თავი II
მუცალს გრძელი ნაბადი გადააფარა და ზედ ფარი დაადო.
II
მზე ცაზე მაღლა ავიდა, ნისლებმა ხევები დაფარეს. ცის კიდეს კავკასიონის გოლიათები (მთები) მისჯარებიან (მიუახლოვდნენ).
ქორები, ფრინველთა მმუსვრელები, სანადიროდ აშლილან. არწივებს სხვები მისდევენ, რათა უფასოდ ჭამონ მათი ნანადირევი.
ჯიხვები მყინვარებს შემოეხვივნენ, ღვთის მადლი ადგას მათ რქებს.
ხევ-ხევში ავის ხმის ყორანი ყრანტალებს: „მკვდარა ქისტი მუცალი, მისი თვალები უნდა შევჭამო, გულ-ღვიძლი ამოვარიდო, მხრის კალთა დავხურო (დავფარო).“
შატილს ჯერ არ ჩასწდომია შუადღის მზის შუქი, არ უშვებენ ჩამსვლელს, რადგან ცა კლდეებითაა დაფარული.
ყმა (ალუდა) გორი-გორ მოდიოდა, თავი არ ეწონებოდა (არ მოსწონდა საკუთარი თავი). პირს ნისლები დასწოლია, გულიდან ამოსული, შავი.
ტახტაზე (საბრძოლო ცხენზე) მუცალის ძმის მკლავი ჰკიდია, ვერცხლით მორთული ბაზალა (ხმლის ქარქაში) – ის ხოროსნული (საბრძოლო) ხმალია.
ის მიდიოდა ჭიუხიან ადგილას, სადაც იმედას ქავია (გამოქვაბულია). ზაფხულში თოფის ხმას ისმენს, ზამთარში კი ზვავი ჩამოდის.
ბევრჯერ დაასწრო დელგმამ (ქარბუქმა), შავი ყორანი ყეფდა.
თავზე გაუმაძღარი სვავი დაფამფალებდა. ვერავინ აჯობა მის იღბალს, ვერავინ უყო ავად.
ურჯულოს ხელებსავით ადნობს მზის მწველი სხივები. გველმა ვერ გაჭრა ლიბოი (ზღურბლი), დღესაც ცოცხალია.
ზოგჯერ ავდარი დგება, ზოგჯერ მზე ბრწყინავს და დარია.
რა უყვათ (რა ექნათ), ბევრი უნახავთ ულვაშ-აშლილი მკვდარი!
ბევრჯერ წასულა საჭალოდ (საბრძოლველად) დახოცილთა სისხლის ღვარი. წითლად შეღებილა ავი არდოტის წყალი.
ვისაც მტრობა მოსწყურდება, გააღოს სახლის კარი, სისხლი დაიგუბოს კერაში და თვითონაც შიგნით იდგეს.
ღვინოდაც ის დალიოს, პურადაც მოსახმარია.
პირჯვარი დაიწეროს, თითქოს საყდარშია.
სისხლში ჰქონდეს ქორწილი, იქ დაიწეროს ჯვარი, დაიპატიჟოს სტუმრები, დაამწკრიოს ჯარი.
სისხლში დაიგოს ლოგინი, გვერდით დაიწვინოს ცოლი.
ბევრი შვილი ჰყავდეს, ბევრი ვაჟი და ქალი. იქვე საფლავი გათხაროს, იქ დაიმარხოს მკვდარი.
შენ თუ სხვას მოკლავ, შენც მოგკლავენ, მკვლელს გვარი არ შეარჩენს.
შატილში ბანებზე გადმოდგნენ ხევსური ქალები და რძლები. ალუდას დასახვედრად გამოვიდნენ მისი ძმა და სამი ძმისწული.
ბევრს უნდოდა ამბის გაგება, ბევრნი მოვიდნენ სხვებიც.
ალუდას მიულოცეს: - სახელიანი იყავი!
ბებერი უშიშა ალუდას ამბავს ეკითხება.
ქეთელაური უამბობს ღილღველის, მგელივით მებრძოლის, ამბავს: „აქეთ წასულმა, უშიშავ, მთის კვალს დავაჭირე (მივყევი). მოკლედ გადავეწიე. ქვიშაზე ნავალი (გავლილი გზა) შევნიშნე.
ორნი იყვნენ, თოფი ვიხმარე, ხმლის წვერს ვერ ვუწვდენდი.
იმ ცხონებულ მუცალს, რკინა ჰქონდა გულად!
- რას ამბობ? ქისტის ცხონება (სამოთხეში მოხვედრა) რჯულში არ წერია.
- ამით ვაქებ ვაჟკაცობას, ის ფულად არ იყიდება.
სამჯერ მე ვესროლე. სამჯერ - იმან. მესამეთი დავასრულე.
მკერდზე მოხვედრილმა ტყვიამ გული გაუნაძოძა (დაუნაწევრა). ნატყვიარს ბრძამით (ბალახით) იფენდა, ისე დალია სული.
სულს არ აცლიდა ამოსვლას, კიდევ მიხსენა რჯული.
ჩვენ ვიტყვით, რომ კაცები ჩვენ ვართ, მარტო ჩვენ გვზრდიან დედები; ჩვენ მოვხვდებით სამოთხეში, ურჯულოებს კი ჯოჯოხეთი ელის.
ამის თქმით ვწარა-მარაობთ (ტყუილად ვლაპარაკობთ), ღვთისშვილებმა უკეთ იციან.
ყველანი მართალს ამბობენ განა, ვინც იფიცება?!
ვერ გავიმეტე მუცალი მარჯვენის მოსაჭრელად, გული გამიწყრა, არ გააკეთა ის, რაც ძნელად გასაკეთებელია: „დაე, დააკლდეს სახელს, მე გირჩევნივარ მრჩევლად.“
ხევსურთა ახალ-უხლები (ახალგაზრდები) ტყემლად გადაიქცნენ (გაბრაზდნენ), ავად შეხედეს ალუდას, შეურაცხყვეს: „მოკვდი, სიკვდილი გირჩევნია, რა ხარ სიცრუის მთქმელად; აიხსენი გველის-პირული (იარაღი), დიაცებს გადაუგდე ცხემლად (სამკაულად); ფარი - ქსლის ჩასაბეჭავად (ქსოვისთვის), ხირიმი (ხმალი) - გარად (ძაფის დასახვევად) გაუდვან; დამბაჩა გამოადგებათ საბრუნლად (საქსოვად), თითისტარადა! გამოჰქცევიხარ ქისტიშვილს, ქალად გადაქცეულხარ. მოკალი, მარჯვენა არ მოაჭერი, მერე რაღას მისდევდი?!“
ზურგი აქციეს ალუდას გაბრაზებული სახეებით. თავ-თავის სახლებს მიაშურეს ჭერხოთით (ეზოთი) და კარებით.
გაწირეს ქეთელაური გულითა ნარიანითა (ბრაზითა და გულისწყრომით), ალუდას სახელს ბრალდებით იძახდნენ.
შატილში მინდიაც მოვიდა რვალიანი (რვალისგან დამზადებული) ზერდაგით (ცხენით), წელზე ნარტყამი ფრანგული ხმლით, ფარიანი მკლავით და თორმეტი ქისტის მკვლელი შუბით.
მინდიას წითელი ცხენი ირემს ჰგავდა, შუბლი კი მთვარეს.
ალუდას აუგს (ცუდს) ეტყოდნენ შხამიანი სიტყვებით. ალუდამ იწყინა, შუბლი შეკრა საშიში ნაოჭით.
- ნუ იტყვით ვაჟკაცის აუგს ქარიანი (უსაფუძვლო) ენით.
ადვილად მოგკვდომოდეთ მტერი, ადვილად გამეგოს მართალი.
ბევრი დაღონება არ გვინდა, ერთი დღის საგზალი (საკვები) მეყოფა, გზა-კვალი არ ამერევა, ყოველ მხრივ ვიცი სავალი.
დღესვე მოგივათ მინდია, სანამ ბევრი შეიკრიბება.
ქუსლი ჰკრა, წითელმა ცხენმა გაამალდა (დაიძრა), ქარივით სწრაფად მიდიოდა.