულის გემოს ჰგავდა. წუხილი შეკრთა და ძვალს პირი გაუშვა. მერე მიხვდა, რომ საშიში არაფერი იყო, და ისევ დაუწყო ღრღნა.
იგი ტყისკენ წავიდა. რბილ ბალახზე მიაბიჯებდა. თვალები ვერ ხედავდნენ ბალახს, მაგრამ ფეხისგულები ხედავდნენ.
ტყეში შევიდა. მწვანე სუნში ჩაეფლო.
თავიდან კარგი იყო. მერე წუხილმა მწვანე სუნიც წუხილად აქცია. მართალია, ძვალს აღარ ღრღნიდა, მაგრამ სხეულში დაძვრებოდა და, სადაც გაივლიდა, ისეთ გემოს ტოვებდა, თითქოს იღლიას სველი ფოთოლი გამოედო და ტანში ჟრჟოლამ დაუარა.
ვერც ტყეში მოისვენა.
მაშინ ზღვის პირას გავიდა და ზღვის სველ სიმშვიდეში შეაბიჯა. სიგრილე ეამა. წუხილი მცირე ხნით დაწყნარდა. მერე კვლავ გაიკლაკნა და ამოძრავდა.
ზღვის სიგრილეც წუხილად იქცა.
წუხილი ბოროტი იყო.
ბოლოს იგი იქვე პატარა გამოქვაბულში შევიდა.
გამოქვაბულში ჩუმად იწვა სიბნელე და ეძინა.
„იგი ისეთი უნდა გახდეს, როგორიც სხვები არიან. მაშინ იგი მარტო აღარ იქნება და წუხილიც თავს დაანებებს.“
იგიმ სცადა მოხრილიყო. ტკივილი დილანდელივით ჩააფრინდა ზურგში. იგიმ დაიკვნესა და გაიმართა.
ცოტა ხნის შემდეგ კიდევ სცადა. მერე კიდევ სცადა.
ტკივილი ყვიროდა.
იგი ებრძოდა ტკივილს, მაგრამ ტკივილი ძლიერი იყო.
„იგის მაინც ტკივილი ურჩევნია წუხილს,“ - თავის გონებაში თქვა იგიმ და კვლავ მოიხარა.
ტკივილი იცოდა, რა იყო.
ტკივილი ისაა, ბრძოლის დროს რომ ცხოველი კბილს გაჰკრავს და ფეხიდან წითელი სისხლი გამოუვა. ტკივილი ცუდია, მაგრამ დიდხანს არ ჩერდება სხეულში. ნაკბენი ადგილი კარგად უნდა გაილოკოს და დანერწყვოს. ტკივილს შეეშინდება და გაეცლება.
წუხილი კი ვერაფრით ვერ შეაშინა იგიმ. წუხილი მშვიდად იჯდა სხეულში და ცხოველივით ღრღნიდა ძვლებს.
ამიტომ ერჩივნა ტკივილი.
იგი მოიხრებოდა, იყო ასე, სანამ ტკივილს გაუძლებდა, მერე გაიმართებოდა, ცოტას შეისვენებდა და ისევ მოიხრებოდა.
როცა შიშველი მთის თავზე დღის თვალი (მზე) გამოჩნდა, იგი დიდ გამოქვაბულში დაბრუნდა და დანარჩენ კაცებთან ერთად სანადიროდ წავიდა.
მარტოობა ისეთი ყოფილა, მონადირეს რომ დაჭერილი ცხოველი გაექცეს და უიმედოდ გააყოლოს თვალი.
როცა მარტო იყო იგი, მაშინ არ გრძნობდა მარტოობას; სხვებთან როცა იყო, მაშინ გრძნობდა.
კაცები ისე უყურებდნენ, როგორც უცხო რამ ცოცხალ არსებას და მის გვერდით ყოფნას ერიდებოდნენ. ბელადს კბილები ბოროტად უელავდა და თვალებში მრისხანება ედგა.
იგი ყველანაირად ცდილობდა თანამოძმეებს დამსგავსებოდა და მოახლოებული საფრთხე აეცილებინა.
როცა ქვეყანაზე შავი სიბნელე ჩამოწვებოდა და ყველანი დაიძინებდნენ, ფრთხილად დგებოდა, თავის პატარა გამოქვაბულს მიაშურებდა და მანამ ებრძოდა ტკივილს, სანამ ცასა და მიწას შორის ჩაწოლილ ღამეს დღის თვალი (მზე) ძლიერი სხივებით არ გაფანტავდა.
ტკივილი ჯიუტი იყო და იგის მძიმე ბრძოლის გადახდა დასჭირდა. მაგრამ ბოლოს მაინც თავისი გაიტანა, ტკივილი დაამარცხა და ისეთი გახდა, როგორიც სხვები არიან. დადგა დღე, როცა სანადიროდ მიმავალი იგი სხვებისაგან აღარაფრით გამოირჩეოდა. მოხრილი იყო, ხელები კოჭებამდე დასთრევდა, შუბლი მიწისთვის მიეშვირა. მართალია, ზურგში ჯერ კიდევ კბენდა ტკივილი, მაგრამ ეს პატარა ტკივილი იყო, ტკივილის შვილი, რომელსაც არც სიავე ჰქონდა, არც ძალა და არც ბასრი კბილები.
იგის ახლა ისე უყურებდნენ, როგორც თავისიანს. აღარავინ გაურბოდა, აღარავინ ერიდებოდა. ბელადის თვალებშიც გაქრა მრისხანება.
იგი მაინც დადიოდა თავის გამოქვაბულში და ტკივილის შვილს ებრძოდა.
როცა ტკივილი საბოლოოდ გაქრა, უხმოდ თქვა თავის გონებაში:
„ახლა იგის შეუძლია დიდ გამოქვაბულში დარჩეს და დაიძინოს.“
იგი დიდ გამოქვაბულში იწვა, ხელები თავქვეშ ამოეწყო, თვალები დაეხუჭა და ძილს ელოდებოდა.
სხვებს უკვე ეძინათ.
ცოტაც და იგისაც ჩაეძინებოდა. იგი რბილ ბურანში იყო გახვეული და ძილი ჩუმად, ფეხაკრეფით მოდიოდა მისკენ.
სწორედ ამ დროს, მოულოდნელად, წუხილი გამოჩნდა.
წუხილი გააფთრებული ცხოველივით წამოვიდა, ჩუმად მომავალ ძილს გადაასწრო, რბილი ბურანი გაარღვია და იგის სხეულში შეუძვრა.
თან მარტოობის გემო შეიტანა.
იგი გამოფხიზლდა. გაკვირვებული გაინაბა, სუნთქვა შეიკრა, ყური მიუგდო წუხილს.
წუხილი სხეულში დაძვრებოდა.
მაშინ იგი ფრთხილად წამოჯდა.
„რა უნდა წუხილს იგისაგან?“ - უხმოდ ჰკითხა იგიმ წუხილს. - „იგი ხომ უკვე ისეთია, როგორიც სხვები არიან?“
წუხილმა არაფერი უპასუხა, ძვალს მიაგნო სხეულში და ღრღნა დაუწყო.
იგის გაბრაზების ფერი დაედო.