თავი I
I
შატილში მაცნე მოვიდა და ამბავი მოიტანა: - ქისტებმა ზიანი მოგვაყენეს, ჩვენი მწყემსები დაარბიეს. ისინი ბოროტი და ავი ხალხია.
ალუდა ქეთელაური იღბლიანი და გავლენიანი კაცია. ის სათათბირო ადგილას (საფიხვნოზე) პირველი ზის და მისი სიტყვა ყოველთვის მნიშვნელოვანია. მან ბევრ ქისტს მოაჭრა მარჯვენა ხელი, რადგან მისი ფრანგული ხმალი ბასრი და გამოცდილია.
ცუდ ადამიანს მტრობა არ სჭირდება, კარგი ადამიანი კი ყოველთვის მტრიანია!
ქისტებმა ცხენები გაიტაცეს, მათ შორის ალუდას ფრთოსანი ცხენიც.
ვარაუდობენ, რომ ისინი არხოტის მთიან თავზე გადავლენ და ნალებით დააბერტყინებენ მთების ნამიან ბალახს.
როცა ალუდამ ეს გაიგო, თოფს ტალი (კაჟი) გაუსწორა. აისხა იარაღები, ხმალი ააფხავა (გაამზადა) და ვადანი (სამაგრი) შეამოწმა, რომ ხმალს ტარი არ მოსტყდომოდა.
ცისკრის ხანია, ის მტერს მისდევს, როგორც კლდის სწრაფი შავარდენი.
გათენებისას ჭიუხში შურთხმა ზარი დარეკა, ძაღლებს კი ჯერ კიდევ ეძინათ თეოზე (საძოვარზე) და ცხვარი არ იყო გაშლილი.
მალე ალუდამ ქისტების ნავალს (გავლილ გზას) თვალი მოჰკრა. მარჯვედ გადაეწია და თოფმა გაისროლა.
ერთ ქურდ-კანტალას (ქურდსა და ყაჩაღს), ღილღველს, ცუდი წამი დაუდგა. ის ცხენიდან გადავარდა, ყელ-თავქვე ეკიდა. ტყვია ბეჭის თავში მოხვდა და ცეცხლივით ეკიდა.
მისი ამხანაგი, მოკლული ღილღველი, ჩახმახს ეზიდებოდა (თოფის გასროლას ცდილობდა).
მუცალის თოფმა ისე ძლიერად გაისროლა, თითქოს კლდის პირი იშლებოდა. ტყვიის ნაძოძი (ნამსხვრევები) ალუდას კალთაში ჩაეშლებოდა.
- არაფერი გჭირს, ურჯულო ძაღლო?! - ეკითხებოდა მუცალი.
- ნუ გგონია, რომ რამე მჭირს, ურჯულო ძაღლო, გუდანის ჯვრის ყმასა (მსახურს)!
ალუდას თოფის ხმა ცის ჭექა-ქუხილს ჰგავდა.
- არ მოგხვდა, ურჯულო ძაღლო? - ისევ ეძახის მუცალი.
- მუცალს არაფერი სჭირს, ურჯულო ძაღლო, - ამბობდა და კლდის ნამტვრევებს აშორებდა...
- ოჰო, ქუდი გაუხვიტავს, წვერებს თმებს სტუსავს (ასწორებს).
- მაღლა დაგიცდა, საწყალო, ძვლის კენჭხას (ნამსხვრევს) არაფერი სჭირს.
მუცალის თოფმა ისევ გაისროლა, ტყვიამ მკვეთრი ხმა გამოსცა და ქეთელაურს საპირის-წამლე რქის (წამლის შესანახი რქის) ჭურჭელი გაუტეხა.
- არც ახლა გჭირს, ურჯულო ძაღლო?! - ზედაც დაჰვედრებს (კიდევ ერთხელ ეკითხება).
- არაფერი მჭირს, არაფერი, ურჯულო ძაღლო, გუდანის ჯვრის ყმასა. გამარჯვებული ჯვარი დაჰყვება და ღვთის ძალას შეევედრება.
გულში არ მოხვედრია, ნუ გეგონება, წამლის ქისას ამტვრევდა.
რაკი ბრძოლა ასე მიდის, ჯავრს (ბრაზს) არც მე შევჭამ მტრისას.
შატილიონის (ალუდას) ნასროლი ქისტს გულის ფიცარს უმტვრევს.
- არც ახლა გჭირს, ურჯულო ძაღლო?! - შეჰყვირა ქისტს.
- გულში მჭირს, გულში, ურჯულო ძაღლო, ვაი მუცალის ცდასა!
ძმაც ხომ მომიკალი, მეც მომკალი, რა ვუთხრა ღვთის მადლსა?
მუცალს სიკვდილი არ უნდა, მგლის ფერს არ კარგავს. ის წყლულში მთის მწვანე ბალახს იფენს (იდებს).
ალუდამ კიდევ ერთხელ ესროლა, დრო არ დაუკარგავს ცდაზე.
მუცალმა თოფიც ალუდას გაუგდო და კიდევ ერთ სიტყვას ეტყვის: - ახლა შენ გქონდეს, ურჯულო ძაღლო, სხვის ხელში არ ჩავარდეს.
სიტყვა პირზე გაუშრა და მიწაზე გაერთხა (დაეცა).
ალუდას მუცალის თოფი არ უნდა, ატირდა, როგორც ქალი. არ აჰყრის იარაღებს და არც მისი ნივთები ეხარბება.
თავთან ხანჯარი დაუდო, რომელსაც სპილოს ძვალი ეკრა. გულზე ძეგლიგი (აბჯრის ნაწილი) დაადო, მკლავზე კი ფრანგული ხმალი.
მუცალს მარჯვენას არ ჭრის, ამბობდა: „ცოდვაა. ვაჟკაცო, ჩემგან მოკლულო, ღმერთმა გაცხონოს მკვდარი (სიკვდილის შემდეგ). მკლავზედაც გქონდეს მარჯვენა, შენზე ალალია (შენ გეკუთვნის). შენს ხელს შენს გულზე დავიდებ, ნუმც ხარობს ქავის კარი (მტრის სახლი). კარგი გყოლია გამზრდელი, ღმერთმა გაგიმრავლოს გვარი!“