თავი II
მაგრამ განა ეს ქვეყანა ვინმეს დიდხანს გაახარებს? თაფლში მწარე ნაღველს ურევს... მტრისას მისი გამოცანა!
– II –
ისე ბნელა, რომ თვალთან მიტანილი თითიც კი არ ჩანს! ცა მრისხანებს, ელვამ და ჭექა-ქუხილმა ნადირსაც კი ძილი დაუფრთხო! ქარი გულსაკლავად ზუის, წვიმა კოკისპირულად მოდის; ხან აქ, ხან იქ, მთებსა და ხეობებში მეხი ხშირად ეცემა. თითქოს მართლა ჯოჯოხეთმა აუშვა ქვეყნად ზარი! შიშის ქარმა თანაბრად მოიცვა მთა და ბარი!
ამ დროს თვით ეშმაკიც კი ძრწოლით ეძებს თავშესაფარს, მაგრამ, შეხედეთ, ვიღაც მგზავრი სტუმრად მიადგა აფხაზის კარს! დაურეკა და ხმა მისცა: „გამომხედეთ! ვინ ხართ შინა? სტუმარი ღვთისა ვარ და ცხენსა და კაცს ბინა გვინდა!“
გაუკვირდა აფხაზს და თქვა: „ამ თავსხმაში ეს ვინ არის?!“ ცეცხლი დაანთო და უცებ გააღო ფაცხის კარი. გავიდა და შემოუძღვა ფეხებამდე დასველებულს, მიიყვანა ცეცხლის პირას, დაღლილს სამფეხა სკამი დაუდგა.
სტუმარი ჯერ ხმას არ იღებს, ნელა იხსნის ნაბდის თასმებს... თავ-პირი ყაბალახით აქვს შეფუთული და იცინის! ჯერ ნაბადი მიაყუდა, ბნელ კუთხისკენ მიდგა წყნარად და, ბაშლიყი რომ მოიძრო, სწრაფად მოტრიალდა უკან: „მასპინძელო! – სიცილით თქვა – ჩემი ხუმრობა გაფუჭდა! ვერ მიცანი, თუ გეწყინა ეს უდროო სტუმრობა?“
„საფარ, შენ ხარ?! ენაცვალოს ძიძის შვილი მაგ შენს თავსო... ეს თვალები რაღას ნახავენ შენზე უკეთეს სანახავსო?“ მოეხვია, გადაკოცნა, როგორც ძმა და თანასწორი, და მერე გააღვიძა შიგნით მწოლიარე ცოლი. შეეხვეწა: „აბა, ჩქარა მოამზადე ვახშამიო: შორი გზა აქვს გამოვლილი, არ ექნება ნაჭამიო.“
„არა, ბათუ, ვახშამს არ ვჭამ, არ მცალია იმისთვის! მე სხვა მადა მაქვს აშლილი, სხვანაირი გულისთქმისო...“ უპასუხა და მოუყვა: „მინდა გითხრა ჩემი გასაჭირი: დღემდე მტკიცე პირიანი ვიყავი, დღეს კი მიტყდება, ძმაო, პირი! ალმასხიტს ხომ კარგად იცნობ, თავმომწონე ინალიფას? მის ცხენსა და მის იარაღს ვერავინ დასდებს ღირსეულ ფასს. ვაჟკაცია, თვალ-ტანადი, უებარი ცხენოსანი! მეტოქეა ჩემი მხოლოდ, ერთადერთი საშიში. შორს ისმის მისი ქება, ჩვენი ხშირი სტუმარია; ბიჭობითა და სილამაზით ქალებიც კი გადარია.
ერთი მხოლოდ ზია-ხანუმი არად აგდებს, არც უყურებს, რადგან იცის, რომ სხვებივით მას ვერ იმსახურებს. ზია-ხანუმი, შენც კი იცი, რომ მშვენებით განთქმულია; ბევრი კარგი ახალგაზრდა მისი ეშხით არის დაბმული; მთვარესავით ხელუხლებელია – სხივებს ჰფენს და არავის ათბობს; მომხიბვლელია შორიდან და თანაბრად ყველას ატკბობს. ჯერ გაჰღალავს, მიიბირებს, დაიმონებს, ხელში იგდებს, მერე უნდა გამოსცადოს: თავის მსხვერპლს განსაცდელში აგდებს! მეც მომხიბლა ჯადოსანმა, დამამარცხა, დამიმონა! და, თუ ქალი მაჯობებდა, არ ვფიქრობდი, არ მეგონა...
დამიჩემა: „თუ გიყვარვარ და ხარ ჩემი მოგვარე, ინალიფას ლურჯი ცხენი ამ სამ დღეში მომგვარე!“ ინალიფა თავის ბედაურს ნებით არ დაუთმობს შემქმნელსაც კი და, თუ ვინმე ძალას იხმარს, შეაკვდება, არ შეარჩენს! სხვა გზა არ მაქვს: მოპარვაა მხოლოდ ერთადერთი გამოსავალი, თუმცა სხვა დროს ამას თავმომწონე კაცი არ იკადრებს. აი, რისთვის მოვსულვარ აქ, ჩემო კარგო მეგობარო! მე მინდა, რომ ალმასხიტის ლურჯი ლაფშა მოვიპარო.“
მოუსმინა ძიძიშვილმა, ყველაფერი კარგად გაიგონა, მაგრამ უკუღმართმა საქმემ შეაწუხა, დააღონა. უთხრა: „ვწუხვარ, რომ ეგ საქმე უკადრისი გიკისრია, მაგრამ, რადგან სიყვარულის ტკბილი სენი შენც შეგყრია, გზა აღარ გაქვს! უნდა გული დაუდო და ემსახურო, რომ სატრფოს წინ სირცხვილის ოფლი აღარ მოიწურო: მის ოცნებას, მის გულისთქმას უნდა მიჰყვე, დაემონო, თუნდაც შენი ტკბილი სიცოცხლე მწარე სიკვდილს შეუწონო. ეს შენც იცი – არ ხარ ქვეყნის უცოდინარი და გამოუცდელი – სავაჟკაცოდ გამოსული, ურყევი და უშიშარი! მაგრამ მარტო უშიშრობა გამარჯვებისთვის არ კმარა, თუ გონივრული სიფრთხილე დროულად არ დაეხმარა. ერთმანეთის მსგავსი, შიში სხვაა, სიფრთხილე სხვა, ისე, როგორც სხვადასხვაა ღვთის წყალობა და ღვთის რისხვა.
რომ მიდიხარ, სად მიდიხარ? მართალია, გიჭრის თვალი, მაგრამ ჩვენში, როგორც უცხოს, აგებნევა გზა-კვალი. შენ ეგ საქმე მე მომანდე, მე ვიზამ შენს მაგივრობას: ან მოგიყვან იმ ცხენს, ან თავს შევწირავ შენს მეგობრობას! შენ აქ დარჩი, დაიძინე, გათბი ცეცხლის პირას! და, თუ გამარჯვება დამრჩა, მაშინ მოგთხოვ ფეხის ქირას.“