თავი III
როგორც კი ვლადიკავკასიდან გამოვედი და ჩემი ქვეყნის ნიავმა მომხვდა, გულმა სხვანაირად დაიწყო ფეთქვა. ეტლში, ქვებზე ხმაურიანი რყევა საუკეთესო ფიქრებს მიფანტავდა ხოლმე. ახლა კი, როცა სადგურის ოთახის ტახტზე კომფორტულად მოვკალათდი, ღვთის წყალობა შენ გქონდეს, რომ მთელი ჩემი გულისყური და ყურადღება ფიქრებს მივუძღვენი.
ერთად მომიგროვდა ყველაფერი, რაც ჩემს მშვენიერ, პატარძალივით მორთულ ქვეყანაში დავტოვე, და ყველაფერი, რაც უცხოეთში მენახა, მესწავლა და გამეგო. მრავალნაირი ფიქრები ერთად, არეულად, წარმომიდგა გონების თვალწინ, მაგრამ ელვის სისწრაფით ერთი ფიქრი მეორეს ენაცვლებოდა, ისე რომ ჩემი გონების თვალი ერთსა და იმავე საგანზე ერთი წუთითაც ვერ გავაჩერე – ერთი სიტყვით, ჩემს ტვინში სრული რევოლუცია მოხდა: ძირს დალაგებული ფიქრები მაღლა აღმოჩნდნენ, მაღლა დალაგებულნი – ძირს, შემდეგ კი ერთმანეთში აირივნენ.
სიტყვამ „რევოლუციამ“ არ შეგაშინოს, მკითხველო! რევოლუცია იმისთვისაა შექმნილი, რომ მშვიდობა მოაქვს. ღვინო ჯერ უნდა ადუღდეს, აირიოს და დაიწმინდოს ხოლმე. ასეა ყველაფერი ამქვეყნად.
ამ მდგომარეობაში ვიყავი. ბოლოს ჩემმა ფიქრებმა, თითოეულმა ცალკე, თავისი შესაფერისი ადგილი დაიჭირა ჩემს გონებაში. მათ შორის ერთი უფრო მკაფიოდ გამოიკვეთა. იმ ერთს მოჰყვა მეორე, მეორეს – მესამე, ასე ბოლოს ერთ განუწყვეტელ ჯაჭვად შემექმნენ.
როგორ შევხვდები მე ჩემს ქვეყანას და როგორ შემხვდება ის მე, – ვიფიქრე. რას ვეტყვი მე ჩემს ქვეყანას ახალს და რას მეტყვის ის მე? ვინ იცის: იქნებ ჩემმა ქვეყანამ ზურგი შემაქციოს, როგორც უცხო მიწაზე გადარგულსა და აღზრდილს? იქნებ ზურგიც არ შემაქციოს, იქნებ მიმიღოს კიდეც, რადგანაც ჩემში მაინც ჩემი ქვეყნის არსია ჩადებული.
მაგრამ მაშინ რა ვქნა, თუ ჩემმა ქვეყანამ მომიყვეს და მიამბოს თავისი გულისტკივილი, თავისი გლოვის ფარული მიზეზი, თავისი იმედი და უიმედობა, და მე კი, მის ენას გადაჩვეულმა, ვერ გავიგო მისი ენა, მისი სიტყვა? იქნებ მიმიღოს კიდეც და, როგორც თავისი შვილი, გულზეც მიმიკრას და ხარბად დამიგდოს ყური, მაგრამ მე შევძლებ კი, რომ მას გულწრფელი სიტყვა ვუთხრა და იმ სიტყვით გულისტკივილი მოვურჩინო, დავრდომილი აღვადგინო, უნუგეშოს ნუგეში მივცე, მტირალს ცრემლი მოვწმინდო, მუშაკს შრომა გავუადვილო; იმ სიტყვით ვასმინო, რომ არსებობს მრავალი ქვეყანა, ჩვენზე უფრო უბედურად გაჩენილი, მაგრამ უფრო ბედნიერად მცხოვრები; და ის თითოეული ნაპერწკალი, რომელიც არ შეიძლება, რომ ყველა კაცში არ იყოს, ერთ დიდ ცეცხლად შევაგროვო ჩემი ქვეყნის გაციებული გულის გასათბობად.
შევძლებ კი? შევძლებ გასაგები, გულწრფელი სიტყვის თქმას? გადავწყვიტე, რომ ჩემი ქვეყანა მიმიღებს და მიმიჩნევს თავისად, იმიტომ, რომ მისი სისხლი და ხორცი ვარ; მის სიტყვასაც და ენასაც გავიგებ, იმიტომ, რომ სამშობლოს შვილი ყურს უგდებს არა მარტო ყურით, არამედ გულითაც, რისთვისაც დუმილიც გასაგებია; ჩემს სიტყვასაც გავაგებინებ, იმიტომ, რომ შვილის სიტყვა მშობელს ყოველთვის ესმის.
მაგრამ ამას სულ სიტყვაზე ვლაპარაკობ, საქმე კი საქმეშია. შენმა ქვეყანამ საქმე რომ მოგთხოვოს, მაშინ რას იზამ? – ვკითხე მე ჩემს თავს და გავჩერდი კიდეც. ვიგრძენი, რომ ამ კითხვამ შეწყვიტა ის ზემოხსენებული ჩემი ფიქრების ფერადი ჯაჭვი.
– მართლა რა უნდა ვქნა? – ვკითხე მე ჩემს თავს ხმამაღლა.
– ჩაი უნდა მიირთვათ, – მიპასუხა სადგურის გუშაგმა, რომელმაც ამ დროს სამოვარი შემოიტანა და ჩემს მაგიდაზე დადგა.
– ჩაი!..
– სამოვარი იმისთვის არ მიბრძანეთ? – მიპასუხა სულელმა გუშაგმა და გავიდა გარეთ. ამის შემდეგ რამდენიმე წუთიც არ გასულა, რომ კარი ისევ გაიღო და ერთმა რუსმა ოფიცერმა შემოყო თავი. მისი სახის გამომეტყველება აჩვენებდა, რომ ღვინოსა და არაყს ძალიან კარგად იცნობდა. დაახლოებით ოცდაათი წლისას ჰგავდა. ეტყობოდა, რომ მგზავრი არ იყო.
– ნება მომეცით, – მითხრა მან რუსულად, – გაგაცნოთ ჩემი თავი: მე გახლავართ პოდპორუჩიკი N. აქ, ლარსში ვდგავარ, ასეული მაბარია.
– ძალიან მოხარული ვარ, – ვუპასუხე მე, წამოვდექი ფეხზე და ჩამოვართვი გაწვდილი ხელი.
– საიდან მობრძანდებით?
– პეტერბურგიდან.
– ფრიად სასიამოვნოა. ამ უკაცრიელ და უდაბურ ადგილას ერთი ეგ სიამოვნებაღა მაქვს, რომ შევხვდები ხოლმე მგზავრს განათლებული ქვეყნიდან. კაცი, რომელიც გონებით ცხოვრობს, მოვალეა ღვთისა და ქვეყნის წინაშე შეხვდეს განათლებულ კაცს სასაუბროდ გონების გასაფხიზლებლად. დიდად მოხარული ვარ. საუბარი ჭკუის საზრდოა.
მითხრა ეს და კიდევ გამომიწოდა ხელი, მეც ხელმეორედ ხელი ჩამოვართვი.
– თქვენ ვინ ბრძანდებით? – მკითხა მან.
– მე გახლავართ ერთი სომეხი ვაჭრის დახლთან მომუშავე.
– დახლთან მომუშავეო!.. – თქვა და ტუჩები აიპრუწა.
– დიახ, ბატონო!
ჩემმა ახალმა ნაცნობმა რომ ეს გაიგონა, მაშინვე მნიშვნელოვანი ადამიანის იერი მიიღო: მხრები გაისწორა, ის პირველად მორიდებული ლაპარაკი სხვა ტონზე შეცვალა.
– საიდან მო-დი-ხა-ა-ართ?! – მკითხა გაკვირვებით და დაცინვითაც.
– პეტერბურგიდან.
– ჰმ, – ჩაიცინა ოფიცერმა, – პეტერბურგიდან. კარგია, გღირსებიათ პეტერბურგის ნახვა. პეტერბურგი!.. ძალიან კარგი ქალაქია, – თქვა ეს და მშვიდად ჩამოჯდა სკამზე: – პეტერბურგი!.. ო, ო, დიდი ქალაქი პეტერბურგი!.. ვრცელი ქალაქია!.. არ ჰგავს თქვენს ჭუჭყიან ქალაქს.
აბა რა ქალაქია თქვენი ქალაქი? ერთი თავიდან რომ გადააფურთხო, ნერწყვი ქალაქის ბოლოს დაეცემა. პეტერბურგი კი... ხომ გინახავთ პეტერბურგი? რუსეთის გულია.
მართალია აქამდე მთელი რუსეთი ფიქრობდა, რომ მისი გული მოსკოვია, მაგრამ მთელ რუსეთს მე გავუფანტე ეგ ცრუ და უგუნური აზრი: მე მწერალი გახლავართ. გთხოვთ, რომ მიცნობდეთ. ასე ნუ მიყურებთ. მე დავამტკიცე, რომ პეტერბურგია მთელი რუსეთის გული. იზლერის ბაღი ხომ გინახავთ?
ყური დავუგდე ამ ოფიცერს და გულში კი ვფიქრობდი, ხომ არ გაგიჟებულა-მეთქი, მაგრამ ამ გადარეული ლაპარაკის გარდა არაფერი შევატყვე.
– არა, იზლერის ბაღი გინახავთ, თუ არა? – მკითხა კიდევ მან.
– პეტერბურგის გულობა რით დაამტკიცეთ? – ვკითხე მე და არ მივეცი პასუხი მის უკანასკნელ კითხვაზე.
– არა, ჯერ მე მითხარით: იზლერის ბაღი გინახავთ, თუ არა? თქვენ, აქაურები, ესე იგი ქართველები თუ სომხები, სამეცნიერო ლაპარაკს მიჩვეულნი არა ხართ, ამიტომაც ერთი საგნიდან მეორეზე გადახტებით ხოლმე. თქვენ თანმიმდევრული, მოწესრიგებული მსჯელობა არ იცით. ეგ, რა თქმა უნდა, გაუნათლებლობისგან გემართებათ.
მგონი, თქვენ არც კი იცით, – რა არის ცივილიზაცია, ასოციაცია, არგუმენტაცია, ინტელიგენცია, კასაცია და ფილოლოგია. მაგრამ ეს არაფერი, წარმავალია. თქვენც გაიწაფებით.
მადლობა ღმერთს, ოფიცრობა და ჩინოვნიკობა ბევრი მოდის რუსეთიდან თქვენს გასანათლებლად. არა, ჯერ მითხარით, იზლერის ბაღი გინახავთ, თუ არა? თუ ეს არ გინახავთ, პეტერბურგიც არ გინახავთ.
– მინახავს.
– გინახავთ? მაშ თქვენ განათლებულებში ფეხი ჩაგიდგამთ. ფრიად მოხარული ვარ, ფრიად მოხარული ვარ. იზლერის ბაღი? როგორი ბაღია, ჰა? ფერიებით სავსე სამოთხე ის არის, აი! ფერიები, ხომ იცით, რა არის? ეგ სამეცნიერო სიტყვაა, იქნებ არ იცოდეთ. ეგ უბრალო ენით რომ ვთარგმნოთ, იმას ნიშნავს, რომ ის ბაღი სავსეა ჟუჟუნათვალებიანი ქალებით. გინდა ერთს ჩაავლე ხელი, გინდა მეორეს.
აი, განათლებას რა შეუძლია. თქვენი ქალები კი კაცს დაინახავენ თუ არა, იმალებიან.
არა, პეტერბურგი... დიდი ქალაქია, ფრიად განათლებული, და იზლერის ბაღი განათლების გვირგვინია, ასეთი ბაღია, რომ „მწუ“.
ამ სიტყვებზე მეცნიერმა ოფიცერმა თითებზე იკოცა.
– მე იმედი მაქვს, რომ ეს სამოვარი ამ მაგიდაზე თქვენთვის დგას.
– თქვენმა იმედმა არ მოგატყუათ.
– მე იმედი მაქვს, რომ თქვენ, როგორც განათლებული ქვეყნიდან მოსული კაცი, მეც გამიმასპინძლდებით ჩაით.
– არც მაგ იმედს გაგიმტყუნებთ.
– რომიც, რა თქმა უნდა, გვექნება.
– მაგაზე კი უკაცრავად.
– ეგ არაფერი ნიშანია. თქვენ სომეხი ხართ, თუ ქართველი?
– ქართველი.
– ძალიან გამიხარდა, რომ ქართველი ხართ. თუმცა ჩვენი ლერმონტოვი ამბობს, რომ бежали робкие грузины (გაიქცნენ მშიშარა ქართველები), მაგრამ მაინც ქართველები სჯობიან იმ პოეტებს. სიგარეტები კი, რა თქმა უნდა, გექნებათ.
– მაქვს.
– იმედი მაქვს, რომ შემომთავაზებთ.
– დიდი სიამოვნებით, ინებეთ.
– აბა, მაშ თქვენ ჩაი დაასხით და მერე მოვყვეთ სამეცნიერო ლაპარაკს. თუმცა თქვენთვის ძნელი იქნება სამეცნიერო ლაპარაკის გაგება, მაგრამ მე შიგადაშიგ სამეცნიერო სიტყვებს უბრალო ენით გითარგმნით და ამრიგად სამეცნიერო ლაპარაკის გაგებაც გაგიადვილდებათ.
მე ჩაი დავასხი და ერთი ჭიქა იმას დავუდგი. ჩაი რომ მოსვა, მოწია სიგარეტი და დაიწყო ლაპარაკი.
– თქვენი ქვეყანა, მეცნიერის ენით რომ ვთქვა, განათლებული არ არის, ესე იგი, უბრალო ენით რომ ვთქვა, გაუნათლებელია. ხომ გესმით?
– ძალიან კარგად.
– აკი მოგახსენეთ, გაგიადვილებთ-მეთქი სამეცნიერო სიტყვების გაგებას. ახლა დავიწყოთ იქიდან, რომ თქვენი ქვეყანა განათლებული არ არის, ესე იგი, გაუნათლებელია. ეს ჩაი მოსკოვისა უნდა იყოს?
– არა, სტავროპოლში ვიყიდე.
– სულ ერთია. ახლა დავიწყოთ, როგორც ცოტა ხნის წინ ვთქვით, იქიდან, რომ თქვენი ქვეყანა განათლებული არ არის. ეგ იმას ნიშნავს, რომ თქვენი ქვეყანა ბნელია. ხომ გესმით?
– დიახ, კარგად.
– ახლა რაკი იქიდან დავიწყეთ, რომ თქვენი ქვეყანა განათლებული არ არის, ისიც უნდა ვთქვათ, რომ განათლება რა არის. მე ამას მაგალითებით აგიხსნით: წარმოიდგინეთ ბნელი ოთახი. წარმოიდგინეთ, თუ არა?
– წარმოვიდგინე.
– არა, იქნებ სადმე ერთი ფანჯარა ღია დაგრჩათ, ისიც დაკეტეთ.
– დავკეტე, – ვუპასუხე მე და სიცილი მომივიდა.
– ძალიან კარგი. რაკი ის ფანჯარაც დაკეტეთ, ფარდაც ჩამოაფარეთ.
– ჩამოვაფარე.
– რაკი ფარდაც ჩამოაფარეთ, ოთახიც დაბნელდება, ვეღარაფერს დაინახავთ. უეცრად შემოიტანეს სანთელი, განათდა ოთახი. განათლებაც ეგ არის. ზუსტად მოგახსენოთ, არც ეს სიგარეტია ურიგო. პეტერბურგიდან იქნება?
– არა, ვლადიკავკაზში ვიყიდე.
– სულ ერთია. ახლა ხომ გესმით განათლების მნიშვნელობა?
– ძალიან კარგად.
– ახლა, რადგანაც აგიხსენით განათლების მნიშვნელობა, თქვენ უნდა ერთი რამ გკითხოთ: თქვენში ცივილიზაცია როგორ მიდის?
– მაგისას ვერ მოგახსენებთ: დიდი ხანია ჩემს ქვეყანაში არ ვყოფილვარ.
– ეგ არაფერი, მე ახლავე შევიტყობ, როგორ მიდის: რამდენი გენერალი გეყოლებათ თქვენ, ქართველებს?
– იქნება ერთი ოციოდე მოგროვდეს.
– რაო, ოციოდეო!.. ო, ო, ეგ დიდი საქმეა, – წარმოთქვა მნიშვნელოვანი იერით ჩვენმა მეცნიერმა ოფიცერმა, – ოციოდეო!.. ამ ერთ მუჭა ხალხში და ოცი გენერალი!.. ეგ, ბატონო, დიდი ცივილიზაცია გქონიათ. ვერ უყურებთ, ოციოდე გენერალი!
არ მჯერა. იქნებ თქვენ, მეცნიერების ენით რომ ვთქვათ, ნამდვილ სახელმწიფო მრჩევლებსაც ნამდვილ გენერლებში თვლით, ესე იგი, უბრალო ენით რომ ვთქვა, იქნებ სახელმწიფო გენერლებს, ანუ უფრო უბრალოდ რომ ვთქვა, უეპოლეტო გენერლებს, ანუ ამაზე უფრო უბრალოდ რომ ვთქვა, უულვაშო გენერლებსაც ნამდვილ გენერლებში თვლით? უეჭველად ასე იქნება.
– არა, თქვენმა მზემ, – დავუფიცე მეც, – არა, თქვენმა მზემ, სულ ნამდვილ გენერლებს მოგახსენებთ.
– ოციოდე ნამდვილი გენერალი! ბარაქალა მართლმადიდებელ რუსეთს! სახელი და დიდება! სადაც ფეხს დადგამს, ამყარებს ხოლმე ცივილიზაციას. სულ რამდენი წელიწადია, რაც რუსეთი აქ შემოვიდა?
– იქნება სამოცდაათი.
– შვიდ წელიწადში ორი გენერალი? დიდი საქმეა, დიდი ცივილიზაციაა. მერე როგორი გენერალი?! ნამდვილი გენერალი! თუ ღვთის ძალით თქვენში ცივილიზაციამ ასე იარა, სამოცდაათი წლის შემდეგ კიდევ ოცი გენერალი მოგემატებათ და სულ ორმოცი იქნება.
დიდი საქმეა. მე ეგ არ ვიცოდი. ან საიდან უნდა შემეტყო? სულ არ იქნება სამი წელიწადი, რაც ამ ქვეყანაში ვარ. ზუსტად მოგახსენოთ, არც მოცლა მქონდა, რომ თქვენი ქვეყნისთვის მეცნიერული თვალი დამეკვირვებინა.
მე ერთ დიდ, მნიშვნელოვან საგანს მოვეკიდე, მრავალი გამოვიკვლიე, ისტორიები წავიკითხე და ჩემი დრო სულ ამ სამეცნიერო საქმეზე დავხარჯე. მაგრამ ცუდად არ წახდა ჩემი შრომა, შთამომავლობა მოიგონებს ჩემს სახელსაც.
– რა გააკეთეთ?
– რა გავაკეთე? ადვილი სათქმელია! აი, ბატონო, რუსეთში მებატონეებს ყმები ჩამოართვეს. მებატონეს მუშა აღარ შერჩა. მოჯამაგირის იმედად დარჩა. შეწუხდა ქვეყანა, მოჯამაგირეებმა დაიწყეს ყველაფრის სახლში პარვა.
მე, როგორც გულმტკივნეული შვილი, ჩავუფიქრდი ამ ჩემი ქვეყნის მწუხარებას, – ვთქვი: ქვეყანას შველა უნდა-მეთქი. მადლობა ღმერთს, ვუშველე კიდეც. ასეთი რამ მოვიგონე, რომ მოჯამაგირეს სახლში პარვა აღარ შეუძლია.
ერთმა უბრალო შემთხვევამ კი მაპოვნინა წამალი. ჩემი დენშჩიკი (მოსამსახურე) ფრიად დიდი ქურდი იყო, საშაქრეში შაქარს აღარ უშვებდა. ვიფიქრე, ვიფიქრე, როგორ ვუშველო ამ საქმეს-მეთქი. დავიწყე ყუთის დაკეტვა, მაგრამ ხან დაკეტვა დამავიწყდებოდა ხოლმე, ხან გასაღები მაგიდაზე დამრჩებოდა ხოლმე, და როცა სახლიდან გავიდოდი, დენშჩიკი შაქარს მომპარავდა.
ბოლოს ავიღე, ორი ბუზი დავიჭირე და ჩავსვი საშაქრეში, თავი დავახურე და არ დავკეტე კი. ახლა მკითხავ – რისთვისაო? იმისთვისა, რომ თუ დენშჩიკი კიდევ შაქრის მოპარვას დააპირებდა, ხომ ყუთი უნდა გაეღო. რაკი ყუთს თავს ახდიდა, ბუზები მაშინვე ამოფრინდებოდნენ. მერე, როცა შინ მოვიდოდი, ავხდიდი ყუთს და შიგ რაკი ბუზებს აღარ ვნახავდი, აშკარა იქნებოდა, რომ ყუთის თავი აუხდია ვისმე. ვინ ახდიდა, თუ არა ჩემი დენშჩიკი.
რაკი ეს გამოვიგონე, მე დენშჩიკი შაქარს ვეღარ მპარავს. ახლა, ყოველ დილას, ჩაის გავათავებ თუ არა, ოთახში ბუზებს ვიჭერ. დავიჭერ ბუზებს, ჩავსვამ შაქრის ყუთში და მთელი დღე მშვიდად ვარ. ვიცი, რომ არავინ მომპარავს.
როგორ მოგწონთ ჩემი იდეა? ის იაფია და ქურდობის საუკეთესო წამალია. ეს ხერხი ყველაფერში გამოიყენება, რასაც ჩვენს ოთახში ყუთებში ვინახავთ ხოლმე. ეს აზრი ჯერ არავისთვის მითქვამს, მაგრამ თქვენი ქვეყანა ისე მიყვარს, რომ ეს იდეა თქვენ გაგაცანით და გთხოვთ, თქვენც გაუნათლებელ მებატონეებს აცნობოთ.
ერთი ის არის, რომ არყის ქურდობას ჯერ ვერაფერი ვუშველე. არყის ბოთლშიც კი ვცადე ბუზების ჩასმა, მაგრამ ეგ წყეულები შიგ იხრჩობიან – ჭკვიანები არიან. მაგრამ ამის წამალსაც მალე მოვიგონებ. არა, როგორ მოგწონთ ჩემი ოსტატობა?
ფრანგებმაც იციან ასეთი ეშმაკობების მოგონება, მაგრამ მათი მოწყობილობების ყიდვა ძვირია. ჩემი ოსტატობა კი გროშიც არ დაჯდება. აბა რა არის ორი ბუზის დაჭერა და ყუთში ჩასმა? დიდი არაფერი. ახლა კი ნახეთ, რა შედეგი ექნება ამ ჩემს მოგონილ საქმეს: ეს ჩემი ოსტატობა რომ გავრცელდება, მაშინ შეიძლება, რომ ბუზების გაყიდვა დაიწყონ.
აი, ქვეყანაში ახალი ვაჭრობაც გაჩნდება: ერთ მშვენიერ დილას ჩაივლით თქვენს ქალაქში და დაინახავთ ბუზების მაღაზიას. ცუდია თუ? რამდენი მშიერი კაცი იშოვის ლუკმას ბუზების წყალობით. ახლა კი ბუზები რანი არიან? არაფერი. რისთვის გამოდგებიან? არაფრისთვის. აი, მეცნიერი და ჭკვიანი კაცის ნამოღვაწარს რა დიდი მნიშვნელობა აქვს ქვეყნისთვის.
მე აქ არ მოვდიოდი, თუმცა ბევრი მეხვეწებოდა. ჩემს გულში ვამბობდი: ღმერთს თუ ნიჭი მოუცია რამე ჩემთვის, ისევ ჩემებს გამოვადგე-მეთქი, მაგრამ ამ ახლად დაპყრობილ ქვეყნებს უფრო განათლება სჭირდება-მეთქი; აქ განათლებული კაცები არიან საჭირონი.
აბა ცოტა ხანი მოიცადეთ, რა მოხდება. მე ხომ, ზევით რომ ვთქვი, ის მოვიგონე. ახლა სხვა ჩემნაირი სხვა რამეს მოიგონებს. იქნება ისეთი კაციც გამოვიდეს, რომ თქვენს ქალაქშიც იზლერის ბაღი გააკეთოს: მეცნიერი კაცისთვის ყველაფერი შესაძლებელია.
ამ ყოფით მთელი პეტერბურგის განათლება აქ გადმოვა. მაშინ ნახავთ, რომ ერთ მშვენიერ დღეს სეირნობა გაიმართება იზლერის ბაღში. იმ ბაღში თქვენი ქალები თამამად დაიწყებენ სიარულს. გინდა ერთს უთხრა „შენი ჭირიმე“, გინდა მეორეს, ხმასაც არ გაგცემენ.
აბა ხალხი მაშინ დაინახავს თავის სამოთხეს, როგორც მეცნიერები იტყვიან, ესე იგი, სამოთხე რომ უბრალოდ ვთქვათ... მაგრამ რა ვთქვათ, უბრალოდაც სამოთხე სამოთხეა. ხომ გესმით?
– ძალიან კარგად.